ULUSAL RADYASYON İZLEME VE RADYASYON
KONTROLÜ HAKKINDA YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Başlangıç Hükümleri
Amaç
MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, iyonlaştırıcı radyasyona yönelik
ulusal radyasyon izleme ve radyasyon kontrolü faaliyetlerinin yürütülmesine
ilişkin usul ve esaslar ile ilgili kişi, kurum ve kuruluşların görev ve
sorumluluklarını belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, iyonlaştırıcı radyasyona yönelik ulusal
radyasyon izleme ve radyasyon kontrolü faaliyetlerini kapsar.
(2)
Radyasyon acil durumları sırasında veya radyolojik ve nükleer tehdit ve
tehlikelere ilişkin yapılan ölçüm ve analizler bu Yönetmeliğin kapsamı
dışındadır.
Dayanak
MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 95 sayılı Nükleer Düzenleme Kurumunun
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 4 üncü
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine ve 5 inci maddesinin birinci
fıkrasının (b) bendine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a)
Atık işleme tesisi: 2/4/2015 tarihli ve
29314 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Atık Yönetimi Yönetmeliğine göre ön
işlem ve ara depolama tesisleri dâhil aktarma istasyonları hariç olmak üzere
atıkları, mezkûr Yönetmeliğin Ek-2/A ve Ek-2/B’sindeki faaliyetlerle
geri kazanan ve/veya bertaraf eden tesisi,
b)
Kurum: Nükleer Düzenleme Kurumunu,
c)
Merkez: Radyasyon İzleme ve Uyarı Sistemi Ağına ait istasyonlardan elde edilen
verilerin toplandığı ve takip edildiği veya Radyasyon Kontrol ve Tespit
Sistemlerinden elde edilen verilerin toplandığı ve takip edildiği ilgili kamu
kurumlarındaki merkezleri,
ç)
Radyasyon izleme: Kurum tarafından belirlenen periyotlarda çevresel
ortamlarda sürekli olarak yapılan radyasyon ölçüm ve analizlerini,
d)
Radyasyon İzleme ve Uyarı Sistemi Ağı (RADİSA): Ülke sınırları içindeki
istasyonları vasıtasıyla havadaki gama radyasyon doz hızını sürekli olarak
ölçen, ölçüm verilerini normal şartlarda belirli periyotlarda merkeze
aktaran ve merkeze anlık olarak uyarı verebilen istasyonlar ile merkezden
müteşekkil ağı,
e)
Radyasyon kontrolü: Kişi, eşya, taşıt, atık veya emtia için Radyasyon Kontrol
ve Tespit Sistemleri marifetiyle gerçekleştirilen radyasyon kontrolünü,
f)
Radyasyon Kontrol ve Tespit Sistemi (RKTS): Radyasyon kontrolünde kullanılan ve
radyasyon sayımını art alan radyasyon seviyesiyle ilişkili olarak kontrol eden,
normal şartlarda elde ettiği veriyi belirli periyotlarda merkeze
aktaran ve olası bir radyasyon tespiti durumunda merkeze anlık olarak uyarı
verebilen sabit veya taşınabilir dedektör sistemini,
g)
Uyarı: RADİSA’ya ait herhangi bir
istasyonda ölçülen radyasyon doz hızının, o istasyona ait ortalama art alan
radyasyon seviyesinin belirlenen katını aşması durumu ile RKTS’ye ait bir dedektörde elde
edilen sayımın sistem yazılımında art alan radyasyon seviyesiyle ilişkili
olarak belirlenen seviyeyi aşması durumunu,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Genel İlkeler, Görev ve Sorumluluklar
Genel ilkeler
MADDE 5- (1) Ulusal radyasyon izleme ve radyasyon kontrolü
faaliyetlerinde;
a)
Çevresel ortamlarda radyasyon seviyesinin belirlenip takip edilmesi,
b)
Ülke sınırları içerisine yasa dışı veya düzenleyici kontrol dışı radyoaktif
madde girişine engel olunması,
c)
Bu fıkranın (a) ve (b) bentlerinde belirtilen ilkeler çerçevesinde olası
radyasyon acil durumlarının erken tespit edilmesi sağlanarak halkın, çevrenin
ve gelecek nesillerin iyonlaştırıcı radyasyonun olası zararlı etkilerinden
korunması,
esastır.
