Anlaşmalı Boşanma Davası: Şartlar ve Süreç
Anlaşmalı boşanma, en az bir yıldır evli eşlerin tüm mali ve velayet konularında mutabık kalarak tek duruşmada boşanabildiği, TMK m. 166/3'e dayanan özel bir yoldur. Doğru hazırlanmış protokol ve yerleşik içtihadın bilinmesi, sürecin sorunsuz tamamlanması için kritik önem taşır.
Anlaşmalı boşanma, en az bir yıldır evli olan eşlerin boşanma ile birlikte velayet, nafaka ve mal paylaşımı gibi tüm sonuçlar üzerinde serbestçe mutabık kalarak tek duruşmada evliliklerini sona erdirebildiği, Türk Medeni Kanunu'nun 166/3. maddesinde düzenlenen özel bir boşanma yoludur. Hem davacı hem de davalı sıfatıyla eşlerden her biri bu davayı açabilir ya da birlikte başvurabilir. Usulüne uygun hazırlanmış bir protokol ve yerinde yapılan duruşma beyanı, mahkemenin aynı gün boşanmaya hükmetmesini mümkün kılar.
Anlaşmalı Boşanma Nedir? Hukuki Dayanağı
Türk Medeni Kanunu m. 166/3, boşanmanın özel bir biçimini düzenler: evlilik birliğinin en az bir yıl sürmesi ve eşlerin birlikte başvurması ya da birinin diğerinin davasını kabul etmesi koşullarıyla, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek boşanmaya karar verebileceğini öngörür. Bunun yanı sıra hâkim, tarafların boşanmanın mali ve kişisel sonuçlarına ilişkin düzenlemelerini, yani anlaşmalı boşanma protokolünü, uygun bulmalıdır.
Bu yol, çekişmeli boşanmadan temelden ayrılır: kusur araştırması, tanık dinleme ve uzun yargılama süreçleri yerine tek celsede ve uzlaşı temelinde boşanmayı mümkün kılar. Evlilik birliği temelinden sarsılmış olsa bile tarafların iradelerinin örtüşmesi, boşanmanın hukuki gerekçesini oluşturur. Hâkim bunu bizzat denetler; bu nedenle duruşmaya katılım zorunludur, yoklukta karar verilemez.
Anlaşmalı Boşanmanın Şartları
TMK m. 166/3'ün uygulanabilmesi için birkaç temel koşulun bir arada gerçekleşmesi gerekir. Bu koşullardan herhangi birinin eksikliği, davayı çekişmeli yola taşır ya da reddedilmesine yol açar.
Evlilik Süresine İlişkin Şart
Evliliğin dava tarihinde en az bir yıl sürmüş olması zorunludur. Bir yıl dolmadan açılan davalar, hâkim tarafından bu yoldan işleme konulamaz. Bir yıllık süre, nikâh tarihinden dava tarihine kadar hesaplanır; kısa süreli ayrılıklar bu süreyi kesmez.
Eşlerin Bizzat Mahkemeye Başvurması veya Davayı Kabul Etmesi
Taraflardan biri davayı açar, diğeri bunu kabul eder; ya da her ikisi birlikte başvurabilir. Her iki hâlde de eşlerin duruşmada bizzat hazır bulunması ve iradelerini özgürce açıklamaları şarttır. Hâkim, beyanların baskı altında alınmadığını denetlemekle yükümlüdür.
Protokolün Hâkim Tarafından Uygun Bulunması
Tarafların boşanmanın tüm mali ve kişisel sonuçlarını — çocukların velayeti, kişisel ilişki düzeni, tedbir ve iştirak nafakası, maddi-manevi tazminat, mal paylaşımı — düzenleyen yazılı bir protokol hazırlamaları ve hâkimin bu protokolü uygun bulması gerekir. Hâkim protokolü uygun bulmayabilir; bu durumda değişiklik önerisi yapabilir. Taraflar öneriyi kabul ederse boşanmaya hükmedilir, etmezlerse dava çekişmeli boşanmaya dönüşür.
Görevli ve Yetkili Mahkeme; Arabuluculuk Şartı
Anlaşmalı boşanma davası, Aile Mahkemesi'nde açılır. Aile Mahkemesi kurulmamış yerlerde bu görevi Aile Mahkemesi sıfatıyla Asliye Hukuk Mahkemesi üstlenir.
Yetkili mahkeme bakımından iki alternatif mevcuttur: eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi ya da davadan önce son defa altı aydan fazla birlikte oturduklarına ortak konutun bulunduğu yer mahkemesi. Taraflar her ikisini de tercih edebilir; bu bir yetki anlaşmasına gerek yoktur.
