|
ÇEK
TAKAS FAALİYETLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK
BİRİNCİ
BÖLÜM
Amaç,
Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1 – (1)
Bu Yönetmeliğin amacı, çeklerin banka şubeleri arasında hesaben ödenmesinin
sağlanmasına ilişkin kurulacak sisteme, sistem faaliyetlerine ve çek takas
ve mutabakatına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1)
Bu Yönetmelik, İstanbul Takas ve Saklama Bankası Anonim Şirketi ve
katılımcıların uyacakları usul ve esaslar ile çeklerin takas ve
mutabakatına ilişkin esasları kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1)
Bu Yönetmelik, 14/12/2009 tarihli ve 5941 sayılı Çek Kanununun 8
inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarına dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 – (1)
Bu Yönetmelikte yer alan;
a) Banka: Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankası Anonim Şirketini,
b)
Katılımcı: 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununa
tabi bankalar ile Bankayı,
c) Kuruluş:
İstanbul Takas ve Saklama Bankası Anonim Şirketini,
ç) Muhatap
katılımcı: Çekin keşide edildiği hesabın bulunduğu katılımcıyı,
d) Mutabakat:
Netleştirme sonucu ortaya çıkan yükümlülüklerin yerine getirilmesini,
e) Mutabakat
hesabı: Kuruluş nezdinde bulunan ve fonları muhafaza etmek ve katılımcılar
arasındaki işlemlerin mutabakatını sağlamak amacıyla kullanılan hesabı,
f) Netleştirme:
Bir katılımcının gönderdiği ve aldığı çek bilgilerinden kaynaklanan alacak
ve borçlarının karşılıklı mahsup edilerek tek bir alacak veya borca
dönüştürülmesini,
g) Sistem:
Çeklerin banka şubeleri arasında hesaben ödenmesini sağlayan ve
elektronik ortamda işletilen “Çek Takas Sistemi”ni,
ğ) Takas:
Katılımcılara ibraz edilen muhatap katılımcılara ait çeklere ilişkin
bilgilerin elektronik ortamda takas odasına iletilmesi, provizyon alınmasına
aracılık edilmesi ve netleştirme işlemlerini,
h) Takas odası:
Takas faaliyetlerinin yürütüldüğü ortamı
ifade eder.
İKİNCİ
BÖLÜM
Sistem
ve Faaliyet Esasları
Sistem
MADDE 5 – (1)
5941 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin birinci fıkrası gereğince çeklerin
banka şubeleri arasında takas ve mutabakatı Sistem aracılığıyla yapılır.
(2) Sistem,
Kuruluş tarafından kurulur ve işletilir.
Faaliyet
esasları
MADDE 6 – (1)
Kuruluş faaliyetleri, 20/6/2013 tarihli ve 6493 sayılı Ödeme ve
Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para
Kuruluşları Hakkında Kanun ve bu Kanun kapsamında Banka tarafından yapılan
düzenlemelerden kaynaklanan yükümlülükler saklı olmak kaydıyla, bu
Yönetmelik ile sistem kurallarında belirtilen usul ve esaslara göre
yürütülür.
Sistem
sözleşmesi
MADDE 7 – (1)
Kuruluş ile katılımcıların karşılıklı hak ve yükümlülükleri sistem
sözleşmesinde açıkça belirlenir.
(2) Banka
dışındaki katılımcılar, Kuruluş tarafından hazırlanan tek tip sistem
sözleşmesini imzalar.
Sistem
kuralları
MADDE 8 – (1)
Bu Yönetmelikte belirlenen düzenlemeler çerçevesinde takas ve mutabakat
işlemlerinin sağlıklı bir şekilde yapılmasını sağlayan işleyiş ve
uygulamalara ilişkin usul ve esaslar Kuruluş tarafından sistem kurallarında
belirlenir.
(2) Sistem
kuralları Kuruluş tarafından tüm katılımcılara bildirilir.
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
Sisteme
Katılım ve Katılımcı Yükümlülükleri
Sisteme katılım
MADDE 9 – (1)
5411 sayılı Kanuna tabi ve bünyesinde çekle işleyen hesapları bulunan
bankalar katılımcı sıfatıyla Sistem üyesi olurlar.
