YÜKSEK GÜVENLİKLİ ADLİ PSİKİYATRİ MERKEZLERİ
HAKKINDA YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Başlangıç Hükümleri
Amaç
MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, yüksek güvenlikli adli psikiyatri
merkezlerinde sunulan sağlık hizmetleri ile bu merkezlerin çalışma usul ve
esaslarını belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, Sağlık Bakanlığına bağlı ikinci ve üçüncü
basamak sağlık tesisleri ile bu sağlık tesisleri bünyesindeki yüksek güvenlikli
adli psikiyatri merkezlerini ve personelini kapsar.
(2)
Bu Yönetmelik, tutuklu hükümlü adli psikiyatri servisinin iş ve işleyişine
ilişkin hususları kapsamaz.
Dayanak
MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik; 7/5/1987 tarihli ve 3359 sayılı Sağlık
Hizmetleri Temel Kanununun 9 uncu maddesinin (c) bendine dayanılarak
hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a)
Adli psikiyatrik sağlık raporu: Adli psikiyatrik hizmetler kapsamında ve adli
merciler tarafından talep edilen konularda, ruh sağlığı ve hastalıkları
uzmanlarınca tek hekim veya sağlık kurulu raporu şeklinde düzenlenen raporu,
b)
Bakanlık: Sağlık Bakanlığını,
c)
Hasta: Merkeze adli mercilerce sevk edilmiş, tedavi ve rehabilitasyon kapsamında
sağlık hizmeti alan veya adli psikiyatrik değerlendirme ve raporlama hizmeti
kapsamında ayaktan ya da yatırılarak değerlendirilen ve sağlık hizmeti alan
kişiyi,
ç)
Merkez: Bu Yönetmelik kapsamında polikliniklerde ayaktan ve servislerde
yatırılarak adli psikiyatrik sağlık hizmetlerinin sunulduğu; fiziki, idari ve
işlevsel yapılanması bulunan; erişkin ile çocuk ve ergen hastalara hizmet veren
yüksek güvenlikli adli psikiyatri merkezini,
d)
Multidisipliner ekip: Merkezlerde sağlık hizmeti alan hastaların izlem ve
tedavisinde görev alan ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı, çocuk ve ergen ruh
sağlığı ve hastalıkları uzmanı, klinik psikolog veya psikolog, hemşire, çocuk
gelişimcisi, sosyal çalışmacı/sosyal hizmet uzmanı, ergoterapist, klinik destek
elemanı, güvenlik personeli ve sağlık hizmetlerinde görev alan diğer
çalışanlardan oluşan ekip yapısını,
e)
Tutuklu hükümlü adli psikiyatri servisi (THAP): Psikiyatrik rahatsızlığı
nedeniyle yatarak tedavisine karar verilen tutuklu/hükümlülerin tedavi,
rehabilitasyon, adli psikiyatrik değerlendirme ve raporlama süreçlerinin
yürütüldüğü; iç güvenliğinin infaz ve koruma memuru, dış güvenliğinin ise
jandarma personeli tarafından sağlandığı servisi,
f)
Yüksek güvenlik: Hasta, çalışan ve toplum güvenliğini sağlamak amacıyla;
fiziksel yapı, personel sayısı ve organizasyonu, klinik içi kurallar ile
teknolojik sistemlerle desteklenen fiziksel, prosedürel ve ilişkisel güvenlik
tedbirlerinin en üst düzeyde uygulandığı; ruhsal bozukluğu olan bireylerde,
tedavi ve gözlem süresi boyunca klinik içinde kendisine veya çevresine yönelik
tehlikeliliğin sistematik ve düzenli biçimde değerlendirildiği ve yönetildiği;
hastanın kurumdan izinsiz ayrılmasını önleyici tedbirleri içeren özel nitelikli
sağlık hizmeti düzeyini,
ifade
eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Merkezlerin Açılması
Merkezlerin açılması
MADDE 5- (1) Merkezler, Bakanlığa bağlı ikinci ve üçüncü basamak
sağlık tesislerinde açılabilir.
(2)
Merkezlerin açılacağı sağlık tesisleri ve hizmet sunacağı iller, Bakanlık
tarafından nüfus yapısı ve epidemiyolojik özellikler dikkate alınarak
belirlenir.
(3)
Merkezler, 20/9/2019 tarihli ve 30894 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu
Sağlık Tesisleri Ruhsatlandırma Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak
ruhsatlandırılır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Fiziki Standart ve Malzeme Standardı
Fiziki standart
MADDE 6- (1) Merkezler, Kamu Sağlık Tesisleri Ruhsatlandırma
Yönetmeliğinin EK-1 ve EK-2’sinde belirlenen psikiyatri servisi fiziki
şartlarına ek olarak aşağıda sayılan kriterlere sahiptir:
a)
Merkezlerde kadın, erkek, çocuk ve ergen hastalar ayrı servislerde takip ve
tedavi edilir. Servis planlaması, ihtiyaçlar doğrultusunda yapılır.
b)
Merkezde yatan hastaların kullanım alanlarındaki (servis odaları, sosyal
alanlar, ortak kullanım alanları) mobilya ve teçhizat, hastaların kendilerine
veya başkalarına zarar vermesini önleyecek şekilde tasarlanır. Köşeleri
yuvarlatılmış, sabitlenmiş ve dayanıklı ahşap malzemeden imal edilmiş
mobilyalar kullanılır. Servis odalarında kişisel kullanım için sabitlenmiş masa
ve dolap bulundurulur.
c)
Servis odalarının kapılarında merkezi kilit sistemi bulunur. Kapılar, içeriden
açılamayacak şekilde ve personel kartlarıyla ya da merkezi komutla açılabilecek
özellikte tasarlanır. Kapılar üzerinde odanın içini görmeyi sağlayan ancak
mahremiyeti ihlal etmeyecek boyutta kırılmaz camdan pencere bulunur.
