SGK'nın İşverene Rücu Davası: Hukuki Rehber

SGK'nın işverene rücu davası; iş kazası veya meslek hastalığı sonucu sigortalıya ya da hak sahiplerine ödeme yapan Sosyal Güvenlik Kurumu'nun, ödediği tutarları kusurlu işverenden geri alma hakkını kullandığı bir tazminat davasıdır. Dava, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 21. maddesi ile 12. maddesinde düzenlenmiştir. İşveren açısından sonuç son derece ağır olabilir: SGK'nın sigortalıya bağladığı aylıkların kapitalize değeri ve yapılan tüm harcamalar talep konusu yapılabildiğinden dava değerleri zaman zaman milyonlarca lirayı bulmaktadır.

SGK'nın İşverene Rücu Davası Nedir?

Sosyal güvenlik sistemimizde işveren, çalıştırdığı sigortalıların iş kazası ve meslek hastalığı risklerine karşı prim öder. Ne var ki kaza işverenin kusurundan kaynaklandığında, SGK'nın yaptığı masrafları devlet üstlenmez; bu masraflar 5510 sayılı Kanun'un 21. maddesi çerçevesinde kusurlu tarafa yüklenir. Rücu hakkı bu noktada devreye girer. SGK; tedavi giderleri, geçici iş göremezlik ödenekleri, sürekli iş göremezlik gelirleri, ölüm aylıkları ve cenaze giderleri gibi her türlü sigorta yardımını hesaba katarak işverene karşı bir rücu davası açar.

Davanın hukuki temeli yalnızca 5510 sayılı Kanun değildir. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nda düzenlenmekte; bu yükümlülüklere aykırılık, kusur değerlendirmesinin temel dayanağını oluşturmaktadır. Borçlar hukukundaki genel haksız fiil hükümleri ise doldurma norm işlevi görür.

Rücu Davasının Şartları ve Hukuki Unsurları

SGK'nın rücu talebini mahkemede başarıyla ileri sürebilmesi için belirli unsurların bir arada bulunması gerekir. Bu unsurların her biri bağımsız olarak incelenmeli ve davada ayrı ayrı ispat edilmelidir.

İş Kazası veya Meslek Hastalığının Varlığı

Rücu davasının ön koşulu, sigorta olayının gerçekleşmiş ve SGK tarafından iş kazası ya da meslek hastalığı olarak kabul edilmiş olmasıdır. SGK'nın bu yöndeki idari kabulü, dava açılabilirliğin başlangıç noktasıdır; ancak mahkeme bağımsız olarak sigorta olayının niteliğini de değerlendirebilir.

SGK Tarafından Fiilen Ödeme Yapılmış Olması

Rücu ancak yapılan ödemeler kadar söz konusu olabilir. SGK, talep ettiği tutarı belgelemek zorundadır. Talepname döneminde yalnızca o tarihe kadar yapılan ödemeler talep edilebilir; ilerleyen dönemde ödenen tutarlar için ek davalar açılabilir ya da ıslah yoluna gidilebilir. Aylık bağlanmış vakalarda kapitalizasyon hesabı aktüerya yöntemiyle yapılır.

İşverenin veya Üçüncü Kişinin Kusuru

Rücu sorumluluğunun doğması için olayda işverenin ya da onun sorumluluğunda olan kişilerin kusurlu davranışının nedensellik bağı içinde bulunması şarttır. Kusursuz sorumluluk esası burada uygulanmaz; somut bir kusurun varlığı ve ölçüsü bilirkişi raporu aracılığıyla mahkemece saptanır. Sigortalının kendi kusur payı ise hesaplamadan düşülür.

Bildirim Yükümlülüğünün Yerine Getirilmemiş Olması

5510 sayılı Kanun'un 21. maddesinin 4. fıkrası, işverenin iş kazasını yasal süreler içinde bildirmemesi hâlinde, SGK'nın gecikmeden doğan zararını da rücu kapsamına alır. Bu hüküm; uygulamada bildirimi geciktiren ya da hiç yapmayan işverenler açısından rücu miktarını önemli ölçüde artıran bir yaptırım işlevi görmektedir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

SGK'nın işverene rücu davası, iş uyuşmazlığı niteliği taşıdığından İş Mahkemesi'nde görülür. İş mahkemesinin bulunmadığı yerlerde bu davalara bakmaya yetkili Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir. Yetki açısından ise genel kural gereği davalı işverenin yerleşim yeri mahkemesi esas yetkilidir; ancak iş kazasının gerçekleştiği yer mahkemesi de yetkili mahkeme olarak kabul edilmektedir.

