|
KISA ÇALIŞMA VE KISA
ÇALIŞMA ÖDENEĞİNE İLİŞKİN
USUL VE ESASLAR HAKKINDA
YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Başlangıç Hükümleri
Amaç ve kapsam
MADDE 1- (1)
Bu Yönetmeliğin amacı ve kapsamı; 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik
Sigortası Kanununa göre sigortalı sayılan kişileri hizmet akdine tabi
olarak çalıştıran işverenin, genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz,
genel salgın ile zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma
sürelerini geçici olarak önemli ölçüde azaltması veya işyerinde faaliyeti
tamamen veya kısmen geçici olarak durdurması hallerinde, sigortalılara kısa
çalışma ödeneği ödenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
Dayanak
MADDE 2- (1)
Bu Yönetmelik, 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası
Kanununun ek 2 nci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 3- (1)
Bu Yönetmelikte geçen;
a) Bakanlık:
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığını,
b) Bölgesel kriz:
Ulusal veya uluslararası olaylardan dolayı belirli bir il veya bölgede
faaliyette bulunan işyerlerinin ekonomik olarak ciddi şekilde etkilenip
sarsıldığı durumları,
c) Genel ekonomik
kriz: Ulusal veya uluslararası ekonomide ortaya çıkan olayların, ülke ekonomisini
ve dolayısıyla işyerlerini ciddi anlamda etkileyip sarstığı durumları,
ç) Genel salgın:
Bir hastalığın veya enfeksiyon etkeninin ülke çapında veya belirli bir
bölgede çok geniş bir alanda yayılım gösterdiği ve işyerlerini ciddi
anlamda etkileyip sarstığı durumları,
d) Kısa çalışma:
Üç ayı geçmemek üzere 4447 sayılı Kanunun ek 2 nci maddesinde sayılan
gerekçelerle; işyerinde uygulanan çalışma süresinin, en az dört hafta
süreyle işyerinin tamamında veya bir bölümünde geçici olarak en az üçte bir
oranında azaltılmasını veya süreklilik koşulu aranmaksızın en az dört hafta
süreyle faaliyetin tamamen veya kısmen durdurulmasını,
e) Kısa çalışma
dönemi: Kısa çalışmanın başlama tarihi ile bitiş tarihi arasındaki dönemi,
f) Kısa çalışma
ödeneği: 6 ncı maddede belirtilen koşulların sağlanması halinde sigortalıya
yapılan ödemeyi,
g) Kısa çalışma
süresi: Kısa çalışma dönemindeki haftalık çalıştırılmayacak saati,
ğ) Kurum: Türkiye
İş Kurumunu,
h) Kurum birimi:
Çalışma ve İş Kurumu il müdürlükleri ile hizmet merkezlerini,
ı) Rehberlik ve
Teftiş Başkanlığı: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş
Başkanlığını,
i) Sigortalı:
4447 sayılı Kanun kapsamına giren bir işyerinde bir hizmet akdine dayalı
olarak çalışan ve çalıştığı süre içerisinde işsizlik sigortası primi ödeyen
kimseyi,
j) Sektörel kriz:
Ulusal veya uluslararası ekonomide ortaya çıkan olaylardan doğrudan
etkilenen sektörler ve bunlarla bağlantılı diğer sektörlerdeki işyerlerinin
ciddi anlamda sarsıldığı durumları,
k) Uygunluk
tespiti: İşverenin kısa çalışma talebinin uygunluğuna ilişkin iş
müfettişleri tarafından yapılan inceleme faaliyetlerini,
l) Yönetim
Kurulu: Türkiye İş Kurumu Yönetim Kurulunu,
m) Zorlayıcı
sebep: İşverenin kendi sevk ve idaresinden kaynaklanmayan, önceden
kestirilemeyen, bunun sonucu olarak bertaraf edilmesine imkân bulunmayan,
geçici olarak çalışma süresinin azaltılması veya faaliyetin tamamen veya
kısmen durdurulması ile sonuçlanan dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel
durumları ya da işyerinin fiziken doğrudan olumsuz etkilendiği deprem,
yangın, su baskını, heyelan, salgın hastalık, seferberlik ve benzeri
durumları,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Kısa Çalışma Talebi ve
Talebin Değerlendirilmesi
Kısa çalışma
talebi
MADDE 4- (1)
Genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz, genel salgın ile zorlayıcı
sebeplerle işyerinde kısa çalışma yapılmasını talep eden işveren; Kurum
birimine Kurum tarafından belirlenecek yöntemle talebini iletir ve varsa
toplu iş sözleşmesi tarafı işçi sendikasına yazılı olarak bildirimde
bulunur.
