RADYOAKTİF ATIK VE KULLANILMIŞ
YAKIT YÖNETİMİ YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Başlangıç Hükümleri
Amaç
MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, radyoaktif
atıkların ve kullanılmış yakıtların güvenli olarak yönetilmesine ilişkin
ilkeler ile usul ve esasları belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, nükleer enerji ve
iyonlaştırıcı radyasyona ilişkin faaliyetlerin yürütülmesi sırasında ortaya
çıkan radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların güvenli olarak yönetimine
ve sahipsiz radyoaktif maddelere ilişkin hususları kapsar.
Dayanak
MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 5/3/2022 tarihli
ve 7381 sayılı Nükleer Düzenleme Kanununun 9 uncu maddesinin altıncı fıkrası
ile 95 sayılı Nükleer Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (e)
bendine ve 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine dayanılarak
hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a)
Bariyer: Radyoaktif atıkların hareketini önleyen veya geciktiren, tasarımlanmış
veya doğal fiziksel engeli,
b)
Bertaraf: Radyoaktif atıkların geri alma niyeti olmaksızın nihai olarak depolanmasını,
c)
Bertaraf tesisi: Radyoaktif atıkların bertaraf edildiği radyoaktif atık
tesisini,
ç)
Kullanılmış yakıt: Reaktörden çıkarılmış ve mevcut hâliyle yeniden yakıt olarak
kullanılmayacak olan reaktörde ışınlanmış yakıtı,
d)
Kullanılmış yakıt yönetimi: Kullanılmış yakıtların elleçlenmesi,
depolanması ve tesis içi taşınmasıyla ilgili idari ve teknik faaliyetleri,
e)
Kurum: Nükleer Düzenleme Kurumunu,
f)
Muamele: Radyoaktif atık içeriğinin değiştirilmesi, radyoaktif atık hacminin
azaltılması ve radyonüklitlerin ayrıştırılması
amacıyla yapılan iyon değiştirme, çöktürme, filtreleme ve yoğunlaştırma gibi
yöntemleri içeren faaliyetleri,
g)
Ön muamele: Radyoaktif atıklara uygulanacak toplama, radyoaktif olmayan
atıklardan ayırma, kimyasal olarak ayrıştırmaya uygun forma getirme veya
radyoaktif kirliliğin giderilmesi gibi muameleye hazırlık işlemlerini,
ğ)
Radyoaktif atık: Bir daha kullanılmamasına karar verilen ve Kurum tarafından
belirlenen serbestleştirme ve salım sınırlarının üzerinde radyoaktiviteye sahip
radyoaktif maddeleri ve radyoaktif madde bulaşmış ya da radyoaktif olmuş her
türlü malzemeyi,
h)
Radyoaktif atık paketi: Uygunlaştırma sonucu oluşan radyoaktif atığın, kabının
ve üzerindeki etiketin tümünü,
ı)
Radyoaktif atık tesisi: Radyoaktif atıkların işlendiği, depolandığı veya
bertaraf edildiği tesisi,
i)
Radyoaktif atık yönetimi: Radyoaktif atıkların toplanması, elleçlenmesi, işlenmesi, tesis içi taşınması, depolanması
veya bertarafıyla ilgili idari ve teknik
faaliyetleri,
j)
Radyoaktif kirlilik: Çevrede, vücutta veya herhangi bir maddenin yüzeyinde veya
içinde istenmeyen radyoaktif madde birikimini,
k)
Radyoaktif madde: Nükleer madde, radyoaktif kaynak ve radyoaktif atıklar da
dâhil olmak üzere, çekirdekleri kendiliğinden bozunmaya uğrayarak radyasyon
yayan izotop veya izotopları içeren maddeleri,
l)
Saha: Tesisin yer aldığı, etrafı fiziksel bariyerlerle çevrili, giriş ve çıkışı
kontrollü olan ve Kurum onayına tabi alanı,
m)
Sahipsiz radyoaktif madde: Herhangi bir nedenle düzenleyici kontrol altına
alınmadığı veya terk edilme, çalınma, kaybolma veya yetkilendirmeye ilişkin
yükümlülüklere uyulmaksızın devredilme gibi sebeplerle düzenleyici kontrol dışı
kaldığı Kurum tarafından tespit edilen radyoaktif maddeleri,
n)
Salım: Radyoaktivitesi veya aktivite konsantrasyonu salım
sınırlarını aşmayan gaz, aerosol ve sıvı
hâldeki radyoaktif maddelerin atmosfere, yüzey veya yeraltı sularına ya da
kanalizasyona planlı ve kontrollü olarak verilmesini,
o)
Salım sınırları: Tesislerin normal işletme durumlarında ve radyasyon
uygulamalarının veya diğer faaliyetlerin yürütülmesi sırasında ortaya çıkan
radyoaktif gaz, aerosol veya sıvıların
çevreye salımı için, Kurum tarafından belirlenen veya uygun görülen radyoaktivite
ya da aktivite konsantrasyonu cinsinden
değerleri,
ö)
Serbestleştirme: Radyoaktif maddelerin radyoaktivitelerinin serbestleştirme
sınırlarının altında olması veya altına düşmesi sonucu düzenleyici kontrolden
çıkarılmasını,
p)
Serbestleştirme sınırları: Radyoaktif maddelerin serbestleştirilebilmesi için;
doz, aktivite konsantrasyonu ve yüzeydeki
radyoaktif kirlilik düzeyleri cinsinden Kurum tarafından belirlenen değerleri,
r)
TENMAK: Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumunu,
s)
Tesis: Nükleer tesis, radyasyon tesisi veya radyoaktif atık tesisini,
ş)
Uygunlaştırma: Radyoaktif atıkların elleçlenmeye,
taşınmaya, depolanmaya veya bertarafa uygun
bir forma dönüştürülmesini, paketlenmesini ve gerekli ise ilave bir dış paketle
muhafaza edilmesini kapsayan işlemleri,
t)
Yeniden işleme: Kullanılmış yakıtlardan kullanılabilir radyoaktif izotopların
geri kazanılması amacıyla gerçekleştirilen işlemi,
u)
Yetkilendirilen kişi: 7381 sayılı Kanun kapsamındaki bir faaliyetin yürütülmesi
için Kurum tarafından kendisine lisans, izin veya yetki belgesi verilen gerçek
veya tüzel kişiyi,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Radyoaktif Atık ve Kullanılmış Yakıt Yönetimine İlişkin İlkeler,
Genel Hükümler ve Sorumluluklar
Çalışanların, halkın, çevrenin ve gelecek nesillerin korunması
MADDE 5- (1) Radyoaktif atıklar çevreye salınamaz veya
bırakılamaz.
