ARAZİ KULLANIM PLANLAMASI UYGULAMA YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Başlangıç Hükümleri
Amaç
MADDE 1- (1)
Bu Yönetmeliğin amacı; toprak ve arazi varlığının belirlenmesi, toprak etüt,
haritalama ve sınıflama yapılması, tarımsal üretim gücü yüksek büyük ovaların
ve erozyona duyarlı alanların belirlenmesi, tarımsal amaçlı plan ve projelerin
hazırlanması ve uygulanması ile ülkesel ve bölgesel plânlamalara temel
oluşturan ve diğer fizikî/mekânsal plânlamalara veri teşkil eden çevre
öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda toprağın niteliği,
arazinin yeteneği ve diğer arazi özellikleri gözetilerek uygun arazi kullanım
şekillerini içeren arazi kullanım planlarının hazırlanmasına ilişkin usul ve
esasları düzenlemektir.
Kapsam
MADDE 2- (1)
Bu Yönetmelik; toprakların ve arazi kullanımlarının bilimsel esaslara uygun
olarak sınıflandırılması, toprak ve su potansiyeli ile arazi özelliklerinin
belirlenmesi, arazi kullanım planlarının yapılmasına ilişkin ilke ve kuralların
açıklanması, kullanılacak yetkilerin tanımlanması, arazi kullanım taleplerinin
belirlenerek uygun arazi kullanım biçimlerinin saptanması ve planlama sürecine
dair görev, yetki ve sorumluluklara ilişkin usul ve esasları kapsar.
Dayanak
MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik; 3/7/2005 tarihli
ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun 7 nci, 10 uncu, 11 inci, 14 üncü, 15 inci, 20 nci ve 24 üncü maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar ve kısaltmalar
MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a)
Alternatif alan: Arazi kullanım planlarında tarım dışı amaçlı kullanımlar için
ayrılan alanları,
b)
Arazi kullanım kabiliyet sınıflaması (AKK): Arazi ve toprakların sahip
oldukları morfolojik, fiziksel, kimyasal, biyolojik ve mineralojik
özelliklerine bağlı olarak arazi ve toprakların doğal ve/veya kültür
bitkilerini yetiştirmedeki yeteneklerine göre sınıflandırılmasını,
c)
Arazi kullanım planı (AKUP): Her ölçekte planlamaya temel oluşturmak üzere,
toprağın ve diğer çevresel kaynakların bozulmasını önlemek için ekolojik, toplumsal ve ekonomik şartlar gözetilerek
sürdürülebilirlik ilkesine uygun, farklı arazi kullanım şekillerini oluşturmaya
yönelik toprak potansiyelinin belirlenip, su miktar ve kalitesini de göz önüne
alarak sistematik olarak değerlendirilmesini ve birbirleri ile olan
ilişkilerini ortaya koyan 1/25000 ve/veya 1/5000 ölçekli arazi kullanım
planlarını,
ç)
Arazi kullanım şekilleri: Arazinin hâlihazır kuru tarım, sulu tarım, dikili
tarım, mera, orman, yerleşim yeri ve diğer kullanım şekillerini,
d)
Arazi örtüsü: Arazinin biyolojik veya fiziksel öğelerle kaplanmış halini,
e)
Arazi sınıflaması: Arazilerin çeşitli amaçlarla kullanılmaya uygunluk
derecelerini saptamak için yapılan sınıflamayı,
f)
Bakanlık: Tarım ve Orman Bakanlığını,
g)
BTG: Büyük Toprak Grubunu,
ğ)
Dikili tarım arazisi: Mutlak ve özel ürün arazileri dışında kalan ve üzerinde
yöre ekolojisine uygun çok yıllık ağaç,
ağaççık ve çalı formundaki bitkilerin tarımı yapılan, ülkesel, bölgesel veya
yerel önemi bulunan arazileri,
h)
Genel Müdürlük: Tarım Reformu Genel Müdürlüğünü,
ı)
Haritalama ünitesi: Arazideki toprak serisine ait fazlarının önceden
belirlenmiş olan haritalama lejantına göre seçilen sembollerle gösterilen,
seçilen özellikler yönünden homojenlik gösteren ve arazi çalışması sonucunda
belirlenmiş ve kesinleşmiş sınırlarla ayırt edilmiş olan arazi parçasını ve bu
arazi parçasını toprak haritası üzerinde temsil eden kapalı alanı,
i)
İl müdürlüğü: İl tarım ve orman müdürlüğünü,
j)