(2) İşveren
talebinde;
a) Genel
ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz, genel salgın ile zorlayıcı
sebeplerin işyerine etkilerini ve zorlayıcı sebebin ne olduğunu belirtmek,
b) İşyerinin
unvanını, adresini, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı işçi sendikasını,
işyeri İŞKUR numarasını ve sosyal güvenlik işyeri sicil numarasını
belirtmek,
c) Kurumca
belirlenen şekilde hazırlanan kısa çalışma yaptırılacak sigortalılara ait
kısa çalışma dönemi ve kısa çalışma sürelerine ilişkin bilgileri içeren
listeyi bildirmek,
zorundadır.
(3) Kısa çalışma
dönemi, kısa çalışma başlama tarihi dâhil üç ayı geçemez. İşveren
tarafından farklı tarihlerde aynı başvuru gerekçesi ile birden fazla kısa
çalışma talebinde bulunulması halinde, üç aylık süre ilk talebin kısa
çalışma başlangıç tarihinden itibaren hesaplanır. Belirlenen kısa çalışma
dönemi içerisinde kalması koşuluyla, işveren tarafından her bir sigortalı
için uygulanacak kısa çalışma başlama tarihi farklı olabilir. Başvuruya
konu kısa çalışma dönemi, işyeri için dört haftadan az olamaz. Başvuruda
kısa çalışma uygulamasına tabi tutulacağı bildirilen sigortalılar için kısa
çalışma dönemi, sigortalının iş sözleşmesinin sona ermesi, aynı işverene ait
diğer işyerine nakli veya iş sözleşmesinin askıya alınması durumları hariç,
dört haftadan az olamaz.
(4) Kısa çalışma
başvurusu esnasında işyeri yönünden; işyerinde veya işyerinin bir bölümünde
uygulanan kısa çalışma süresi, işyerinin haftalık normal çalışma süresinin
üçte bir oranından az olamaz. Sigortalı yönünden ise kısa çalışma
uygulamasına tabi tutulan sigortalının kısa çalışma süresi, sıfır olmamak
kaydıyla üçte bir oranından daha az belirlenebilir.
Talebin
değerlendirilmesi
MADDE 5- (1)
İşverenin kısa çalışma talebi, öncelikle Kurum birimi tarafından sebep ve
şekil yönünden değerlendirilir.
(2) Genel
ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz, genel salgın ile dışsal etkilerden
kaynaklanan dönemsel durumlardan ileri gelen zorlayıcı sebeplerin varlığı,
işçi ve işveren sendikaları konfederasyonlarının iddia etmesi ya da bu
yönde kuvvetli emarenin bulunması halinde, Yönetim Kurulunca karara
bağlanır.
(3) İkinci
fıkrada yer alan sebeplerle Yönetim Kurulunca alınmış bir karar
bulunmuyorsa işverenlerce yapılan başvurular Kurum birimi tarafından
reddedilir.
(4) İşyerinin
fiziken doğrudan etkilendiği deprem, yangın, su baskını, heyelan, salgın
hastalık, seferberlik ve benzeri durumlardan kaynaklanan zorlayıcı sebep
gerekçesiyle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak en az
üçte bir oranında azaltılması veya işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen
geçici olarak durdurulmasına ilişkin kısa çalışma başvurularında Yönetim
Kurulu kararı aranmaz.
(5) Deprem,
yangın, su baskını, heyelan, salgın hastalık, seferberlik ve benzeri
durumlar gerekçesiyle yapılan başvurulardan işyerinin fiziken doğrudan
etkilenmediği ancak nakit darlığı, ödeme güçlüğü, pazar daralması ve stok
artışı gibi sebeplerle dolaylı olarak etkilendiği gerekçesiyle yapılan
başvurular Kurum birimi tarafından reddedilir.
(6) Kısa çalışma
talepleri; Kurum birimi tarafından sebep ve şekil yönünden inceleme
tamamlandıktan sonra iş müfettişlerince uygunluk tespiti yapılması amacıyla
Rehberlik ve Teftiş Başkanlığına gönderilir.
(7) Kurum birimi
tarafından uygunluk tespiti yapılması amacıyla Rehberlik ve Teftiş
Başkanlığına gönderilmiş olan ve uygunluk tespiti henüz tamamlanmayan kısa
çalışma başvurularında, iş müfettişlerinin uygunluk tespiti sırasında
gerekli gördüğü değişiklikler hariç olmak üzere, işverenler tarafından kısa
çalışma döneminin değiştirilmesi, kısa çalışma süresinin artırılması
ve/veya kısa çalışma uygulamasına yeni sigortalı eklenmesi hususunda
herhangi bir değişiklik yapılamaz, aynı gerekçeyle yeni talep
oluşturulamaz.