ç)
Servis odaları tek kişilik olarak düzenlenir. Her odada hasta kullanımına uygun
tuvalet ve banyo yer alır. Tuvalet ve banyolarda hastanın kendine zarar
vermesini önleyici malzemeler kullanılır. Servis odalarında uyarıcı olmayan
renkler tercih edilir.
d)
Odalarda bulunan elektrik prizleri ve düğmeleri için güvenlik tedbiri alınır.
Aydınlatma ampulleri hastaların ulaşamayacağı ve müdahale edemeyeceği biçimde
tasarlanır. Tavan yüzeyleri tek parça olup tavan teçhizatı gizli ve emniyetli
şekilde yerleştirilir.
e)
Odalarda yeterli doğal ışık sağlayan pencereler bulunur. Pencere çerçeveleri
darbelere dayanıklı malzemeden, camlar ise kırılmaz özelliğe sahip olanlardan
seçilir. Pencereler havalandırmaya imkân verecek şekilde tasarlanır.
f)
Hemşire bankoları, mümkün olduğunca servisin tamamının gözlemlenmesine imkân
verecek şekilde konumlandırılır ve sağlık hizmet sunumu kapsamında servis
kamera görüntüsünün hemşire tarafından izlenmesine imkan sağlayan teknik
düzenleme yapılır.
g)
Her serviste, yakın gözlem gerektiren hastalar için hemşire bankosuna yakın
konumlandırılmış en az bir adet psikiyatrik yakın gözlem odası bulunur. Odada
kamera, hasta yatağı, merkezi gaz sistemi veya seyyar oksijen tüpü yer alır.
ğ)
Her serviste kendisine ya da çevresine ciddi zarar verme riski nedeniyle
fiziksel ya da farmakolojik kısıtlama gereken hastalar için kullanılmak üzere
en az bir adet kısıtlama odası bulunur. Bu odada yere sabitlenmiş bir kısıtlama
yatağı ve fiziksel kısıtlama malzemesi olur. Kısıtlama odasının kapısında,
kapıyı açmadan hastaları görmeyi sağlayacak kırılmaz camdan yapılmış bir
pencere olur. Bu pencerelerin boyutları mahremiyeti bozmayacak ve hastanın
gözlemlenmesi için yeterli genişlikte yapılır. Odalarda kör alan kalmadan odanın
tamamını izlemeyi sağlayan en az bir güvenlik kamerası bulunur ve kamera
görüntüsünün hemşire ve güvenlik görevlileri tarafından izlenebilmesi için
fiziki düzenleme yapılır.
h)
Her serviste en az bir adet gözetimli ayırma odası bulunur. Odanın zemin, kapı
ve duvarları hastaların kendisine zarar vermesini engelleyecek yumuşak, yanmaz
ve su geçirmez bir malzeme ile kaplanır. Odanın kapısında, kapıyı açmadan
hastaları görmeyi sağlayacak kırılmaz camdan yapılmış bir pencere bulunur. Bu
pencerelerin boyutları mahremiyeti bozmayacak ve hastanın gözlemlenmesi için
yeterli genişlikte yapılır. Odalarda kör alan kalmadan odanın tamamını izlemeyi
sağlayan en az bir güvenlik kamerası bulunur ve kamera görüntüsünün hemşire ve
güvenlik görevlileri tarafından izlenebilmesi için fiziki düzenleme yapılır.
ı)
Her serviste oda sayısı ile orantılı olarak grup terapi odası/toplantı odası
bulunur. Bu odalarda yeterli sayıda masa, sandalye ve yazı tahtası gibi
ekipmanlar yer alır.
i)
Her serviste yemek dağıtımına uygun ve kişilerin bir arada yemek yiyebileceği
bir alan oluşturulur.
j)
Her serviste hastaların dinlenebileceği, televizyon izleyebileceği ve sosyal
etkileşimde bulunabileceği ve gün içinde kullanabileceği bir alan düzenlenir.
k)
Merkezde, yeterli kitap ve çalışma masasının bulunduğu bir kütüphane bulunur.
Çocuk-ergen servisleri içinde ayrıca yaşa uygun kitaplar içeren bir kütüphane
ve eğitim hizmeti için bir derslik planlanır.
l)
Merkezde ve bahçesinde spor aletlerinin olduğu spor alanları oluşturulur. Spor
alanındaki malzemeler hastaların kendilerine ya da başkalarına zarar vermesini
engelleyecek malzemeden seçilir ve mümkün olan malzemeler yere sabitlenir.
m)
Her serviste bir adet olmak üzere, diğer servislerdeki hastalarla temas
olmayacak şekilde konumlandırılmış iç bahçeler planlanır. Bu bahçelerde
hastaların gündüz saatlerinde kontrollü olarak vakit geçirmesine imkân tanınır.
Bahçelerde sabitlenmiş bank, kamelya gibi oturma alanları ile bitki, çiçek ve
benzeri ekim faaliyetlerine uygun bölümler bulunur.
n)
Rehabilitasyon hizmetleri için resim, ahşap, mutfak gibi çeşitli alanlara
yönelik atölyeler oluşturulur.
o)
Her serviste, fiziksel engelli hastaların ihtiyaçlarına uygun olarak ilgili
mevzuat hükümlerine uygun en az bir adet engelli hasta odası tesis edilir.
ö)
Ortak kullanım alanları çocuk-ergenler ve erişkinler için ayrı ayrı düzenlenir.