(2)
Radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların çalışanlar, halk, çevre ve
gelecek nesiller üzerindeki etkilerinin kabul edilebilen düzeylerden fazla
olmaması için yetkilendirilen kişi tarafından gerekli önlemler alınır.
(3)
Radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt yönetimine ilişkin faaliyetlerde;
çalışanların, halkın ve çevrenin radyasyondan korunmasına yönelik hususlarda
ilgili mevzuat hükümleri uygulanır.
(4)
Radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların yönetiminde radyolojik olmayan
tehlikeler ile iş sağlığı ve güvenliği hususları ayrıca dikkate alınır.
(5)
Radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların yönetiminde, radyoaktif
atıkların ve kullanılmış yakıtların ülke sınırları ötesindeki halk ve çevre
üzerindeki olası etkileri dikkate alınır.
Radyoaktif atık oluşumunun kontrolü ve radyoaktif atıkların
azaltılması
MADDE 6- (1) Radyoaktif atıkların oluşumunun miktar,
hacim ve radyoaktivite olarak mümkün ve makul olan en düşük seviyede
tutulmasını sağlamak amacıyla radyoaktif atık oluşumuna neden olan
faaliyetlerin yürütülmesi veya radyoaktif atık yönetimi için yetkilendirilen
kişi tarafından yeniden kullanım ve geri kazanım dâhil olmak üzere gerekli
önlemler alınır.
Radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt yönetimi süreçleri arasındaki
etkileşim
MADDE 7- (1) Radyoaktif atıkların ve kullanılmış
yakıtların yönetiminde, süreçler arasında birbirini etkileyen unsurlar
yetkilendirilen kişi tarafından açık ve anlaşılır bir şekilde tanımlanır ve
dikkate alınır.
Şeffaflık
MADDE 8- (1) Kurum, ticari sırların veya fikri
mülkiyet haklarının korunması saklı kalmak üzere, radyoaktif atık ve
kullanılmış yakıt yönetimine ilişkin belirlenen bilgi ve belgelerin kamuoyuyla
paylaşılmasını yetkilendirilen kişiden talep edebilir.
Dereceli yaklaşım
MADDE 9- (1) Radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt
yönetimine ilişkin faaliyetler, faaliyetin türü ve niteliği ile çalışanlar,
halk, çevre ve gelecek nesiller üzerinde oluşturacağı riskin boyutuyla orantılı
olarak yürütülür, incelenir ve değerlendirilir.
Emniyet ve nükleer güvence
MADDE 10- (1) Radyoaktif atıkların ve
kullanılmış yakıtların yönetiminde emniyete ilişkin hususlarda ilgili
yönetmelikte yer alan hükümler uygulanır.
(2)
Nükleer güvence kapsamına giren radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların
yönetiminde nükleer güvenceye ilişkin hususlarda ilgili yönetmelikte yer alan
hükümler uygulanır.
(3)
Yetkilendirilen kişi, radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların yönetiminde
emniyet, güvenlik ve nükleer güvence unsurlarını birlikte analiz eder ve
birbirlerinin etkinliklerini zayıflatmayacak şekilde bir fiziksel koruma
sistemini tasarlar ve işletir.
Radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt yönetimine ilişkin planlar
MADDE 11- (1) Nükleer tesislere ilişkin
faaliyetleri yürütmek üzere yetkilendirilen kişi tarafından 7381 sayılı Kanunun
9 uncu maddesinin yedinci fıkrasında belirtilen Ulusal Radyoaktif Atık Yönetim
Planına uygun hazırlanarak 17/3/2023 tarihli
ve 32135 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Nükleer Tesislere İlişkin
Yetkilendirmeler Yönetmeliği uyarınca yetkilendirme başvurularında Kuruma
sunulacak olan radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt yönetimi planı asgari
olarak aşağıdaki bilgileri içerir:
a)
Radyoaktif atık oluşum mekanizmaları.
b)
Radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt yönetimini yapacak tesis organizasyonu.
c)
Radyoaktif atık yönetim ilkeleri, radyoaktif atık oluşumunun kontrolü ile
radyoaktif atıkların miktar, hacim ve radyoaktivite olarak mümkün ve makul olan
en düşük seviyede tutulması için alınacak önlemler.
ç)
Ortaya çıkması beklenen radyoaktif atıkların; radyolojik, fiziksel, kimyasal ve
biyolojik özelliklerini, sınıflarını, yıllık ve toplam miktarlarını
içeren envanteri.
d)
Ortaya çıkması beklenen kullanılmış yakıtların; türünü, reaktivitesini, radyoaktivitesini, aktivite konsantrasyonunu, yanma oranlarını, ısı üretimini, yıllık ve
toplam miktarlarını içeren envanteri.
e) Elleçleme, işleme, depolama, salım, yeniden kullanım ve
geri kazanım veya serbestleştirme yöntemleri.
f)
Tesisten gönderilmesi planlanan radyoaktif atıklar ve kullanılmış yakıtlar.
g)
Radyoaktif atıkların, gönderilmesi planlanan radyoaktif atık tesisinin atık
kabul kriterlerine uyacak şekilde
uygunlaştırılacağını gösteren bilgiler.