2023 yılının Eylül ayından itibaren yürürlükte olan düzenlemeyle, boşanma davası açılmadan önce arabuluculuğa başvurma zorunluluğu kaldırılmıştır. Dolayısıyla anlaşmalı boşanmada arabuluculuk dava şartı aranmaz; taraflar doğrudan mahkemeye başvurabilir.
Anlaşmalı Boşanma Protokolü: Hazırlık ve Gerekli Belgeler
Protokol, boşanma davasının çekirdeğini oluşturur. Eksik ya da çelişkili bir protokol duruşmayı uzatır; hatta anlaşmazlığa dönüşürse çekişmeli yola geçişe neden olur. Protokolde şu başlıklar mutlaka ele alınmalıdır:
- Velayet ve kişisel ilişki: Müşterek çocuklar varsa hangi eşte kalacağı, diğer eşin çocukla ne zaman ve nasıl görüşeceği açık biçimde yazılmalıdır.
- İştirak nafakası: Velayet kendisinde olmayan eşin ödeyeceği aylık tutar ve artış şartı.
- Yoksulluk nafakası: Taraflardan birinin nafaka talep edip etmediği, talep varsa miktarı ve süresi.
- Maddi ve manevi tazminat: Talep varsa miktarı; vazgeçilmişse bu da belirtilmeli.
- Mal rejimi tasfiyesi: Edinilmiş mallara katılma rejimi kapsamındaki hakların nasıl çözüleceği.
- Konut ve ev eşyaları: Aile konutunun kime bırakılacağı, kira ya da ipotek gibi yüklerin paylaşımı.
Dava açılırken sunulması gereken belgeler şunlardır: nüfus cüzdanı fotokopileri, evlilik cüzdanı ya da aile kütüğü kaydı, imzalı anlaşmalı boşanma protokolü, varsa çocukların nüfus kayıt belgesi ve kıymet-i harbiye belgesi ihtiyacı doğabilecek mal beyanları. Dava harcı, maktu karar ve ilam harcı üzerinden hesaplanır.
Süreç: Dava Nasıl İşler?
Anlaşmalı boşanma davası, diğer boşanma davalarına kıyasla önemli ölçüde sade bir yargılama sürecine tabidir. Dava dilekçesi, protokol ve ekler mahkeme kalemine teslim edilir; hâkim dosyayı inceleyerek duruşma günü belirler. Tarafların tek duruşmada hazır bulunması zorunludur; bu gün hem taraf beyanları alınır hem de protokol incelenir.
Hâkim duruşmada her iki eşi ayrı ayrı dinler, beyanların özgür iradeyle verilip verilmediğini sorgular ve protokolün içeriğini değerlendirir. Şartların sağlandığı ve protokolün uygun olduğu kanaatine varırsa aynı celsede boşanmaya hükmeder; karar gerekçeli yazılarak tebliğe çıkarılır. Tarafların itiraz etmemesi hâlinde kararın kesinleşmesiyle evlilik sona erer ve nüfus kayıtları güncellenir.
Tüm koşullar tam olarak sağlandığında süreç genellikle birkaç hafta ile iki ay arasında tamamlanır; çekişmeli davalarda bu süre yıllara uzayabilmektedir.
Süreler: Dava Açma, Zamanaşımı ve Kararın Kesinleşmesi
| Konu | Süre / Kural | Açıklama |
|---|---|---|
| Asgari evlilik süresi | En az 1 yıl | Nikâh tarihinden dava tarihine kadar |
| Zamanaşımı | Yok (hak düşürücü süre yok) | Evlilik devam ettiği sürece dava açılabilir |
| Temyiz süresi | 15 gün | Kararın tebliğinden itibaren; süre geçerse karar kesinleşir |
| Kararın kesinleşmesi | Temyiz edilmezse 15. günde | Nüfus kaydı güncelleme için kesinleşme şart |
| İrade fesadı davası | TMK'daki genel irade fesadı süreleri | Baskı/hile ile imzalanan protokole itiraz için ayrı yol |
Anlaşmalı boşanma kararı kesinleştikten sonra protokoldeki düzenlemeler mahkeme ilamı niteliği kazanır. Bu ilamda yer alan nafaka ve velayet gibi süregelen yükümlülükler; koşulların değişmesi hâlinde ayrı bir davayla revize edilebilir. Mal paylaşımına dair kalemlerde ise kesinleşmiş hüküm pratikte bağlayıcı olmaya devam eder.
Emsal Kararlar Işığında Anlaşmalı Boşanma
Yargıtay'ın bu alanda oluşturduğu içtihat, uygulamada sıkça karşılaşılan sorulara somut yanıtlar verir. Aşağıdaki kararlar, anlaşmalı boşanma sürecinin kritik dönüm noktalarını açıkça ortaya koymaktadır. Benzer uyuşmazlıklarda emsal aramak için İçtihat Pro arama sayfasını kullanabilirsiniz.
