|
KAYADAN
OYMA YAPILARIN TASARIM, HESAP VE
YAPIM
ESASLARINA DAİR YÖNETMELİK
BİRİNCİ
BÖLÜM
Amaç,
Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1 – (1)
Bu Yönetmeliğin amacı; doğal kayaların oyulması suretiyle teşkil edilecek yapıların,
yeterli bir güvenlikle tasarımına ve yapımına ilişkin yöntem, kural ve
koşullara dair usul ve esasları düzenlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1)
Bu Yönetmelik hükümleri, tüm kayaç türlerinde inşa edilecek kayadan oyma
yapılar ile taşıyıcı formu değiştirilecek veya performansı değerlendirilip
güçlendirilecek mevcut kayadan oyma yapılar için uygulanır.
(2) Bu Yönetmelik
hükümleri, kayadan oyma yaşam alanları ve kayadan oyma depolar ile
sınırlıdır. Doğal kayaların oyulması suretiyle inşa edilecek askeri tesis,
nükleer santral, gaz depolama tesisleri ve benzeri ile eğitim ve sağlık
yapıları gibi gerek kullanım amacı, gerekse yapım tekniği yönünden özellik
arz eden yapılar bu Yönetmeliğin kapsamı dışındadır.
(3) Bu
Yönetmeliğin kapsamı dışındaki kayadan oyma yapılarda uygulanacak koşul ve
kurallar, ilgili idareler tarafından ulusal ve uluslararası standartlar göz
önünde tutularak saptanır.
Dayanak
MADDE 3 – (1)
Bu Yönetmelik, 29/6/2011 tarihli ve 644 sayılı Çevre ve Şehircilik
Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 2
nci ve 33 üncü maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 – (1)
Bu Yönetmelikte geçen;
a) Bakanlık: Çevre
ve Şehircilik Bakanlığını,
b) Depo amaçlı
kayadan oyma yapılar: Tohum, yaş sebze ve meyve ve benzeri depoları ile çok
amaçlı depoları,
c) Duvar: Kaya
kütlesinden kazılmak suretiyle elde edilmiş olan ve ana kütle ile yatayda
en az bir yönde bağlantısı bulunacak şekilde süreklilik arz eden taşıyıcı
elemanı,
ç) Hafriyat: Doğal
kayaların oyulması suretiyle teşkil edilecek yeraltı yapılarında kazı
sonucunda çıkan malzemeyi,
d) Kaya kütle
etüdü: Kayadan oyma yapıların yapılacağı alanda yer alan kayaçların kaya
kütle parametrelerinin belirlenmesi için gerekli analiz ve araştırmaları
içeren etüdü,
e) Kaya kolon:
Kaya kütlesinden kazılmak suretiyle elde edilmiş olan ve ana kütle ile
yatayda bağlantısı bulunmayan taşıyıcı elemanı,
f) Kayadan oyma
yapı: Kaya kütlesinin oyulması suretiyle teşkil edilen ve ek yapı sistemine
ihtiyaç duymadan kendi kendini taşıma kapasitesine sahip olan yapıları,
g) Örtü kalınlığı:
Kayadan oyma yapının üzerinde bulunan kaya ve toprak katmanlarının tümünü,
ğ) Sağlam kaya: Bu
Yönetmelikte bahsi geçen uygulama projeleri için seçilen kaya kütlesi
sınıflama sisteminde tanımlanan kaya sınıfını ve/veya tek eksenli basınç
dayanımı (σc) >50 MPa olan kayaları,
h) Tıbbi jeolojik
rapor: Kayaç içerisinde yer alan, insan sağlığına zararlı mineral ve uçucu
organik maddelerin analizini içeren raporu,
ı) Yaşam alanı
amaçlı kayadan oyma yapılar: Konut, otel, müze, lokanta, market, dükkân,
atölye, ofis, ibadethane, çok amaçlı salon (düğün, nişan, kongre ve kültür
merkezi, toplantı salonu, müzikhol ve benzeri) gibi yapıları,
i) Zayıf kaya: Bu Yönetmelikte
bahsi geçen uygulama projeleri için seçilen kaya kütlesi sınıflama
sisteminde tanımlanan kaya sınıfını ve/veya tek eksenli basınç dayanımı (σc)
<5 MPa olan kayaları,
ifade eder.
İKİNCİ
BÖLÜM
Kayadan
Oyma Yapılar İle İlgili Genel Esaslar
Genel esaslar
MADDE 5 – (1)
Kayadan oyma yapılar, statik/dinamik yükler altında yapısal hasar
görmeyecek ve ilave bir yapısal sisteme gerek olmaksızın stabilitesini
koruyacak şekilde tasarlanır. Kayadan oyma yapıların tasarımı; orta
şiddetli depremlerde can güvenliğini sağlama, yüksek şiddetli depremlerde
ise göçük oluşmama ilkesine dayanır.