ğ)
Radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların taşınması ve depolanması
sırasında kullanılacak paketler.
h)
Kullanım dışı kalmış kapalı kaynakların yönetimi.
ı)
Serbestleştirilmesi ve salımı planlanan radyoaktif atıklar.
i)
Radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların saha içi taşınması.
j)
Radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların yönetimine ilişkin
uygulanacak prosedürler.
k)
Radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların yönetiminde esas alınan
düzenleyici belgelerin listesi.
(2)
Radyasyon tesislerine ve radyasyon uygulamalarına ilişkin faaliyetleri yürütmek
üzere yetkilendirilen kişi tarafından 28/10/2023 tarihli
ve 32353 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Radyasyon Tesislerine ve Radyasyon
Uygulamalarına İlişkin Yetkilendirmeler Yönetmeliği uyarınca hazırlanarak
yetkilendirme başvurularında Kuruma sunulacak olan radyasyondan korunma
programında yer alan radyoaktif atık yönetimi planı asgari olarak aşağıdaki
bilgileri içerir:
a)
Radyoaktif atık oluşum mekanizmaları.
b)
Radyoaktif atık yönetim ilkeleri, radyoaktif atık oluşumunun kontrolü ile
radyoaktif atıkların miktar, hacim ve radyoaktivite olarak mümkün ve makul olan
en düşük seviyede tutulması için alınacak önlemler.
c)
Ortaya çıkması beklenen radyoaktif atıkların; radyolojik, fiziksel, kimyasal ve
biyolojik özelliklerini, sınıflarını, yıllık ve toplam miktarlarını
içeren envanteri.
ç)
Ortaya çıkması beklenen radyoaktif atıkların yönetimi, serbestleştirilmesi ve
salımı ile kullanım dışı kalmış kapalı kaynakların yönetimi.
d)
Radyoaktif atıkların taşınması sırasında kullanılacak paketler.
e)
Radyoaktif atıkların yönetimine ilişkin uygulanacak prosedürler.
(3)
Radyoaktif atık tesislerinde, radyoaktif atık yönetimine ilişkin bilgiler
tesisin güvenlik analizi raporunda yer alır ve bu raporun içeriği Kurum
tarafından düzenlenir.
(4)
Tesislere ve radyasyon uygulamalarına ilişkin faaliyetler dışında kalan diğer
faaliyetler için gerekli görülmesi durumunda yetki başvurusunda sunulacak olan
radyoaktif atık yönetim planının içeriği Kurum tarafından belirlenir.
Radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt envanteri
MADDE 12- (1) Ulusal radyoaktif atık ve
kullanılmış yakıt envanteri; radyoaktif atıkların
ve kullanılmış yakıtların miktarları, sınıfları ve radyoaktiviteleri ile ortaya
çıkmalarına neden olan faaliyetleri içerecek şekilde, Ulusal Radyoaktif Atık
Yönetim Planının hazırlanmasını temin etmek üzere TENMAK tarafından tutulur.
(2)
Yürüteceği veya yürüttüğü faaliyet sonucunda radyoaktif atık veya kullanılmış
yakıt ortaya çıkaran, yetkilendirilmek üzere Kuruma başvuran kişiler ile
yetkilendirilen kişiler tarafından, ulusal radyoaktif atık ve kullanılmış
yakıt envanterine ilişkin bilgiler, sonu (4)
ve (9) ile biten yılların sonuna kadar hazırlanır ve TENMAK’a sunulur.
(3)
7381 sayılı Kanun kapsamı dışında yürütülen bir faaliyet sonucunda ortaya çıkan
radyoaktif atıklar, Kurum tarafından gerek görülmesi hâlinde, radyoaktif atık
ve kullanılmış yakıt envanterine dâhil
edilir.
Kullanım dışı kalmış kapalı kaynaklar
MADDE 13- (1) Kullanım dışı kalmış kapalı
kaynaklar hiçbir şekilde çevreye bırakılamaz veya yetkilendirilen kişi
tarafından nihai olarak depolanamaz. Bu kaynaklar mahrecine iade edilir, bunun
mümkün olmadığı durumda radyoaktif atık tesisine teslim edilir.
Sahipsiz radyoaktif maddeler
MADDE 14- (1) TENMAK, sahipsiz radyoaktif
maddelerin kontrol altına alınması için gerekli işlemleri belirler,
gerektiğinde ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği yaparak gerekli önlemleri
alır veya aldırır, bertaraf dâhil gerekli iş ve işlemleri yürütür. Sahipsiz
radyoaktif madde nedeniyle ortaya çıkabilecek zarar ve masraflar, varsa, Kurum
tarafından tespit edilen son sahibi tarafından karşılanır.
(2) Yurda ithal edilecek metal hurdaların yurda girişinde
radyoaktivite içerdiğinin tespit edildiği hâllerde; çıkış ülkesinde hurdalar
gemi veya kara nakil aracına yüklenmeden önce Kurum tarafından yetkilendirilen
tüzel kişiler tarafından yapılan radyasyon kontrolü sonucunda tanzim edilen,
metal hurdanın radyoaktivite içermediğini gösteren belgenin sunulması
durumunda, radyoaktif madde ihtiva eden metal hurdalara, Kurumdan görüş
alınarak sahipsiz radyoaktif madde olarak işlem tesis edilebilir. Bu
durumlarda, radyoaktif madde ihtiva eden metal hurdaların radyoaktif atık
yönetimine ve taşınmasına ilişkin masraflar söz konusu hurdaların ithalatçısı
tarafından karşılanır.
Radyasyon acil durumları sonucu ortaya çıkan radyoaktif atıkların
yönetimi
MADDE 15- (1) Radyasyon acil durumları
sonucu ortaya çıkan radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların yönetimine
ilişkin maliyetlerin karşılanmasından radyasyon acil durumunun gerçekleştiği
faaliyet için yetkilendirilen kişi sorumludur.