Kanun: 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı
Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununu,
k)
Kurul: Toprak koruma kurulunu,
l)
Marjinal tarım arazisi: Mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri ve dikili
tarım arazileri dışında kalan, toprak ve topoğrafik sınırlamalar
nedeniyle üzerinde sadece geleneksel toprak işlemeli tarımın yapıldığı
arazileri,
m)
Mutlak tarım arazisi: Bitkisel üretimde; toprağın fiziksel, kimyasal ve
biyolojik özelliklerinin kombinasyonu, yöre
ortalamasında ürün alınabilmesi için sınırlayıcı olmayan, topoğrafik sınırlamaları olmayan veya çok az olan,
ülkesel, bölgesel veya yerel önemi bulunan, hâlihazır tarımsal üretimde
kullanılan veya bu amaçla kullanıma elverişli olan arazileri,
n)
Özel ürün arazisi: Mutlak tarım arazileri dışında kalan, toprak ve topoğrafik sınırlamaları nedeniyle yöreye adapte olmuş
bitki türlerinin tamamının tarımının yapılamadığı, ancak özel bitkisel
ürünlerin yetiştiriciliği ile su ürünleri yetiştiriciliğinin ve avcılığının
yapılabildiği, ülkesel, bölgesel veya yerel önemi bulunan arazileri,
o Planlama alanı: AKUP yapılan ilin idari sınırlarını,
ö)
Profil ve horizon: Farklı toprak serilerini
temsil için litolojik kesikliğe sahip sığ alanlarda ana kayaya, diğer alanlarda
ise en fazla 2 m derinliğe kadar, en az 1x2 m
genişliklerde dikey olarak açılan çukur profili, yüzeyden itibaren profil derinliği boyunca farklı morfolojik ve morfo-genetik özelliklere sahip olan yatay
tabakalar/katmanlar ise horizonu,
p)
Sera-örtü altı tarım arazisi: İklim ve diğer dış etkilerin olumsuzluklarının
giderilmesi veya azaltılması için cam, naylon veya benzeri malzeme kullanılarak
oluşturulan örtüler altında tarım yapılan arazileri,
r)
Sonda: Toprak serilerini temsil eden haritalama ünitesi sınırlarının tespit
edilip kesinleştirilmesi, haritalama ünitesi içerisindeki toprağın seri ve faz
özelliklerinin belirlenmesi için; arazide toprakçı burgusu kullanılarak, ilgili
seri ve fazlarını birlikte tanımlayabilecek profil derinliğine
kadar yapılan çalışmayı,
s)
Sulu tarım arazisi: Tarımı yapılan bitkilerin büyüme devresinde ihtiyaç duyduğu
suyun, kaynağından alınarak yeterli miktarda ve kontrollü bir şekilde
karşılandığı arazileri,
ş)
Tarım arazisi: Toprak, topoğrafya ve
iklimsel özellikleri tarımsal üretim için uygun olup, hâlihazırda tarımsal
üretim yapılan veya yapılmaya uygun olan veya imar, ihya, ıslah edilerek
tarımsal üretim yapılmaya uygun hale dönüştürülebilen arazileri,
t)
Tarım arazileri sınıfları: Toprak ve diğer arazi özellikleri incelenerek, tarım
arazilerinin ülke tarımındaki önemine göre, nitelikleri Bakanlık tarafından
belirlenen mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri
ve marjinal tarım arazileri, Ek-1’de yer alan AKK sınıfına göre I., II., III. ve IV. sınıf arazileri, entansif ve korumalı tarım teknikleri ile özel
ürünlerin üretiminin yapılmasına uygun özellikleri olan VI. ve VII. sınıf
arazileri, fiziksel ve/veya kimyasal ıslaha gereksinimi olan tarımsal
potansiyeli yüksek V. sınıf arazileri,
u)
Tarımsal arazi kullanım türleri: Tarım arazilerinin var olan veya potansiyel
olarak varlığı kabul edilen veya edilebilecek tarımsal amaçlı kullanım şekillerini,
ü)
Tarımsal Ar-Ge alanı: Biyoçeşitlilik,
bitkisel ve hayvansal genetik kaynakları, ıslah denemeleri ve diğer tarımsal
Ar-Ge çalışmalarında kullanılan alanı,
v)
TNKA: Tarımsal niteliği korunacak alanı,
y)
Toprak: Mineral ve organik maddelerin parçalanarak ayrışması sonucu oluşan,
yeryüzünü ince bir tabaka halinde kaplayan, canlı ve doğal kaynağı,
z)
