Bilgisayarda Arama, Kopyalama ve Elkoyma (CMK 134)
CMK'nın 134. maddesi, ceza soruşturmasında bilgisayar, bilgisayar programları ve kütüklerine el konulmasını düzenleyen özel bir koruma tedbiridir. Tedbirin hukuka aykırı uygulanması delillerin hükme esas alınamamasına yol açar; bu nedenle savunma avukatları için karar koşullarını doğru bilmek kritik önem taşır.
CMK'nın 134. maddesi, ceza soruşturması ve kovuşturması sürecinde bilgisayarlara, bilgisayar programlarına ve bilgisayar kütüklerine yönelik arama, kopyalama ve elkoyma tedbirini düzenler. Bu tedbir yalnızca hâkim kararıyla uygulanabilir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcılığın kararı yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulmazsa tedbir geçersiz sayılır. Hukuka aykırı biçimde elde edilen dijital deliller mahkûmiyete esas alınamaz; bu nedenle soruşturma aşamasında CMK 134 koşullarının eksiksiz yerine getirilip getirilmediğini denetlemek savunma avukatının öncelikli görevleri arasındadır.
Bilgisayarda Arama, Kopyalama ve Elkoyma Nedir?
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 134. maddesi, dijital ortamlarda delil elde etmeye yönelik özgün bir koruma tedbiri olarak düzenlenmiştir. Klasik arama tedbirinden farklı olarak bu tedbir; bilgisayar sistemlerini, bu sistemlerde depolanan programları ve veri kütüklerini kapsar. Maddenin amacı, soruşturmada delil değeri taşıyan elektronik verilere hukuki güvenceler çerçevesinde ulaşmaktır.
Tedbirin uygulanma aşamaları şu şekilde sıralanır: önce arama yapılır, ardından ilgili veriler kopyalanır ve gerektiğinde fiziksel ortama ya da sisteme el konulur. Kopyalama tamamlandığında el konulan araçların iadesi zorunludur; bu durum CMK 134'ü salt bir elkoyma tedbirinden ayıran temel özelliktir. Uygulamada en çok tartışma yaratan mesele, tedbirin hangi koşullarda ve kimin kararıyla uygulanabileceğidir.
CMK 134'ün Uygulama Şartları ve Unsurları
Bilgisayarda arama, kopyalama ve elkoyma tedbirinin hukuka uygun sayılabilmesi için belirli koşulların bir arada bulunması zorunludur. Bu koşullar hem usul hem de esas yönünden değerlendirilir.
Maddi Koşullar
Tedbirin uygulanabilmesi için her şeyden önce yürütülmekte olan bir soruşturma veya kovuşturma olması gerekir. Söz konusu soruşturmanın konusu suç, bilgisayar ortamında delil bırakmış olmalı ya da aramanın bu ortamda delil bulunma ihtimalini makul kılacak düzeyde somut şüphe mevcut olmalıdır. Soyut şüphe veya sıradan merak bu tedbiri meşrulaştırmaz; tedbirin orantılı olması ve soruşturmanın amacına hizmet etmesi zorunludur.
Biçimsel (Usul) Koşullar
CMK 134 kapsamındaki tedbirler kural olarak sulh ceza hâkiminin kararıyla uygulanır. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı da kararname düzenleyebilir; ancak bu kararın yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulması zorunludur. Hâkim onayı verilmezse tedbir hüküm ifade etmez ve bu yolla elde edilen deliller yargılamada kullanılamaz. Arama işlemi sırasında bilişim uzmanı bulundurulması da uygulamada standart hâle gelmiştir; teknik sürecin kayıt altına alınması hem olası itirazları hem de bütünlük sorunlarını önler.