(2) Tesislerde ve radyasyon uygulamalarında meydana gelebilecek
radyasyon acil durumları sonucu ortaya çıkan radyoaktif atıkların ve
kullanılmış yakıtların saha içi yönetimi ile gerekli görülmesi hâlinde saha
dışında uygun bir tesise teslimi, radyasyon acil durumunun gerçekleştiği tesis
ve radyasyon uygulaması için yetkilendirilen kişi tarafından, Kurumca uygun
bulunan bir plan dâhilinde yapılır. Radyasyon acil durumunun
tesis sahası dışında radyoaktif kirliliğe neden olduğu durumda veya ülke
sınırları dışında meydana gelen ve ülkemizi etkileyen bir radyasyon acil durumu
vuku bulduğunda, saha dışındaki veya ülke sınırları içindeki radyoaktif
atıkların yönetimi 16/6/2023 tarihli ve
32223 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Radyasyon Acil Durumlarının Yönetimi
Hakkında Yönetmelikte belirtilen Ulusal Radyasyon Acil Durum Planındaki
sorumluluklar çerçevesinde gerçekleştirilir.
(3) Tesislere ve radyasyon uygulamalarına ilişkin faaliyetler
dışında kalan diğer faaliyetlerin yürütülmesi sırasında gerçekleşen bir olay,
kaza ya da emniyet zafiyeti sonucunda; radyasyondan korunmaya ilişkin mevzuat
ile belirlenen sınırların üzerinde radyasyon dozu alınmasına veya radyoaktif
kirliliğe neden olabilecek ve ivedilikle müdahale gerektirecek nükleer ve
radyolojik tehlike durumları sonucunda ortaya çıkabilecek radyoaktif atıklar,
faaliyet için yetkilendirilen kişi tarafından Kurumca uygun bulunan bir plan
dâhilinde radyoaktif atık tesisine teslim edilir.
Laboratuvar, ölçüm ve analizlerin akreditasyonu
MADDE 16- (1) Radyoaktif atıkların ve
kullanılmış yakıtların karakterizasyonu ile
radyoaktif atıkların sınıflandırılması konularında hizmet verecek
laboratuvarlar ile kullanılacak ölçüm ve analiz yöntemleri akredite edilmiş
olmalıdır. Söz konusu laboratuvarlar ile ölçüm ve analiz yöntemleri için Kurum
tarafından ilave şartlar belirlenebilir.
Sorumluluklar
MADDE 17- (1) Radyoaktif atıkların ve
kullanılmış yakıtların sahadaki yönetiminden veya radyoaktif atıkların
radyasyon uygulamasının ya da diğer faaliyetlerin yürütüldüğü yerlerdeki
yönetiminden, faaliyet için yetkilendirilen kişi sorumludur. Radyoaktif
atıkların ve kullanılmış yakıtların başka bir tesise taşınmasından bunları
ortaya çıkaran faaliyet için yetkilendirilen kişi sorumludur.
(2) Radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların; tesis
sahasının veya radyasyon uygulamalarının ya da diğer faaliyetlerin yürütüldüğü
yerin dışındaki işleme, taşıma, depolama, bertaraf ve gerekli ise kapatma
sonrası aktif ve pasif önlemleri almak dâhil yönetimine ilişkin tüm maliyetleri
karşılamak, radyoaktif atık ve kullanılmış yakıtı ortaya çıkaran faaliyet için
yetkilendirilen kişinin sorumluluğundadır.
(3)
Yetkilendirilen kişinin işi bırakması, yetkisinin kısıtlanması, askıya alınması
ya da iptal edilmesi ve benzeri durumlar birinci ve ikinci fikrada belirtilen sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.
Bu gibi durumlarda güvenlik, emniyet ve nükleer güvence açısından zafiyet
oluştuğunun Kurum tarafından değerlendirilmesi hâlinde, hukuki ve mali
sorumluluk yetkilendirilen kişiye ait olmak kaydıyla güvenlik, emniyet ve
nükleer güvencenin sağlanmasına yönelik her türlü önlem Kurum tarafından
aldırılabilir.
Sorumlulukların sona ermesi
MADDE 18- (1) Yetkilendirilen kişilerin
radyoaktif atıklara ilişkin bu Yönetmelik kapsamındaki sorumlulukları,
aşağıdaki durumlardan herhangi birinin gerçekleşmesiyle sona erer:
a)
Radyoaktif atıkların ilgili mevzuata uygun olarak ihraç edilmesi veya işlenmek,
depolanmak veya bertaraf edilmek üzere başka bir yetkilendirilen kişiye teslim
edilmesi.
b)
Radyoaktif atıkların radyoaktivitesinin serbestleştirme veya salım sınırlarının
altına düşmesi sonucu serbestleştirme veya salımın gerçekleştirilmesi.
(2)
Yetkilendirilen kişilerin kullanılmış yakıtlara ilişkin bu Yönetmelik
kapsamındaki sorumlulukları, aşağıdaki durumlardan herhangi birinin
gerçekleşmesiyle sona erer:
a)
Kullanılmış yakıtların ilgili mevzuata uygun olarak ihraç edilmesi.
b)
Kullanılmış yakıtların ilgili mevzuata uygun olarak bir radyoaktif atık tesisi
veya nükleer tesis işletmek üzere yetkilendirilen kişiye devredilmesi.
(3)
Birinci ve ikinci fıkralarda sayılan hâllerde yetkilendirilen kişiler, ilgili
bilgi ve belgeleri Kuruma sunmakla yükümlüdür.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Radyoaktif Atık ve Kullanılmış Yakıt Yönetimi Süreçleri
Karakterizasyon
MADDE 19- (1) Radyoaktif atık ve
kullanılmış yakıt yönetimi süreçleri arasındaki geçişlerin kolaylaştırılması
için, radyoaktif atıkları ve kullanılmış yakıtları ortaya çıkaran faaliyet için
yetkilendirilen kişi tarafından radyoaktif atıkların ve kullanılmış
yakıtların karakterizasyonu yapılır.