Fiziksel olarak ayrım yapılamayan durumlarda farklı zaman dilimlerinde kullanım
sağlanır.
p)
Katlardan yangın merdivenlerine geçişlerde kontrolsüz çıkışları önlemek
amacıyla gerekli tedbirler alınır.
r)
Her serviste en az bir hekim odası, bir hemşire odası, bir psikolog odası, bir
sosyal çalışmacı/sosyal hizmet uzmanı odası, bir muayene odası ve bir ziyaretçi
görüşme odası bulunur. Ayrıca merkezde toplantı odaları, eğitim salonları ve
diğer kullanım amaçları için yeterli sayıda ve büyüklükte odalar bulundurulur.
s)
Servis alanı dışında konumlandırılmış bir elektrokonvülsif tedavi (EKT) ünitesi
bulunur. EKT ünitesi, hazırlık, uygulama ve derlenme odaları olmak üzere üç
ayrı alandan oluşur. Merkezi gaz donanımı veya oksijen tüpleri yer alır.
Ünitenin özellikleri ve uygulama, ilgili mevzuata göre yapılandırılır.
ş)
Ayaktan izlem gereken yetişkin ve çocuk-ergen hastaların takibi için birbirleriyle
karşılaşmayacakları ve yeteri kadar ikinci kaçış kapılı poliklinik odaları
bulunur. Çocuk-ergen polikliniklerinde günlük atölye veya aynalı oyun izlem
odaları bulunur.
t)
Merkez binasının girişinde güvenlik alanı oluşturulur. Tüm hastalar, ziyaretçiler
ve personel bu alandan geçerek giriş-çıkış yapar. Güvenlik alanında metal
dedektörü ve x-ray cihazı bulunur.
u)
Yataklı servislerde ve polikliniklerde, hasta ve çalışan güvenliğini sağlamak
amacıyla güvenlik personeline acil uyarı sistemi üzerinden sinyal gönderimini
sağlayan panik butonu yerleştirilir.
ü)
Merkezin iç ve dış güvenliği; ortak alanlar, psikiyatrik yakın gözlem odaları
ile kısıtlama ve gözetimli ayırma odaları, rehabilitasyon odaları, iç bahçeler,
ziyaret ve sigara odaları gibi bölümler dâhil olmak üzere kamera sistemiyle
sağlanır. Kamera görüntüleri güvenlik görevlilerince izlenir.
v)
Tüm alanlarda, kişilerin yalnızca yetkileri dâhilinde hareket edebilmesini
sağlayacak fiziki ve teknik güvenlik tedbirleri alınır.
y)
Bahçe duvarı, üzerine tırmanmayı önleyecek şekilde ve en az beş metre
yükseklikte yapılır. Duvar üzerine tel örgü yapılabilir.
z)
Bina ve bahçe çevresindeki tüm hareketleri görebilmek için yeterli dış
aydınlatma sağlanır.
aa)
Tüm camlar kırılmaz cam olarak yapılır, ayrıca dış alana açılan tüm pencereler
alarm sistemleri ile izlenir.
(2)
Merkezin bulunduğu yerleşke içindeki tüm fiziki alanlar ve araç-gereç yalnızca
merkezde sunulan hizmetler kapsamında kullanılmak üzere özgülenir ve bu alanlar
başka bir amaçla veya başka bir klinik/birim tarafından kullanılamaz.
(3)
Tutuklu hükümlü adli psikiyatri servisinin merkez binasından ayrı bir binada
konuşlandırılması esastır. Tutuklu hükümlü adli psikiyatri servisinin merkezle
aynı binada konuşlandırılması durumunda ise giriş ve çıkışların ayrılması,
birbirleriyle fiziki bağlantı hariç hiçbir ortak alanın olmaması ve birbirine
geçişi engelleyecek mekânsal düzenlemeler yapılması sağlanır. Alt-üst kat
olarak konuşlandırıldığı takdirde katlar arası teması engelleyecek gerekli
düzenlemeler yapılır.
Malzeme standardı
MADDE 7- (1) Merkezlerde Ek-1’de yer alan tıbbi cihaz ve malzeme ile
araç ve gereçler bulundurulur.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Personel Standardı
Personel standardı
MADDE 8- (1) Merkezlerde aşağıda sayılan personel bulunur:
a)
Sorumlu hekim.
b)
Ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı.
c)
Çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı.
ç)
Hemşire.
d)
Klinik psikolog veya psikolog.
e)
Çocuk gelişimcisi.
f)
Sosyal çalışmacı veya sosyal hizmet uzmanı.
g)
Ergoterapist.
ğ)
Usta öğretici.
h)
Eczacı.
ı)
Tıbbi sekreter.
i)
Klinik destek elemanı.
j)
Güvenlik görevlisi.
(2)
Her yirmi yatak için en az bir ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı, her on
yataklı çocuk ve ergen servisi için en az bir çocuk ve ergen ruh sağlığı ve
hastalıkları uzmanı, her on yataklı servis için en az sekiz hemşire ve on bir
ve üzeri yataklı servisler için en az on hemşire görevlendirilir. Ayrıca
yeterli sayıda diğer meslek mensubu görevlendirilir. Hizmetin sürekliliğinin
sağlanması amacıyla görevlendirmeler, zorunlu durumlar dışında en az altı ay
süreyle yapılır.
(3)
Sağlık tesisi başhekimi, merkez faaliyetlerinin yürütülmesi için ihtiyaç
duyulan ve birinci fıkrada sayılmayan idari ve teknik diğer personeli merkezde
çalışmak üzere görevlendirebilir.
(4)
Merkezde görevlendirilen sağlık meslek mensupları ile sağlık hizmetlerinde
çalışan diğer meslek mensupları, 22/5/2014 tarihli ve 29007 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Sağlık Meslek Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan
Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelikte düzenlenen
iş ve görevler ile bu Yönetmelikte verilen görevleri yerine getirir.
(5)
Merkezde görevlendirilen hemşireler, dördüncü fıkrada verilen görevlerin yanı
sıra 8/3/2010 tarihli ve 27515 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hemşirelik
Yönetmeliği ile ruh sağlığı ve hastalıkları hemşirelerine verilen görev, yetki
ve sorumlulukları da yerine getirir.