Olağanüstü Hâl İstisnası
Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun istikrar kazanmış içtihadına göre, olağanüstü hâl döneminde 6755 sayılı Kanun'un 3. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendi CMK 134 ile birlikte uygulanır. Bu birlikte uygulama, olağanüstü dönemde hâkim kararı aranmaksızın tedbire başvurulabilmesine olanak tanıyan istisnai bir yetki çerçevesi oluşturur. Ne var ki bu yetki olağanüstü hâlin devamıyla sınırlıdır; hâl kaldırıldığı anda istisnai uygulama kendiliğinden sona erer ve CMK 134'ün genel hükümleri yeniden geçerli olur.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
CMK 134 kapsamındaki tedbir kararları sulh ceza hâkimliği tarafından verilir. Yetkili sulh ceza hâkimliği, soruşturmanın yürütüldüğü yer hâkimliğidir; ancak zorunluluk hâllerinde başka yer hâkimliklerine de başvurulabilir. Tedbire itiraz da aynı çerçevede sulh ceza hâkimliği kanalıyla yapılır ve itirazı inceleme görevi CMK 268. maddesi uyarınca bir sonraki numaralı sulh ceza hâkimliğine aittir.
Soruşturmanın niteliğine göre örgütlü suç veya terörle mücadele kapsamındaki davalarda ağır ceza mahkemeleri de karar verme yetkisine sahip olabilir. Bu durum özellikle ByLock, Eagle ve benzeri dijital delil yoğunluklu davalarda belirginleşmektedir.
CMK 134 Kapsamında Tedbirin Uygulama Süreci
Bilgisayarda arama, kopyalama ve elkoyma tedbirinin uygulanma sürecini adım adım izlemek, hem soruşturma makamları hem de savunma avukatları açısından büyük önem taşır.
İlk aşamada Cumhuriyet savcısı veya kolluk, bilgisayar ortamında delil bulunduğuna dair makul şüpheye dayanan gerekçeleriyle sulh ceza hâkimliğine başvurur. Hâkimlik, talebi değerlendirerek arama, kopyalama veya elkoyma kararı verir. Karar, uygulanacak sistemi, aranacak veri türünü ve tedbirin kapsamını net biçimde belirtmelidir; muğlak ve geniş kapsamlı kararlar itiraz ve hükümsüzlük riskini beraberinde getirir.
İkinci aşamada kolluk, tercihen bir bilişim uzmanı eşliğinde arama işlemini gerçekleştirir. Bulunan veriler kopyalanır, kopyalama işlemi tutanağa geçirilir ve mümkün olan en kısa sürede el konulan fiziksel araçlar iade edilir. Dijital kopyaların bütünlüğü hash değerleriyle belgelenir; bu teknik adım, delillerin sonradan değiştirilmediğini kanıtlamanın tek güvenilir yoludur.
Üçüncü aşamada elde edilen dijital materyaller incelenir, sınıflandırılır ve soruşturmayla ilgili olanlar dosyaya eklenir. Soruşturmayla ilişkisi olmayan kişisel verilerin imha edilmesi ya da iade edilmesi zorunludur; aksi hâl hem özel hayatın gizliliği hem de kişisel verilerin korunması güvenceleri kapsamında ayrı bir ihlal oluşturur.
Savunma avukatları bu süreçte özellikle şu belgeleri talep etmelidir: arama kararının aslı, arama tutanağı, kopyalama tutanağı ve hash kayıtları. Bu belgelerden herhangi birinin eksikliği ya da içeriğindeki usul hatası, elde edilen delillerin hukuka aykırı sayılması için ciddi bir gerekçe oluşturabilir.
Süreler: Zamanaşımı ve Tedbirin Sınırlılığı
CMK 134, bilgisayar araması için özel bir hak düşürücü süre öngörmemektedir. Bununla birlikte tedbirin belirli zaman sınırları içinde uygulanması gerektiği genel hukuk ilkesi ve orantılılık kuralı çerçevesinde kabul görmektedir.
| Aşama / Konu | Süre / Koşul |
|---|---|
| Savcı kararının hâkime sunulması | 24 saat (gecikmesinde sakınca hâlinde) |
| Hâkim onayı verilmezse tedbirin geçerliliği | Kendiliğinden sona erer |
| Kopyalama sonrası iade | Makul süre içinde zorunlu |
| Elkoyma kararına itiraz | Kararın öğrenilmesinden itibaren 7 gün |
| Olağanüstü hâl istisnası | Olağanüstü hâlin devam ettiği süreyle sınırlı |
| Görevli mahkeme | Sulh ceza hâkimliği (genel); ağır ceza (örgütlü/terör) |
Elkoyma kararına itiraz süresi hâkim kararının tebliğinden itibaren yedi gün olarak uygulanmaktadır. Bu sürenin kaçırılması itiraz hakkının düşmesine yol açar; dolayısıyla müvekkil ile ilk görüşmede kararın tebliğ tarihinin tespit edilmesi kritik bir adımdır.