(2)
Radyoaktif atıkların karakterizasyonu, atıkların
yönetiminin planlanmasına ve gönderilecekleri radyoaktif atık tesisinin atık kabul kriterlerine ve/veya taşıma gereklerine uygunluğunu
kontrol etmek ve doğrulamak amacıyla, radyoaktif atıkları ortaya çıkaran
faaliyet için yetkilendirilen kişi tarafından yapılır. Radyoaktif
atıkların karakterizasyonu kapsamında;
radyoaktif atıkların fiziksel, biyolojik, kimyasal özellikleri ile radyonüklit ve radyoaktivite içerikleri belirlenir.
(3)
Kullanılmış yakıtların karakterizasyonu; elleçleme, taşıma ve/veya depolama ya da bertaraf sırasında
kullanılacak paketlerin tasarımına ve yaşlanma yönetiminin planlanmasına bilgi
sağlamak amacıyla yapılır. Kullanılmış yakıtların karakterizasyonu kapsamında;
kullanılmış yakıtların kaynak terimi, yanmadan önceki zenginliği, yanma oranı,
korda kaldığı süre, kordan çıkarıldığı tarih, sızdırma veya hasar durumu, artık
ısısı, kritikliği, yakıt zarfının sıcaklığı ile paketlere ilişkin yüzey
sıcaklığı, doz hızı, nötron yutucu malzemeler ve benzeri bilgiler farklı kaza
senaryoları da dikkate alınarak belirlenir.
Radyoaktif atıkların sınıflandırılması
MADDE 20- (1) Radyoaktif atıklar bertaraf
edilmek üzere, radyoaktivitelerine ve içerdikleri radyonüklitlerin yarı
ömürlerine göre; çok kısa ömürlü radyoaktif atıklar, çok düşük seviyeli
radyoaktif atıklar, düşük ve orta seviyeli radyoaktif atıklar ve yüksek
seviyeli radyoaktif atıklar olarak radyoaktif atıkları ortaya çıkaran faaliyet
için yetkilendirilen kişi tarafından sınıflandırılır.
(2)
Yarı ömrü yaklaşık yüz günden kısa radyonüklitleri içeren
ve radyoaktivite içeriği serbestleştirme veya salım sınırlarının altına düşerek
serbestleştirme veya salıma uygun hâle gelecek olan radyoaktif atıklar, çok
kısa ömürlü radyoaktif atık olarak sınıflandırılır.
(3)
Çok kısa ömürlü radyoaktif atık sınıfına girmeyen ve serbestleştirme
sınırlarının yüz katının altında aktivite konsantrasyonu içeren
radyoaktif atıklar, çok düşük seviyeli radyoaktif atık olarak sınıflandırılır.
Çok düşük seviyeli radyoaktif atıkların bertarafı yakın
yüzey, orta derinlikte veya derin bertaraf tesislerinde gerçekleştirilebilir.
(4)
Radyoaktivite seviyeleri çok düşük seviyeli radyoaktif atıkların radyoaktivite
seviyelerinden fazla olan ancak yüksek seviyeli radyoaktif atık sınıfına
girmeyen atıklar, düşük ve orta seviyeli radyoaktif atık olarak
sınıflandırılır. Bu kapsamda;
a)
Otuz bir yıldan kısa yarı ömürlü radyonüklit ihtiva
eden düşük ve orta seviyeli radyoaktif atıkların bertarafı yakın
yüzey, orta derinlikte veya derin bertaraf tesislerinde gerçekleştirilebilir.
b)
Uygunlaştırma sonrası;
1)
İçerdiği alfa yayıcı radyonüklit aktivite konsantrasyonu her bir radyoaktif atık paketi için
yaklaşık 4.000 Bq/g’ın ve tüm radyoaktif atık
paketleri için ortalama yaklaşık 400 Bq/g’ın
altında olan,
2)
Yarı ömrü otuz bir yıldan uzun olan beta ve gama yayıcı radyonüklit aktivite konsantrasyonu yaklaşık
10 kBq/g’ın altında olan,
radyoaktif atıkların bertarafı yakın
yüzey, orta derinlikte veya derin bertaraf tesislerinde gerçekleştirilebilir.
c)
Uygunlaştırma sonrası, içerdiği alfa yayıcı radyonüklitlerin aktivite konsantrasyonu (b) bendinin (1) numaralı alt bendinde
belirtilen ve yarı ömrü otuz bir yıldan uzun olan beta ve gama yayıcı radyonüklitlerin aktivite konsantrasyonu (b) bendinin
(2) numaralı alt bendinde belirtilen aktivite konsantrasyonu değerlerinden
yüksek olan düşük ve orta seviyeli radyoaktif atıklar yalnızca orta derinlikte
veya derin bertaraf tesislerinde bertaraf edilir.
(5)
Radyoaktif atık olarak kabul edilen kullanılmış yakıtlar, yeniden işleme
sonucunda ortaya çıkan ve toplam aktivite konsantrasyonu yaklaşık
108 Bq/g’dan fazla olan fisyon ürünleri ve aktinitleri içeren radyoaktif
atıklar ve aynı seviyelerde radyoaktivite içeren diğer radyoaktif atıklar,
yüksek seviyeli radyoaktif atık olarak sınıflandırılır. Yüksek seviyeli
radyoaktif atıklar sadece derin bertaraf tesislerinde bertaraf edilir.
Radyoaktif atıkların işlenmesi
MADDE 21- (1) Radyoaktif atıkların
işlenmesi; ön muamele, muamele ve uygunlaştırma süreçlerinden oluşur.