(6)
Merkez personelinin ikincil nitelikteki iş ve görev tanımları Bakanlıkça
belirlenir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Hizmet Standardı
Merkez hizmetleri
MADDE 9- (1) Merkez hizmetleri; hastaların tanı, tedavi,
rehabilitasyon ve izlem süreçlerini kapsar. Hizmetlerin sunumu, güncel bilimsel
standartlar ve ilgili mevzuat çerçevesinde planlanır ve yürütülür.
(2)
Merkez hizmetlerinin organizasyonu, hasta güvenliği, kalite ve etkinlik
ilkeleri doğrultusunda sağlanır.
Hizmetin kapsamı
MADDE 10- (1) Merkezde, yetkili mercilerce
verilen işler kapsamında aşağıda sayılan faaliyetler yürütülür:
a)
4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 74 üncü maddesine
göre gözlem altına alınma gerekliliğinin ayaktan adli psikiyatrik
değerlendirilmesi ve raporlama hizmetleri ile gözlem gerekenlerin yatırılarak
gözlemlerinin yapılması.
b)
26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 31 inci, 32 nci, 33 üncü
ve 34 üncü maddelerine göre ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan nedenlerin
varlığının ayaktan ya da yatırılarak adli psikiyatrik değerlendirilmesi ve
raporlama hizmetleri.
c)
Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 104 üncü maddesinin on altıncı fıkrasına göre
Cumhurbaşkanınca verilen, cezanın hafifletilmesi veya kaldırılması kararına
esas ayaktan ya da yatırılarak adli psikiyatrik değerlendirme ve raporlama
hizmetleri.
ç)
13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı
Hakkında Kanunun 16 ncı maddesinin birinci ve altıncı fıkraları, 18
inci maddesi ve 105/A maddesine göre haklarında sağlık raporu istenenlerin
ayaktan ya da yatırılarak adli psikiyatrik değerlendirilmesi ve raporlama
hizmetleri.
d)
5237 sayılı Kanunun 31 inci maddesinin ikinci fıkrası ve 3/7/2005 tarihli ve
5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununun 11 inci ve 12 nci maddeleri ile 24/12/2006
tarihli ve 26386 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çocuk Koruma Kanununa Göre
Verilen Koruyucu ve Destekleyici Tedbir Kararlarının Uygulanması Hakkında
Yönetmeliğin 16 ncı maddesinin beşinci fıkrasına göre verilen suça sürüklenen
çocuk ve ergenlerin koruma ve tedavi hizmetleri.
e)
5237 sayılı Kanunun 57 nci maddesinin yedinci fıkrası haricindeki diğer
fıkraları kapsamındaki kişilerin koruma ve tedavi ile ayaktan tıbbi kontrol ve
takipleri.
f)
5275 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinin birinci fıkrasına göre cezasının infazı
geriye bırakılarak koruma ve tedavisinin yapılması istenen kişilerin koruma ve
tedavi hizmetleri.
g)
Açık ceza infaz kurumlarından gönderilen kişilerin ayaktan ya da yatarak adli
psikiyatrik değerlendirme ve raporlama hizmetleri ile kapalı ceza infaz
kurumlarından gönderilen kişilerin ayaktan adli psikiyatrik değerlendirme ve
raporlama hizmetleri.
ğ)
Adli psikiyatrik değerlendirme ve raporlama ve tedavi hizmetleri sırasında
istenen diğer psikiyatrik değerlendirme ve idari rapor düzenleme hizmetleri.
(2)
Birinci fıkra kapsamında düzenlenecek adli psikiyatrik değerlendirme raporları,
ilgili mevzuatında belirlendiği şekilde ve merkez bünyesinde hazırlanır.
Merkeze başvuru ve hasta kabulü
MADDE 11- (1) Merkezlere yalnızca ilgili mevzuat
çerçevesinde yargı mercileri, kolluk kuvvetleri ve ceza infaz kurumlarının
resmî yazıları doğrultusunda başvuru yapılabilir.
(2)
Adli psikiyatrik değerlendirme ve raporlama hizmeti amacıyla polikliniklere 10
uncu maddede yer alan mevzuat kapsamında;
a)
Gözlem altına alınma gerekliliği konusunda hakkında uzman hekim raporu istenen
kişiler ve hakim kararı ile gözleminin yapılması istenen kişiler,
b)
Ceza sorumluluğunun değerlendirilmesi istenen kişiler,
c)
Cumhurbaşkanınca verilen cezanın hafifletilmesi veya kaldırılması kararına esas
sağlık raporu istenen kişiler,
ç)
Akıl hastalığı nedeni ile hapis cezasının infazının ertelenmesi kararına esas
hakkında sağlık raporu istenen kişiler,
d)
Denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezanın infazı kararına esas
haklarında sağlık raporu istenen kişiler,
e)
Ruhsal rahatsızlığı nedeniyle hapis cezasının infazının rehabilitasyon türü
ceza infaz kurumunda infazı konusunda hakkında sağlık raporu istenen kişiler,
başvurur.
