NÜKLEER GÜVENCE YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Başlangıç Hükümleri
Amaç
MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Türkiye
Cumhuriyeti sınırları içinde barışçıl amaçlı kullanılan nükleer maddeler ile
nükleer yakıt çevrimi için özel olarak tasarımlanmış veya hazırlanmış ekipman
ve malzemelerin envanterinin bildirimine, tespitine ve takibine ilişkin
hususları düzenlemek ve bu madde, ekipman ve malzemelerin yetkisiz olarak
kullanılmasının, nükleer silah veya diğer nükleer patlayıcı aygıtlara
dönüştürülmesinin önlenmesini ve bu yöndeki girişimlerin zamanında saptanmasını
sağlamak üzere Kurum tarafından kurulan ulusal nükleer madde sayım ve kontrol
sistemi çerçevesinde uyulacak usul ve esasları belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, 20/8/1981 tarihli ve
8/3527 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla onaylanan Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti
ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Arasında Nükleer Silahların Yayılmasının
Önlenmesi Andlaşmasına İlişkin Olarak Güvenlik Denetimi Uygulamasına Dair
Anlaşma ve 7/6/2001 tarihli ve 2001/2643 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla
onaylanan Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Andlaşmasına İlişkin Olarak
Güvenlik Denetiminin Uygulanmasına Dair Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Arasındaki Anlaşmaya Ek Protokol
çerçevesinde; tesisleri ve tesis dışı yerleri; nükleer maddeleri; nükleer yakıt
çevrimi için özel olarak tasarımlanmış veya hazırlanmış ekipman ve malzemeleri;
nükleer yakıt çevrimine yönelik planları ve araştırma geliştirme
faaliyetlerini; kaynak madde çıkarma ve işleme faaliyetleri yapan, nükleer
madde bulunduran, kullanan, depolayan, işleyen, üreten, devreden, ithal veya
ihraç eden, nükleer yakıt çevrimi için özel olarak tasarımlanmış veya
hazırlanmış ekipman ve malzemelerle ilgili faaliyet yürüten gerçek veya tüzel
kişileri kapsar.
(2)
Türkiye Cumhuriyeti sınırlarından transit geçirilen;
a)
Nükleer maddeler,
b)
Nükleer yakıt çevrimi için özel olarak tasarımlanmış veya hazırlanmış ekipman
ve malzemeler,
bu
Yönetmeliğin kapsamı dışındadır.
Dayanak
MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 5/3/2022 tarihli ve 7381
sayılı Nükleer Düzenleme Kanununun 3 üncü maddesinin üçüncü fıkrası ile 95
sayılı Nükleer Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendine ve 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine dayanılarak
hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a)
Bilmesi gereken ilkesi: Herhangi bir konu veya işi ancak görev veya
sorumlulukları gereği öğrenmekle, incelemekle, gereğini yerine getirmekle ve
korumakla yükümlü bulunanların yetkileri düzeyinde bilgi sahibi olmasını ve
erişim sağlamasını,
b)
Defter envanteri: Madde denkleştirme alanındaki iki fiziksel envanter alımı
arasında yapılan envanter değişikliklerinin cebirsel toplamını,
c)
Ek erişim: Ek Protokol uyarınca saha ve diğer yerlere, beyan edilmemiş nükleer
madde ya da faaliyet olup olmadığının doğrulanması amacıyla UAEA denetçilerinin
erişimini,
ç)
Ek Protokol: 7/6/2001 tarihli ve 2001/2643 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla
onaylanan Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Andlaşmasına İlişkin Olarak
Güvenlik Denetiminin Uygulanmasına Dair Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Arasındaki Anlaşmaya Ek Protokolü,
d)
Etkin kilogram: Nükleer madde sayım ve kontrol sisteminde kullanılan ve;
1)
Plütonyum için kilogram cinsinden ağırlık,
2)
Uranyum-235 veya uranyum-233 bakımından %1 veya daha fazla zenginleştirilmiş
uranyum için kilogram cinsinden ağırlığının zenginliğinin karesi ile