Önemli bir husus olarak belirtmek gerekir ki bu dava türünde zorunlu arabuluculuk uygulanmamaktadır. SGK'nın kamu alacağı niteliğindeki rücu talebi, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun arabuluculuğu dava şartı sayan hükmünün kapsamı dışında kalmaktadır. Dolayısıyla SGK, arabuluculuk aşamasına gitmeksizin doğrudan dava açabilir.

Dava Süreci: Nasıl Açılır ve Nasıl İşler?

SGK rücu davaları, kurumun hukuk müşavirliği bünyesindeki avukatlar tarafından açılmaktadır. Ancak işveren vekilinin bu sürecin nasıl ilerlediğini kavraması, savunma stratejisi açısından kritik öneme sahiptir.

Süreç şu şekilde işler: SGK önce iş kazasını veya meslek hastalığını idari olarak inceler, gerekli ödemeleri yapar ve ardından rücu talepnamesi hazırlar. Bu talepname işverene tebliğ edilerek uzlaşma yoluna başvurulabilir; ancak uzlaşma sağlanamazsa dava açılır. Dava dilekçesinde SGK; sigortalıya yapılan ödemelerin dökümlü listesini, ödeme belgelerini, iş kazası soruşturma tutanaklarını ve varsa ceza davası dosya özetini mahkemeye sunar.

Yargılama aşamasında mahkeme genellikle iş güvenliği uzmanı bilirkişi heyeti atar. Heyet; olayın oluş mekanizmasını, işverenin almadığı güvenlik tedbirlerini, sigortalının kendi kusurunun varlığını ve varsa üçüncü kişi kusurunun oranını inceler. Raporun ardından SGK aktüer hesabını ıslah dilekçesiyle güncelleyebilir. Hüküm; belirlenen kusur oranıyla orantılı rücu miktarı üzerinden kurulur.

Sunulması gereken başlıca belgeler:

• İş kazası bildirim formu ve SGK soruşturma tutanağı
• Kaza yeri inceleme tutanakları, fotoğraflar
• SGK tarafından yapılan ödeme dökümü ve aktüer hesap tablosu
• İşverenin iş sağlığı ve güvenliği belgelemeleri (risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları, OSGB sözleşmesi)
• Varsa ceza soruşturması veya kovuşturma dosyası
• Tanık beyanları ve işyeri kayıtları

Zamanaşımı ve Kritik Süreler

Rücu davasında süre yönetimi hem SGK hem de işveren avukatları açısından belirleyici bir rol oynar. Yargıtay içtihadı uyarınca SGK'nın rücu alacağı 10 yıllık zamanaşımına tabidir. Bu süre, ödemenin yapıldığı tarihten itibaren işlemeye başlar.

Devam eden aylık ödemeler söz konusu olduğunda —örneğin sigortalıya sürekli iş göremezlik aylığı bağlanmış bir durumda— her ödeme kendi zamanaşımı süresini başlatır. Bu nedenle SGK, dava açmakta geç kalsa dahi son ödemelere ilişkin rücu hakkı zamanaşımına uğramış olmayabilir. İşveren avukatlarının bu ayrımı iyi analiz etmesi ve eski ödemeler için zamanaşımı defini ayrıca ileri sürmesi gerekir.

İşveren açısından dikkat edilmesi gereken bir diğer kritik süre, iş kazasının bildirim yükümlülüğüdür. 5510 sayılı Kanun uyarınca işveren, iş kazasını üç iş günü içinde SGK'ya bildirmek zorundadır. Geç bildirim ya da hiç bildirim yapılmaması, SGK'nın gecikmeden doğan zararı da rücu kapsamına almasına yol açar ve toplam rücu miktarını artırır.

Ceza davası açılmış vakalarda zamanaşımının daha uzun sürebileceği de göz önünde bulundurulmalıdır. Hukuk mahkemesi kural olarak ceza mahkemesinin kusura ilişkin tespitleriyle bağlı değildir; ancak ceza dosyasındaki maddi bulgular bilirkişi raporu hazırlanırken esas alınabilir.

İspat Yükü, Deliller ve Kusur Değerlendirmesi

Rücu davasında ispat yükü SGK üzerindedir. Kurum; iş kazasının gerçekleştiğini, ödeme yaptığını ve bu ödemelerin dayanağı olan sigorta olayında işverenin kusurlu olduğunu kanıtlamak zorundadır. Uygulamada bu külfet büyük ölçüde bilirkişi raporu üzerinden yerine getirilmektedir.