(8) Uygunluk
tespiti sonucu ilgili Kurum birimine gönderilir. Uygunluk tespiti sonuçları
Kurum birimince işverene bildirilir. İşveren durumu, işyerinde
sigortalıların görebileceği bir yerde ilan eder ve varsa toplu iş
sözleşmesine taraf işçi sendikasına bildirir. İlan yoluyla sigortalılara
duyuru yapılamadığı durumlarda, kısa çalışmaya tabi sigortalılara bildirim
yapılır.
(9) Uygunluk
tespiti tamamlanan başvurularda yer alan sigortalılar için aynı kısa
çalışma gerekçesi ile kısa çalışma döneminin uzatılması, kısa çalışma
süresinin artırılması ve/veya kısa çalışma uygulamasına yeni sigortalı
eklenmesi talepleri, ilk talebin devamı olan yeni başvuru olarak
değerlendirilerek Rehberlik ve Teftiş Başkanlığına uygunluk tespiti
yapılması için gönderilir. Bu kapsamdaki başvuruların başlama tarihi, ilk
kısa çalışmanın başlama tarihinden önce olamaz.
(10) Kısa çalışma
uygulanan işyerinde kısa çalışmaya tabi tutulan bir sigortalının, aynı
işverene ait diğer işyerine nakli halinde, sigortalının nakledildiği
işyerinde kısa çalışmaya tabi tutulabilmesi için nakledildiği işyeri tarafından
söz konusu sigortalı için yeni kısa çalışma başvurusunda bulunulması
gerekir.
(11) Kısa çalışma
başvurusu ve uygunluk tespitine ilişkin diğer hususlar Kurum ve/veya
Bakanlık tarafından belirlenir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kısa Çalışma ve Kısa
Çalışma Ödeneği
Kısa çalışma
ödeneğinden yararlanma koşulları
MADDE 6- (1)
Sigortalının kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilmesi için;
a) İşverenin kısa
çalışma talebinin uygun bulunması,
b) Sigortalının
kısa çalışma başlama tarihinden önceki son 120 gün hizmet akdine tabi
olması ve son üç yılda en az 450 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik
sigortası primi ödemiş olması,
gerekir.
Kısa çalışma
ile kısa çalışma ödeneğinin miktarı ve ödenmesi
MADDE 7- (1)
Günlük kısa çalışma ödeneğinin miktarı, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş
Kanununun 39 uncu maddesine göre uygulanan aylık asgari ücretin brüt
tutarının % 150’sini geçmemek üzere, sigortalının son on iki aylık prime
esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının
% 60’ıdır.
(2) Kısa çalışma
ödeneğinin süresi üç ayı aşmamak üzere kısa çalışma süresi kadardır.
(3) Kısa çalışma
döneminde, kısa çalışmanın başladığı ve sona erdiği aylar parmak hesabı
yapılarak fiili gün sayısı üzerinden; ara aylar, şubat ayı dâhil, 30 gün
üzerinden değerlendirilir.
(4) Kısa çalışma
ödeneği, işyerinde uygulanan haftalık çalışma süresini tamamlayacak
şekilde, çalışılmayan süreler için aylık olarak hesaplanır.
(5) Kısa
çalışmanın günlük, haftalık veya aylık çalışma süresi içerisinde yapılacağı
zaman aralığı, işyerinin gelenekleri ve işin niteliği dikkate alınarak
işverence belirlenir.
(6) Kısa çalışma
uygulamasına tabi tutulan sigortalının çalışılmayan hafta tatili, ulusal
bayram ve genel tatil günlerine ilişkin ücret ve kısa çalışma ödeneği
miktarı, kısa çalışma yapılan süreyle orantılı olarak işveren ve Kurum
tarafından ödenir.
(7) Kısa çalışma
ödeneği, uygunluk tespitinde belirtilen süreyi aşmamak kaydıyla fiilen
gerçekleşen kısa çalışma süresi üzerinden verilir. Sosyal Güvenlik Kurumuna
verilen aylık prim ve hizmet belgeleri veya muhtasar ve prim hizmet
beyannameleri ile uyumlu bir şekilde fiilen gerçekleşen kısa çalışma
süresinde, haftalık çalışma süresinin en az üçte bir oranında azaltılmış
olması kuralı aranmaz.