Toprak analizleri: Belirli bir toprak numunesinin veya toprak serilerini temsil
etmek üzere açılmış olan profillerdeki her
bir horizondan alınmış bozulmuş ve/veya
bozulmamış toprak örnekleri ile sonda örneklerinin laboratuvarlarda,
toprak serisinin tanım ve özelliklerinin kesinleştirilmesine, Kanuna göre arazi
sınıflandırılmasına, toprak derecelemesine, taksonomik sınıflamasına
ve AKK sınıflamasına esas olacak şekilde uluslararası geçerliliği olan ve
Bakanlık tarafından kabul edilmiş olan yöntemlerle fiziksel ve/veya kimyasal
ve/veya biyolojik ve/veya mineralojik ve/veya mikromorfolojik özelliklerinin
belirlenmesi ve toprak numunesinin temsil ettiği arazinin mikro ve makro besin
maddeleri miktarlarının bulunması için yapılan analizleri,
aa) Toprak etüdü: Toprakların çeşitli kullanımlar karşısındaki
davranışlarını, potansiyel kullanımı ve sınırlandırmalarını belirlemek ve
sınıflandırmak amacıyla; ulusal ve uluslararası sınıflandırma sistemleri
dikkate alınarak morfolojik, fiziksel, kimyasal, biyolojik ve mineralojik
özelliklerinin tespiti, haritalanması ve raporlanması için yapılan çalışmalar
bütününü,
bb) Toprak etüt mühendisi: Kanunun 7 nci maddesi kapsamında toprak
etüt ve haritalama konusunda eğitim almış ve daha önce toprak seri veya toprak
endeks sınıflama çalışmalarına katılmış, ziraat fakültelerinin toprak
bölümünden ve/veya toprak bilimi ve bitki besleme bölümünden lisans eğitimi
alarak mezun olan ziraat mühendisi veya Toprak Anabilim dalında toprak etüt ve
haritalama alanında yüksek lisans ve/veya doktora eğitimini tamamlamış ziraat
mühendisini,
cc) Toprak etüt raporu: Arazide sınıflama, derecelendirme veya
planlama gibi her türlü arazi ve toprak değerlendirmesi için yapılan arazi ve
toprak etütleri sonrası hazırlanan rapor, harita, profil tanımlama
kartları, analiz tabloları gibi belgeleri de içeren raporu,
çç) Toprak haritası: Arazi sınıflaması yapıldıktan sonra üzerine
sınıflamanın işlendiği haritayı,
dd) Toprak seri komisyonu: Ülke genelinde toprak serilerini
belirlemek üzere oluşturulan komisyonu,
ee) Toprak serisi: Üst toprağın doğal hali bozulmamış topraklarda
yüzeydeki horizon, işlenmiş topraklarda ise
toprak işleme aletleriyle karıştırılan yaklaşık ilk 0-20 cm
kalınlığındaki horizonun tekstürü hariç, tüm profilleri benzer
genetik horizonlara sahip, benzer ana
materyalden oluşmuş doğal toprak sınıflandırma sistemlerinin en alt kategorisini
oluşturan toprak gruplarını,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Toprak ve Arazi Varlığının Belirlenmesi, Toprak Etüt ve Haritalama
Çalışmaları
Toprak ve arazi varlığının belirlenmesi
MADDE 5- (1) Toprak ve arazi varlığının belirlenmesi amacı ile
Bakanlık toprak koruma ve kullanmaya yönelik olarak arazi ve toprakla ilgili
sınıflamaları ve haritaları yapar veya yaptırır.
(2)
Ülke genelinde yapılacak toprak ve arazi varlığının belirlenmesi çalışmalarında; 25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanunu, 31/8/1956
tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu ve diğer özel kanunlar kapsamında bulunan
araziler ile 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununa göre onaylı imar
planı bulunan arazilere ilişkin bilgi ve veriler, ilgili mevzuatına uygun köy
yerleşik alanı ve civarı, yerleşik alan, kırsal yerleşik alan ile civarı ve köy
yerleşim planı bulunan yerler ilgili kurum, kuruluş ve yerel yönetimlerden
toplanır. Tarım arazileri, belirlenen kriterlere uygun
olarak toprak ve arazi bilgilerini içerecek şekilde köy/mahalle, belde, ilçe,
il, ülke bazında sıralı olarak tespit edilir ve veri tabanı oluşturulur.