(2) Üçüncü Bölüme
göre belirlenen Jeolojik Dayanım İndeksi değerinin 60’dan düşük olduğu
(GSI<60) yerlerde, kayadan oyma yapı yapılamaz.
(3) Kayadan oyma
yapıların proje ve tasarımı; jeoloji, jeofizik, sondaj, arazi ve
laboratuvar çalışmalarını içeren kaya kütle etüdü, kayadan oyma yapı
tasarım ve analizi ile gerekmesi durumunda güçlendirme olmak üzere üç
aşamadan oluşur.
(4) Kazı yöntemi,
statik proje sonucuna göre belirlenen kesitlere, mimari projeye, imar
durumuna, doğrultuya ve yüksekliğe göre makine ve/veya el ile yapılacak
şekilde belirlenir.
(5) Kayadan oyma
yapıların yapılacağı alanın; imar durumu veya kadastro haritası/kadastro
paftası ve mülkiyet sınırlarını gösteren imar durum belgesi temin edilir.
(6) Kayadan oyma
yapıların dış cephelerinde yöreye özgü yerel malzemeler kullanılarak çevre
ile uyumlu olacak şekilde doğal görünüm korunur.
(7) Kayadan oyma
yapıların duvar, kaya kolon, tavan ve tabanları taşıyıcılık açısından bir
zorunluluk bulunmuyorsa doğal yapılaşmayı korumak amacıyla kaya olarak
bırakılır.
(8) Islak
mekânların döşeme, duvar ve kaya kolonları ile diğer mahallerin döşemeleri,
kullanım amaçlarına uygun olarak ve doğal görünümü bozmayacak şekilde doğal
veya yapay taş, ahşap ve benzeri uygun malzemeler ile kaplanabilir.
(9) Kayadan oyma
yapı imalatı sonucunda ortaya çıkacak hafriyatın depolanmasında, 18/3/2004
tarihli ve 25406 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe konulan
Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği
hükümlerine uyulur.
(10) Kayadan oyma
yapılar:
a) İş sağlığı ve
güvenliği hususunda 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve
Güvenliği Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan alt düzenleme
hükümlerine,
b) İnşası
süresince yapılacak denetimlerinde; 29/6/2001 tarihli ve 4708 sayılı Yapı
Denetimi Hakkında Kanun ve 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu ile
bu Kanunlara dayanılarak çıkarılan alt düzenleme hükümlerine,
c) Yapı ruhsatı ve
yapı kullanma izni işlemlerinde 3194 sayılı Kanun ile bu Kanuna dayanılarak
çıkarılan alt düzenleme hükümlerine,
ç) 21/7/1983
tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu
kapsamına giren alanlarda anılan Kanun hükümlerine, diğer koruma statüsüne
sahip alanlarda ise ilgili Kurumların belirleyeceği usul ve esaslara,
d) Kullanılan
teknik ve malzeme ile işçilik koşulları ve diğer hususlar bakımından ilgili
standartlar ve mevzuata,
tâbidir.
(11) Ruhsat
alınmak suretiyle; yeni inşa edilen veya taşıyıcı formu değiştirilen veya
performansı değerlendirilip güçlendirilen kayadan oyma yapılarda; yapı
kullanma iznini müteakip bir yıl sonra ve onu takip eden en fazla üç yıl
aralıklarla; yapının boyutlarında veya hacminde değişiklik oluşturacak
herhangi bir tadilat yapılıp yapılmadığı ve yeni kırık, çatlak, süreksizlik
ve benzeri durumların oluşup oluşmadığı, yapı ruhsatını düzenlemeye yetkili
idare tarafından denetlenir.
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
Kaya
Parametrelerinin Belirlenmesi
Arazi
incelemeleri
MADDE 6 – (1)
Kayadan oyma yapıların inşa edileceği alanın ve komşu parsellerin yer
altındaki ve yüzeyindeki mevcut yapılaşmalar tespit edilir.
(2) Kayadan oyma
yapıların kullanım alanları, giriş tüneli ve bacaların konumları mahallinde
inceleme yapılmak suretiyle önceden belirlenir.
(3) Arazi
incelemelerine başlanılmadan önce, proje sahasının ve çevresinin
topoğrafik, hidrolojik, jeolojik, hidrojeolojik, jeofizik ve geoteknik
özellikleri ile ilgili varsa daha önce yapılmış çalışmalar ile alanın
jeomorfolojisi, bitki örtüsü ve yol durumu ve mevcut kayaçların
özelliklerine ilişkin bilgiler temin edilir.