(8) Kısa çalışma
döneminde fiili gerçekleşen kısa çalışma sürelerine ilişkin bildirimler ve
değişiklikler, kısa çalışma döneminin son ayına ilişkin aylık prim ve
hizmet belgelerinin veya muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinin verilmesi
gereken tarihi izleyen ayın sonuna kadar işverenler tarafından Kurum birimine
iletilmesi halinde ödemelerde esas alınır.
(9) Birden fazla
işyerinde çalışırken, çalıştıkları işyerlerinde kısa çalışma uygulamasına
tabi tutulan sigortalılar adına işverenleri tarafından ayrı ayrı bildirilen
prim ödeme gün sayıları toplanır. Bu kişiler adına 30 günden eksik kalan
gün sayısı kadar, uygunluk tespitinde belirtilen süreyi aşmamak kaydıyla
kısa çalışma ödeneği ödenir. İlgili ayda toplamda 30 gün ve üzeri prim
bildirilmesi halinde, söz konusu ay için kısa çalışma ödeneği ödenmez.
(10) Kısa çalışma
uygulanacak kısmi süreli çalışan sigortalılar için kısa çalışma süresi,
sigortalının kısa çalışma döneminden önceki haftalık normal çalışma
süresinden fazla olamaz.
(11) İşyerinde iş
sözleşmesi askıda olan sigortalı adına kısa çalışma talebinde bulunulabilmesi
için söz konusu sigortalının kısa çalışma başlama tarihi veya öncesinde işe
başlatılmış olması gerekir.
(12) İşvereni
tarafından aynı işyerinden, aynı gerekçeyle, aynı sigortalı için birden
fazla kısa çalışma başvurusu yapılması halinde sigortalının kısa çalışma
hak sahipliği, sigortalının ilk başvurudaki kısa çalışma başlangıç tarihi
esas alınarak incelenir.
(13) Kısa çalışma
ödeneği, her ayın beşinde aylık olarak sigortalının kendisine ödenir. Ödeme
tarihini öne çekmeye Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı yetkilidir.
(14) Zorlayıcı
sebeplerle işyerinde kısa çalışma yapılması halinde, ödemeler 4857 sayılı
Kanunun 24 üncü maddesinin (III) numaralı bendinde ve 40 ıncı maddesinde
öngörülen bir haftalık süreden sonra başlar.
(15) Sigortalının
kısa çalışma ödeneği aldığı süre için, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu gereği ödenecek sigorta
primi, İşsizlik Sigortası Fonu tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna
aktarılır.
(16) Hak
sahipliğine esas kısa çalışma başlama tarihi 1/3/2024 ve sonrasında olan
sigortalılar için, kısa çalışma ödeneği olarak ödenen süreler, sigortalının
aynı gerekçe ile yapılmış hak sahipliğine esas ilk kısa çalışma talebinin
başlama tarihinden itibaren üç yıl içerisindeki hizmet akdi fesihlerine
istinaden yapılacak işsizlik ödeneği ödemelerine ilişkin hak sahipliği
sürelerinden düşülür.
(17) Kısa çalışma
ödeneği, damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi
tutulamaz, nafaka borçları dışında onda birinden fazlası haczedilemez veya
başkasına devir veya temlik edilemez.
(18) İşverenin
hatalı bilgi ve belge vermesi nedeniyle yapılan fazla ödemeler, yasal faizi
ile birlikte işverenden tahsil edilir. Sigortalının kusurundan kaynaklanan
fazla ödemeler ise, ölen sigortalılara ait fazla ödemeler hariç, yasal
faizi ile birlikte sigortalıdan tahsil edilir.
Kısa çalışma
ödeneğinin denetimi ve durdurulması
MADDE 8- (1)
Kısa çalışma uygulamasına ilişkin işyerlerinin denetimi iş müfettişlerince
yapılır.
(2) Kısa çalışma
uygulaması devam eden işyerlerinde yapılan inceleme sırasında işverenin
ödenek alan sigortalıların çalışma süreleri ile ilgili hatalı bilgi ve
belge verdiğinin tespit edilmesi ve iş müfettişinin yazılı talebi halinde
hakkında hatalı bilgi verilen sigortalı sayısı da dikkate alınarak kısa
çalışma ödeneği durdurulur.
(3) Kısa çalışma
başvurularında talebin uygunluğunun tespiti için Bakanlık tarafından
10/2/1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanunu kapsamında yapılan
giderler İşsizlik Sigortası Fonundan karşılanır. Bu kapsamdaki harcamalar
için Bakanlık tarafından belirlenecek tutar her ayın 25’inde talep edilir.