(3)
Toprak etüt, haritalama ve sınıflama çalışmaları, toprak etüt mühendisi
tarafından, ilgili mevzuat ve standartlara uygun olarak yapılır.
(4)
Toprak etüt, haritalama ve sınıflama çalışmaları; ön hazırlık, arazi
çalışması, laboratuvar analizleri ve büro
çalışması aşamalarından oluşur.
(5)
Ülke kaynaklarının sürdürülebilir, biyolojik çeşitlilikle uyumlu, verimli ve
ekonomik kullanılması, mükerrer çalışmaların önlenmesi, bilgilerin tek elde
toplanması için; toprak sınıflaması sonucu hazırlanan bütün harita ve raporlar,
ülke genelinde Genel Müdürlükçe onaylanır.
(6)
Toprak serileri, ülke genelinde toprak serileri komisyonu tarafından karara
bağlanır. Toprak serileri komisyonu teşkili ve çalışma esasları Genel
Müdürlükçe belirlenir.
(7)
Toprak etüt ve sınıflama çalışmalarında üretilen veriler tarım arazileri
değerlendirme ve bilgilendirme sistemine yüklenir.
İtirazlar
MADDE 6- (1) Genel Müdürlük tarafından onaylanmış toprak etüt ve
sınıflama çalışmalarına yapılacak itiraz ve değişiklik talepleri Genel
Müdürlükçe değerlendirilir ve karara bağlanır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Arazi Kullanım Planlarının Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Arazi kullanım planlarının aşamaları, yetki ve sorumluluklar
MADDE 7- (1) Arazi kullanım planları; veri toplama ve analiz
çalışmaları, AKUP, açıklama raporu ve plan hükümlerinin hazırlanması, AKUP’un kontrolü ve onaylanması aşamalarından oluşur.
(2)
Veri toplama ve analiz çalışmaları, AKUP, açıklama raporu ve plan hükümlerinin
hazırlanması veya hazırlattırılması, onaylanması çalışmaları Bakanlıkça, AKUP’un kontrolü ise valiliklerce ve/veya Bakanlıkça
yapılır. Bakanlık, arazi kullanım plânlarının hazırlanması yetkisini kendi
koordinasyonunda olmak üzere, ihtiyaca göre valiliklere devredebilir.
Veri toplama ve analiz çalışmaları ile arazi kullanım planları,
açıklama raporu ve plan hükümlerinin hazırlanması
MADDE 8- (1) Arazi kullanım planları hazırlanırken; ülkesel, bölgesel
ve yerel planlamalara temel oluşturan ve diğer fizikî/mekânsal planlamalara
veri teşkil eden; toprak, iklim, topoğrafya, fizyografya, su potansiyeli ile ihtiyaç duyulan diğer
veriler esas alınır. Çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesi
doğrultusunda toprağın niteliği, arazinin yeteneği ve diğer arazi özellikleri
gözetilerek arazi kullanım şekilleri belirlenir.
(2)
1/25000 ölçekli AKUP hazırlanırken öncelikle planlama alanında aşağıda
belirtilen çalışmalar yapılır:
a)
Planlama alanının konumu, coğrafi, demografik yapısı ve arazi örtüsü ile ilgili
veriler temin edilir.
b)
Planlama alanında yer alan kamu kurum/kuruluşlarının planlanan/yürütülen
projelerine ait veriler temin edilerek, Kanunun amacı göz önünde bulundurularak
değerlendirilir.
(3)
1/5000 ölçekli AKUP hazırlanırken öncelikle planlama alanında aşağıda
belirtilen çalışmalar yapılır:
a)
Planlama alanının konumu, coğrafi, sosyal, demografik ve ekonomik yapısı ile
buna benzer veriler temin edilir.
b)
Planlama alanında yer alan tüm gerçek ve tüzel kişilikler ile kamu
kurum/kuruluşları saptanır, görüş ve önerileri alınarak Kanunun amacı göz
önünde bulundurularak değerlendirilir.
c)
Planlama alanındaki tarım arazileri üzerine diğer sektörlerin baskısı ve buna
benzer sorunlar belirlenir.