2. Hukuk Dairesi, E. 2019/3660, K. 2019/7254, T. 17.06.2019
Duruşmada tarafların anlaşamaması, anlaşmalı olarak açılmış davayı sona erdirmez; dava kendiliğinden TMK m. 166/1-2 kapsamında çekişmeli boşanma davasına dönüşür. Hâkim bu durumda davayı reddedip tarafları yeni bir dava açmaya yönlendiremez; mevcut dava dosyası üzerinden yargılamayı sürdürmesi gerekir.
2. Hukuk Dairesi, E. 2016/12347, K. 2018/2564, T. 27.02.2018
Taraflar dilekçelerin karşılıklı verilmesi aşaması tamamlandıktan sonra sundukları protokolle anlaşmalı boşanma talep etmiş; ancak daha sonra anlaşma bozulmuştur. Bu durumda dava TMK m. 166/1-2 olarak devam etmeli, hâkim çekişmeli boşanmanın koşullarını araştırmalıdır.
Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/1941, K. 2019/475, T. 27.06.2014
Hukuk Genel Kurulu, anlaşmalı boşanma kararı verildikten sonra tarafların salt protokolden pişman olduklarını öne sürerek kararı bozduramazlar; kararın bozulabilmesi için irade fesadı hallerinin — hata, hile veya korkutma — varlığının hadise şeklinde ayrıca tespit edilmesi gerektiğini bağlayıcı biçimde belirlemiştir. Bu karar, kararın kesinleşmesinin ne ölçüde güvence sağladığını açıkça göstermektedir.
2. Hukuk Dairesi, E. 2016/8075, K. 2017/13771, T. 04.12.2017
Ön inceleme celsesinde tarafların sunduğu protokol dikkate alınarak dava anlaşmalı boşanmaya yönlendirilmiş; ancak sonraki aşamada anlaşma sağlanamamıştır. Daire, bu durumda da davanın çekişmeli boşanma olarak sürmesi gerektiğini bir kez daha teyit etmiştir.
2. Hukuk Dairesi, E. 2016/18784, K. 2018/6487, T. 22.05.2018
Tahkikat aşamasında sunulan protokolle bile anlaşmalı boşanma yoluna gidilmesi mümkündür; önemli olan hâkimin protokolü uygun bulması ve beyanların özgürce açıklanmasıdır. Ancak anlaşmanın herhangi bir nedenle bozulması hâlinde çekişmeli yola geçiş kuralı değişmez.
2. Hukuk Dairesi, E. 2017/2449, K. 2017/5524, T. 08.05.2017
Ön inceleme celsesinde anlaşmayı sağlamak amacıyla taraflara iki haftalık kesin süre verilmiş; bu süre içinde protokol teslim edilmemiştir. Daire, verilen kesin sürenin dolmasının davayı kendiliğinden sonlandırmayacağını, yargılamanın çekişmeli boşanma olarak ilerlemeye devam etmesi gerektiğini vurgulamıştır.
Tüm bu 2017-2019 tarihli güncel kararlar şunu ortaya koymaktadır: anlaşmalı boşanma protokolü bir kez imzalanıp sunulduğunda, taraflardan birinin geri adım atması davayı düşürmez; dava, çekişmeli boşanma olarak hâkimin önünde kalmaya devam eder. Bu durum, protokolü imzalamadan önce her maddeyi dikkatle değerlendirmenin ne denli önemli olduğunu açıkça göstermektedir.
Anlaşmalı Boşanmada Sık Yapılan Hatalar
- Protokolü eksik hazırlamak: Velayet, nafaka ve mal paylaşımından herhangi birinin atlanması ya da belirsiz bırakılması, hâkimin protokolü uygun bulmamasına yol açar; duruşma bir sonraki tarihe ertelenir veya dava çekişmeliye dönüşür.
- Nafaka miktarını gerçekçi belirlememe: Sembolik düzeyde tutulan nafaka rakamları, hâkim tarafından değiştirme önerisiyle karşılanabilir; hâkimin önerisi reddedilirse anlaşma ortadan kalkar.
- Duruşmada eşlerden birinin bulunmaması: TMK m. 166/3, tarafların bizzat dinlenmesini zorunlu kılar. Vekil aracılığıyla temsil bu yolda yeterli değildir; her iki eşin duruşmada hazır bulunması şarttır.
- Bir yıllık süreyi doldurmadan dava açmak: Sıklıkla yapılan bu hata, mahkemenin davayı kabul etmemesiyle sonuçlanır ve zaman kaybına neden olur. Nikâh tarihi dikkatle hesaplanmalıdır.