Talep edilen bu tutar, bildirimin yapıldığı ayın en geç son gününe kadar
İşsizlik Sigortası Fonundan, Bakanlığın Merkez Saymanlık Müdürlüğünün banka
hesabına aktarılır. Bu madde kapsamında aktarılan tutarlardan, herhangi bir
sebeple Bakanlık hesabında fazla kalan miktarlar, bir sonraki ayda talep
edilecek miktardan düşülür. Bu maddede belirtilen tarihlerin hafta sonu
tatili veya resmi tatil gününe denk gelmesi halinde takip eden ilk iş günü
işlemler gerçekleştirilir. Ödeme işlemi gerçekleştikten sonra giderlere
ilişkin bilgi ve belgelerin birer nüshası Bakanlık tarafından Kuruma
gönderilir.
Kısa çalışma
ödeneğinin kesilmesi ve durdurulması
MADDE 9- (1)
Kısa çalışma ödeneği alanların, kısa çalışmaya tabi tutulduğu işyerinde iş
sözleşmesinin sona ermesi, farklı işyerine nakli, iş sözleşmesinin askıya
alınması, yaşlılık aylığı almaya başlaması, herhangi bir sebeple
silahaltına alınması, herhangi bir kanundan doğan çalışma ödevi nedeniyle
işinden ayrılması, tutuklanması, hüküm giymesi, yurt dışına çıkması, ölümü
hallerinde söz konusu durumun gerçekleştiği tarih itibarıyla ödenekleri
kesilir veya durdurulur. Ayrıca, geçici iş göremezlik raporu alınması
durumunda raporun başladığı tarih itibarıyla kısa çalışma ödeneği
durdurulur.
İşverenin
kayıt tutma ve bildirim zorunluluğu
MADDE 10- (1)
İşyerinde kısa çalışma uygulanan işveren, sigortalıların çalışma sürelerine
ilişkin kayıtları tutmak ve istenilmesi halinde ibraz etmek zorundadır.
(2) 9 uncu
maddede belirtilen durumların gerçekleşmesi halinde işveren tarafından
Kuruma ilgili döneme ilişkin ödeme yapılmadan önce bildirim yapılır. Söz
konusu durumlar hakkında diğer kamu kurum ve kuruluşlarından elektronik
ortamda bilgi temin edilerek Kurum tarafından resen işlem
gerçekleştirilmesi halinde işverenlerin bildirim yapması gerekmez. Bildirim
yapılmayacak durumlar Kurum tarafından ilan edilir. Geç bildirimlere
ilişkin oluşan yersiz ödemeler hakkında 7 nci maddenin on sekizinci
fıkrasına göre işlem yapılır.
Kısa
çalışmanın erken sona ermesi
MADDE
11- (1) İşveren, ilan ettiği süreden önce normal faaliyetine
başlamaya karar vermesi halinde durumu; Kurum birimine, varsa toplu iş
sözleşmesi tarafı işçi sendikasına ve sigortalılara altı işgünü önce yazılı
olarak bildirmek zorundadır. Bildirimde belirtilen tarih itibarıyla kısa
çalışma sona erer. Geç bildirimlere ilişkin oluşan yersiz ödemeler hakkında
7 nci maddenin on sekizinci fıkrasına göre işlem yapılır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Yürürlükten
kaldırılan yönetmelik
MADDE
12- (1) 30/4/2011 tarihli ve 27920 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği Hakkında Yönetmelik
yürürlükten kaldırılmıştır.
Geçiş
hükümleri
GEÇİCİ MADDE
1- (1) Kısa çalışma başlama tarihi 1/3/2024 tarihinden önce olan
kısa çalışma uygulamalarında, 12 nci madde ile yürürlükten kaldırılan Kısa
Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği Hakkında Yönetmelik hükümlerinin
uygulanmasına devam edilir.
(2) Kısa çalışma
başlama tarihi 1/3/2024 tarihinden önce olan sigortalının, kısa çalışma
döneminde sigortalıya herhangi bir ödeme yapılmaması ve işveren tarafından
sigortalının fiilen kısa çalışmaya tabi tutulmadığına dair bildirim
yapılması halinde, kısa çalışma ödeneği hak sahipliği iptal edilir.
Yürürlük
MADDE
13- (1) Bu Yönetmelik 1/3/2024 tarihinden geçerli olmak üzere
yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE
14- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanı yürütür.
|