(4)
Toprak verisi olarak; 1/25000 ölçekli AKUP için BTG ile arazi örtüsü verileri
ve 1/5000 ölçekli AKUP için ise detaylı toprak etüt verileri ile tapu-kadastro
parsel verileri kullanılır.
(5)
AKUP, açıklama raporu ve plan hükümlerinin hazırlanması işlemleri tarım
arazileri önem sınıflamasının yapılması, alternatif alanların belirlenmesi ve
değerlendirilmesi çalışmalarından oluşur. AKUP çalışmalarında planlama alanı
içinde bulunan araziler; tarım alanları, tarım dışı alanlar ve kapsam dışı
alanlar olmak üzere Ek-2’de yer alan AKUP değerlendirme tablosundaki gibi
aşağıdaki üç ana gruba ayrılır:
a)
Tarım alanları; toprak ve arazi verileri ile yıllık ortalama yağış verilerinden
yararlanılarak kanun hükümlerine uygun olarak tarım arazileri önem sınıflaması
kriterlerine göre mutlak tarım arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım
arazileri ve marjinal tarım arazileri olarak
belirlenir. Toprak verileri ile sulanan alanlara ait veriler değerlendirilerek
tarım arazileri sulu veya kuru olarak sınıflandırılır. Tarım alanları olarak
belirlenen her bir kullanım için plan hükümleri hazırlanır. 26/1/1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı
ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun kapsamında kalan alanlar tarım
dışı amaçla kullanım yönünden kapsam dışı, ancak diğer planlamalarda dikili
tarım arazisi olarak değerlendirilir.
b)
Kapsam dışı alanlar; Kanunun kapsamı dışında kalan ve ilgili mevzuatınca yönetilen
alanları kapsar. Ayrıca, ilgili mevzuat kapsamında yapılıp, onaylanmış 1/1000
ve 1/5000 ölçekli uygulama, nazım imar planları ve plan içerisinde yer alan
tarımsal niteliği korunacak alanlar hariç halen yürürlükte bulunan planlar ile
6831 sayılı Kanun, 4342 sayılı Kanun, 9/8/1983 tarihli
ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu ve diğer özel kanunlarla koruma altına
alınmış alanlar kapsam dışı alanlardır. Kapsam dışı alanlar; mera alanı, orman
alanı, özel kanunlarla belirlenen/korunan alan, yapılaşma alanı, maden-ocak
alanı, yol ve bunun gibi alanlardan oluşur. Kapsam dışı alanlar olarak
belirlenen her bir kullanım için plan hükümleri hazırlanır. Planlama
çalışmasında ihtiyaç halinde farklı kullanımlar eklenebilir.
c)
Tarım dışı alanlar; tarım alanı ve kapsam dışı alanlar haricindeki alanlardır.
%50’den fazla çıplak kayalık alan, %10-50 çıplak alan, tescil harici alan,
ırmak-ırmak yatağı, baraj-göl-gölet, kıyı-sahil-sahil kumulları, sulak alan,
daimî karla kaplı alanlar ve bunun gibi alanlardan oluşur. Tarım dışı alanlar
olarak belirlenen her bir kullanım için plan hükümleri hazırlanır. Planlama
çalışmasında ihtiyaç halinde farklı kullanımlar eklenebilir.
(6)
Toprak kaynaklarının korunarak verimli kullanılması ile sektörel gelişmenin birlikte sürdürülebilmesi için
tarım dışı kullanım taleplerinin yönlendirilmesi amacıyla planlama alanında
tarım dışı alanlar içinden alternatif alanlar belirlenir. Alternatif alanlar
belirlenirken, önem sınıflamasında arazinin sınıfı ile birlikte tarımsal üretim
potansiyeli ve tarımsal arazi kullanım bütünlüğü içindeki konumu dikkate
alınır, bu alanlarda jeolojik/çevresel/afete duyarlılık ve bunun gibi faktörler
açısından değerlendirme ilgili kurumlarca yapılır.