(2) 5411 sayılı
Kanuna tabi olup, bünyesinde çekle işleyen hesap bulunmayan bankalar da
katılım başvurusu yapabilir.
(3) Katılım için,
bu Yönetmelik kapsamındaki işlemleri gerçekleştirebilecek teknik altyapının
oluşturulması ve işlerliğinin sağlanmasına yönelik tedbirlerin alınmış olması
gerekir.
(4) Katılım
başvurusu, içeriği Kuruluş tarafından belirlenen başvuru formu ile
katılımcıyı temsil ve ilzama yetkili kişiler tarafından imzalanmış sistem
sözleşmesi, üçüncü fıkrada yer alan şartların yerine getirildiğini tevsik
edici bilgi ve belgeler, ana sözleşme örneği ve noter tasdikli imza
sirküleri ile Kuruluşa yapılır.
(5) Kuruluş
katılım başvurusuna ilişkin ilave bilgi ve belgeler isteyebilir.
(6) Katılım
başvurularının değerlendirmeye alınması için dördüncü fıkrada belirtilen
bilgi ve belgeler ile Kuruluş tarafından istenecek diğer bilgilerin
tamamlanmış olması gerekir.
(7) Katılım
başvurusunda eksik bilgi ve belge olması halinde, eksiklikler Kuruluş
tarafından belirlenecek makul bir sürede tamamlanır.
(8) Katılım
başvurusu, talebe ilişkin bilgi ve belgelerin tamamlanmasının ardından
Kuruluş tarafından bir ay içerisinde değerlendirilir ve ilgiliye yazılı
olarak katılım tarihi bildirilir.
(9) Katılım tarihi
belirlenen bankanın Sistemde işlem yapabilmesi için, bu Yönetmeliğin 13
üncü maddesi kapsamında Kuruluş tarafından belirlenecek mekanizmaya ilişkin
yükümlülükleri yerine getirmesi gerekir.
Katılımcı
yükümlülükleri
MADDE 10
– (1) Katılımcı;
a) Bu Yönetmelik
ve Kuruluş tarafından Sisteme ilişkin olarak getirilen kural ve talimatlara
uymak,
b) Günlük
işlemleri yapabilme niteliğini haiz yeterli sayıda çalışan tahsis etmek,
c) Sisteme bilgi
aktarımı amacıyla kullanılacak tüm donanım ve iletişim hatlarını Kuruluş
tarafından belirlenen şartlarda temin etmek, bu sistemlere ilişkin bakım ve
destek hizmetlerini aksatmamak, gerektiğinde kullanılmak üzere yedek
donanım sağlamak,
ç) Kuruluş
tarafından sistemin kesintisiz ve güvenli işletiminde sürekliliği sağlamak
üzere yapılacak Sistem değişikliklerine belirlenen sürelerde uyum sağlamak,
d) Bu Yönetmelik
kapsamındaki iş ve işlemleri ile ilgili olarak Kuruluş tarafından
belirlenen güvenlik politikalarına uymak,
e) Bu Yönetmelik
kapsamındaki iş ve işlemleri ile ilgili olarak, her türlü işlem ve teknik
donanıma ilişkin Kuruluş tarafından istenen bilgi ve belgeleri vermek ve
düzeltilmesi istenilen tüm değişiklikleri yerine getirmek,
f) Çekler
üzerindeki işlem ve kontrollerde, çek bilgilerinin gönderilmesinde sistem
kurallarında belirtilen tüm kuralların uygulanmasında azami dikkat ve özeni
göstermek,
g) Kendi hatları
aracılığıyla gönderilecek yanlış çek bilgisinden doğacak tüm zarar ve
ziyanları karşılamak,
ğ) Provizyon
işlemlerini, takas işlemlerinin yapılmasına engel teşkil eden ve bu
Yönetmeliğin 15 inci maddesinde belirtilen haller dışında, aynı gün
sonuçlandırmak üzere her türlü tedbiri almak,
h) Kuruluş
tarafından hazırlanmış yazılım programlarının kopyasının çıkarılmaması,
değiştirilmemesi, satılmaması ve üçüncü kişilere açıklanmaması için gerekli
önlemleri almak,
ı) Kendi
sistemleri sebebiyle, Sistemin olağan işletimini aksatabilecek, kesintiye
sebep olabilecek veya sistemin kapanışını engelleyebilecek hususları derhal
Kuruluşa bildirmek,
i) Kendi