İşverenin savunmasında en etkili delil türleri şunlardır: sigortalıya düzenli olarak verilen iş güvenliği eğitimlerini gösteren belgeler, imzalı talimat ve prosedürler, kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları, OSGB tarafından hazırlanan risk değerlendirme raporları ve acil eylem planları. Bu belgelerin tam ve sistematik tutulması, işveren kusurunun sıfıra indirilmesinde ya da önemli ölçüde azaltılmasında belirleyicidir.

Sigortalının kendi kusur oranı da hesaplamada kritik bir işlev görür. Örneğin bilirkişi, kazanın yüzde otuzunun sigortalının kendi ihmali sonucu gerçekleştiğini tespit ederse işverenin rücu sorumluluğu da bu oranda azalır. Bu nedenle savunma stratejisi oluştururken sigortalının olaydaki fiilî davranışının ayrıntılı biçimde incelenmesi gerekir.

Alt işveren (taşeron) ilişkisinin bulunduğu vakalarda ise 5510 sayılı Kanun'un 12. maddesi devreye girer. Asıl işveren ve alt işveren, rücu borcundan müteselsilen sorumludur. Mahkemece her iki işveren de davalı gösterilebilir; kendi aralarındaki iç ilişki ayrı bir dava konusu oluşturur.

Sık Yapılan Hatalar

Rücu davalarında işveren avukatlarının ve işverenlerin en çok düştüğü tuzaklar aşağıda derlenmiştir:

1. İş güvenliği belgelerinin tutulmaması: Risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları ve KKD teslim tutanaklarının eksik ya da hiç düzenlenmemiş olması, bilirkişi raporunda işveren kusurunun artmasına doğrudan yol açar.
2. Kazanın geç bildirilmesi: Üç iş günlük bildirim süresine uyulmaması rücu miktarını artırır. Ayrıca geç bildirim, ceza hukuku açısından da ayrı bir yaptırım riskini beraberinde getirir.
3. Bilirkişi raporuna itiraz edilmemesi: İlk bilirkişi raporu işveren aleyhine olduğunda ek rapor ya da itiraz talebinde bulunmak yerine hükmün kurulmasına izin verilmesi, itiraz edilebilir hataların kesinleşmesine neden olur.
4. Zamanaşımı definin doğru zamanda ileri sürülmemesi: Özellikle eski ödemeleri kapsayan kısmi talepler için zamanaşımı definin ilk itirazda açıkça belirtilmesi gerekirken bu adımın atlanması savunmayı zayıflatır.
5. Alt işveren sözleşmesinin gözden geçirilmemesi: Asıl işveren müteselsil sorumluluktan kurtulabilmek için alt işverene rücu hakkını saklı tutacak sözleşme hükümlerini önceden kurgulamış olmalıdır; sonradan bu boşluğu kapatmak güçleşir.
6. Ceza ve hukuk dosyalarının koordinasyonsuz yürütülmesi: Aynı kaza için hem ceza hem rücu davası yürüyorsa iki dosyadaki beyanların çelişmemesi büyük önem taşır. Koordinasyonsuz savunma ciddi zarar verebilir.
7. Islaha karşı süresinde karşı çıkılmaması: SGK'nın aktüer hesabını ıslah dilekçesiyle güncellemesi durumunda işverenin iki haftalık süre içinde itiraz etmemesi, güncellenmiş rakamların tartışmasız kabul edilmesi anlamına gelir.

İçtihat Pro ile Rücu Davalarında Emsal Takibi

SGK'nın rücu davaları, Yargıtay 10. ve 21. Hukuk Daireleri tarafından yoğun biçimde karara bağlanmakta; bilirkişi standartları, aktüer hesap yöntemi ve kusur oranının tespitine ilişkin ilkeler sürekli gelişmektedir. Bu alandaki içtihat birikimi son yıllarda özellikle alt işveren ilişkilerinde, iş güvenliği belgelerinin ispat değerinde ve zamanaşımının başlangıç anının belirlenmesinde belirleyici yönelimler ortaya koymuştur.

İçtihat Pro'nun 10,8 milyonu aşkın karar arşivinde Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'nin 8,75 milyonluk kararlarının büyük bölümü ve Yargıtay 21. Hukuk Dairesi kararları yer almaktadır. SGK rücu, kusur oranı, aktüer hesap veya müteselsil sorumluluk gibi kavramsal aramalarda Anlamsal arama modu ile konuya yakın emsal kararları bir arada görmek mümkündür. Farklı bilirkişi kusur dağılımı senaryolarını karşılaştırmak, yeni bir rücu davasının savunma stratejisini kurgulamak ya da ilk itirazda hangi Yargıtay kararına dayanılacağını belirlemek için bu arama modunu kullanmak zaman açısından önemli bir avantaj sağlar.