(2)
Kurum, ulusal radyasyon izleme faaliyetlerine ilişkin politika ve stratejinin
belirlenmesine esas Ulusal Radyasyon İzleme Master Planını
hazırlar ve uygular veya uygulanmasını temin eder.
(3)
İlgili kurum ve kuruluşlar, ulusal radyasyon izleme ve radyasyon kontrolü
faaliyetlerine ilişkin bu Yönetmelikle kendilerine verilen görev ve
sorumlulukları yerine getirir.
(4)
Bu Yönetmelik kapsamında radyasyon kontrolü faaliyetlerinde yer alan
bakanlıklar kendi mevzuatı çerçevesinde sorumluluklara ilişkin gerekli
düzenlemeleri yapar.
Radyasyon İzleme ve Uyarı Sistemi Ağı
MADDE 6- (1) Kurum, ulusal radyasyon izleme faaliyeti çerçevesinde;
a) RADİSA’yı işletir veya RADİSA’nın işletilmesini
sağlar.
b)
Gerek görmesi halinde, düzenleyici kontrolün sağlanması amacıyla nükleer tesisler,
radyasyon tesisleri, radyoaktif atık tesisleri ve radyasyon uygulamaları
için RADİSA’ya ek olarak özel bölgesel
radyasyon izleme sistemlerini kurar veya bu sistemlerin kurulmasını sağlar.
c)
RADİSA istasyonlarından elde edilen verileri merkezi olarak sürekli takip eder
veya verilerin takip edilmesini sağlar.
ç)
RADİSA istasyonlarının kurulmasına ihtiyaç duyulan yerleri altyapıyı dikkate
alarak mülki idare amirleriyle işbirliği içerisinde belirler.
d)
RADİSA istasyonlarının kurulu olduğu alanların ait olduğu kurum ve kuruluşlarla
normal şartlarda ve uyarı durumunda iletişim için irtibat listesini oluşturur.
e)
Gerekli hallerde mevcut istasyonların yerlerinin değiştirilmesine karar
verebilir ve yer değişimi kapsamındaki faaliyetleri yürütür veya faaliyetlerin
yürütülmesini sağlar.
(2)
RADİSA istasyonlarının kurulu olduğu alanların ait olduğu kurum ve kuruluşlar,
kurulum, bakım ve onarım faaliyetleri kapsamında Kurum ile iş birliği yapar.
(3) RADİSA’ya ait herhangi bir istasyondan uyarı alınması
durumunda;
a)
Kurum, istasyonun kurulu olduğu ilgili kurum veya kuruluşla temasa geçerek
uyarının sebebini araştırır.
b)
Uyarının sebebinin merkezden tespit edilemediği durumlarda Kurum, istasyonun
bulunduğu ilin İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü ile iş birliği içinde durumun
nedenini araştırır ve gerekli durumlarda Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı
ile irtibata geçer.
c)
Uyarının sebebinin bir radyasyon acil durumu veya radyolojik ve nükleer tehdit
ve tehlike durumu olması durumunda ilgili mevzuat ve planlarda yer alan
hükümler uygulanır.
(4)
Kurum, ulusal ya da uluslararası kurum ve kuruluşlardan herhangi bir olağandışı
duruma ilişkin bildirim veya bilgi talebi alınması durumunda, gerekli gördüğü
örnekleme faaliyetleri ile laboratuvar analizlerini
gerekirse diğer kurum ve kuruluşlarla koordinasyon halinde yaptırır.
(5)
Kurum, RADİSA istasyonlarından alınan verilerin gerektiğinde ulusal ve
uluslararası kurum ve kuruluşlara aktarılması için gerekli altyapıyı oluşturur
veya altyapının oluşturulmasını sağlar.
RKTS işletenlerin genel sorumlulukları
MADDE 7- (1) RKTS’ler Ticaret
Bakanlığının, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının ve Çevre, Şehircilik ve İklim
Değişikliği Bakanlığının ilgili mevzuatında belirtilen ve bu Yönetmelik
kapsamındaki radyasyon kontrolü faaliyetini yürüten gerçek veya tüzel kişiler
tarafından işletilir.