Emsal Kararlar Işığında Bilgisayarda Arama ve Kopyalama
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, CMK 134'ün uygulanma koşullarını ve olağanüstü hâl istisnasının sınırlarını defalarca ele almış; bu konuda bağlayıcı nitelikte içtihat geliştirmiştir. Aşağıdaki kararlar, uygulamada yol gösterici niteliktedir.
Ceza Genel Kurulu, E. 2018/124, K. 2023/538, T. 18.10.2023
Kurul bu kararında, olağanüstü hâl döneminde 6755 sayılı Kanun'un 3/1-(j) bendi ile CMK 134'ün birlikte uygulanmasının zorunlu olduğunu ve bu iki düzenlemenin birbirini dışlamadığını açıkça ortaya koymuştur. Olağanüstü hâlin sona ermesiyle birlikte istisnai yetkinin de otomatik olarak ortadan kalktığı, sonrasında yapılacak uygulamaların CMK 134'ün genel çerçevesine tabi olacağı hükme bağlanmıştır.
Ceza Genel Kurulu, E. 2019/104, K. 2021/296, T. 22.06.2021
Bu 2021 tarihli kararda Kurul, olağanüstü hâl kararname yetkisinin kapsamını sınırlandırmış; bilgisayar araması konusundaki istisnai uygulamanın dar yorumlanması gerektiğini vurgulamıştır. İstisnai tedbirin yalnızca olağanüstü hâlin amacıyla orantılı durumlarda uygulanabileceği, olağanüstü hal dışı soruşturmalarda standart CMK hükümlerinin geçerliliğini koruyacağı belirtilmiştir.
Ceza Genel Kurulu, E. 2021/42, K. 2021/399, T. 16.09.2021
Kurul, aynı yılın bu ikinci kararında CMK 134 ile 6755 sayılı Kanun arasındaki uygulama sınırını bir kez daha çizmiş ve bilgisayar kütükleri üzerindeki arama tedbirinin koruma tedbiri niteliğini teyit etmiştir. Hâkim kararı olmaksızın veya olağanüstü hâl dışında uygulanan arama işlemlerinin hukuki geçerliliğinin bulunmadığı vurgulanmıştır.
Ceza Genel Kurulu, E. 2021/243, K. 2022/259, T. 12.04.2022
Bu kararda olağanüstü hâl sonrası dönemde devam eden soruşturmalarda daha önce alınan kararname yetkisine dayanılarak yeni arama yapılıp yapılamayacağı tartışılmıştır. Kurul, olağanüstü hâlin kalkmasının ardından gerçekleştirilen her türlü dijital aramanın CMK 134 kapsamında yeniden hâkim kararı gerektirdiğini netleştirmiştir.
Ceza Genel Kurulu, E. 2020/213, K. 2022/463, T. 22.06.2022
Kurul bu kararıyla, bilgisayar programları ve kütüklere yönelik elkoyma tedbirinin salt fiziksel araçlara el koymayla sınırlı olmadığını; dijital verilerin kopyalanmasının da elkoyma kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini içtihat olarak benimsemiştir. Bu yaklaşım, kopyalanmış verilerin de hâkim kararı şartına tabi olduğu sonucunu doğurur. Benzer CMK 134 kararlarını İçtihat Pro'nun Anlamsal arama özelliğiyle kavramsal düzeyde tarayabilirsiniz.
Ceza Genel Kurulu, E. 2023/406, K. 2024/46, T. 13.02.2024
Ceza Genel Kurulu'nun en güncel içtihadı niteliğindeki bu 2024 tarihli kararda, CMK 134 kapsamında bilgisayar ortamında arama yapılmasının usul koşulları ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Kurul; hâkim kararının yalnızca tedbirin başlangıcında değil, kapsamında yapılacak her genişleme için de yenilenmesi gerektiğini, aksi hâlde aşılan sınırlardaki aramanın hukuka aykırı sayılacağını hükme bağlamıştır.
