Telif Tecavüzünün Men'i Davası: Hukuki Rehber

Telif tecavüzünün men'i davası, bir eserin izinsiz kullanılması, çoğaltılması, dağıtılması ya da kamuya iletilmesi halinde eser sahibinin veya hak sahibinin mahkeme aracılığıyla bu ihlali durdurabileceği temel hukuki yoldur. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun (FSEK) 66. ve 69. maddeleri çerçevesinde açılan bu dava; eser sahibi, mirasçıları ve bağlantılı hak sahipleri tarafından kullanılabilir. Mahkeme tarafından verilen men kararı, devam eden ihlali derhal sona erdirir ve aynı zamanda ilerideki ihlaller için de caydırıcı bir işlev görür.

Telif Tecavüzünün Men'i Nedir?

Telif hakkı tecavüzünün men'i, Türk hukukunda FSEK'in 66. maddesiyle düzenlenmiştir. Söz konusu madde uyarınca eser sahibi; mali ya da manevi haklarına tecavüz edilmesi halinde, bu tecavüzün sona erdirilmesini ve tekrarının önlenmesini mahkemeden talep edebilir. Men'i davası, tazminattan bağımsız olarak açılabileceği gibi tazminat ve tespit davalarıyla da birleştirilebilir.

Hukuki temeli bakımından FSEK; eser, eser sahibi, mali haklar (çoğaltma, yayma, işleme, temsil, umuma iletim) ve manevi haklar (adın belirtilmesi, bütünlük, kamuya sunma) olmak üzere çok katmanlı bir koruma rejimi kurar. Bu hakların herhangi birinin izinsiz kullanılması men davasına zemin oluşturur. Kanunun 66. maddesindeki "tecavüzün men'i" ifadesi, yalnızca devam eden bir ihlali değil; gerçekleşmesi kuvvetle muhtemel olan bir ihlali de kapsar. Dolayısıyla men davası hem önleyici (ihtiyati) hem de bastırıcı (mevcut ihlali durdurucu) nitelik taşır.

Koruma süresi bakımından ise eser sahibinin mali hakları, ölümünden itibaren yetmiş yıl süreyle devam eder. Bu süre içindeki her türlü yetkisiz kullanım men davasının konusunu oluşturabilir.

Davanın Unsurları ve Şartları

Men'i davası açılabilmesi için belirli hukuki unsurların bir arada bulunması gerekir. Bu unsurlar hem somut olayın değerlendirilmesinde hem de dava dilekçesinin hazırlanmasında belirleyici rol oynar.

Korunan Eser Varlığı

Öncelikle ihlal konusu materyalin FSEK anlamında "eser" niteliği taşıması gerekir. Kanun; ilim ve edebiyat eserleri, müzik eserleri, güzel sanat eserleri ve sinema eserlerini dört temel kategoride ele alır. Eserin korunabilmesi için sahibinin hususiyetini taşıması, yani sahibinin kişiliğini yansıtacak düzeyde özgünlük içermesi yeterlidir. Öte yandan FSEK'in 80. maddesi kapsamında "bağlantılı haklar" sahipleri de —icracı sanatçılar, fonogram yapımcıları ve radyo-televizyon kuruluşları— men davası açabilir.

Yetkisiz Kullanım

Hak sahibinin açık ya da zımni izni olmaksızın gerçekleştirilen her türlü çoğaltma, yayma, işleme, temsil veya umuma iletim tecavüz oluşturur. Ticari amaç aranmaz; kâr güdülmeksizin yapılan paylaşımlar da ihlal kapsamına girer. Ancak kanunun 35-43. maddeleri arasında sayılan "serbest kullanım" istisnaları —eğitim, basın özeti, alıntı, kişisel kullanım— tecavüzü ortadan kaldırabilir.

Aktif Husumet (Dava Ehliyeti)

Davayı açabilecekler; eser sahibi, ölümü halinde mirasçıları ve mali hakları devir ya da lisans sözleşmesiyle kazanan kişilerdir. Münhasır lisans sahiplerinin men davası açıp açamayacağı, sözleşmenin kapsamına ve FSEK'in lisans hükümlerine göre mahkemelerce somut olayda değerlendirilmektedir.

Pasif Husumet (Davalı Sıfatı)

Tecavüzü gerçekleştiren kişi yanında; tecavüz içerikli materyali dağıtan, depolayan veya bunlardan kazanç sağlayan kişiler de davalı gösterilebilir. İnternette içerik barındıran platformlar ise kaldırma bildirimine rağmen ihlali sürdürmeleri halinde davalı sıfatı kazanabilir.