Sonuç: İşveren Avukatları İçin Pratik Değerlendirme

SGK'nın işverene rücu davası; hukuki boyutu kadar teknik boyutu da ağır basan, bilirkişi raporu kalitesinin sonucu büyük ölçüde belirlediği bir dava türüdür. İşveren avukatlarının erken aşamada iş güvenliği belgelerini eksiksiz toplaması, kusur değerlendirmesinde uzman bilirkişi ile koordineli çalışması ve SGK'nın aktüer hesaplarını titizlikle denetlemesi gerekmektedir. Savunma açısından kritik olan husus, yalnızca kusur oranını değil, SGK'nın talep ettiği her ödeme kaleminin hukuki ve olgusal dayanağını da ayrı ayrı sorgulamaktır.

İçtihat Pro'da 10,8 milyonun üzerinde karar arasında SGK rücu, iş kazası tazminatı ve kusur oranı konularında yapacağınız arama; benzer vakalarda mahkemelerin nasıl karar verdiğini, hangi bilirkişi standartlarının esas alındığını ve güncel içtihadın hangi yönde şekillendiğini size gösterecektir. Pro Yıllık plan; aylık 199 TL'ye — Haziran 2026 itibarıyla yerleşik içtihat platformlarının yıllık 34.200–48.000 TL'lik maliyetiyle kıyaslandığında çok daha erişilebilir bir seçenek olarak — sınırsız arama, üç arama modu ve tam metin erişim sunar. Ücretsiz kaydolarak başlayın ve rücu davalarındaki emsal birikimini kendiniz keşfedin.

Bu makale yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Her somut durumun kendine özgü koşulları bulunduğundan, hukuki işlemlerinizi bir avukat eşliğinde yürütmeniz tavsiye edilir.

Sık Sorulan Sorular

SGK'nın işverene rücu davası açabilmesi için hangi temel şartların sağlanması gerekir?

SGK'nın rücu davası açabilmesi için öncelikle iş kazası veya meslek hastalığının gerçekleşmiş olması, bu nedenle SGK tarafından sigortalıya veya hak sahiplerine ödeme yapılmış olması ve olayın meydana gelmesinde işverenin ya da üçüncü bir kişinin kusurunun bulunması gerekmektedir. Kusur oranı mahkeme kararıyla belirlenir ve rücu miktarı buna göre hesaplanır.

SGK rücu davasında zamanaşımı süresi ne kadardır?

5510 sayılı Kanun'un 21. maddesi çerçevesinde SGK'nın rücu alacağı, genel hükümler kapsamında değerlendirilmekte olup Yargıtay içtihadı uyarınca 10 yıllık zamanaşımı süresi uygulanmaktadır. Süre, SGK'nın ödeme yaptığı tarihten itibaren işlemeye başlar; ancak devam eden ödemeler (aylık bağlama gibi) söz konusu olduğunda her ödeme için ayrıca değerlendirme yapılabilir.

Rücu davasında işverenin kusur oranı nasıl belirlenir?

Kusur oranı, mahkemenin talebi üzerine iş güvenliği konusunda uzmanlaşmış bilirkişi heyeti tarafından hazırlanan teknik rapor esas alınarak belirlenir. Bilirkişiler; işverenin almadığı iş güvenliği tedbirlerini, olayın oluş biçimini ve sigortalının kendi kusur payını değerlendirerek taraflara düşen yüzdeleri tespit eder. Yargıtay, bilirkişi raporlarında denetime esas alınacak asgari standartları yerleşik içtihadıyla belirlemiştir.

Alt işveren (taşeron) kullanan asıl işveren, SGK rücu davasında sorumlu tutulabilir mi?

Evet. 5510 sayılı Kanun'un 12. maddesi uyarınca asıl işveren ve alt işveren, sigortalının uğradığı iş kazası veya meslek hastalığından doğan SGK'nın rücu alacağından müteselsilen sorumludur. Bu nedenle SGK, zararın tamamı için ya yalnızca asıl işverene ya da yalnızca alt işverene ya da her ikisine birden dava açabilir.

İşveren SGK'ya ödeme yapmak zorunda kalırsa bu tutarı sigortalıdan ya da başka kişilerden geri alabilir mi?

İşveren kusuru oranında SGK'ya rücu alacağını ödedikten sonra, olayın meydana gelmesinde üçüncü kişilerin de kusuru bulunuyorsa bu kişilere karşı ayrıca rücu davası açabilir. Sigortalının kendi kusur oranı ise doğrudan işverenin rücu sorumluluğunu azaltır; sigortalıya karşı ayrıca dava yoluna gidilmez, bu miktar zaten hesaplamada düşülmüş olur.