(3)
10 uncu maddede yer alan mevzuat kapsamında verilen adli psikiyatrik
değerlendirme ve raporlama hizmetlerinde hasta kabulü aşağıdaki şekilde yapılır:
a)
Acil yatışı gerekmeyen ve ayaktan tıbbi incelemeleri yapılabilecek olanların
incelemeleri tamamlandığında ilgili mevzuata uygun şekilde düzenlenen sağlık
raporu ilgili adli mercie gönderilir.
b)
Acil yatışı gerekmeyen ancak yatırılarak gözlemine gerek görülen kişiler,
mahkeme kararı ile yatırılır. Mahkeme kararı bulunmayan durumlarda, kişi rıza
gösteriyorsa istemli gözlem süreci başlatılır. Kişinin rıza göstermemesi
durumunda ilgili merciden gerekli karar veya izin alındıktan sonra kişi
yatırılır. İnceleme tamamlandığında sağlık raporu, ilgili mevzuata uygun
şekilde düzenlenerek adli mercie gönderilir.
c)
Acil yatış gerektiren durumlarda hasta servise yatırılır, ilgili mevzuata uygun
olarak tetkik ve tedavilerine başlanır. Ayrıca zorunlu tedavi için koruma
amacıyla özgürlüğün kısıtlanması açısından mevzuata uygun şekilde bildirimi
yapılır. İncelemeleri tamamlandığında ilgili mevzuata uygun şekilde düzenlenen
rapor ilgili adli mercie gönderilir.
(4)
Tedavi hizmeti amacıyla polikliniklere 10 uncu maddede yer alan mevzuat
kapsamında;
a)
Hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbiri kararı verilen ve koruma ve tedavi
altına alınması istenilen çocuk ve ergenlerin,
b)
Ceza sorumluluğu olmayan ve hakkında akıl hastalarına özgü güvenlik tedbiri
olarak koruma ve tedavisi istenilen kişilerin,
c)
Ceza sorumluluğu azalmış olan ve hakkında akıl hastalarına özgü güvenlik
tedbiri olarak koruma ve tedavisi istenilen kişilerin,
ç)
Tıbbi kontrol ve takip amacıyla gönderilen kişilerin,
d)
Tıbbi kontrol ve takipte akıl hastalığı nedeniyle toplum açısından
tehlikeliliği arttığından koruma ve tedavisi istenilen kişilerin,
e)
Cezasının infazının ertelenmesi dolayısıyla koruma ve tedavisinin yapılması
istenen kişilerin,
başvuruları
kabul edilir.
(5)
Tedavi hizmetlerinde hasta kabulü aşağıdaki şekilde yapılır:
a)
Hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbiri kararı verilen ve koruma ve tedavi
altına alınması istenilen çocuk ve ergenler, çocuk ve ergen servislerine
yatırılır. Çocuk ve ergenler, merkezde çocuk ve ergen servisi bulunmuyor ise
çocuk ve ergen servisi bulunan en yakın merkeze sevk edilir.
b)
5237 sayılı Kanunun 57 nci maddesinin birinci ve beşinci fıkraları uyarınca
koruma ve tedavi amacıyla gönderilen kişiler ilgili servise yatırılır.
Yatırılarak tedavi edilmeleri sonucunda toplum açısından tehlikeliliği azalmış
kişiler hakkında sağlık raporu düzenlenir ve ilgili adli mercie gönderilir.
c)
5237 sayılı Kanunun 57 nci maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları uyarınca
tıbbi kontrol ve takip amacıyla gönderilen kişilerin tehlikelilik düzeyinde
azalma devam ediyorsa bu durumu belirten sağlık raporu düzenlenir ve ilgili
adli mercie gönderilir. Hastalık nüksetmiş ve tehlikelilik artmış ise hasta
servise yatırılır ve hakkında 5237 sayılı Kanunun 57 nci maddesinin beşinci
fıkrası uyarınca yeniden koruma ve tedavi altına alınması gerektiğini belirten
sağlık raporu düzenlenerek ilgili adli mercie gönderilir. Yatırılarak tedavi
edilmeleri sonucunda toplum açısından tehlikeliliği azalmış kişiler hakkında
sağlık raporu düzenlenir ve ilgili adli mercie gönderilir.
(6)
Kapalı ceza infaz kurumundan sevk edilen tutuklu ve hükümlülerden psikiyatrik
bozukluğu olan hastaların yatarak gözlem, takip ve tedavileri gerekmesi halinde
tutuklu-hükümlü adli psikiyatri servisine yatırılır. Sağlık tesisinde tutuklu
hükümlü adli psikiyatri servisi bulunmuyor ise bulunan en yakın sağlık tesisine
sevk edilir. Açık ceza infaz kurumundan gönderilen kişilerin yatırılarak tedavisi
gerektiğinde hastalığının durumuna göre birimde ilgili servise yatırılır. Ceza
infaz kurumundan gönderilen kişilere yönelik tıbbi hizmetler ilgili protokol
kapsamında yapılır.
(7)
Poliklinik çalışma saatleri dışında adli merciler tarafından düzenlenmiş
yazılarla acil servise başvuran kişiler, nöbetçi ruh sağlığı ve hastalıkları
uzmanı tarafından değerlendirilir. Yapılan psikiyatrik muayene sonucunda acil
psikiyatrik tedavi gerektiren ve 10 uncu maddede belirtilen kapsama giren
hastaların merkeze yatışı yapılır. Merkezde boş yatak bulunmaması hâlinde
hasta, hastane işleyişine uygun şekilde başka bir sağlık kuruluşuna sevk
edilir. Acil psikiyatrik tedavi gerektirmemesi durumunda poliklinik çalışma
saatleri içinde merkeze başvurusu önerilir.
Sağlık kurulunun oluşturulması ve işleyişi
MADDE 12- (1) Sağlık kurulları, 10/9/1982 tarihli
ve 8/5319 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Yataklı Tedavi
Kurumları İşletme Yönetmeliği uyarınca başhekimlik tarafından oluşturulur.
Kurullar, ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanlarından oluşur. Erişkin ruh sağlığı
ve hastalıkları sağlık kurulu üç erişkin ruh sağlığı ve hastalıkları
uzmanından, çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları sağlık kurulu üç çocuk
ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanından oluşturulur.
(2)
Kurul başkanlığını başhekim yapar. Başhekimin kurula katılamaması halinde,
kurul başkanlığını merkez sorumlu hekimi veya başhekimin görevlendireceği bir
üye yapar.