Özet Tablo: Davanın Temel Parametreleri

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Telif tecavüzünün men'i davaları, görev yönünden Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemelerinde görülür. Bu mahkemeler; İstanbul, Ankara, İzmir, Bursa, Antalya ve diğer büyük şehirlerde ayrıca kurulmuştur. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi bulunmayan yerlerde ise bu sıfatla görev yapan Asliye Hukuk Mahkemesi yetkilidir; iş bölümü itirazı söz konusu olmaz.

Yetki bakımından ise HMK'nın genel kuralları uygulanır: davalının ikametgahı, işyeri ya da tecavüz eyleminin gerçekleştiği veya sonuçlarının doğduğu yer mahkemesi yetkilidir. İnternetteki ihlallerde tecavüzün "sonuçlarının doğduğu yer" yorumu geniş tutulmakta; davacının yerleşim yerinde de dava açılabilmektedir.

Zorunlu arabuluculuk: FSEK kapsamındaki hak ihlali davaları, ticari uyuşmazlıklara ilişkin zorunlu arabuluculuk hükümleri dışında tutulmuştur. Dolayısıyla men davası açmadan önce arabulucuya başvurma şartı aranmaz; dava doğrudan mahkemede açılabilir.

Dava Süreci: Nasıl Açılır ve İşler?

Men'i davası, ihlali belgeleyen bir dilekçeyle başlar. Süreç genel hatlarıyla şöyle işler:

1. İhlalin tespiti ve belgelenmesi: Ekran görüntüsü, noter tespiti, web arşivi (Wayback Machine), tanık beyanı veya bilirkişi raporu gibi deliller toplanır. Dijital ihlallerde zaman damgalı belgeleme kritiktir.
2. İhtiyati tedbir başvurusu (gerekiyorsa): Dava açılmadan önce veya dava dilekçesiyle birlikte ihtiyati tedbir talep edilebilir. Mahkeme; teminat karşılığında ya da koşullar uygun görüldüğünde teminatsız olarak ihlali derhal durdurabilir, infringe edilen materyallere el koyabilir veya bunları imha edebilir.
3. Dava dilekçesinin hazırlanması: Dilekçede; eserin niteliği, hak sahipliği, ihlalin içeriği ve biçimi, men talebinin kapsamı (hangi eylemin durdurulması istendiği) açıkça belirtilir. Birden fazla ihlalin bir arada dava konusu yapılması mümkündür.
4. Bilirkişi incelemesi: Fikri mülkiyet davalarında mahkeme kural olarak bilirkişiye başvurur. Bilirkişiler; eserin özgünlüğünü, ihlal iddiasını ve zararı değerlendirir.
5. Karar ve icra: Men kararı kesinleştiğinde ihlalci, kararı derhal yerine getirmekle yükümlüdür. Kararın yerine getirilmemesi halinde İcra ve İflas Kanunu'nun "yapmaya zorlama" hükümleri devreye girer; ayrıca FSEK'in 71. maddesi uyarınca cezai yaptırım gündeme gelebilir.

Gerekli Belgeler

• Eserin hak sahipliğini kanıtlayan belgeler (yayın sözleşmesi, telif tescil belgesi, eser kayıt belgesi, icra sözleşmesi)
• İhlalin varlığını gösteren deliller (noter tespiti, ekran görüntüleri, infringe edilen kopya/içerik)
• Davalının kimliği ve iletişim bilgileri
• Varsa önceki yazışmalar, ihtarname, kaldırma talepleri

Süreler: Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler

Men'i talepleri bakımından FSEK, özel bir zamanaşımı süresi öngörmemiştir. Bu durum; eser sahibinin ya da hak sahibinin, ihlal sürmeye devam ettiği sürece —koruma süresi içinde— her zaman dava açabilmesi anlamına gelir. Koruma süresi, eser sahibinin ölümünden itibaren yetmiş yıldır; bu sürenin dolmasıyla eser kamuya mal olur ve men davası açma hakkı sona erer.

Tazminat ve haksız kazancın iadesi talepleri ise Türk Borçlar Kanunu'nun genel zamanaşımı hükümleri çerçevesinde değerlendirilir: hak sahibinin zararı ve faili öğrenmesinden itibaren iki yıl, her halükarda hakkın doğumundan itibaren on yıl. Manevi tazminatta da aynı süreler geçerlidir.

Öte yandan ihtiyati tedbir kararı alındıktan sonra asıl davanın iki hafta içinde açılması, HMK'nın genel kuralı gereğidir; bu süre kaçırılırsa tedbir kendiliğinden kalkar.