(7)
Tarım dışı amaçlı kullanımlarda öncelikle planlı alanlar içinde talebe uygun
boş alanlar, planlı alanlarda uygun ve yeterli alanın bulunamaması durumunda
ise tarım dışı alanlar alternatif alan olarak Ek-2’de yer alan tabloya uygun
şekilde değerlendirilir. Tarım dışı alanların da yetersiz olması halinde
tarımsal üretim potansiyeli ve tarımsal arazi kullanım bütünlüğü içindeki
konumu dikkate alınarak kuru marjinal tarım
arazileri alternatif alan olarak değerlendirilir.
(8)
AKUP raporu ve plan hükümleri aşağıda başlıkları verilen hususları içerecek
şekilde hazırlanır:
a)
1/25000 ölçekli AKUP’ta AKUP haritası,
tarım alanları, tarım dışı alanlar ve kapsam dışı alanlarla ilgili plan
hükümleri yer alır.
b)
1/5000 ölçekli AKUP’ta planlama alanının
konumu, coğrafi, sosyal, demografik ve ekonomik yapısı ile benzer genel
tanıtıcı veriler, sorun analizi (verimli tarım arazileri üzerine diğer
sektörlerin baskısı ve benzer sorunlar), AKUP haritası, tarım alanları, tarım
dışı alanlar ve kapsam dışı alanlarla ilgili plan hükümleri yer alır.
(9)
Tarım arazileri ve alternatif alanlar; 1/25000 ölçekli AKUP ile istikşafi olarak saptanır, 1/5000 ölçekli AKUP ile de
belirlenir.
Arazi kullanım planı kontrolü ve onayı
MADDE 9- (1) 1/25000 ölçekli AKUP çalışmalarının kontrol işlemleri,
il müdürlükleri tarafından yapılır. Kontrol çalışmaları tamamlanan AKUP’lar Bakanlık tarafından değerlendirilir.
(2)
1/5000 ölçekli AKUP çalışmalarının kontrol işlemleri büro ve/veya arazi
çalışmaları ile il müdürlükleri ve/veya Bakanlık tarafından yapılır/yaptırılır.
Kontrol çalışmaları tamamlanan AKUP’lar Bakanlık
tarafından değerlendirilir.
(3)
Yapılan veya yaptırılan planlar, Bakanlık tarafından onaylandıktan sonra
yürürlüğe girer. Arazi kullanım talebinde bulunacak kamu kurum ve kuruluşları
ile gerçek ve tüzel gerçek kişiler, bu planla yönlendirilir ve bu plana uymakla
yükümlüdür.
(4)
Tarım arazileri Kanunda belirtilen istisnalar dışında, arazi kullanım
planlarında belirtilen amaçlar dışında kullanılamaz.
Plan ve raporların revize edilmesi
MADDE 10- (1) Planların onay aşamasından sonra,
zaman içerisinde oluşabilecek değişiklikler dikkate alınarak, raporda, haritada
ve plan hükümlerinde gerekli düzenlemeler yapılabilir.
Tarımsal amaçlı arazi kullanım plan ve projelerinin hazırlanması
MADDE 11- (1)
Tarım arazisi olarak belirlenen alanlar için hazırlanacak tarımsal amaçlı arazi
kullanım plan ve projelerinde (TAKUP); toprağın derinliği, fiziksel, kimyasal
ve biyolojik özellikleri ile eğimi, konumu gibi arazi faktörleri, iklim
şartları, su kaynakları, sosyal veriler, ekonomik veriler, kadastral veriler ile yapılan
ve/veya yapılacak tarımsal faaliyetlerin özellikleri göz önüne alınarak, toprak
kaybı ve arazi bozulmasına neden olmayacak şekilde nasıl kullanılması
gerektiğine ilişkin bilgilere yer verilir.
(2)
Bakanlıkça belirlenen tarımsal arazi kullanım türlerine ilişkin talepleri
değerlendirmek için, çalışma alanındaki toprak ve arazilerin nitelikleri tespit
edilir. Değerlendirmeye alınması öngörülen tarımsal arazi kullanım türleri
tanımlanarak arazi ve toprak istekleri belirlenir. Tespit edilen toprak ve
arazilerin nitelikleri ile tarımsal arazi kullanım türlerinin istekleri
karşılaştırma işlemi yapılarak değerlendirmeye alınır. Bu işlem sonucunda,
kalkınma stratejileri, kalkınma planları, ekonomik ve sosyal analizler gibi
diğer hususlar da dikkate alınarak arazinin hangi tarımsal arazi kullanım
türleri için uygun olduğu tespit edilir.