çarpımından elde edilecek değer,
3)
Uranyum-235 veya uranyum-233 bakımından %0,5’ten daha fazla %1’den daha az
zenginleştirilmiş uranyum için kilogram cinsinden ağırlığının 0,0001 ile
çarpımından elde edilecek değer,
4)
Toryum veya %0,5 ya da daha düşük zenginlikli tüketilmiş uranyum için kilogram
cinsinden ağırlığının 0,00005 ile çarpımından elde edilecek değer,
olarak
belirlenen özel birimi,
e)
Fiziksel envanter: Bir madde denkleştirme alanı içerisindeki tüm nükleer
maddelerin tanımlı bir prosedüre göre ölçülen veya hesaplanan yığın miktarlarının
toplamını,
f)
Gönderici alıcı farkı: Her bir yığın için gönderici madde denkleştirme alanında
beyan edilen ile alıcı madde denkleştirme alanında ölçülen nükleer madde
miktarları arasındaki farkı,
g)
Güvence Denetimi Anlaşması (GDA): 20/8/1981 tarihli ve 8/3527 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararıyla onaylanan Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ve Uluslararası Atom
Enerjisi Ajansı Arasında Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Andlaşmasına
İlişkin Olarak Güvenlik Denetimi Uygulamasına Dair Anlaşmayı,
ğ)
İşletme kayıtları: Her bir madde denkleştirme alanı için;
1)
Nükleer maddenin bileşim ve miktarındaki değişikliklerin belirlenmesinde
kullanılan işletme verilerini,
2)
Ölçüm cihazlarının kalibrasyonu, örnek alma ve analizlere ilişkin kayıtlar ile
ölçüm sonuçlarının belirsizliklerini,
3)
Fiziksel envanter alımına hazırlık aşamasında ve envanterin alınması sırasında
yapılan faaliyetleri,
4)
Herhangi bir şekilde envanterde meydana gelebilecek olan kayıp ve kazançların
nedenleri ile nükleer madde envanterinin kontrolü için uygulanacak olan
prosedürleri,
h)
Kaynak madde: Doğada var olan izotopların karışımını içeren uranyum ve toryum
ile tüketilmiş uranyum, toryum, bunlardan herhangi birinin metal, alaşım,
kimyasal bileşik veya konsantre edilmiş hâli ve Kurumun belirleyeceği oranda
yukarıdakilerden birini veya daha fazlasını içeren diğer maddeleri,
ı)
Kilit Ölçüm Noktası (KÖN): Nükleer madde akışı veya envanterinin
belirlenebilmesi için nükleer maddenin ölçülebilecek şekilde bulunduğu yeri,
i)
Kurum: Nükleer Düzenleme Kurumunu,
j)
Madde Denkleştirme Alanı (MDA): İçine veya dışına transfer edilen nükleer madde
miktarının belirlenebildiği ve içindeki nükleer maddenin fiziksel envanterinin
alınabildiği Kurumun uygun bulduğu yeri,
k)
Nükleer güvence: GDA ve Ek Protokol ile Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf olduğu
diğer ilgili ikili veya çok taraflı uluslararası anlaşmalar ile üyeliklerinden
kaynaklananlar da dâhil olmak üzere nükleer silahların yayılmasının önlenmesine
yönelik yükümlülükleri,
l)
Nükleer madde: Kaynak maddeler ve özel bölünebilir maddeleri,
m)
Nükleer madde sayım ve kontrolü: GDA kapsamında; tesis ve tesis dışı yerlerdeki
nükleer madde miktarlarını ve bu miktarlardaki değişiklikleri belirli süreler
içinde tespit etmek, kayıt altına almak ve doğrulamak için yürütülen
faaliyetleri,
n)
Nükleer madde sayım ve kontrol personeli: Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu
tarafından, nükleer madde sayım ve kontrolüne ilişkin yetkilendirilen ve
görevlendirilen, bu Yönetmelikte belirlenen niteliklere sahip kişiyi,
o)
Nükleer madde sayım ve kontrol sistemi: Tesis veya tesis dışı yerlerde nükleer
madde sayım ve kontrolü amacıyla kurulan, bu Yönetmelik kapsamındaki tüm
sorumlulukların nasıl yerine getirileceğini detaylı olarak gösteren ve Tasarım
Bilgisi Sualnamesi veya Tesis Dışı Yer Bilgi Sualnamesinde tanımlanan sistemi,
ö)
Nükleer Transfer Uyarı Listesi: Nükleer güvence kapsamında ihracat kontrolüne
tabi, nükleer alanda kullanılmak üzere özel olarak tasarımlanmış veya
hazırlanmış madde, malzeme, ekipman, sistem, bileşen ve ilgili teknolojiden