(2)
Ön muamele sürecinde; radyoaktif atıkların radyonüklit içeriği,
artık ısısı, fiziksel hâli, biyolojik özellikleri, kimyasal aktifliği ve
radyoaktivitesi dikkate alınır. Radyoaktif atıklar ortaya çıktıkları yerlerde
tüm özelliklerine ve yapılacak muameleye bağlı olarak çeşitlerine göre
ayrılarak toplanırlar.
(3)
Muamele süreci, sonraki radyoaktif atık yönetimi süreçlerine mümkün olduğunca
küçük hacimde radyoaktif atık iletilecek şekilde gerçekleştirilir. Muamele
sürecinde kullanılan sistemler işlevselliğin korunması için düzenli aralıklarla
kontrol edilir ve gerektiğinde yenilenir veya değiştirilir.
(4)
Uygunlaştırma sürecinde; radyoaktif atıkların radyonüklit içeriği,
kritikliği, artık ısısı, aktivite konsantrasyonu,
yüzeydeki radyoaktif kirlilik seviyesi, içindeki metal, cam ve plastik gibi
maddeler, yanıcılık özelliği, aşındırıcı madde içeriği, su, gaz üretimi ve fiziksel
özellikleri dikkate alınır. Radyoaktif atık paketlerinin iç ve dış etkilere
karşı bütünlüğünü koruması sağlanır.
Paketleme
MADDE 22- (1) Radyoaktif atıklar
gönderilecekleri radyoaktif atık tesisinin atık kabul kriterlerine göre,
radyoaktif atıkları ortaya çıkaran faaliyet için yetkilendirilen kişi
tarafından uygunlaştırılarak paket hâline getirilir. Radyoaktif atık
paketlerinin kontrolü, atık paketlerinin gönderilecekleri radyoaktif atık
tesisinin atık kabul kriterlerine ve/veya
taşıma gereklerine uygunluğunu kontrol etmek ve doğrulamak amacıyla, radyoaktif
atıkları ortaya çıkaran faaliyet için yetkilendirilen kişi tarafından yapılır.
Paketlenmemiş radyoaktif atıklar, atık kabul kriterlerine uygun
olmaları şartıyla radyoaktif atık tesisine kabul edilebilir. Radyoaktif
atıkların veya radyoaktif atık paketlerinin, gönderilecekleri radyoaktif atık
tesisinin atık kabul kriterlerine uygun
olmadığı durumda radyoaktif atık tesisi için yetkilendirilen kişi tarafından
gerekli önlemler alınır veya aldırılır, paketleme ve taşıma hizmeti verilebilir.
(2)
Kullanılmış yakıtlar sahada depolama yapılarının gerektirdiği şekilde, başka
bir nükleer tesise veya radyoaktif atık tesisine gönderilmeleri durumunda
taşımaya uygun olarak, kullanılmış yakıtları ortaya çıkaran faaliyet için
yetkilendirilen kişi tarafından paketlenir.
(3)
Radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt paketlerinin elleçleme,
taşıma ve depolama süresince veya bertaraf edilene kadar işletme ve kaza
koşullarında bütünlüğünü koruması esastır. Bu amaçla paketlenmemiş radyoaktif
atıkların fiziksel ve kimyasal kararlılıklarını ve paketlerin bütünlüklerini
koruduklarını teyit etmek için modelleme ve/veya testler yetkilendirilen kişi
tarafından yapılır. Paketlerin kalite kontrolü; yetkilendirilen kişi tarafından
radyoaktif atık yönetim kayıtlarının kontrolü, uygunlaştırma öncesi testler ve
işleme sürecinin kontrolüyle sağlanır.
(4)
Depolanan radyoaktif atık paketleri yetkilendirilen kişi tarafından asgari
olarak; radyoaktif atığın içerdiği radyonüklitleri,
toplam radyoaktivitesini, aktivite konsantrasyonunu,
paketin hacmi ve ağırlığını, paket yüzeyinden 1 metre mesafede ölçülen doz
hızını, yüzeydeki radyoaktif kirlilik seviyesini, radyoaktif atığın sınıfını,
kimlik numarasını ve paketleme tarihini içerecek ve dayanıklı olacak şekilde
etiketlenir.
(5)
Kullanılmış yakıt paketleri asgari olarak; paketin modelini, boş ağırlığını ve
özel kimlik numarasını içerecek ve dayanıklı olacak şekilde etiketlenir.
Taşıma
MADDE 23- (1) Radyoaktif atıkların ve
kullanılmış yakıtların taşınması, radyoaktif maddelerin taşınmasıyla ilgili
mevzuat hükümleri çerçevesinde yapılır.
(2)
Yetkilendirilen kişi, tesis sahası içindeki veya radyasyon uygulamasının ya da
diğer faaliyetlerin yürütüldüğü yerlerdeki taşıma faaliyetleri için, ilgili
mevzuat hükümleri çerçevesinde kalite yönetimi, radyasyondan korunma ve acil
durum prosedürlerini oluşturur ve muhtemel
radyasyona maruz kalma yollarını göz önüne alarak gerekli tedbirleri alır.
Depolama
MADDE 24- (1) Radyoaktif atıklar ve
kullanılmış yakıtlar depolama sürecinde geçici olarak tesisin içinde muhafaza
altında tutulur. Depolama, bertaraf öncesi radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt
yönetimi süreci olarak veya süreçler arasında uygulanabilir.
(2)
Radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların depolanmasında çoklu bariyer
yaklaşımı uygulanarak çevreden yalıtımları sağlanır.
(3)
Depolama sürecinde; depolanacak radyoaktif atıkların ve kullanılmış
yakıtların radyonüklit içerikleri, yarı
ömürleri, aktivite konsantrasyonları ile
fiziksel, kimyasal ve biyolojik özellikleri dikkate alınır.
(4)
Depolama; depolanan radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt paketlerine test,
denetim, izleme ve inceleme yapılmasına ve paketlerin geri alınmalarına olanak
sağlayacak şekilde yapılır.