(3)
Toprak işleme, sulama, münavebe şekilleri, anızın değerlendirilmesi, girdi
kullanımları, verimlilik, ürün ve üretim planlamasının usulüne uygun
yapılmasını ortaya koyan bir planlama veya spesifik olarak
yapılacak sulama projeleri ile birlikte, sekileme, çevirme duvarı gibi arazi
iyileştirme ve toprak korumaya yönelik projeler en az bir ziraat mühendisi
sorumluluğunda çiftçilerin ve arazi sahiplerinin görüşleri alınarak,
valiliklerce hazırlanır veya hazırlattırılır. Hazırlanan projeler,
ekonomik, ekolojik ve toplumsal yönden
kurulların uygun görmesi halinde, valilikçe onanır ve uygulanır.
(4)
Plan veya projenin uygulanacağı arazilerin büyüklüğü ve sınırlarının
tespitinde; toprak özellikleri, topoğrafya,
kullanım şekli yönünden benzer özelliklere sahip ve doğal olaylar ve
kullanımlar karşısında benzer özellikler gösteren alanlar belirlenerek kayıt
altına alınır ve veri tabanı oluşturulur.
(5)
Araziyi kullananlar tarafından hazırlanan veya hazırlatılan, arazi
özelliklerinin iyileştirilmesi, muhafazası ve geri kazanımına yönelik projeler,
tarımsal amaçlı projeler kapsamında değerlendirilir. Bu projeler, 18/12/1991 tarihli ve 91/2526 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararı ile yürürlüğe konulan Ziraat Mühendislerinin Görev ve Yetkilerine
İlişkin Tüzüğün yetki verdiği mühendislerce hazırlanır. Hazırlanan projeler
kurul tarafından değerlendirilerek uygulanıp uygulanmayacağına karar verilir,
takibi ve denetimi il müdürlükleri tarafından yapılır. Bu projelerin
uygulanacağı alanda diğer kamu kurum ve kuruluşlarının mevzuatını kapsayan bir
hususun olması durumunda, bu kuruluşların uygun görüşü alınır.
(6)
Tarım dışı alanlarda ve marjinal tarım
arazilerinde; sahiplerince arazi özelliklerinin iyileştirilmesi ve geri
kazanımına yönelik projeler, ıslah amaçlı hazırlanan projeler olarak
değerlendirilir. Islah amaçlı projeler, yetkilendirilmiş ziraat mühendislerince
hazırlanır, kurul tarafından değerlendirilerek uygun görülenler onaylanmak
üzere Bakanlığa gönderilir. Bakanlık tarafından onaylanan projelerin uygulanıp
uygulanmadığının takibi ve denetimi il müdürlükleri tarafından yapılır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Büyük Ovalar ile Erozyona Duyarlı Alanların Belirlenmesi ve
Korunması
Büyük ovaların belirlenmesi
MADDE 12- (1)
Kanunun 14 üncü maddesi uyarınca, tarımsal üretim potansiyeli yüksek, erozyon,
kirlenme, amaç dışı veya yanlış kullanımlar gibi çeşitli nedenlerle toprak
kaybı ve arazi bozulmalarının hızlı geliştiği ovalar; o ildeki Kurulun, birden
fazla ili ilgilendiren ovalarda ise ilgili kurulların görüşü alınarak
Cumhurbaşkanı Kararı ile büyük ova koruma alanı olarak belirlenir.
(2)
Büyük ova koruma alanının belirlenmesinde, ovada bulunan tarım arazisinin alan
büyüklüğünün yanı sıra tarımsal üretim potansiyeli, ülke ve bölge tarımındaki
önemi ile erozyon, çoraklaşma, kirlenme ve amaç dışı kullanım gibi tehditlerin
olumsuz etkileri nedeniyle arazi bozulma risklerinin yüksek olması hususları
dikkate alınır.
Büyük ovalarda tarımsal arazi kullanımı ve uygulamalar
MADDE 13- (1) Büyük ovalardaki koruma ve
geliştirme amaçlı tarımsal altyapı projeleri ve tarımsal arazi kullanım
planları, kurul veya kurulların görüşleri dikkate alınarak, Bakanlık veya
valilikler tarafından öncelikle hazırlanır/hazırlattırılır. Bu ovalarda, ilgili
bakanlıkların plan ve projeleri Bakanlığa bildirilir ve diğer ilgili projelerle
bütünlüğü sağlanarak uygulanır.