oluşan eşya listesini,
p)
Nükleer yakıt çevrimi: Nükleer maddenin dönüştürülmesi, zenginleştirilmesi,
nükleer yakıt imalatı, nükleer yakıtların yeniden işlenmesi, plütonyum, yüksek
zenginliğe sahip uranyum ya da uranyum-233 içeren atıkların işlenmesi ve
reaktörler ile nükleer fisyon açısından kritik olabilen tesislere ilişkin
faaliyetleri,
r)
Nükleer yakıt çevrimi için özel olarak tasarımlanmış veya hazırlanmış ekipman
ve malzemeler: Ek Protokol Ek-II’de yer alan eşyayı,
s)
Özel bölünebilir madde: Plütonyum-239, uranyum-233, uranyum-235 veya
uranyum-233 izotopları bakımından zenginleştirilmiş uranyum veya bunlardan
birini veya birden fazlasını içeren herhangi bir madde ile Kurumun
belirleyeceği diğer bölünebilir maddeleri,
ş)
Saha: Sınırları Kurum tarafından belirlenen, kapatılmış olanlar da dâhil bütün
tesis veya tesis dışı yerler ve bunların hizmet binaları ile nükleer yakıt
çevrimi için özel olarak tasarımlanmış veya hazırlanmış ekipman ve malzemeler
ile ilgili binaları içeren yeri,
t)
Sayılamayan nükleer madde miktarı: Fiziksel envanter ve defter envanteri
arasındaki farkı,
u)
Sayım kayıtları: Her bir MDA için;
1)
Defter envanterini belirlemek amacıyla artma ve azalmaları gösteren envanter
değişikliklerini,
2)
Envanterde bulunan yığınların yerlerini,
3)
Fiziksel envanteri belirlemek için kullanılan ölçüm sonuçlarını,
4)
Tespit edilen hataların gerekçeleri ile birlikte düzeltilmesine ilişkin
kayıtları,
5)
Gönderici alıcı farkları ile sayılamayan nükleer madde miktarına ilişkin
açıklamaları,
ü)
Tasarım Bilgisi Sualnamesi (TBS): Tesis tasarım bilgilerinin ayrıntılı olarak
yer alacağı UAEA formatına uygun dokümanı,
v)
Tesis: Nükleer reaktörler, nükleer fisyon açısından kritik olabilen tesisler,
nükleer yakıt çevrimi kapsamında dönüştürme, zenginleştirme, imalat, yeniden
işleme ve depolama tesisleri ile bir etkin kilogramdan daha fazla nükleer madde
bulunduran yerleri,
y)
Tesis dışı yer (TDY): Bir etkin kilogram veya daha az miktarda nükleer maddenin
bulundurulduğu, kullanıldığı, depolandığı, üretildiği veya işlendiği ancak
tesis olmayan yerleri,
z)
Tesis Dışı Yer Bilgi Sualnamesi: Tesis dışı yere ait bilgilerin yer aldığı UAEA
formatına uygun dokümanı,
aa)
Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu: Tesisler için yetkilendirilen kişiyi,
tesis dışı yerler için ise işleten kişiyi,
bb)
Tüketilmiş uranyum: İçeriğindeki uranyum-235 izotopu miktarı doğadaki miktardan
daha az olan uranyumu,
cc)
UAEA: Uluslararası Atom Enerjisi Ajansını,
çç)
Yetkilendirilen kişi: 7381 sayılı Kanun kapsamındaki bir faaliyetin yürütülmesi
için Kurum tarafından kendisine lisans, izin veya yetki belgesi verilen gerçek
veya tüzel kişiyi,
dd)
Yığın: Bir KÖN’de sayım amacıyla oluşturulan ve fiziksel form, kimyasal
bileşim, ışınlanma durumu ile muhafaza kapları bakımından tek bir küme olarak
tanımlanabilen nükleer madde grubunu,
ee)
Yüksek zenginlikli uranyum: İçeriğindeki uranyum-235 izotopu miktarı %20 veya
daha fazla zenginleştirilmiş uranyumu,
ff)
Zenginleştirilmiş uranyum: İçeriğindeki uranyum-235 izotopu miktarı doğadaki
miktardan daha fazla olan uranyumu,
ifade
eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Bildirimler
Ek Protokol bildirimleri
MADDE 5- (1) Bu Yönetmelik kapsamında aşağıda yer alan faaliyetleri
gerçekleştiren gerçek veya tüzel kişiler, her takvim yılı içerisinde
gerçekleşen faaliyetlere ilişkin bilgiyi takip eden yılın mart ayına kadar
Kuruma bildirmekle yükümlüdür. Söz konusu bildirimlerin biçim ve içeriği Kurum
tarafından belirlenir:
a)
Nükleer madde kullanılmasa dahi, nükleer yakıt çevrimine yönelik araştırma ve
geliştirme faaliyetleri ile bu faaliyetlere ilişkin proje veya yayın
çalışmaları.