Sık Yapılan Hatalar
CMK 134 uygulamasında hem soruşturma makamları hem de savunma avukatları tarafından tekrar eden hatalar mevcuttur. Bu hataları önceden tespit etmek, savunma stratejisinin omurgasını oluşturur.
- Hâkim kararı olmaksızın arama yapılması: Gecikmesinde sakınca yokken savcılık kararına dayanarak arama yapılması ve hâkim onayı aranmaması, elde edilen delillerin tamamını hukuka aykırı kılar.
- Arama kararının kapsamını aşmak: Hâkim kararında belirlenen sistem veya veri türünün ötesine geçen aramaların elde ettiği deliller kararın dışında kalır ve bağımsız bir hâkim kararı gerektirdiğinden hukuka aykırı sayılır.
- Kopyalama tutanağının ve hash kayıtlarının tutulmaması: Hash değeri alınmadan yapılan kopyalar, bütünlüğü ispat edilemeyen ve bu nedenle savunma tarafından itiraz edilebilecek delillerdir.
- Kopyalama sonrası el konulan araçların iade edilmemesi: Kopyalama tamamlandıktan sonra fiziksel araçların geri verilmemesi hem mülkiyet hakkını hem de ölçülülük ilkesini ihlal eder ve itiraz gerekçesi oluşturur.
- Soruşturmayla ilgisiz verilerin dosyada tutulması: Kişisel nitelikte olup suçla bağlantısı bulunmayan verilerin dosyada bırakılması özel hayatın gizliliği ihlali doğurur ve ek hukuki sorunlara zemin hazırlar.
- Olağanüstü hâl yetkisinin kalkmasından sonra eski kararnameye dayanmak: Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun tutarlı içtihadına göre bu yetki olağanüstü hâlin sona erdiği anda kendiliğinden ortadan kalkar; sonrasında yeni bir hâkim kararı alınmadan yapılan aramalar hukuka aykırıdır.
- İtiraz süresinin kaçırılması: Tedbir kararının tebliğinden itibaren yedi günlük itiraz süresinin geçirilmesi, hâkim kararına karşı temel başvuru yolunu ortadan kaldırır; bu nedenle tebliğ tarihinin derhal tespit edilmesi gerekmektedir.
Dijital Delillerin İspat Değeri ve Savunma Stratejisi
Bilgisayarda arama, kopyalama ve elkoyma tedbirleri, uygulamada giderek artan bir biçimde ceza yargılamalarının seyrini belirleyen kilit delilleri ortaya çıkarmaktadır. Ancak bu delillerin mahkûmiyete esas alınabilmesi için hem elde ediliş yönteminin hem de sonraki süreçteki bütünlüğün eksiksiz belgelenmesi zorunludur.
Savunma avukatı açısından en kritik inceleme noktası, hâkim kararının varlığı ve içeriğidir. Karar; tarihi, kapsamı, hangi sistemi ve hangi suç şüphesini kapsadığını açıkça göstermelidir. Muğlak ifadeler, "her türlü dijital veri" gibi sınırsız kapsam tanımları veya gerekçeden yoksun kararlar itiraz yoluyla hükümsüz kılınabilir. Bunun yanı sıra arama tutanağının imzalı ve eksiksiz olup olmadığı, bilişim uzmanının katılıp katılmadığı ve hash kayıtlarının tutulup tutulmadığı incelenmelidir.
Dijital delillerin elde edilme sürecindeki usul hatalarının derhal tespit edilmesi ve dosyaya yansıtılması, ilerleyen aşamalarda beraat ya da delillerin dışlanması talebinin en sağlam zeminini oluşturur. İddianameye atıfta bulunulan dijital materyalin hangi tedbir kararına dayandığının saptanması ise savunmanın ilk adımı olmalıdır.