(4) Proje
sahasındaki ve çevresindeki bölgenin hangi kayaç grubuna (magmatik,
metamorfik veya tortul) ait birimleri ihtiva ettiği 1/25000 ölçekli genel
jeoloji haritalarından tespit edilir.
(5) Bölgenin genel
jeolojik birimleri tespit edildikten sonra, kayadan oyma yapının inşa
edileceği alana ait 1/5000 veya 1/1000 ölçekli haritalar üretilir. Bu
haritalarda sahanın jeolojik unsurlarının tümü gösterilir ve sahanın
jeomorfolojik, jeodinamik ve hidrojeolojik durumları ile sahadaki
kayaçların fiziksel ve mekanik özellikleri ortaya konulur.
(6) Proje
sahasındaki kayaçların fiziksel ve mekanik özelliklerinin tek bir haritada
gösterilememesi halinde birden fazla harita yapılır, kesitler ve blok diyagramlar
hazırlanır.
Yeraltı
araştırmaları
MADDE 7 – (1)
Kayadan oyma yapı için gerçekleştirilecek yeraltı araştırmaları; kayadan
oyma yapının tamamını, giriş tünelini ve baca kısımlarını kapsar. Araştırma
sürecinde izlenecek adımlar; arazide yapılacak mühendislik jeolojisi
haritası, sondajlar, arazi ve laboratuvar deneyleri ile gerekli durumlarda
jeofizik çalışmalarıdır.
(2) Sondaj
çalışmaları kayadan oyma yapıların inşa edileceği en alt seviyeyi en az 5 m
geçecek şekilde gerçekleştirilir ve hazırlanan sondaj logları jeolojik
birimlerin düşey değişimlerini gösterir.
(3) Kayaçların
litolojik ve yapısal özelliklerini belirlemek için açılan sondajlar, yatay,
düşey veya eğik olarak yapılabilir. Bu kapsamda açılan sondaj kuyusunun
karotiyer çapı 47,6 mm’den az olamaz. Sondaj sayısı, kayadan oyma yapının
formu göz önünde bulundurularak projeyi temsil edecek şekilde planlanır.
Kayadan oyma yapının izdüşüm alanına göre minimum sondaj sayısını gösteren
tablo Ek-1 ’de yer almakta olup, değişen jeolojik koşullara göre sondaj
sayıları artırılabilir.
(4) Yapılan
sondajlar sonucunda hazırlanan sondaj (kuyu) logları kaya sınıflama
sistemini tanımlamada kullanılacak yeterli bilgiyi içerir.
(5) Elde edilen
bilgilerin doğruluğunun kontrol edilmesi gerektiğinde uygun yerlerde
araştırma kuyusu ve yarmalar açılarak; ayrışma derinliği, bitkisel toprak
kalınlığı saptanır.
(6) Sahadaki yapay
ve doğal boşlukların durumu, yeraltı suyu, ayrışma ve ana kaya derinliği
hakkında bilgi literatürde ve standartlarda yer alan yöntemler kullanılarak
belirlenir.
(7) Kaya tipleri
ve yapısı, süreksizlik durumları, ayrışma durumu ve derinliği, heyelanlar,
doğal zemin ve varsa dolgu malzemesinin kalınlığı ve özellikleri,
hidrojeolojik durum gibi özellikler elde edilerek bu veriler bütünlüğünde
jeolojik özelliklerin kayadan oyma yapının yapılması için uygun olup
olmadığı ile ilgili ön değerlendirme yapılır.
Kayaçların
özelliklerinin belirlenmesi
MADDE 8 – (1)
Kayaçların özelliklerinin tespiti ile ilgili araştırmalarda öncelikle;
kayaç tipi ve koşulları, süreksizlik özellikleri, zayıflık zonlarının
konumu ve yönelimi, ayrışma derinliği, yeraltı su durumu ve kayaçların
permeabilite özellikleri tespit edilir.
(2) Bu
özelliklerin belirlenmesinden sonra kaya dayanımı, kayanın deformasyon
özellikleri, kayanın ve yer altı suyunun kimyasal özellikleri tespit
edilir.
(3) Kayaçların
sülfat içeriği, pH değerleri, sülfürik asit ve sülfür minerallerinin
tespiti yapılır. Sülfür minerallerinin mevcut olması durumunda alınması
gereken tedbirler belirlenir.
(4) Süreksizlik
yüzeyleri arasındaki dolgu malzemesinin mineralojik analizleri yapılır ve
varsa şişebilen minerallerin şişme potansiyelini ortaya koyacak deneyler
yapılır.