b)
Nükleer yakıt çevrimi için özel olarak tasarımlanmış veya hazırlanmış ekipman
ve malzemelerle ilgili faaliyetler.
c)
Uranyum ve toryum madeni çıkarma veya işleme faaliyetleri.
ç)
Nükleer yakıt imalatı veya zenginleştirme yapmak için gerekli olan saflık ve
bileşime sahip olmayan ancak miktarı bir ton veya üzeri olan uranyum ve toryum
kaynak maddelerini bulundurma, ithalat veya ihracat faaliyetleri.
d)
İçeriğinde plütonyum, yüksek zenginlikli uranyum ya da uranyum-233 bulunan
atıkların işlenmesi veya depolanması faaliyetleri.
e)
Nükleer yakıt çevrimi ile ilgili olarak gelecek on yıllık süre içerisinde
yapılması planlanan faaliyetler.
f)
Nükleer Transfer Uyarı Listesinde yer alan madde, malzeme ve ekipmanların
ihracat faaliyetleri.
(2)
Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu, saha haritası ile sahada bulunan binaların
kullanım amacına ve muafiyet kapsamında bulunan malzemelere ilişkin bilgileri
takip eden yılın mart ayına kadar Kuruma bildirmekle yükümlüdür.
(3)
Kurum gerekli gördüğünde, gerçek veya tüzel kişilerden ilave bilgi ve belge
talep edebilir.
Diğer bildirimler
MADDE 6- (1) Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu,
nükleer maddenin ithal veya ihraç edilmesi söz konusu olduğunda, nükleer madde
alınmadan veya gönderilmeden en az otuz gün önce nükleer maddeye ilişkin
aşağıda yer alan bilgileri Kuruma bildirmekle yükümlüdür:
a)
Miktarı, fiziksel formu, kimyasal bileşimi, zenginliği veya izotopik bileşimi,
kullanım amacı.
b)
Taşıma paketi sayısı, taşıma kaplarının tanımları ve fotoğrafları.
c)
Gönderici ve alıcı ülkenin adı.
ç)
Taşıma şekli, taşıyıcı firma bilgisi.
d)
Gönderme tarihi ile yaklaşık varış tarihi.
e)
Türkiye gümrük bölgesine giriş yapacağı sınır kapısı.
f)
İlgili mevzuat uyarınca fiziksel koruma gereklerinin yerine getirilme şekli.
g)
Gönderme için paketleneceği veya gelen paketin açılacağı, tanımlanacağı, miktar
ve bileşiminin doğrulanacağı yer ve tarihler.
ğ)
Kurum tarafından bu fıkra kapsamında istenebilecek diğer bilgi ve belgeler.
(2)
Kurum gerekli gördüğünde, gerçek veya tüzel kişilerden ilave bildirim talep
edebilir. Bu bildirimler her talep için Kurum tarafından belirlenecek süre
içerisinde yapılır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Nükleer Madde Sayım ve Kontrol Sistemi
Nükleer madde sayım ve kontrolünün başlatılması
MADDE 7- (1) Nükleer yakıt imalatı ile
zenginleştirmeye uygun bileşim ve saflıkta nükleer maddelerin üretilmesi veya
ithal edilmesi ya da tespit edilmesi durumunda söz konusu maddeler için nükleer
madde sayım ve kontrolü başlatılır.
(2)
Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu, bu Yönetmelik hükümlerini yerine getirmek
üzere bir nükleer madde sayım ve kontrol sistemi kurmakla yükümlüdür.
Tesisler için tasarım bilgisi sualnamesi
MADDE 8- (1) Tesisler için nükleer madde sayım ve
kontrol sistemini de içeren TBS, yetkilendirilen kişi tarafından hazırlanarak
Kuruma sunulur.