CMK 134 Emsal Araştırmasında İçtihat Pro'yu Kullanmak
CMK 134 kapsamındaki davalarda emsal tarama, savunma dilekçesinin ve bozma taleplerine dayanan hukuki argümanların kalitesini doğrudan belirler. Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun bu konudaki içtihadı yıllara yayılmış ve nüanslı bir seyir izlemiştir; olağanüstü hâl, kopyalama kapsamı, hash bütünlüğü ve iade yükümlülüğü gibi alt başlıklarda birbirinden farklı gerekçeli kararlar mevcuttur.
İçtihat Pro'nun 10,8 milyonu aşkın karar arşivinde Yargıtay'ın 8,75 milyondan fazla kararı yer almaktadır; CMK 134 özelinde Ceza Genel Kurulu ve daire kararlarına hem klasik anahtar kelime aramasıyla hem de doğal dil sorgusuna dayalı Yapay Zekalı Arama ile ulaşmak mümkündür. Kavramsal düzeyde benzer içtihadı bulmak için Anlamsal arama modunu tercih edebilirsiniz; bu özellik özellikle "hâkim kararı olmaksızın kopyalama" veya "delil bütünlüğü ihlali" gibi doğrudan anahtar kelimeyle eşleşmeyen ama hukuki özü itibarıyla ilgili kararları gün yüzüne çıkarır. Pro Yıllık abonelik, Haziran 2026 fiyatlarıyla ayda 199 TL'ye karşılık gelmekte; yerleşik içtihat platformlarının yıllık 34.200–48.000 TL düzeyindeki fiyatlarıyla kıyaslandığında ciddi bir tasarruf sağlamaktadır. Ücretsiz kayıtla arama özelliklerini deneyebilir, ardından tam erişim için İçtihat Pro'ya kayıt olabilirsiniz.
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. CMK 134 kapsamında somut bir hukuki sorunla karşılaşıldığında alanında uzman bir ceza avukatından profesyonel destek alınması önerilir.
Sık Sorulan Sorular
CMK 134 kapsamında bilgisayarda arama yapılabilmesi için mutlaka hâkim kararı şart mıdır?
Kural olarak evet; CMK 134 uyarınca bilgisayar, program ve kütüklerde arama, kopyalama ve elkoyma yapılabilmesi için hâkim kararı zorunludur. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı da bu tedbiri uygulayabilir; ancak bu durumda yirmi dört saat içinde hâkim onayı alınması gerekir, aksi hâlde tedbir kendiliğinden ortadan kalkar.
Elkoyulan bilgisayar ve dijital materyaller ne kadar süre elde tutulabilir?
Yasada belirli bir azami süre öngörülmemiş olmakla birlikte, kopyalama işlemi tamamlandıktan sonra el konulan araçların iade edilmesi zorunludur. Uygulamada savcılık ve hâkim denetimi altında yürütülen bu sürecin makul bir süreyle sınırlı tutulması, hem Anayasa hem de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi güvenceleri gereğidir.
Olağanüstü hâl döneminde CMK 134'ün uygulanması nasıl değişmektedir?
Olağanüstü hâl süresince 6755 sayılı Kanun'un 3. maddesinin 1. fıkrasının (j) bendi CMK 134 ile birlikte uygulanır ve hâkim kararı aranmaksızın bu tedbire başvurulabilir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun istikrarlı içtihadına göre bu istisnai yetki, olağanüstü hâlin kaldırıldığı anda kendiliğinden sona erer.
Hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen dijital deliller yargılamada kullanılabilir mi?
Hayır. CMK'nın 206. ve 217. maddeleri uyarınca, hukuka aykırı yollarla elde edilen deliller yargılamada hükme esas alınamaz. Hâkim kararı olmaksızın veya usule aykırı biçimde gerçekleştirilen bilgisayar aramaları, elde edilen tüm dijital delilleri yasadışı hâle getirir.
Bilgisayarda arama kararına karşı itiraz yolu açık mıdır?
Evet. CMK'nın 267. ve devamı maddeleri çerçevesinde, hâkim tarafından verilen bilgisayar arama kararlarına karşı itiraz yoluna başvurulabilir. Uygulanan tedbirin orantısız olduğu ya da yasal koşulların oluşmadığı durumlarda itiraz, yetkili sulh ceza hâkimliği aracılığıyla yapılır.