(3)
Çocukluk dönemine ilişkin psikiyatrik değerlendirme talep edilen kişilerde,
adli psikiyatrik değerlendirme ve raporlama hizmeti verildiği tarihte kişi
ergin ise kurul tarafından çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanının
bilgisine başvurur.
(4)
Merkezde adli psikiyatrik sağlık kurulu raporları Bakanlığın sağlık raporlarına
ilişkin düzenlemelerine uygun şekilde e-rapor olarak düzenlenir. Adli
psikiyatrik sağlık kurulu raporları Bakanlıkça belirlenen durum bildirir sağlık
kurulu raporu formatına uygun olarak düzenlenir. Rapor yalnızca bilimsel ve
teknik değerlendirmelere dayandırılır, hukuki nitelendirme ve yorumlara yer
verilmez.
(5)
Kurul, hasta dosyalarını ve ilgili tıbbi verileri ayrıntılı şekilde inceleyerek
karar verir. Kararlar oy çokluğu ile alınır. Kararın oybirliği veya oy
çokluğuyla verildiği raporların karar bölümüne mutlaka yazılır. Kişiye
verilecek veya ilgili kuruma gönderilecek rapor nüshaları, kurula katılan bütün
üyeler tarafından muhalefet nedeni yazılmadan imzalanır. Karara muhalefet
edenler ve muhalefet nedenleri e-rapor sisteminde veya sağlık tesisinde kayıt
altına alınır ve ilgili adli mercie gönderilir. Oyların eşitliği halinde kurul
başkanının kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanır.
(6)
Kurul kararları ve raporlar, hasta gizliliği ve mahremiyetine azami özen
gösterilerek elektronik veya yazılı ortamda güvenli biçimde kayıt altına alınır
ve saklanır.
(7)
Kurul üyeleri görevlerini mevzuata, bilimsel ilkelere ve mesleki etik kurallara
uygun şekilde yerine getirmekle yükümlüdür.
Hasta hakları ve hasta mahremiyeti
MADDE 13- (1) Hasta hakları ve hasta
mahremiyetine ilişkin olarak 1/8/1998 tarihli ve 23420 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Hasta Hakları Yönetmeliği hükümleri uygulanır.
(2)
Merkeze refakatçi kabul edilmez.
(3)
Hastaların, düzenli olarak belirli zaman aralıklarında ziyaretçi görüşmesi ve
telefon görüşmesi yapabilmesi sağlanır.
(4)
Ziyaretçi olarak ya da telefon görüşmesi için yalnızca kişinin bakım vereni,
eşi, çocukları, vasisi, yasal temsilcisi ile üçüncü dereceye kadar kan ve kayın
hısımları ile hekimin uygun gördüğü kişiler kabul edilir.
(5)
Ziyaret saatleri, süreleri ve telefon görüşmeleri ile ilgili kurallar açık ve
erişilebilir şekilde merkez tarafından belirlenir.
(6)
Telefon görüşmeleri ve ziyaretçi kabulüne yönelik kısıtlamalar, yalnızca
bireyin kendine ya da başkalarına zarar verme riski, tedavi sürecinin
bütünlüğünü tehlikeye atma olasılığı veya klinik ortamın güvenliğini
bozabilecek davranışların varlığı gibi meşru tıbbi gerekçelere dayanır.
Riskli durumlar, müdahale ve kısıtlama esasları
MADDE 14- (1) Merkez içinde hastanın kendine veya
başkalarına zarar verme riski taşıdığı durumlar erken tespit edilerek müdahale
ve yönetim süreçleri bilimsel esaslara uygun şekilde yürütülür.
(2)
Müdahale planları, hastanın güvenliği ve insan haklarına saygı çerçevesinde en
az kısıtlama prensibi gözetilerek hazırlanır ve uygulanır.
(3)
Fiziksel, kimyasal veya diğer kısıtlayıcı önlemler yalnızca zorunlu hallerde,
süresi ve yöntemi açıkça belirlenerek ve hekim kararı ile tıbbi gerekliliklere
uygun şekilde gerçekleştirilir.
(4)
Müdahale ve kısıtlama uygulamaları titizlikle kayıt altına alınır, düzenli
olarak değerlendirilir ve gerektiğinde güncellenir.
(5)
Hastanın iyileşme süreci ve risk durumundaki değişiklikler düzenli takip
edilerek kısıtlama uygulamalarının gerekliliği belirli aralıklarla gözden
geçirilir.
(6)
Müdahale süreçlerinde multidisipliner ekip iş birliği ve etik ilkeler esas
alınır; hastanın hakları korunur ve bilgilendirilmesi sağlanır.
Güvenlik uygulamaları
MADDE 15- (1) Merkezde sunulan hizmetler, hasta,
personel ve toplum güvenliğini esas alan bir yapı içerisinde yürütülür.
Fiziksel alan düzenlemeleri, izleme sistemleri, işleyiş prosedürleri ve insan
kaynağı planlaması güvenlik risklerini en aza indirecek şekilde yapılandırılır.
(2)
Güvenlik hizmetleri ve faaliyetleri, güvenlik görevlilerinin görev ve
sorumlulukları doğrultusunda ve sağlık hizmeti sunum standartları ve klinik iç
protokollerine göre uygulanır. Giriş-çıkış denetimi, arama uygulamaları, riskli
durumlara müdahale ve kriz yönetimi faaliyetleri yürütülür.
(3)
Güvenlik uygulamaları, hastanın risk düzeyiyle orantılı olacak şekilde
planlanır ve uygulanır. Bu önlemler, sağlık hizmetlerinin insan onuruna uygun
biçimde sunulmasını engellemeyecek şekilde düzenlenir; hasta haklarına,
mahremiyete ve asgari kısıtlama ilkesine riayet edilir. Hastanın güvenliği,
merkezin düzeni ve diğer kişilerin güvenliği arasında makul bir denge
gözetilir. Kısıtlama uygulamaları, yalnızca tıbbi gerekçelere dayanılarak
sağlık personelinin yönlendirmesi ile başlatılır, sürdürülür ve tıbbi
gereklilik ortadan kalktığında derhal sonlandırılır.