(2)
Yeni kurulacak tesisler için TBS, tesis inşaatı başlamadan en az iki yüz on gün
önce, öngörülen tasarıma göre hazırlanır ve Kuruma sunulur. TBS, nükleer
maddenin tesise ilk girişinden en az iki yüz on gün önce tesisin inşa edildiği
plana göre güncellenir ve Kuruma sunulur.
(3)
TBS bilgilerinde değişiklik olması durumunda, TBS güncellenerek değişikliği
takip eden otuz gün içerisinde Kuruma sunulur.
(4)
TBS bilgilerinde hata veya eksiklik bulunması durumunda Kurum yetkilendirilen
kişiden ilgili düzeltmelerin yapılmasını isteyebilir.
Tesis dışı yerler için bilgi sualnamesi
MADDE 9- (1) Tesis dışı yerler için nükleer madde sayım ve kontrol
sistemini de içeren Tesis Dışı Yer Bilgi Sualnamesi, tesis dışı yerleri işleten
kişi tarafından hazırlanarak Kuruma sunulur.
(2)
Yeni kurulacak tesis dışı yerler için Tesis Dışı Yer Bilgi Sualnamesi, nükleer
maddenin tesis dışı yere ilk girişinden en az on beş gün önce hazırlanır ve
Kuruma sunulur.
(3)
Tesis Dışı Yer Bilgi Sualnamesinde değişiklik olması durumunda, Tesis Dışı Yer
Bilgi Sualnamesi güncellenerek değişikliği takip eden otuz gün içerisinde
Kuruma sunulur.
(4)
Tesis Dışı Yer Bilgi Sualnamesi bilgilerinde hata veya eksiklik bulunması
durumunda Kurum yetkilendirilen kişiden ilgili düzeltmelerin yapılmasını
isteyebilir.
Nükleer madde sayım ve kontrolünden muafiyet
MADDE 10- (1) Aşağıda yer alan miktar ve
özelliklere sahip olan nükleer maddeler için nükleer madde sayım ve kontrolüne
ilişkin muafiyet istenmesi durumunda, tesis veya tesis dışı yer sorumlusu
Kuruma başvurur:
a)
Cihazlarda sensör bileşeni olarak kullanılan gram mertebesinde ya da daha az
miktarlardaki nükleer maddeler.
b)
Plütonyum–238 içeriği kütlece %80’i aşan plütonyum.
c)
Nükleer olmayan amaçlar için kullanılacak olan nükleer maddeler.
(2)
Muafiyet talebinin Kurum tarafından uygun bulunması durumunda ilgili nükleer
maddeler, nükleer madde sayım ve kontrolünden muaf tutulur.
(3)
Muafiyet kapsamındaki maddeler belirtilen amaç dışında kullanılamaz, üzerinde
işlem yapılamaz ve nükleer madde sayım ve kontrolüne tabi nükleer maddeler ile
bir arada depolanamaz.
(4)
Tesis veya tesis dışı yer sorumlusunun talebi veya Kurum tarafından muafiyet
koşullarının sağlanmadığına yönelik tespitte bulunulması durumunda Kurum
muafiyeti kaldırabilir.
Nükleer madde sayım ve kontrolünün sona ermesi
MADDE 11- (1) İhracı gerçekleştirilen
nükleer maddeler için nükleer madde sayım ve kontrolü sonlandırılır.
(2)
Nükleer maddelerin herhangi bir nükleer faaliyette kullanılamayacak şekilde
seyreltildiğinin veya tekrar nükleer madde kazanılamayacak bir atık hâline
geldiğinin tespit edilmesi durumunda ilgili nükleer maddeler için nükleer madde
sayım ve kontrolü sonlandırılır.