(5)
Depolanması planlanan radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt paketlerinin,
beklenen depolama süresi boyunca bütünlüğünü korumasını sağlayacak şekilde,
fiziksel ve kimyasal olarak kararlı olmasını sağlamak ve malzeme özelliklerinin
bozulmasını ve ömrünün azalmasını önlemek için gerekli tüm önlemler
yetkilendirilen kişi tarafından alınır. Depolanacak radyoaktif atık veya
kullanılmış yakıt paketine gerektiğinde ilave zırhlama yapılır. Radyoaktif atık
ve kullanılmış yakıt paketleri çevresel aşınmaya dayanıklı, emniyetli ve
korunaklı bir yapı içerisinde depolanır.
(6)
Nükleer santrallerde ortaya çıkan kullanılmış yakıtlar, işletme ömrü boyunca
nükleer santral sahasında yer alan depolama sistemlerinde ve diğer nükleer
reaktörlerde tesisin özel depolama yapılarında nükleer tesis sahası dışına
çıkarılmadan önce depolanır. Depolama sonrasında, nükleer tesis için
yetkilendirilen kişi kullanılmış yakıtlarını bir saha dışı kullanılmış yakıt
depolama tesisine veya bertaraf tesisine devredebilir veya ilgili mevzuat
hükümleri çerçevesinde yeniden işleme yoluna gidebilir.
(7)
Kullanılmış yakıtların depolandığı tesislerde yetkilendirilen kişiler
tarafından, kritik altı durumun sürdürülmesi, artık ısının giderilmesi,
radyoaktif maddelerin hapsedilmesi ve ışınlanmanın en aza indirilmesi için
zırhlama, soğutma ve benzeri önlemler uygulanır.
(8)
Kullanılmış yakıtların depolandığı tesislerde, güvenlik fonksiyonlarına sahip
farklı yapı, sistem ve bileşenler birbirinden bağımsız ve birbirini tamamlayıcı
şekilde tasarımlanır ve bunların tasarımı; tek arıza, yedeklilik, çeşitlilik,
fiziksel ayrılık ve benzeri güvenlik kriterleri dikkate
alınarak
yapılır.
Kullanılmış yakıtların uzun süreli depolanması
MADDE 25- (1)
Kullanılmış yakıtların elli yıldan daha uzun süreli depolanmasının planlandığı
tesislerde, yetkilendirilen kişi tarafından kullanılmış yakıtların uzun
süreli reaktivitesi hesaplanır ve yapılan değerlendirme sonucu kullanılmış
yakıtların bütünlüğünü korumak üzere; uygun yapı malzemelerinin seçimi, kalite
temini ve kontrolü, uygun işletme yöntemleri ve yaşlanma yönetimi, izleme ve
bakım programları ile iç denetim tekniklerinin uygulanması sağlanır.
(2)
Planlanan depolama süresi; kullanılmış yakıtın, depolanacağı tesisin ve sahanın
özellikleri dikkate alınarak belirlenir. Depolama süresinin kullanılmış
yakıtlara, kullanılmış yakıt paketlerine ve depolandıkları tesise olan
potansiyel etkileri değerlendirilir.
(3)
Pasif önlemler, mümkün olduğunca tesis veya sistem tasarımına dâhil edilir ve
depolama süresi boyunca pasif bariyerlerin bozulmasına karşı önlemler alınır.
(4)
Kullanılmış yakıtların veya yakıt zarfının ya da paketin bütünlüğünün
bozulmasının, kullanılmış yakıtların depolandıkları tesisten geri alınmasına
olası etkileri dikkate alınır.
Radyoaktif atıkların bertarafı
MADDE 26- (1) Radyoaktif atıkların bertarafı, kontrol dönemleri boyunca radyoaktif atıkların
çalışanlar, halk, çevre ve gelecek nesiller üzerindeki olası etkilerinin kabul
edilebilir seviyelerde tutulmasını ve mümkün olduğunca pasif önlemlerle
çevreden yalıtımını sağlayacak şekilde yapılır.
(2)
Bertaraf tesislerinde yalnızca katı veya katı forma dönüştürülmüş radyoaktif
atıklar bertaraf edilir.
(3)
Bertaraf tesisinin güvenliği; radyoaktif atık formunu, paketini, dolgu
malzemelerini, elverişli jeolojik yapıyı ve kapağı içeren çoklu bariyerler ile
işletme, kapatma ve kapatma sonrası döneme ait aktif ve pasif önlemler
vasıtasıyla sağlanır.
(4)
Radyoaktif atığın bertarafı, radyoaktif atığın
sınıfı dikkate alınarak yakın yüzey, orta derinlikte veya derin bertaraf
tesislerinde gerçekleştirilir. Bertaraf tesisinde bertaraf edilecek radyoaktif
atığın ihtiva ettiği radyonüklitlerin aktivite konsantrasyonu için sınır değerler sahaya ve tesise
özel olarak belirlenir. Bu değerler, tesisin atık kabul kriterleri kapsamına
dâhil edilir.