(4)
Klinik güvenliğine ilişkin detaylı uygulamalar ve müdahale usulleri Bakanlıkça
belirlenir.
Hasta transferi ve klinik dışı işlemler
MADDE 16- (1) Hastaların tıbbi işlemler, tedavi
veya hastaneden çıkış dışında merkezden ayrılmaları veya başka bir merkeze
transfer edilmeleri yalnızca yetkili Cumhuriyet başsavcılığı veya hakim kararı
ile mümkündür.
(2)
Ana, baba, eş, kardeş veya çocuğunun ölümü ya da bu yakınlardan birinin
yaşamsal tehlike oluşturan ağır hastalığı ile deprem, su baskını, yangın gibi
doğal afetler nedeniyle zarara uğradığının belgelendirilmesi veya kişinin
katılacağı bir sınav ya da kamu kurumunda yürütmesi gereken resmî işin
bildirilmesi hâlinde, sorumlu hekimin tıbbi değerlendirmesi ve gerekçeli görüşü
doğrultusunda mazeret izni talebi adli yargı mercilerine iletilir; Cumhuriyet
başsavcılığı veya hakim tarafından uygun görülmesi hâlinde işlem
gerçekleştirilir.
(3)
Hastanın tanı, tetkik veya tedavi amacıyla hastane içinde yer alan başka bir
sağlık birimine gönderilmesi gerektiğinde, hastaya sağlık personeli ve güvenlik
personeli eşlik eder ve transfer işlemleri güvenlik, mahremiyet ve tıbbi
gereklilikler gözetilerek gerçekleştirilir.
(4)
Hasta nakline ilişkin iş ve işlemler, ilgili sağlık tesisince oluşturulacak
yazılı prosedürlere uygun şekilde yürütülür.
Merkezden çıkış
MADDE 17- (1) 5271 sayılı Kanunun 74 üncü maddesi
kapsamında ceza sorumluluğunun değerlendirilmesi amacıyla yatırılarak gözlemi
yapılan kişilerin hastaneden çıkış işlemleri, haklarında zorunlu tedavi kararı
bulunmaması halinde sağlık kurulu raporunun tamamlanmasıyla gerçekleştirilir.
(2)
Zorunlu tedavi için koruma amacıyla özgürlüğün kısıtlanması kararı bulunan
hastalarda tedavi sonucunda ruhsal hastalıklarında klinik iyileşme sağlanması
yönünde tıbbi kanaat oluştuğunda hastaneden çıkış planlanır. Mahkeme kararı ile
durumu elverdiğinde hastaneden çıkarılmasına karar verilmişse hasta bu karara
uygun olarak hastaneden çıkarılır. Hastaneden çıkarılmasına dair bir ek karar
aldırılması talep edilmiş ise hastanın hastaneden çıkarılmasının talep edildiği
sağlık kurulu raporu düzenlenir ve ilgili mahkemeden hastaneden çıkış kararının
gelmesini takiben çıkış işlemi tamamlanır.
(3)
5237 sayılı Kanunun 32 nci maddesi ve 57 nci maddesinin birinci fıkrası
uyarınca koruma ve tedavisi sürdürülen, psikiyatrik hastalığına bağlı toplum
açısından tehlikeliliğinin ortadan kalktığı ya da önemli ölçüde azaldığı
yönünde tıbbi kanaat oluşan ve yatırılarak koruma ve tedavisi tamamlanan kişi
hakkında 5237 sayılı Kanunun 57 nci maddesinin ikinci, üçüncü ve dördüncü
fıkraları uyarınca hastaneden çıkarılmasına ilişkin sağlık kurulu raporu
düzenlenerek yetkili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. Yatırılarak koruma
ve tedavinin sona erdirilmesine yönelik hakim kararı hastaneye ulaştığında
hasta hastaneden çıkarılır.
(4)
5275 sayılı Kanunun 16 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca cezasının
infazının ertelenmesi dolayısıyla koruma ve tedavisi sürdürülen, klinik
iyileşme sağlandığı yönünde tıbbi kanaat oluşan ve yatırılarak koruma ve
tedavisi tamamlanan kişi hakkında hastaneden çıkarılmasına ilişkin sağlık
kurulu raporu düzenlenerek yetkili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir. Yatırılarak
koruma ve tedavinin sona erdirilmesine yönelik Cumhuriyet başsavcılığı kararı
hastaneye ulaştığında savcılık talimatı doğrultusunda hasta hastaneden
çıkarılır.
(5)
Hastaneden çıkış sonrası psikiyatrik açıdan takip edilmesi gereken hastalar,
ikamet adreslerine göre ilgili toplum ruh sağlığı merkezinin bağlı bulunduğu il
sağlık müdürlüğüne bildirilir.
(6)
İyileşen veya kurumda yatmasına lüzum kalmayan hastalar, kendi kendine
gidemeyecek durumda olan hastalar veya aileleri tarafından alınmayan hastaların
imkân varsa kurum tarafından yoksa ilgili mahalli veya mülki idare aracılığıyla
yerlerine gönderilmelerini sosyal hizmet birimi sağlar.
(7)
Merkezde yatmasına lüzum kalmayan ve içinde bulunduğu imkanlar nedeniyle
merkezden fiilen çıkışı yapılamayan hastaların yerleşim yerlerine
gönderilmeleri sağlık tesisi tarafından sağlanır. Sağlık tesisinin
olanaklarının bulunmaması durumunda gönderimin ilgili mahalli veya mülki idare
aracılığıyla sağlanabilmesi için ilgili idareye bildirimde bulunulur.