Tesis veya tesis dışı yer sorumlusunun yükümlülükleri
MADDE 12- (1) Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu;
a)
Nükleer madde sayım ve kontrolü ile ilgili faaliyetlerin yürütülmesini ve
Kuruma bildirimlerin yapılmasını,
b)
Nükleer madde sayım ve kontrol personelinin tayin edilmesini ve bu personelin
UAEA veya Kurumun konuya ilişkin düzenleyeceği eğitim veya bilgilendirme
seminerlerine katılmasını,
c)
Nükleer madde akışını ve stoklarını belirlemek amacıyla MDA kurulmasını ve
KÖN’lerin tanımlanmasını,
ç)
İşletme ve sayım kayıtlarının tutulmasını ve rapor hazırlama prosedürlerinin
belirlenmesini,
d)
Hazırlanan prosedüre göre fiziksel envanterin belirlenmesini,
e)
İç denetimin gerçekleştirilmesini,
f)
Nükleer maddenin fiziksel olarak korunduğunun ve yerinde bulunduğunun tespiti
için insan veya cihazlar tarafından uygulanan izleme tedbirleri ile nükleer
maddenin bulunduğu kap veya odalara uygulanan, bozulmadan veya kırılmadan
nükleer maddeye erişimin mümkün olamayacağı mühürleme tedbirleri dâhil
detayları TBS’de belirlenen önlemlerin alınmasını,
g)
Nükleer madde sayım ve kontrol sistemine yönelik örnek alma usullerinin
belirlenmesini,
ğ)
Nükleer madde sayım ve kontrol personeli tarafından hazırlanan bildirim, kayıt
ve raporların zamanında ve eksiksiz olarak hazırlanmasını,
h)
Sabit olarak yerleştirilen UAEA ve/veya Kurum ekipmanının olumsuz çevresel
koşullardan etkilenmemesi için gerekli önlemlerin alınmasını,
sağlamakla
yükümlüdür.
Nükleer madde sayım ve kontrol personeli
MADDE 13- (1) Tesis veya tesis dışı yer
sorumlusu, nükleer madde sayım ve kontrol personelini tayin eder ve Kuruma
bildirir.
(2)
Nükleer madde sayım ve kontrol personelinin aşağıda yer alan niteliklere sahip
olması gerekir:
a)
Tesis veya tesis dışı yer sorumlusunun belirleyeceği periyot ve yöntemlerle
belgelenmiş; zihinsel uyanıklık, duygusal denge, sesli, yazılı ve görsel
uyarıları algılayacak ve kendini ifade edebilecek iletişim becerileri ile
hareket yeteneği kapsamında yeterli kapasiteye sahip olmak.
b)
En az dört yıllık lisans eğitimi veren üniversitelerin ya da bunlara denkliği
yetkili makamlarca kabul edilen yurt içindeki veya yurt dışındaki yükseköğretim
kurumlarının mühendislik ya da temel bilimler dallarının birinden mezun olmak.
c)
Kurum veya UAEA tarafından düzenlenen nükleer madde sayım ve kontrol eğitimi
veya bilgilendirme seminerine katılmış olmak.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Nükleer Madde Devir İşlemleri
Nükleer maddenin devri
MADDE 14- (1) Nükleer maddenin devredilecek
olması durumunda tesis veya tesis dışı yer sorumlusu, nükleer maddeye ilişkin
aşağıda yer alan bilgi ve belgeler ile Kuruma başvurur:
a)
Nükleer maddenin miktarı, fiziksel formu, kimyasal bileşimi, zenginliği veya
izotopik bileşimi ve kullanım amacı.
b)
Nükleer maddeyi devralacak tesis veya tesis dışı yerin adı ve planlanan
gönderilme tarihi ile devralıcının devri kabul ettiğine ilişkin taahhütname.
c)
Taşıma şekli, taşıyıcı firma bilgisi.
ç)
Taşıma paketi sayısı.
d)
İlgili mevzuat uyarınca fiziksel koruma gereklerinin yerine getirilme şekli.
e)
Kurum tarafından bu kapsamda istenebilecek diğer bilgi ve belgeler.
(2)
Kurum tarafından uygun bulunması durumunda, nükleer madde Kurumun belirleyeceği
süre içerisinde devredilir.
(3)
Nükleer maddenin Kurum tarafından belirlenecek süre içerisinde devredilmediği
durumlarda Kuruma tekrar başvuruda bulunulması gerekir.
(4)
Nükleer maddeyi devralan ve devreden tesis veya tesis dışı yer sorumluları, 15
inci maddenin üçüncü fıkrası uyarınca, envanter değişikliği raporunu Kuruma
sunar.
(5)
Tesis veya tesis dışı yerlerde bulunan nükleer madde içeren ekipman veya
malzemelerin tamir, bakım gibi nedenlerle bulunduğu yerin dışına çıkarılmasını
gerektiren durumlar devir kapsamı dışındadır. Ancak bu kapsamda nükleer
maddenin yer değiştirmesini gerektiren işlemler, Kurum tarafından uygun
bulunması durumunda gerçekleştirilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Raporlar
Sayım raporları
MADDE 15- (1) Sayım raporları; envanter
değişikliği raporu, fiziksel envanter listesi ile madde denkleştirme
raporlarından oluşur. Bu raporlara ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından
belirlenir.