Laboratuvar
deneyleri ve kaya kütle sınıflaması
MADDE 9 – (1)
Kayaların, su muhtevası, yoğunluk, birim hacim ağırlık, boşluk oranı,
ağırlıkça ve hacimce su emme gibi fiziksel özellikleri ile mekanik
özellikleri (tek eksenli basınç dayanımı, üç eksenli basınç dayanımı ve
benzeri) arazi çalışmalarından elde edilen numuneler üzerinde laboratuvar
ortamında ilgili deneyler yapılarak tespit edilir.
(2) Kayaçların
kurumaya ve ıslanmaya maruz kalması durumunda parçalanma ve zayıflamaya
karşı göstereceği direnç belirlenir.
(3) Kayaçların
dayanımlarına göre sınıflandırılması için gerekli deneyler; öncelikle ilgili
standartlara, yoksa literatürde yer alan genel kabul görmüş yöntemlere
uygun olarak yapılır.
(4) Kayadan oyma
yapıların tasarımı için kaya kütle tanımlama çalışması yapılır. Kaya Kütle
Değerlendirmesi (RMR), Kaya Kütle Kalitesi (Q) ve Jeolojik Dayanım İndeksi
(GSI) kaya kütle sınıflama sistemleri veya literatürde genel kabul görmüş
amaca uygun farklı kaya kütlesi sınıflandırma sistemleri kullanılır.
Kaya kütle
etüdü düzenleme esasları
MADDE 10 – (1)
Kayadan oyma yapılar için gerekli araştırma ihtiyacı ve kapsamı; tasarımın
boyutu, jeolojik yapının karmaşıklığı ve jeolojik model içerisindeki
belirsizlikler gözönünde bulundurularak projeden sorumlu mühendis
tarafından belirlenir.
(2) Kayadan oyma
yapılar tasarlanmadan önce kaya kütle etüdü düzenlenir. Yapı alanında
yüzeylenen kayaçların incelenmesi sonucunda insan sağlığını tehdit eden
mineralojik bileşimlere rastlanılması durumunda tıbbi jeolojik rapor
hazırlanır.
(3) Kaya kütle
etüdünde; sondaj ve varsa jeofizik ölçüm yerleri harita üzerinde
gösterilir; boyut, şekil, yönelim (doğrultu), kaya destekleme özellikleri
belirlenir; herhangi bir jeolojik tehlike (kaya düşmesi, kaya kayması ve
benzeri) olasılığına karşı mühendislik verileri temin edilir.
(4) Kaya kütle
etüdü; yapılan arazi gözlemlerini, açılan sondaj/araştırma çukurlarına ve varsa
jeofizik çalışmalara ait verileri, arazi ve laboratuvar deneylerinin
prosedürleri ile sonuçlarını içerir.
(5) Kaya kütle
etüdünde, toplanan tüm veriler değerlendirilerek Jeolojik Dayanım İndeksi (GSI)
değeri tespit edilir ve projenin uygulanıp uygulanamayacağına dair hüküm
belirtilir.
(6) Bu Yönetmelik
kapsamındaki kaya kütle etüdü; 3/7/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin zemin ve temel etüt
raporuna ilişkin maddelerinde adı geçen disiplinlere mensup mühendislerce,
mühendislik hizmetleri esaslarına uygun olarak hazırlanır.
DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM
Tasarım
ve Projeler
Tasarım
esasları
MADDE 11 – (1)
Kayadan oyma yapıların kat adedi, kat yükseklikleri, mekânların hacim ve
boyutları, kemer ve tonozların açıklık ve yükseklikleri, duvar ve kaya
kolon gibi taşıyıcı elemanların kesit ve ebatları, üst üste gelen iki hacim
arasındaki en az kaya (döşeme) kalınlığı; kaya kütle etüdüne, statik analiz
ve hesaplara ve yapının kullanım amacına göre belirlenir.
(2) Kayadan oyma
yapının birden çok katlı olması halinde düşey taşıyıcı elemanlar planda üst
üste gelecek şekilde Ek-2’de örneklendirildiği gibi tasarlanır.
(3) Çok katlı
kayadan oyma yapılarda düşey taşıyıcı elemanların Ek-3’te gösterildiği gibi
planda üst üste çakışmaması durumunda, sürekliliği sağlanamayan yapı
elemanı etkilerinin güvenle aktarılabilmesini sağlayacak önlemler alınır ve
hesapla gösterilir.
(4) Kayadan oyma
yapıların dış mekâna cephesi olmayan hacimlerinde havalandırmayı sağlayacak
bacalar bölgenin doğal yapısını bozmayacak şekilde gruplandırılarak
yerleştirilir ve mümkün olan en az sayıda tutulur. Bacalara yabancı
maddelerin dışarıdan girişini engelleyecek sistemler oluşturulur. Su
baskını tehlikesini önlemek için yeraltı yapısının girişlerinde ve baca
çıkışlarında gerekli önlemler alınır.