ALTINCI BÖLÜM
Danışma Komisyonu
Danışma komisyonu oluşumu
MADDE 18- (1) Adli psikiyatri alanında ve
merkezlerin işleyişi konusunda çalışmalar yapmak ve görüş bildirmek üzere
Bakanlık bünyesinde danışma komisyonu oluşturulur.
(2)
Kamu Hastaneleri Genel Müdürü veya görevlendireceği en az daire başkanı
düzeyinde bir yöneticinin başkanlığında, Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğünden
en az daire başkanı düzeyinde bir üye, Bakanlığa bağlı eğitim ve araştırma
hastaneleri ile tıp fakültelerinden adli psikiyatri alanında bilgi ve deneyim
sahibi eğitim görevlisi, öğretim üyesi veya başasistan düzeyinde iki ruh
sağlığı ve hastalıkları uzmanı, merkez sorumlu hekimi olan dört ruh sağlığı ve
hastalıkları uzmanı ile merkez çocuk ve ergen servisi sorumlu hekimi olan bir
çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı, Hukuk Hizmetleri Genel
Müdürlüğü tarafından görevlendirilen bir hukuk müşaviri veya avukat, Adli Tıp
Kurumunun belirleyeceği ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanı bir üye ile biri
hasta hakları savunucu kuruluşlarından olmak üzere ruh sağlığı ve hastalıkları
alanında iki sivil toplum kuruluşu temsilcisinin de yer aldığı toplam on üç
üyeden oluşur.
(3)
Danışma komisyonu üyeleri, Bakanlık tarafından iki yıl süreyle görevlendirilir.
Yeni üyeler görevlendirilinceye kadar mevcut üyelerin görevleri devam eder.
Herhangi bir nedenle üyelikten ayrılma durumunda, kalan süreyi tamamlamak üzere
aynı usulle yeni bir üye görevlendirilir. Aynı kişinin yeniden
görevlendirilmesi mümkündür. Görevlendirilen üyelerden, geçerli bir mazereti
olmaksızın üst üste iki kez veya bir görev dönemi içinde, yıllık izin, hastalık
izni ve mazeret izni hariç olmak üzere, toplamda üç kez toplantıya
katılmayanların danışma komisyonu üyeliği sona erdirilir.
Danışma komisyonunun görevleri
MADDE 19- (1) Danışma komisyonunun görevleri
şunlardır:
a)
Merkezlerin işleyişine ilişkin güncel gelişmeleri izlemek, Bakanlıkça
belirlenecek ulusal stratejiler doğrultusunda görüş bildirmek.
b)
Merkezler arasında eşgüdümün sağlanmasına katkıda bulunmak, sorumlu hekimlerle
düzenli iletişim kurarak kliniklerden iletilen sorun, öneri ve geri
bildirimleri toplamak ve bunların ilgili Bakanlık birimlerine iletilmesini
sağlamak.
c)
Adli psikiyatri hastalarının tanı, tedavi, izlem, risk ve tehlikelilik
değerlendirmesi ve yönetimi süreçlerine yönelik sağlık hizmeti sunum ve bakım
modellerine ilişkin bilimsel temellere dayalı önerilerde bulunmak.
ç)
Merkezlerin yıllık faaliyetlerini ve verileri değerlendirmek, gerektiğinde
kliniklerde yerinde incelemeler yaparak hayata geçirilmesi gereken uygulamalara
ve önlemlere ilişkin önerilerde bulunmak.
d)
Merkezlerde görev yapacak personelin nitelikleri ile eğitim süreçlerine ilişkin
kriterlerin belirlenmesine yönelik görüş sunmak.
e)
Merkezlerde adli psikiyatri hastalarının hak temelli, güvenli ve etkin bir
biçimde izlenmesine yönelik etik ve bilimsel ilkeler doğrultusunda görüş
oluşturmak.
f)
Bakanlıkça uygun görülen diğer konularda bilimsel ve teknik görüş bildirmek.
Danışma komisyonunun çalışma usul ve esasları
MADDE 20- (1) Danışma komisyonu, yılda en az biri
yüz yüze olmak üzere iki kez, Bakanlığın daveti üzerine, Kamu Hastaneleri Genel
Müdürlüğü tarafından önceden belirlenen gündem doğrultusunda toplanır.
(2)
Danışma komisyonu, üye tam sayısının üçte iki çoğunluğu ile toplanır ve toplantıya
katılanların oy çokluğu ile karar alır. Oyların eşitliği hâlinde, başkanın
görüşü yönünde karar verilmiş sayılır.
(3)
Komisyon kararları, karar defterine yazılır ve toplantıya katılan üyelerce
imzalanır. Karara muhalif olanlar şerh koymak suretiyle kararları imzalar.
Karşı oy gerekçesi, karar altında veya ekinde belirtilir.
(4)
Komisyon, ihtiyaç duyulması durumunda konu ile ilgili uzman kişilerden bir alt
komite oluşturabilir ya da bu kişileri danışman olarak toplantıya davet
edebilir. Bu kişilerin kararları tavsiye niteliğindedir ve bu kişiler oylamaya
katılamazlar.
(5)
Komisyonun sekretarya hizmetleri Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü tarafından
yürütülür.
YEDİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Düzenleme yetkisi
MADDE 21- (1) Bakanlık, bu Yönetmeliğin
uygulanmasına ilişkin hususlarda alt düzenleme yapmaya yetkilidir.
Hüküm bulunmayan haller
MADDE 22- (1) Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan
hallerde Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği hükümleri uygulanır.
Mevcut merkezlerin uyumu
GEÇİCİ MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin yayımı
tarihinden önce açılan merkezler, bir yıl içinde bu Yönetmelik hükümlerine
uygun hale getirilir.
Yürürlük
MADDE 23- (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde
yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 24- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Sağlık
Bakanı yürütür.