(2)
Büyük ova koruma alanı ilan edilen ve ova sınırları içinde kalan parsellerin,
tapu kütüğü sayfalarının beyanlar hanesine büyük ova alanına girdiğine dair
şerh konulması valilikler tarafından ilgili tapu müdürlüklerinden talep edilir.
(3)
Büyük ova koruma alanında kalan yerlerde 4342 sayılı Kanun, 6831 sayılı Kanun,
3573 sayılı Kanun, 22/3/1971 tarihli ve 1380
sayılı Su Ürünleri Kanunu, 2873 sayılı Kanun ve diğer özel kanunların
kapsamında olan yerler ilgili mevzuatınca değerlendirilir.
(4)
Büyük ovaların korunması, geliştirilmesi ve çiftçilerin desteklenmesi için
Bakanlık gerekli tedbirleri alabilir.
Erozyona duyarlı alanların belirlenmesi ve korunması
MADDE 14- (1) Doğal ve yapay olaylar sonucu
toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerinin bozulup bozulmadığının
veya bozulma ihtimali olup olmadığının tespiti çalışmaları Bakanlık veya il
müdürlükleri tarafından yapılır. Yapılan tespit çalışmalarının araziye
uygunluğunun kontrolleri, ilgili il müdürlüklerince yapılır. Kontrol
çalışmaları tamamlanan doğal ve yapay olaylar sonucu toprağın fiziksel,
kimyasal ve biyolojik özelliklerinin bozulduğu veya bozulma ihtimalinin
bulunduğu belirlenen alanlar Bakanlığa gönderilir.
(2)
Bakanlığa gönderilen alanlar, Bakanlık tarafından değerlendirilerek uygun
bulunması halinde, Kanunun 15 inci maddesine göre Cumhurbaşkanı Kararı ile
erozyona duyarlı alan olarak belirlenebilir.
(3)
Havzanın tamamı göz önünde bulundurularak arazi bozulması ve toprak kayıplarını
önleyici her türlü fiziki ve kültürel tedbirler alınır. Yürütülen tedbirlerle,
hazırlanacak olan projelerin uyumunun sağlanması için, belirlenen alanda
faaliyet gösteren kurum ve kuruluşlarla planlama ve uygulama aşamalarında iş
birliği yapılır. İlgili kurum veya kuruluşlar faaliyet alanları ile ilgili
planlama ve projelerin teknik yönden uyumlu olmasını, ödenek ve zaman
planlamasını ortaklaşa yapar veya yaptırırlar. Uygulamalar, Bakanlığın
koordinasyonunda ilgili kurum veya kuruluşlar tarafından yapılır.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Arazi kullanım planlarına uyum
MADDE 15- (1) Özel kanunlarla belirlenen veya
belirlenecek alanlarda, ilgili kanun hükümleri saklı kalmak kaydı ile arazi
kullanım plânlarında yer verilen kullanım şekilleri, ilgili kanunlar kapsamında
sorumlu bakanlık veya kuruluşlar tarafından değerlendirilir.
(2)
Tarım arazileri, Kanunda belirtilen istisnalar hariç olmak üzere, AKUP’ta belirtilen amaçlar dışında kullanılamaz. İzinlendirmelerde AKUP ve plan hükümlerine uyulur.
Yükümlülükler ve yaptırımlar
MADDE 16- (1) Arazi kullanım planlarına
veya tarımsal amaçlı arazi kullanım plân ve projelerine uyulması zorunludur.
(2)
Arazi kullanım planlarına aykırı kullanımlarda veya tarımsal amaçlı arazi
kullanım plân veya projelere aykırı hareket edilmesi halinde Kanunun 20 nci maddesi uyarınca işlem yapılır.
Tereddütlerin giderilmesi
MADDE 17- (1) Bakanlık; bu Yönetmeliğin
uygulanması ile ilgili tereddütleri gidermeye, uygulamayı düzenlemeye ve bu
Yönetmeliğin uygulanmasını sağlamak üzere alt düzenleyici işlemler yapmaya yetkilidir.
Yürürlük
MADDE 18- (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde
yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 19- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Tarım ve Orman Bakanı yürütür.