(5) Çok katlı inşa
edilmesi planlanan kayadan oyma yapılarda, önce üst kat daha sonra alt kat
kazısı yapılır.
(6) Kayadan oyma
yapılar için örtü kaya kalınlığı; kayadan oyma yapının tavanında oluşan
normal gerilmelerin yan duvarlara aktarılmasını sağlayacak ve kendi kendini
taşıyabilecek kalınlıkta tasarlanır.
(7) Depo amaçlı
kayadan oyma yapıların tavanı kemer şeklinde açılır, köşeli boşluklardan
kaçınılır.
(8) Kayadan oyma
yapılarda, yapının doğal görünümünü bozmamak ve esas işlevini aksatmamak
kaydıyla; duş, wc, giyinme-soyunma odası, bekçi odası gibi ihtiyaç duyulan
yığma, ahşap, pvc ve benzeri eklentilere izin verilir.
(9) Yapılacak
kayadan oyma yapıya ait analizler sonucunda belirlenen duvar kalınlığına
göre, kayadan oyma yapıların yer altında komşu parsel ile arasındaki yatay
mesafe, en az duvar kalınlığının bir buçuk katı olarak belirlenir.
Bırakılması gereken minimum yatay mesafe 3 metreden az olamaz.
Yapısal esaslar
MADDE 12 – (1)
Depo amaçlı kayadan oyma yapıların yapısal esasları şunlardır:
a) Depo amaçlı
kayadan oyma yapılar için minimum örtü kaya kalınlığı kayadan oyma yapı
genişliğinin (açıklığın) yarısından az olamaz. Zayıf kayada ise minimum
örtü kaya kalınlığın en az 5 metre olması gerekir.
b) Depo amaçlı
kayadan oyma yapılarda kemer yükseklikleri Ek-4’te gösterildiği üzere; örtü
kalınlığının 30 m’ye kadar olduğu kısımlarda açıklığın en az 1/7 oranında,
örtü kalınlığının 30 m ve üzeri olduğu kısımlarda açıklığın en az 1/5’i
oranında kazılır.
c) Depo amaçlı
kayadan oyma yapılardaki localar arasında bırakılan duvarların kalınlığı,
öncelikle kaya kalitesine, süreksizliklerin yönelimine, kayadan oyma
yapının genişliğine, yüksekliğine ve duvarlar arasında oluşturulan
açıklıklara bağlı olarak belirlenir. Localar arasında bırakılacak en düşük
duvar kalınlığı toplam örtü kalınlığına ve kayaç türüne göre
ilişkilendirilerek Ek-5’teki tabloya uygun olacak şekilde tasarlanır.
ç) Zayıf kayalarda
açılacak kayadan oyma yapılar en fazla iki kat olacak şekilde tasarlanır.
Katlar arasında en az 10 m döşeme kalınlığı bırakılır.
d) Zayıf kayalar
dışındaki kayalarda, Ek-2’de örneklendirildiği üzere katlar arası mesafe
(döşeme kalınlığı), en büyük açıklıktan ya da birbirine düşeyde komşu
kayadan oyma yapıların yüksekliklerinden daha az olamaz.
e) Zayıf kayalarda
100 m örtü kalınlığından daha fazla derinlikte kayadan oyma yapı açılamaz.
(2) Yaşam alanı
amaçlı kayadan oyma yapıların yapısal esasları şunlardır:
a) Ek-6’da görüleceği
üzere kayadan oyma yaşam alanlarında dikdörtgen kesitli kaya kolonların en
küçük boyutu 40 cm’den ve enkesit alanı 2000 cm2’den daha az
olamaz. Dairesel kaya kolonların çapı en az 50 cm olacak şekilde
tasarlanır.
b) Kayadan oyma
yaşam alanlarında duvar kalınlığı en az 50 cm olarak Ek-7’deki gibi
düzenlenir.
c) Kayadan oyma
yaşam alanlarında döşeme kalınlığı 50 cm’den az olmayacak şekilde
tasarlanır ve analiz ile yeterli olduğu gösterilir.
Taşıyıcı
sistemin analizi ve hesap kuralları
MADDE 13
– (1) Üçüncü Bölümde yer alan kaya kütle etüdünde belirlenen tek
eksenli basınç dayanımı (σc), tek eksenli çekme dayanımı (σt),
elastisite modülü (E), eğilme dayanımı (σa), kohezyon (c), içsel
sürtünme açısı (ɸ), poisson oranı (v) ve fiziksel parametreleri metamorfik,
sedimanter ve magmatik kayalar için Ek-8’de verilen katsayılar ile
çarpılarak kaya kütle özelliklerine dönüştürülür.