- Protokolün imzalanmasını baskı altında gerçekleştirmek: Hukuk Genel Kurulu'nun kararında açıkça görüldüğü üzere, karar kesinleştikten sonra protokolden dönmek isteyen taraf irade fesadını ispat etmek zorundadır; bu son derece güç bir yoldur. Pişmanlık, başlı başına bir bozma gerekçesi sayılmaz.
- Mal rejimini protokolde görmezden gelmek: Edinilmiş mallara katılma rejimi, yasal bir haktır ve protokolde açıkça düzenlenmediği takdirde ileride ayrı bir dava konusu hâline gelebilir.
- Çocukların kişisel ilişki düzenini belirsiz bırakmak: Haftasonu, tatil ve bayram gibi görüşme dönemlerini net belirlemek, kararın kesinleşmesinin ardından yaşanabilecek icraya başvuru riskini ortadan kaldırır.
Doğru Emsal ile Güçlü Dilekçe: İçtihat Pro'nun Avantajı
Anlaşmalı boşanma davaları görece kısa süreç ve az tartışmalı yapısıyla bilinse de protokolün hazırlanması, hâkimin değerlendirmesine sunulması ve olası çekişmeli yola geçiş senaryolarının önceden planlanması, ayrıntılı emsal bilgisi gerektirir. Yerleşik içtihat platformları (Haziran 2026 itibarıyla yıllık 34.200-48.000 TL) ile yapay zeka odaklı platformların (60.000-80.000 TL) yarattığı maliyet yükü, özellikle aile hukuku alanında yoğun çalışan avukatları için ciddi bir kalem oluşturmaktadır.
İçtihat Pro, 10.8 milyonu aşkın karar arşivi (Yargıtay 8.75M, Yerel 853K, Danıştay 755K, İstinaf 451K dahil) ve üç farklı arama moduyla bu ihtiyacı karşılamak üzere tasarlanmıştır. Klasik arama ile daire ve esas numarasına doğrudan ulaşabilir; Yapay Zekalı Arama ile "anlaşmalı boşanmada protokol değişikliği önerisi reddedilirse ne olur" gibi doğal dil sorularını sisteme yönlendirebilir; Anlamsal arama moduyla da protokole benzer olgusal örüntüleri taşıyan kararları kavramsal düzeyde bulabilirsiniz.
Pro Yıllık plan, ayda yalnızca 199 TL'ye (2.866 TL/yıl, KDV dahil) sınırsız emsal aramasına olanak tanır. Ücretsiz kayıt ile arşivi keşfetmeye başlayabilir; tam erişim için hesabınızı yükseltebilirsiniz.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her somut olay kendi koşullarında değerlendirilmeli, davanızda bir avukata danışılmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Anlaşmalı boşanma için en az kaç yıl evli olmak gerekir?
Türk Medeni Kanunu m. 166/3 uyarınca eşlerin en az bir yıldır evli olmaları zorunludur. Bir yılı doldurmadan açılan davalar bu yoldan kabul edilmez; ancak taraflar çekişmeli boşanma seçeneklerine başvurabilir.
Anlaşmalı boşanmada hakim protokolü değiştirme yetkisine sahip midir?
Evet. Hakim, tarafların çocukların menfaati ve mali haklar bakımından hazırladıkları protokolü uygun bulmayabilir ve değişiklik önerebilir. Tarafların değişikliği kabul etmesi hâlinde boşanmaya karar verilir; kabul etmemeleri durumunda dava çekişmeli boşanmaya dönüşür.
Duruşmada taraflardan biri protokolden vazgeçerse ne olur?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihadına göre anlaşmadan vazgeçilmesi hâlinde dava, TMK m. 166/1-2 kapsamında çekişmeli boşanma davası olarak görülmeye devam eder; dava düşmez, sadece hukuki niteliği değişir.
Anlaşmalı boşanmada vekilsiz dava açılabilir mi?
Avukat zorunluluğu yoktur; eşler bizzat davayı açabilir ve duruşmada hazır bulunabilir. Ancak özellikle çocuk velayeti, nafaka ve mal paylaşımı gibi karmaşık konularda protokolün avukat desteğiyle hazırlanması, ileride doğabilecek uyuşmazlıkları önler.
Anlaşmalı boşanma kararı kesinleştikten sonra protokol hükümleri değiştirilebilir mi?
Kararın kesinleşmesiyle protokol mahkeme ilamına dönüşür ve icra edilebilir hale gelir. Hükmedilen nafaka ve velayete ilişkin düzenlemeler, koşulların değişmesi hâlinde sonradan ayrı dava yoluyla değiştirilebilir; ancak mal paylaşımına dair kesinleşmiş hükümler kural olarak bağlayıcı kalır.