Emsal Kararlar Işığında Telif Tecavüzünün Men'i

Yargıtay ve bölge adliye mahkemelerinin telif tecavüzünün men'i davalarındaki içtihadı, hak sahipleri açısından belirleyici bir kılavuz işlevi görmektedir. Aşağıdaki karar, son dönem uygulamasını somutlaştırmaktadır.

11. Hukuk Dairesi, E. 2022/1764, K. 2025/728, T. 05.05.2025

İzmir Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi'nden temyizen incelenen bu davada Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi, FSEK kapsamında tecavüzün men'i talebini değerlendirmiştir. Karar; fikri hak ihlallerinde men'i davasının hangi koşullar altında kabul göreceğini ve ilk derece mahkemesinin isabetiyle bölge adliye mahkemesi denetiminin nasıl işlediğini ortaya koymaktadır. 2025 tarihli bu güncel içtihat, özellikle İzmir gibi yoğun fikri mülkiyet uyuşmazlığı yaşanan yerlerde benzer davaları yönlendirmesi bakımından dikkat çekmektedir.

Kararın tam metnini İçtihat Pro'da inceleyin →

Yargıtay'ın telif tecavüzünün men'i davalarında yerleşik tutumu şu ilkeleri kapsamaktadır: İhlalin ticari ölçek ya da kâr amacı içermesi gerekmez; salt yetkisiz kullanım men davası için yeterli koşulu oluşturur. Mahkemeler, manevi ve mali hakların ihlalini ayrı ayrı değerlendirerek her biri için men kararı verebilir. Birden fazla ihlalcinin olduğu davalarda zincirleme sorumluluk ilkesi uygulanabilir; dağıtıcı ve aracılar da men kapsamına dahil edilebilir. Dijital platformlar söz konusu olduğunda, kaldırma bildirimine rağmen içeriği barındırmaya devam etmek tecavüze iştirak olarak nitelendirilebilmektedir.

Men kararının yaptırım gücü bakımından içtihat da belirleyici bir rol oynar: Mahkemeler, yalnızca ihlali durdurmakla yetinmeyip infringed ürünlerin imhasına ve piyasadan toplatılmasına da hükmedebilmektedir. Bu noktada benzer emsal kararları İçtihat Pro'nun Anlamsal arama modunu kullanarak tarayabilirsiniz.

İspat Yükü ve Delil Stratejisi

Men'i davalarında ispat yükü kural olarak davacı üzerindedir: davacı hem hak sahipliğini hem de ihlali kanıtlamakla yükümlüdür. Ancak uygulamada bilirkişi incelemesi bu yükü büyük ölçüde teknik zemine taşır.

Hak sahipliğinin ispatı; eser üzerindeki ad yazarlık karinesini doğurur (FSEK md. 11). Yayın sözleşmesi, plak kaydı, tescil belgesi veya başka güvenilir bir belge bu karinenin yanında ek güvence sağlar. İhlal tarihiyle karşılaştırıldığında davacının eserine ait daha eski bir tarih taşıyan belge, öncelik iddiasını pekiştirir.

İhlalin ispatında ise noter tespiti en güçlü delil olarak öne çıkar; özellikle anlık ve değişken dijital içerikler için dava açılmadan önce noter aracılığıyla sayfanın tespit ettirilmesi önerilir. Bilirkişi karşılaştırması; iki eser arasındaki benzerlik düzeyini, özgünlük unsurunu ve "orijinal eserden kopya" ilişkisini ortaya koyar. Davalının ticari faaliyetine ilişkin fatura, katalog ve tanıtım materyalleri de infringement'ın ticari boyutunu kanıtlar.

Sık Yapılan Hatalar

1. İhtiyati tedbir talebini ertelemek: Dijital ihlallerde içerik çok hızlı yayılır. İhtiyati tedbir için başvurulmaması halinde kararın geldiği noktaya kadar zarar katlanmış olabilir.
2. İhlalin belgelenmesini ihmal etmek: Dava sürecinde infringed içeriğin silinmesi ya da değiştirilmesi sık karşılaşılan bir durumdur. Dava açılmadan önce noter tespiti yaptırılmaması, ispat güçlüğüne yol açar.
3. Yalnızca tazminat talep etmek: Tazminat ve men'i talepleri birbirinden bağımsız olup beraber açılabilir. Yalnızca tazminat dava edildiğinde ihlal sürebilir; men talebi mutlaka eklenmeli veya ayrı açılmalıdır.
4. Arabuluculuğu zorunlu sanmak: FSEK davaları ticari uyuşmazlıkların zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır. Bu yanılgı zaman kaybettirip hak kaybına zemin hazırlayabilir.
5. Lisans kapsamını analiz etmemek: Bazı lisans sözleşmeleri geniş kullanım hakları tanır. Dava öncesinde davalının elinde geçerli bir lisansın bulunup bulunmadığının araştırılması, gereksiz yargılama riskini ortadan kaldırır.
6. Tüm ihlalcileri davalı olarak göstermemek: Yalnızca içeriği kullanan kişiyi dava etmek, dağıtıcı ve platformları dışarıda bırakmak men kararının etki alanını daraltır.
7. Tazminat zamanaşımını göz ardı etmek: Men talebinde zamanaşımı olmasa da tazminat talebinde iki yıllık kısa süre işler. Her iki talebin birlikte açılması zamanaşımı riskini bertaraf eder.