(2)
Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu nükleer madde sayım ve kontrolüne ilişkin
sayım raporlarını bu Yönetmelik hükümlerine göre Kuruma sunar.
(3)
Envanterde değişiklik olması durumunda on iş günü içerisinde envanter
değişikliği raporu Kuruma sunulur.
(4)
Her takvim yılında en az bir defa fiziksel envanter alımı gerçekleştirilir ve
on iş günü içinde fiziksel envanter listesi Kuruma sunulur.
(5)
Her fiziksel envanter alımında madde denkleştirme raporu hazırlanır ve fiziksel
envanter listesi ile birlikte Kuruma sunulur.
(6)
Sayım raporlarına ilişkin Kurum tarafından istenen ek bilgiler Kurumun
belirlediği süre içerisinde Kuruma sunulur.
Olağandışı durumlar
MADDE 16- (1) Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu;
a)
Nükleer madde kaybı veya kayıp olan nükleer maddenin bulunması gibi durumlarda,
b)
UAEA veya Kuruma ait özel mühürlerin veya gözetim cihazlarının herhangi bir
nedenle zarara uğraması durumunda,
c)
Nükleer maddenin yer değiştirmesi durumunda,
ç)
Nükleer maddenin uluslararası transferinde nükleer maddenin kaybolduğu
düşüncesine yol açacak önemli bir gecikme meydana gelmesi durumunda,
en
geç yirmi dört saat içerisinde durumu Kuruma yazılı olarak bildirir.
(2)
Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu birinci fıkrada belirtilen olağandışı
durumlarla ilgili alınan tedbirleri içeren ayrıntılı raporu en geç üç iş günü
içinde Kuruma sunar.
ALTINCI BÖLÜM
Denetim Faaliyetleri
Ulusal denetim faaliyetleri
MADDE 17- (1) Tesis veya tesis dışı yerler,
bu Yönetmelik kapsamında bildirim yükümlülüğü bulunan yerler ve nükleer madde
ihbarı veya bilgisi alınan yerler Kurumun nükleer güvence denetimine tabidir.
(2)
Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu denetim öncesinde iş güvenliği, radyasyon
güvenliği, fiziksel koruma gibi hususlarla ilgili erişime kapalı alanları
gerekçeleri ile birlikte Kuruma bildirir.
(3)
Denetimler, Kurum tarafından hazırlanan ve gerektiğinde güncellenen yıllık
denetim programına uygun olarak gerçekleştirilir. Kurum, tesislere her takvim
yılında en az bir defa olmak üzere denetim gerçekleştirir ve ardışık iki
denetimin arası 14 aydan fazla olamaz.
(4)
Kurum tarafından gerçekleştirilen denetimler; denetlenenin nükleer güvenceye
ilişkin asli sorumluluğunu azaltmaz, tesis veya tesis dışı yer sorumlusu
tarafından veya onun adına yürütülen kontrol, iç denetim veya doğrulama
faaliyetlerinin yerine geçmez.
(5)
Denetime ilişkin diğer hususlarda ilgili yönetmelikte yer alan hükümler
uygulanır.
İç denetim
MADDE 18- (1) Yılda en az bir defa nükleer
madde sayım ve kontrol sisteminin etkinliğini ve personelin görevlerini uygun
şekilde yerine getirip getirmediğini kontrol etmek amacıyla tesis veya tesis
dışı yer sorumlusu tarafından iç denetim gerçekleştirilmesi sağlanır.
Gerçekleştirilen iç denetim; biçim ve içeriği Kurum tarafından belirlenen iç
denetim raporları ile kayıt altına alınır.
(2)
Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu, iç denetim sırasında tespit edilen
hususlarla ilgili mümkün olan en kısa zamanda düzeltici önlemler alır; varsa
tespit edilen hususlara ilişkin düzeltici faaliyetler de dâhil olmak üzere
hazırlanan iç denetim raporlarını iç denetimi takip eden otuz gün içerisinde
Kuruma sunar.
UAEA denetim faaliyetleri
MADDE 19- (1) UAEA, Türkiye’de bulunan tesis veya
tesis dışı yerlere GDA ve Ek Protokol kapsamında tasarım bilgisi doğrulaması,
fiziksel envanter doğrulaması ve ek erişim faaliyetleri gerçekleştirebilir. Bu
faaliyetler, görev ve yetkileri GDA ve Ek Protokolde yer alan esaslara uygun
olarak belirlenen UAEA denetçileri tarafından gerçekleştirilir. Denetim
faaliyetlerinde UAEA denetçilerine Kurumun denetim görevlisi eşlik eder.