şubelerine hamilleri tarafından ibraz edilen çekleri muhatap katılımcılara
vekâleten kabul etmek ve bu çeklere ilişkin bilgileri elektronik ortamda
muhatap katılımcıya intikal ettirmek üzere takas odasına iletmek,
j) Hesapta yeterli
karşılığı bulunmadığı için ödenemeyen çeklere ilişkin, çekin basılmasına
esas kanun hükmüne uygun tespit işlemini ve ödemeyi engelleyen diğer
kısıtlamaları bulunan çeklerin arkalarına gerekli açıklamayı muhatap
katılımcı adına yapmak,
k) Provizyon
alınamaması nedeniyle, karşılığı olan çekler gibi işlem gören çekler
hakkında, bu Yönetmelik ve sistem kurallarında öngörülen süre ve
yükümlülüklere uymak,
l) Takas
işlemlerinin aksamasına veya durmasına neden olacak olağanüstü durumlarda,
takas işlemlerinin sürekliliğinin sağlanmasına ilişkin bu Yönetmeliğin 14
üncü maddesi kapsamında Kuruluş tarafından hazırlanan esas ve usuller
çerçevesinde işlem yapmak,
m) Günlük takas
açıklarını karşılamaya yetecek miktarda karşılık bulundurmak ve bu
açıklarını kapatmak için her türlü tedbiri almak,
n) Bu Yönetmeliğin
13 üncü maddesi uyarınca Kuruluş tarafından kurulacak mekanizma için talep
edilecek miktar ve türde varlığı ve/veya kıymeti belirlenen usul ve esaslar
çerçevesinde tevdi etmek ve bu varlıklara ilişkin Kuruluş tarafından
yapılacak tamamlama çağrısını belirlenen süre içinde yerine getirmek,
o) Bu Yönetmeliğin
11 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarındaki hükümlerin uygulanmasına
sebep olacak durumları yazılı olarak derhal Kuruluşa bildirmek
zorundadır.
Sistem
üyeliğinin sona ermesi
MADDE 11 – (1)
Kuruluş izni veya faaliyet izni kaldırılan ya da devir, bölünme ve birleşme
yoluyla tüzel kişiliği sona eren ya da diğer nedenlerle tasfiyesi
tamamlanan katılımcıların üyelikleri kendiliğinden sona erer.
(2) Takas odası
nezdinde yapılacak takas ve mutabakat işlemleri, mevzuat çerçevesinde
görevli veya devir, birleşme ya da bölünme yoluyla tüzel kişiliği devam
eden katılımcılar aracılığıyla yürütülür.
(3) Çek
hesaplarının kullanılması dâhil ödeme ve tahsilat işlemleri
sınırlandırılan katılımcının üyelik durumu Kuruluş tarafından
değerlendirilir.
(4) Bu
Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin ikinci fıkrası kapsamında üye olan
katılımcının üyelikten ayrılmak istemesi halinde, talep Kuruluş tarafından
değerlendirilir. Kendi talebi ile üyeliği sona eren katılımcı bu
Yönetmeliğin 9 uncu maddesinde belirtilen koşulları sağladığı takdirde
yeniden üye olabilir.
(5) Faaliyet veya
kuruluş izni kaldırılan katılımcının üyeliği, bu konudaki yetkili kurum
tarafından açıklanan karar tarihi itibariyle, bu maddenin ikinci ve üçüncü
fıkralarının uygulanmasına sebep olabilecek tedbir ve kararlar ise
katılımcının derhal yapacağı bildirim tarihi itibariyle sona ermiş sayılır.
DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM
Takas ve
Mutabakat İşlemlerine İlişkin Esaslar
Takas işlemleri
MADDE 12 – (1)
Takas odalarında, muhatap katılımcılara fiziken ibraz edilmeyen
ve Banka tarafından yayımlanan Tebliğlere göre bastırılan, çek kodlama
standartlarına uygun şekilde manyetik kodlaması yapılmış çekler işlem
görür.
(2) Kuruluş, çeki
ödeyen merci değildir. Kuruluş, takas işlemlerinin herhangi bir aşamasında
gönderilen bilgilerin teknik gereklilikler dışındaki içerikleri hakkında
bir uyuşmazlığa taraf olamaz.