İçtihat Pro ile Emsal Araştırması Yapın

Telif tecavüzünün men'i davalarında güçlü bir emsal taraması, dilekçenin hukuki ağırlığını doğrudan etkiler. Yerleşik içtihat platformları yıllık 34.200–48.000 TL, yapay zeka odaklı platformlar ise 60.000–80.000 TL düzeyinde fiyatlandırma yaparken (Haziran 2026 itibarıyla), İçtihat Pro Pro Yıllık aboneliği ayda yalnızca 199 TL'ye (2.866 TL/yıl KDV dahil) sunulmaktadır.

İçtihat Pro; 10,8 milyondan fazla karar arşivi (Yargıtay 8,75M, Yerel 853K, Danıştay 755K, İstinaf 451K, KYB), 976 kanun ve üç farklı arama moduyla telif tecavüzü davalarındaki emsal araştırmanızı çok daha hızlı ve kapsamlı hale getirir. Klasik arama ile madde numarası ve karar numarasına göre arama yapabilir, Yapay Zekalı arama ile doğal dilde sorgu yazabilir, Anlamsal arama ile ise kavramsal benzerlik esasına göre ilgili kararları keşfedebilirsiniz. FSEK 66, FSEK 70 ve "tecavüzün men'i" kombinasyonlarını üç arama moduyla tarayarak davanıza en güçlü emsal desteğini elde edebilirsiniz. Ücretsiz kayıt ile hemen başlayın: ictihatpro.com/kayit

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Her somut olay farklı koşullar içerebileceğinden, telif tecavüzünün men'i davalarında fikri mülkiyet alanında deneyimli bir avukattan hukuki danışmanlık almanız önerilir.

Sık Sorulan Sorular

Telif tecavüzünün men'i davasını kim açabilir?

Eser sahibi, mirasçıları ve FSEK kapsamında bağlantılı hak sahipleri (icracı sanatçılar, fonogram yapımcıları, yayıncılar) bu davayı açabilir. Mali hakları lisans sözleşmesiyle devralan kişi de devir sözleşmesinin kapsamına göre men davası açma yetkisine sahip olabilir.

Men'i davası için tecavüzün sürmesi şart mı?

Hayır; FSEK'e göre tecavüzün gerçekleşmesi ihtimali ciddi ve yakın biçimde mevcut olduğunda bile önleyici men davası açılabilir. Tekrar eden ihlallerde ise geçmişteki tecavüze dayanılarak gelecekteki ihlallerin de men'i talep edilebilir.

Telif tecavüzünün men'i davasında zamanaşımı süresi nedir?

FSEK'ten doğan tecavüzün men'i davaları zamanaşımına tabi değildir; ancak mali haklardan doğan tazminat talepleri Borçlar Kanunu'nun genel hükümleri çerçevesinde zamanaşımına uğrar. Bu nedenle men talebi her zaman açık kalsa da tazminat talebini geciktirmemek önemlidir.

Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi bulunmayan yerlerde dava nerede açılır?

Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi kurulmayan yerlerde bu sıfatla görev yapan Asliye Hukuk Mahkemesi yetkilidir. Yetkili yer; davalının ikametgahı, işyeri ya da tecavüz eyleminin gerçekleştiği yer mahkemesidir.

Men'i kararından önce ihtiyati tedbir alınabilir mi?

Evet; FSEK kapsamında tecavüzün varlığı veya yakın tehlikesi belgelendiğinde mahkeme, dava açılmadan önce ya da dava ile birlikte ihtiyati tedbir kararı verebilir. Bu tedbir; ihlalin derhal durdurulmasını, infringe edilen materyallere el konulmasını veya çoğaltım araçlarının imhası gibi yaptırımları kapsayabilir.