(2) Kayadan oyma
yapıların tasarımında amaç, kaya dayanımının aşılmaması ve kayada meydana
gelen yer değiştirmelerin izin verilebilir sınırlar altında kalmasının
sağlanmasıdır. Kayadan oyma yapı tasarımında aşağıdaki genel ilkelere
uyulur:
a) Deprem yükleri
ile düşey yüklerin ortak etkileri altında kaya bünyesinde ve diğer
elemanlarında oluşacak iç kuvvet, yer değiştirme ve şekil değiştirmeler
hesaplanır.
b) Kayadan oyma
yapının açılacağı alanın sayısal modellemeleri kaya kütle özelliklerine ait
parametreler kullanılarak yapılır.
(3) Kayadan oyma
yapılarda kaya kolonların bulunması tercih edilmemekle birlikte, zorunlu
hallerde kaya kolonların oluşturulmasına, gerekli analizlerin yapılması
durumunda izin verilir. Analizlerde narinlik etkisi göz önünde
bulundurulur. Gerilme analizi yapılırken duvardaki kapı, pencere ve benzeri
boşluk enkesitleri kadar azaltılmış duvar enkesit alanı kullanılır.
(4) Yapı
enkesitinde oluşması muhtemel ovalleşme şeklindeki deformasyonların
değerlendirilmesi için kaya ortamı, ayrık analiz yöntemleri (sonlu
elemanlar veya sonlu farklar) ile analiz edilecek şekilde iki veya üç
boyutlu olarak modellenecek ve gerilme analizi yapılabilmesine olanak
sağlayan zemin bünye modelleri kullanılır. Sonlu kaya modelinin dış çevresi
boyunca, uygun olarak seçilmiş geçirgen sınırlar kullanılır. Geçirgen
sınırların kazılacak kısımlara yatay uzaklığı, her iki doğrultuda ve her
iki tarafta ayrı ayrı olmak üzere, kazı genişliğinin iki katından daha az
olmaz. Kaya ortamının davranışı, deneysel verilerle uyumlu modeller
kullanılarak göz önüne alınır.
(5) Kayadan oyma
yapıların tasarımı 50 yılda aşılma olasılığı %10 (tekrarlanma periyodu 475
yıl) olan deprem yer hareketi düzeyine karşılık gelen en büyük yer ivmesi
(PGA) dikkate alınarak yapılır. Yapının açılacağı kayanın jeolojik dayanım
indeks (GSI) değerinin 70’ten fazla olması halinde, PGA değeri 0.10g’den az
olan alanlarda; deprem etkisinin olmadığı kabul edilebilir.
(6) Gerilme
analizlerinde güvenlik katsayısı statik durumda 1.50, depremli durumunda
1.30 olarak alınır.
(7) Kayadan oyma
yapılara etki edebilecek diğer yükler TS 498 Yapı Elemanlarının
Boyutlandırılmasında Alınacak Yüklerin Hesap Değeri standardında belirtilen
şekilde alınır.
Güçlendirme
MADDE 14 – (1)
Kaya kütle etüdünde öngörülmeyen ancak yapım aşamasında tespit edilebilen
veya mevcut yapıda zamanla meydana gelen veya mevcut yapıların
performansının değerlendirilmesi neticesi belirlenebilen ve yapının
kullanımı süresince can ve mal güvenliğini tehdit eder nitelikte olması
muhtemel yapısal bozuklukların giderilmesi için güçlendirme yapılır.
Güçlendirme imalatları doğal özellikleri ve görünümü bozmayacak şekilde
tasarlanacak ve yapılır.
(2) Güçlendirme
imalatları; kaya saplaması, püskürtme beton, mevcut kayadan kesilerek elde
edilecek bloklar, mevcut kazı artığından bağlayıcı harç ile oluşturulacak
bloklar ve ahşap veya çelik esaslı çerçeveler ile yapılır.
(3) Kaya saplamaları
süreksizlik içeren bölgelerde tavan ve duvar güçlendirmesi için kullanılır.
(4) Püskürtme
beton uygulamasında en az C20 beton sınıfı kullanılır.
(5) Mevcut kayadan
kesilerek elde edilecek veya kazı artığından oluşturulacak bloklarla
örülecek duvarlarda bağlayıcı harçta NHL 3,5 hidrolik kireç sınıfı
kullanılır.
(6) Tavan veya
katlar arası döşemelerin taşıma gücünü arttırmak amacıyla, doğal kayaç türü
ile yapılan kemer veya tonoz elemanlar, ahşap veya çelik çerçeveler
kullanılır.
(7) Kaya
kolonların ve duvarların taşıma gücü veya kesit alanı arttırılırken, doğal
kayaç türü ile yapılacak olan sargının veya ilave duvarın narinlik kontrolü
yapılır.