(3) Hamili
tarafından tahsil edilmek amacıyla katılımcı şubelerine getirilen diğer
katılımcılara ait çeklere ilişkin bilgiler takas odası aracılığıyla sistem
kurallarında belirtilen usul ve esaslara göre elektronik ortamda muhatap
katılımcılara ibraz edilir.
(4) Çek
bilgilerinin zamanında muhatap katılımcıya ibrazından çekin ibraz edildiği
katılımcı sorumludur.
(5) Takas odası
aracılığı ile ibraz edilen çekler muhatap katılımcıdan provizyon alınarak
işlem görür.
(6) Provizyon
işlemleri aynı gün sonuçlandırılır.
(7) Takas odası
aracılığıyla ibraz edilen çeklerin provizyon işlemlerinin
tamamlanamaması halinde bu çekler karşılığı olan diğer çekler gibi işlem
görür.
(8) Muhatap
katılımcılarca, provizyon alamamaları nedeniyle karşılığı olan
çekler gibi işlem gören çekler hakkında ilgili katılımcılara takas gününde
provizyon alımından sonra iade olan çeklere ilişkin takas odasına bilgi
göndermek için Kuruluş tarafından sistem kurallarında belirlenen saate
kadar yazılı olarak katılımcı kodu, şube kodu, hesap no, çek no, çek tutarı
ve çeki tahsile veren şube adı belirtilerek bildirimde bulunulur.
(9) Provizyon
işlemlerinin tamamlanamaması nedeniyle karşılığı olan çekler gibi işlem
gören çeklerin, daha sonra herhangi bir nedenle ödenmeyeceklerinin tespit
edilmesi halinde, muhatap katılımcı tarafından derhal ilgili katılımcıya
yazılı olarak bilgi verilir ve bildirim tarihinden itibaren en geç üç iş
günü içinde iade işlemleri yapılır.
(10) Provizyon
işlemleri bu Yönetmelik ve sistem kurallarında belirtilen esaslara göre
yürütülür.
(11) Bir
katılımcının diğer bir katılımcı lehine düzenlediği çekler takas odasına
ibraz edilemez.
(12) Takas
işlemlerine ilişkin diğer hususlar ve işlem saatleri sistem kurallarında
belirlenir.
Mutabakat
işlemleri
MADDE 13 – (1)
Bu Yönetmeliğin 12 nci maddesinde yer alan esaslar çerçevesinde
hesaplanan katılımcılara ait borç bakiyeleri, borçlu olan katılımcılar
tarafından mutabakat hesabına sistem kurallarında belirtilen usul ve sürede
gönderilir.
(2) Borçlu
katılımcıların ödemeleri tamamlandıktan sonra alacaklı katılımcıların
alacakları Kuruluş tarafından katılımcının ilgili hesabına gönderilir.
(3) Günlük takas
işlemleri sonucunda oluşan net borç ve alacak bakiyeleri kesin olup hiçbir
şekilde bozulamaz.
(4) Kuruluş,
katılımcıların Sistemdeki yükümlülüklerini yerine getirmediği durumlarda
kullanılmak üzere mekanizmalar kurar.
(5) Oluşturulacak
mekanizmaların usul ve esasları sistem kurallarında belirlenir.
Olağanüstü
durumlar
MADDE 14 – (1)
Takas işlemlerinin aksamasına veya durmasına neden olacak olağanüstü
durumlarda takas işlemlerinin sürekliliğinin sağlanmasına ilişkin usul ve
esaslar sistem kurallarında belirlenir.
Takas ve
mutabakat işlemlerinin yapılmayacağı günler
MADDE 15 – (1) 17/3/1981 tarihli
ve 2429 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller Hakkında Kanun uyarınca
tatil günü kabul edilen günlerde takas ve mutabakat işlemleri yapılmaz.
(2) 2429 sayılı
Kanun uyarınca yarım gün çalışılan günlerde takas yapılmaz ancak bir önceki
iş gününe ait mutabakat işlemleri gerçekleştirilir.
(3) Takas veya
mutabakat işlemlerinin yapılmasına kısmen veya tamamen engel teşkil eden
mücbir sebep hallerine ilişkin olarak Kuruluş tarafından düzenleme
yapılabilir.