(2)
Kurum, UAEA denetim faaliyetleri ile ilgili bilgi aldıktan sonra denetim
tarihini, denetlenecek yerleri ve denetçilerin isimlerini tesis veya tesis dışı
yere bildirir.
(3)
UAEA denetim faaliyetleri ile ilgili, erişim prosedürlerine ve denetime tabi
olanların sorumluluklarına dair usul ve esaslar Kurum tarafından belirlenir.
(4)
UAEA denetçileri, Ek Protokol hükümleri uyarınca tesis ya da tesis dışı yer
kapsamı dışında bulunan yerlere de ek erişim sağlayabilir. Ek erişimlerde UAEA
denetçilerine Kurumun denetim görevlisi eşlik eder.
(5)
UAEA denetçilerinin denetim faaliyeti sırasında örnek alması durumunda Kurumun
denetim görevlisi de aynı yerlerden örnek alır ve gerek görmeleri durumunda
analiz edilmesini sağlar.
(6)
Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu tarafından UAEA denetçilerine ve denetim
faaliyetine eşlik eden Kurumun denetim görevlisine talep edilmesi durumunda
aktif ve/veya pasif dozimetre sağlanır, denetim faaliyeti sırasında maruz
kaldıkları radyasyon dozu kayıt altına alınır ve en geç bir ay içerisinde
Kuruma yazılı olarak bildirilir.
(7)
Tesis veya tesis dışı yerin nükleer güvence kapsamında fiili sorumluluğu sona
ermiş olsa dahi GDA ve Ek Protokol uyarınca UAEA’ya bilgi sağlama yükümlülüğü
ve UAEA denetçilerinin erişim hakkı devam eder.
YEDİNCİ BÖLÜM
Özel Hükümler
Verilerin gizliliği ve saklama süresi
MADDE 20- (1) Bu Yönetmelik hükümlerine
göre tutulan kayıtlar, raporlar ve yapılan bildirimler, Kurum tarafından
belirlenen gizlilik derecesine sahiptir. Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu,
bu kayıtları, raporları ve bildirimleri tesis veya tesis dışı yerin nükleer
güvence kapsamında fiili ve hukuki sorumlulukları sona erinceye kadar gizlilik
derecesine ve bilmesi gereken ilkesine uygun olarak elektronik ve yazılı
şekilde saklamak, paylaşmak ve kullanmakla yükümlüdür.
UAEA ile iletişim
MADDE 21- (1) Bu Yönetmelik kapsamındaki
tüm faaliyetlerde, UAEA ile iletişim Kurum tarafından sağlanır.
(2)
GDA ve Ek Protokol uyarınca UAEA’ya aktarılacak bilgi ve veriler, Kurum
tarafından belirlenen gizlilik derecesine uygun olarak iletilir.
SEKİZİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Yaptırımlar
MADDE 22- (1) Nükleer güvence ile ilgili mevzuat
veya yetki koşullarına, Kurum kararlarına ve talimatlarına aykırı hareket
edildiğinin tespit edilmesi hâlinde idari yaptırım uygulanır. İdari
yaptırımlara ilişkin hususlarda ilgili yönetmelikte yer alan hükümler uygulanır.
Yürürlükten kaldırılan yönetmelik
MADDE 23- (1) 25/1/2020 tarihli ve 31019
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Nükleer Güvence Yönetmeliği yürürlükten
kaldırılmıştır.
(2)
Mevzuatta, birinci fıkra ile yürürlükten kaldırılan Nükleer Güvence
Yönetmeliğine yapılan atıflar bu Yönetmeliğe yapılmış sayılır.
Geçici hükümler
GEÇİCİ MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin
yürürlüğe girdiği tarihte, bu Yönetmeliğin kapsamına giren ve inşaatı veya
faaliyeti devam etmekte olan tesis veya tesis dışı yerler, bu tarihten itibaren
en geç altı ay içerisinde bu Yönetmelik hükümlerinde belirtilen bildirim ve raporları
Kuruma sunmakla yükümlüdür.
Yürürlük
MADDE 24- (1) Bu Yönetmelik yayımı
tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 25- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Nükleer Düzenleme Kurumu Başkanı yürütür.