(8) Taşıma gücü
veya kesit alanı arttırılan yapı elemanı bu Bölümde belirtilen kesit
boyutlarından az olamaz.
(9) Sargı veya
ilave duvar, Ek-9’da gösterilen formül ile hesaplanan kesit alanından az
olmamak koşulu ile en az 20 cm kalınlığında olmalıdır.
(10) Yapılan sargı
veya ilave duvar, en az iki yüzeyi kaplamalıdır.
(11) Sargının veya
ilave duvarın mevcut yapı elemanı yüzeyiyle tam teması için ara yüzey
hidrolik kireç harcı ile doldurulur.
(12) İhtiyaç
duyulması halinde bu maddede anılanların dışında literatürde kabul gören
güçlendirme yöntemleri kullanılır.
Mimari proje
MADDE 15
– (1) Vaziyet planı, kat planları, en az iki adet kesit ve yeterli
sayıda görünüş, gerektiğinde sistem kesitleri ve nokta detaylarını içeren
projeler ve yangın tahliye projeleri ile yerleşme ve yapının özelliğine
göre yapı ruhsatını düzenlemeye yetkili idarece istenecek peyzaj projelerinden
meydana gelen mimari projeler, mimarlarca hazırlanır ve bu projelere uygun
olarak gerekli imalatlar yapılır.
(2) Mimari
uygulama projesinde:
a) İmar durumu
veya kadastro bilgisi, yön bilgisi, arsa sınırları, parsel numarası, yollar
ve kotlar belirtilir.
b) Vaziyet planı
1/200 ölçeğinde çizilir. Yön, arsa sınırları, girişler, yollar, kotlar,
mevcut yapılaşma, havalandırma bacaları, yapının yatay izdüşümünde
kapladığı alan ile yapının toplam inşaat alanı ve parsel içinde kazı
artığının depolanması öngörülüyorsa depolama alanları belirtilir. Ayrıca
tüm kademelendirmeler ile kayanın yüksekliğini, sağlam kaya tabakasının ve
toprak örtüsünün kalınlıklarını gösteren 1/200 ölçeğinde kesit ile
desteklenir.
c) Projeler ve kat
planları 1/50 ölçeğinde çizilir. Kayadan oyma yapılarda giriş, mekân
boyutları, havalandırma bacaları, kaya kolon ve duvar ebatları ile komşu
parsellere olan mesafeler belirtilir, detaylı ölçülendirme yapılır. Her bir
mekân numaralandırılır. Kayadan oyma yapılarda bulunan bütün hacimlerin
planları çizilir. Proje ve kat planlarında, mahal numaraları, mahal
isimleri, ölçülendirme, pencere-kapı açılış yönleri, merdiven çıkış
yönleri, kotlar ve malzeme açılımları ve kesit yerleri belirtilir.
ç) Kesitler 1/50
ölçekte ve en az iki aks olacak şekilde çizilir. Kesitlerde galeri, loca,
kaya kolon ve duvar boyutları ve üst üste gelen hacimler arasındaki döşeme
kalınlıkları belirtilir. Kesitlerden en az bir tanesi havalandırma
bacalarından ve girişten geçmeli, planlara uygun olarak mahal numaraları ve
isimleri belirtmeli, duvar, kaya kolon ve döşeme malzeme açılımları
gösterilir.
d) Görünüşler
kayadan oyma yapının dış mekânla ilişkisi olan bütün cephelerini içerir ve
1/50 ölçekli olarak çizilir.
e) Detay paftaları
1/20 ölçekli olarak çizilir ve projeye eklenir. Detayların alındığı
noktalar, plan ve/veya kesit üzerinde belirtilir.
f) Mahal listesi
hazırlanır ve projeyle birlikte teslim edilir.
Yapı aplikasyon
projesi
MADDE 16 – (1)
Parsele ait aplikasyon krokisine dayanılarak ve vaziyet planına göre
yapının araziye aplikasyonunu sağlamak amacıyla, projesinde belirlenen yapı
yaklaşma mesafelerinin, yapı projelerine göre köşe koordinatlarının ve
röper noktalarının ülke koordinat sistemine uygun gösterildiği yapı
aplikasyon projesi harita mühendislerince hazırlanır ve bu projelere uygun
olarak gerekli imalatlar yapılır.
Statik proje
MADDE 17 – (1)
Mimari projeye ve kaya kütle etüdü raporuna uygun olarak hazırlanan,
yapının taşıyıcı sisteminin analiz ve hesapları ile kat planlarını,
bunların kesitlerini ve detaylarını gösteren statik proje inşaat
mühendislerince hazırlanır ve bu projelere uygun olarak gerekli imalatlar
yapılır.