(5)
Radyoaktif atıklar uygun yöntemle açılmış kuyularda bertaraf edilebilir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Radyoaktif Atıklara ve Kullanılmış Yakıtlara İlişkin Kayıt ve
Raporlama
Kayıt
MADDE 27- (1) Yetkilendirilen kişi
tarafından faaliyetin türüne uygun olarak radyoaktif atıklara ve kullanılmış
yakıtlara ilişkin aşağıdaki bilgiler kayıt altına alınır:
a)
Ortaya çıkan radyoaktif atığın sınıfı, miktarı, radyoaktivitesi ve radyonüklit içeriği, fiziksel, kimyasal ve termal
özellikleri, oluştuğu yer ve ortaya çıktığı faaliyet.
b)
Radyoaktif atık paketlerine ilişkin paket tipi, hacmi, ağırlığı, sayısı, radyonüklit içeriği, toplam radyoaktivitesi,
aktivite konsantrasyonu, yüzeydeki radyoaktif
kirlilik, paket yüzeyinden 1 metre mesafede ölçülen doz hızı, paketin kimlik
numarası ve benzeri bilgiler.
c)
Tesisten veya radyasyon uygulamasının ya da diğer faaliyetlerin yürütüldüğü
yerlerden gönderilen, bertaraf edilmiş veya edilecek radyoaktif atık
paketlerine ilişkin paket tipi, hacmi, ağırlığı, sayısı, radyonüklit içeriği, toplam radyoaktivitesi ve
aktivite konsantrasyonu, paket yüzeyindeki
radyoaktif kirlilik, paket yüzeyinden 1 metre mesafede ölçülen doz hızı,
paketlerin kimlik numarası ve paketlerin gönderildiği tarih, tesisin veya
radyasyon uygulamasının ya da diğer faaliyetlerin yürütüldüğü yer bilgileri.
ç)
Yeniden kullanım veya geri kazanıma tabi tutulmuş radyoaktif maddelere ilişkin
bilgiler.
d)
Kullanım dışı kalmış kapalı kaynaklara ilişkin bilgiler.
e)
Depolanan veya tesisten gönderilen kullanılmış yakıtın miktarı ve yanma
oranı, reaktivitesi, yakıt kordan çıkarıldıktan
sonra geçen süre ve kullanılmış yakıt paketlerinin tipi, hacmi, ağırlığı,
sayısı, yüzeylerindeki radyoaktif kirlilik seviyeleri, paket yüzeyinden 1 metre
mesafede ölçülen doz hızı, paketlerin kimlik numarası ve paketlerin
gönderildiği tarih ve tesis.
f)
Radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt depolarının doluluk oranı ve kalan
kapasitesi.
g)
Varsa, radyasyon acil durumlarında oluşmuş radyoaktif atıkların özellikleri,
miktarı ve radyoaktivitesi.
ğ) Karakterizasyonu yapılan radyoaktif atıklara ve
kullanılmış yakıtlara ve bunların paketlerine ilişkin bilgiler.
(2)
Radyoaktivite ve radyonüklit içeriğine dair
kayıtlar radyoaktif bozunma göz önüne alınarak güncellenir.
(3)
Radyoaktif atıklara ve kullanılmış yakıtlara ilişkin kayıtlar; tesis, saha veya
yer düzenleyici kontrolden çıkarılana kadar saklanır.
Raporlama
MADDE 28- (1)
Yetkilendirilen kişi tarafından nükleer tesisler ile radyoaktif atık işleme ve
depolama tesisleri için işletme lisansı verildiği tarihten başlamak üzere tesis
düzenleyici kontrolden çıkarılana kadar; bertaraf tesisleri için ise işletme
lisansı verildiği tarihten başlamak üzere kapatma izni verilene kadar her yıl,
Kuruma radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt yönetimi raporu sunulur. Radyoaktif
atık ve kullanılmış yakıt yönetimi raporu 27 nci maddede
belirtilen ilgili kayıtları kapsar.
(2)
Radyasyon tesisleri, radyasyon uygulamaları ve diğer faaliyetler için dereceli
yaklaşım ilkesi esas alınarak radyoaktif atık yönetimine ilişkin Kurum
tarafından gerekli görülen bilgiler yetkilendirilen kişiler tarafından Kuruma
raporlanır.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Denetim ve yaptırım
MADDE 29- (1) Bu Yönetmelik kapsamındaki
radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt yönetimi faaliyetleri Kurumun denetimine
tabidir. Denetime ilişkin hususlarda ilgili yönetmelikte yer alan hükümler
uygulanır.
(2)
İlgili mevzuat veya yetki koşullarına, Kurum kararlarına ve talimatlarına
aykırı hareket edildiğinin tespit edilmesi hâlinde idari yaptırım uygulanır.
İdari yaptırımlara ilişkin hususlarda ilgili yönetmelikte yer alan hükümler
uygulanır.
Yürürlükten kaldırılan yönetmelikler
MADDE 30- (1) Aşağıdaki yönetmelikler
yürürlükten kaldırılmıştır:
a) 2/9/2004 tarihli ve 25571 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Radyoaktif Madde Kullanımından Oluşan Atıklara İlişkin Yönetmelik.
b) 21/3/2009 tarihli ve 27176 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Yüksek Aktiviteli Kapalı Radyoaktif Kaynakların ve Sahipsiz
Kaynakların Kontrolü Yönetmeliği.
c) 9/3/2013 tarihli ve 28582 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Radyoaktif Atık Yönetimi Yönetmeliği.
(2)
Mevzuatta, birinci fıkra ile yürürlükten kaldırılan yönetmeliklere yapılan
atıflar bu Yönetmeliğe yapılmış sayılır.
Geçiş hükümleri
GEÇİCİ MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe
girdiği tarihten önce radyasyon tesislerini işletmek veya radyasyon
uygulamalarını yürütmek üzere yetkilendirilen kişiler tarafından lisansın
yenilenmesine veya lisans kapsamı değişikliğine ilişkin ilk başvuruda bu
Yönetmelik hükümlerine uyum sağlayacak bir plan oluşturularak Kuruma sunulur ve
plan Kurum tarafından uygun görüldükten sonra uygulanır.
(2)
Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce nükleer tesis kurmak veya
nükleer tesis veya radyoaktif atık tesisi işletmek üzere yetkilendirilen
kişiler tarafından bu Yönetmelik hükümlerine uyum sağlayacak bir plan
oluşturularak bu Yönetmeliğin yayımından itibaren bir yıl içerisinde Kuruma
sunulur ve bu plan Kurum tarafından uygun görüldükten sonra uygulanır.
Yürürlük
MADDE 31- (1) Bu Yönetmelik yayımı
tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 32- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Nükleer Düzenleme Kurumu Başkanı yürütür.