(2) RKTS’leri işletenler;
a) RKTS’ler için Kurumdan uygunluk alır.
b) RKTS’lerin işletilmesini, izlenmesini ve sürekli
çalışır durumda tutulmasını sağlar.
c) RKTS’lerin bakım ve onarım faaliyetlerinin
gerçekleştirilmesini sağlar. Bu faaliyetler gerçekleştirilmeden önce yazılı
olarak ilgili bakanlıklara bildirim yapar.
ç) RKTS’lerden alınan uyarıların anlık, verilerin ise
belirli periyotlarda istenilen biçimde
merkeze aktarılmasını sağlar.
(3) RKTS’lerin radyasyon kontrolü yapmadığı durumlarda;
gümrük kapılarından kişi, eşya ve taşıt girişi, kıyı tesislerine ve atık işleme
tesislerine metal hurda veya atık girişi yapılamaz.
Gümrük kapılarına kurulan RKTS’ler
MADDE 8- (1) Ticaret Bakanlığı;
a) 7/10/2009 tarihli ve 27369 mükerrer sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Gümrük Yönetmeliğinin 72/T maddesi uyarınca, kişi, eşya ve
taşıtların radyasyon kontrolleri için gümrük kapılarına RKTS’lerin kurulmasını sağlar.
b)
Metal hurdaların ve atıkların yurda girişinin sadece RKTS
kurulu olan gümrük kapılarından ve ilgili mevzuat kapsamında yer
alan ve RKTS kurulu olan diğer giriş noktalarından yapılmasını sağlar.
c)
İhtiyaç halinde kullanılmak üzere yeterli sayıda taşınabilir RKTS’lerin bulunacağı gümrük kapılarını ve ilgili
mevzuat kapsamında yer alan ve RKTS kurulu olan
diğer giriş noktalarını belirler.
(2) RKTS’lerden uyarı alınması durumunda;
a)
Ticaret Bakanlığı veya eşyanın sunulduğu ilgili gümrük idaresi, uyarıya neden
olan emtianın, sadece çevrede doğal olarak bulunan radyoaktif maddeleri veya
doğal radyoaktif maddelerin bulaşmış olduğu malzemeleri içerdiğinin tespit
edilmesi halinde bu emtianın yurda girişine izin verir. Emtianın sadece çevrede
doğal olarak bulunan radyoaktif maddeleri veya doğal radyoaktif maddelerin
bulaşmış olduğu malzemeleri içermediğinin değerlendirildiği durumlarda veya
gerek görmesi halinde Gümrük Yönetmeliğinin 72/T maddesi uyarınca işlem tesis
eder. Bu süre içinde, emtianın yurda girişine izin verilmez. İlgili
mevzuatta yer alan muafiyet sınırlarının altında olsa veya doğal radyoaktif
maddeler içerse dahi oyuncaklar, kırtasiye malzemeleri, giysiler, kozmetikler,
ev eşyaları, takılar ve benzeri malzemelerin yurda girişine izin verilmez.
b)
Ticaret Bakanlığı, Kurum tarafından gerek görüldüğü takdirde ücreti ithalatçı
tarafından ödenmek üzere gerekli radyolojik ölçüm ve analizleri Kurum
tarafından yetkilendirilen tüzel kişilere yaptırır, radyolojik ölçüm ve analiz
sonuçlarını da içeren ilgili belgelerle birlikte Kurumdan uyarıya ilişkin görüş
alır.
c)
Yurda ithal edilecek metal hurdalara, çıkış ülkesinde gemi veya kara nakil
aracına yüklenmeden önce Kurum tarafından yetkilendirilen tüzel kişiler
tarafından yapılan radyasyon kontrolü sonucunda tanzim edilen, metal hurdanın
radyoaktivite içermediğini gösteren belgenin sunulması halinde Kurumdan görüş
alınarak işlem tesis edilir. Söz konusu kontrolün yapıldığına dair belgenin
sunulmaması halinde ise radyoaktif madde ihtiva eden metal hurdaların yurda
girişine izin verilmez.