BEŞİNCİ
BÖLÜM
Diğer
Hükümler
Ücret ve
komisyonlar
MADDE 16 – (1)
Bu Yönetmelik kapsamındaki iş ve işlemleri ile ilgili olarak Kuruluş
tarafından tüm katılımcılara uygulanacak ücret ve komisyonlar ile bunların
tahsil zaman ve şekilleri piyasa koşulları dikkate alınarak Kuruluş
tarafından belirlenir ve Banka’ya bildirilir.
Yükümlülüklere
aykırılık
MADDE 17 – (1)
Kuruluş bu Yönetmelik ile kendisine verilen görevleri çerçevesinde;
a) Bu Yönetmelik
ile Kuruluş tarafından hazırlanan düzenlemelere uymayan,
b) Takas
işlemlerini olumsuz şekilde etkileyen ve Sistemin güvenli ve kesintisiz
işlemesini tehlikeye düşürecek riskler taşıyan,
c) Günlük işlemler
sonucu oluşan yükümlülüklerini belirlenen zamanda yerine getirmeyen ve
böylece işlemlerin mutabakatını geciktiren,
ç) Olağanüstü
durumlar nedeniyle bu Yönetmeliğin 14 üncü maddesi çerçevesinde alınan
önlemleri yerine getirmeyen,
d) Kuruluş
tarafından bu Yönetmelik kapsamındaki iş ve işlemleri ile ilgili olarak
istenen bilgi ve belgeleri vermeyen ve düzeltilmesi veya yapılması
istenilen değişiklikleri yerine getirmeyen
katılımcılar hakkında,
katılımcıların çeklerini uygun göreceği bir süre için kısmen veya tamamen
takas odalarına kabul etmeme kararı dahil gerekli kararları alabilir.
(2) İşlem yapması
geçici bir süre kısmen veya tamamen kısıtlanan katılımcılar Banka'ya
bildirilir.
Uyuşmazlık hali
MADDE 18 – (1)
Bu Yönetmelik kapsamındaki iş ve işlemler ile ilgili olarak doğabilecek
ihtilaflarda Banka taraf olamaz, Sistem ve Sistemin işleyişi ile ilgili
olarak hiçbir şekilde Banka’ya sorumluluk yüklenemez.
(2) Kuruluş,
Sistem aracılığıyla gerçekleşen işlemlerde, katılımcıların kendi aralarında
veya katılımcılar ile üçüncü kişiler arasında doğabilecek olan
uyuşmazlıklara taraf olmaz.
ALTINCI
BÖLÜM
Son
Hükümler
Yürürlükten
kaldırılan mevzuat
MADDE 19 – (1) 25/9/1985 tarihli
ve 18879 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bankalararası Takas
Odaları Merkezi Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.
Geçiş hükümleri
GEÇİCİ MADDE 1
– (1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarih itibariyle Bankalararası Takas
Odaları Merkezi Yönetmeliği çerçevesinde takas odalarına üye olan bankalar
başvuru koşulu aranmaksızın, sistem sözleşmesi imzalamak kaydıyla Sistem
üyesi olmaya devam ederler.
(2) Bankalararası Takas
Odaları Merkezi Yönetmeliğinin 14 üncü maddesinin (B) fıkrası uyarınca
bankalarca muhatap bankalara fiziken ibraz edilmeyen çekler için
birbirlerine vekâlet vererek hesaben tesviye edilmek amacıyla
hazırlanan protokolü imzalayan bankalar için mevcut protokol hükümleri bu
Yönetmelik uyarınca hazırlanacak sistem sözleşmesi imzalanana kadar
geçerlidir. Ancak bu süre üç ayı geçemez.
(3) Kuruluş
tarafından sistem kuralları bildirilinceye kadar Bankalararası Takas
Odaları Merkezi Yönetmeliğinin 18 inci maddesi uyarınca hazırlanan Bankalararası Takas
Odaları İşlemleri İzahnamesi hükümlerinden bu Yönetmeliğe aykırı
olmayan hükümlerinin uygulanmasına devam olunur.
Yürürlük
MADDE 20 – (1)
Bu Yönetmelik 2/7/2018 tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 21 – (1)
Bu Yönetmelik hükümlerini Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı yürütür.
|