Atık işleme tesislerine kurulan RKTS’ler
MADDE 9- (1) Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı;
düzenli depolama tesisi, yakma tesisi, beraber yakma tesisi, gemi söküm tesisi,
metal hurda elleçleme tesisi ile ilgili
mevzuatında yer alan ve RKTS bulunması zorunlu olan diğer atık işleme
tesislerine radyasyon kontrolü için RKTS’lerin kurulmasını
sağlar.
(2)
Atık işleme tesislerinde RKTS’lerden uyarı
alınması durumunda;
a)
Atık işleme tesisi işletmecisi, uyarıya neden olan atığı atık işleme tesisine
kabul etmez, Kuruma ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına
durumu bildirir.
b)
Atık işleme tesisi işletmecisi, uyarıya neden olan atıkların radyolojik ölçüm
ve analizlerinin Kurum tarafından yetkilendirilen tüzel kişiler vasıtasıyla
yapılarak ayrıştırılmasını sağlar.
c)
Radyoaktif atıklar, ilgili mevzuat çerçevesinde işlem görür. Yapılan işlem,
atık işleme tesisi işletmecisi tarafından yazılı olarak Kuruma bildirilir.
ç)
Atık işleme tesisi işletmecisi, ihtiyaç duyulması halinde ilgili belgelerle
birlikte Kurumdan uyarıya ilişkin görüş alır.
Diğer radyasyon izleme faaliyetleri
MADDE 10- (1) Düzenleyici kontrole tabi nükleer
tesisler, radyasyon tesisleri, radyoaktif atık tesisleri ve radyasyon
uygulamaları için yürütülen radyasyon izleme faaliyetlerine ilişkin usul ve
esaslar Kurum tarafından belirlenir.
(2)
Kurum, sınır ötesi nükleer tesislerden dolayı ülke sınırları içinde radyolojik
etkiye maruz kalması muhtemel alanların izlenmesini sağlar.
(3)
Nükleer takatli gemi ve denizaltıların Türk iç suları ve limanlarına
yapacakları ziyaretlerde gerçekleştirilecek radyasyon izleme faaliyetleri
ilgili mevzuatta belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde ilgili kurumlarca
yürütülür.
(4)
Kurum, gerek gördüğü durumlarda art alan radyasyon seviyesi yüksek alanlar,
radyoaktif kirliliğe maruz kalmış alanlar, radyoaktif madde ile kirlenmiş
malzemelerin gömüldüğü alanlar ve benzeri alanların izlenmesini sağlar.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Diğer hususlar
MADDE 11- (1) RKTS’lerin uygunluğuna
ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından ayrıca düzenlenir.
(2)
Bu Yönetmelik kapsamında radyolojik ölçüm ve analiz yapacak ve sonuçlarına
ilişkin belge tanzim edecek olan tüzel kişilerin yetkilendirilmesine ilişkin
hususlar Kurum tarafından ayrıca düzenlenir.
(3)
Bir atık işleme tesisinin radyoaktif atık kabul etme riskine dayalı olarak o
tesiste RKTS kurulmasının zorunlu olup olmadığı konusunda bir tereddüt oluşması
durumunda Kurumun görüşü esas alınır.
Geçiş hükümleri
GEÇİCİ MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin
yürürlüğe girdiği tarihten önce radyasyon ölçüm sistemleri için verilmiş olan
uygunluk belgeleri, belge süresi sona erene kadar geçerlidir. Uygunluk belgesi
alan ve bu sistemleri işletenler, uygunluk belgelerinin geçerlilik sürelerinin
bitiminden önceki üç ay içerisinde bu Yönetmelik hükümleri uyarınca Kurumdan
uygunluk alır.
(2)
Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihte henüz RKTS
kurulu olmayan veya RKTS kurulu olmakla birlikte sistem değişikliği
gerektiren tesis veya gümrük kapıları, bu Yönetmelikle getirilen
yükümlülüklerini altı ay içerisinde yerine getirir. Talep edilmesi ve talep
gerekçesinin Kurum tarafından uygun bulunması durumunda bu süre Kurum
tarafından altı aya kadar uzatılabilir.
Yürürlük
MADDE 12- (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde
yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 13- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Nükleer Düzenleme Kurumu Başkanı yürütür.