Mekanik tesisat
projesi
MADDE 18 – (1)
Kayadan oyma yapılarda gerekmesi halinde yapının nitelik, kullanılma amacı,
yapı hacmi, yaşayacak ve çalışan kişi sayısı, depolanan ürünün ve
malzemenin cinsi gibi ölçütler göz önünde bulundurularak, ihtiyaç duyulan
mekanik ve yangın tesisatı projesi makine mühendislerince hazırlanır ve bu
projelere uygun olarak gerekli imalatlar yapılır.
(2) Yapılacak
proje ve imalatlar, ilgili standart ve yürürlükteki mevzuata tâbidir.
(3) Atık suların
ve zeminde toplanması muhtemel yeraltı veya yağmur suları ile drenaj
sularının bir toplama havuzuna yönlendirilmesi ve kayadan oyma yapı alanı
dışına çıkarılmak suretiyle tahliye edilmesi esastır.
Elektrik
tesisat projesi
MADDE 19
– (1) Kayadan oyma yapılarda; kayadan oyma yapının nitelik,
kullanılma amacı, yapı hacmi, yaşayan ve çalışan kişi sayısı, ihtiyaç
duyulan güç gibi ölçütler göz önünde bulundurularak, kuvvetli ve zayıf
akıma ilişkin elektrik tesisatı ile yangın tesisatı projesi elektrik
mühendisleri veya elektrik-elektronik mühendislerince hazırlanır. İmar
mevzuatı gereği ya da ihtiyaca binaen kayadan oyma yapılarında yapılacak asansör
projesi makine mühendisleri ile elektrik mühendisleri veya
elektrik-elektronik mühendislerince birlikte hazırlanır ve bu projeye uygun
olarak gerekli imalatlar yapılır. Projede tesisat için kullanılacak tüm
malzemeler detaylı olarak belirtilir.
(2) Elektrik
tesisatında kullanılacak olan tüm ekipmanlar su tutmayacak biçimde, neme
dayanıklı, ıslak zeminlere uygun ve su damlalarına karşı korunmuş tipte
seçilir. Kablo ve pano tesisatlarının kıvılcım güvenlikli olması esastır.
(3) Meydana
gelebilecek kazaları önlemek ve/veya tahliyeleri kolaylaştırmak amacıyla,
tesislerde çıkışı gösteren levhalar ile elektrik kaza ve tehlikelerine
karşı uyaran ve cihazların nasıl kullanılacağını gösteren yazılı işletme
yönerge ve işaretleri bulunur. Bu yönerge ve işaretler, her durumda görünür
şekilde olur ve gerekiyorsa aydınlatılır.
(4) Elektrik
işletme araçlarının gerilim altında bulunan bütün devreleri boyunca
yalıtımı yapılır veya doğrudan doğruya dokunmaya karşı korunaklı olarak
düzenlenir. Herhangi bir elektrik kaçağı tehlikesi durumunda can, mal ve
ekonomik kayıp risklerinin oluşmasını engellemek amacıyla elektrik
tesisatının ilgili bölümleri topraklanır. Bu işlem, ilgili yönetmelik ve
mevzuatlara tâbidir.
(5) Tesisat
girişine, sistemde meydana gelecek kaçak akımları tespit edip devreyi
kesmek üzere kaçak akım koruma rölesi konulur.
(6) Tesisat üç
fazlı ise, eşzamanlılık da dikkate alınarak, projede fazların eşit
yüklenmesine dikkat edilir ve kompanzasyon yapılır.
(7) Yapılacak
proje ve imalatlar, ilgili standart ve yürürlükteki mevzuata tâbidir.
BEŞİNCİ
BÖLÜM
Çeşitli
ve Son Hükümler
Geçiş hükümleri
MADDE 20 – (1)
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce yapı ruhsatı düzenlenen yapılar
için bu Yönetmelik hükümleri uygulanmaz.
Mevcut
başvurular ve yapılar
GEÇİCİ MADDE 1
– (1) Bu Yönetmeliğin diğer maddelerinin yürürlüğe girdiği
tarihten önceki yapı ruhsatı başvuruları; fen ve sanat kaidelerine ve
ilgili mevzuata uygun olmak kaydıyla, bu Yönetmeliğin diğer maddeleri
yürürlüğe girene kadar sonuçlandırılır.
(2) Bu maddenin
yürürlüğe girdiği tarihten önce inşa edilmiş yapılara; fen ve sanat
kaidelerine ve ilgili mevzuata uygun olmak kaydıyla, herhangi bir idari
yaptırım uygulanmaksızın, bu Yönetmeliğin diğer maddeleri yürürlüğe girene
kadar yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni düzenlenir.
(3) Bu
Yönetmeliğin diğer maddelerinin yürürlüğe girdiği tarihten önce; ilgili
idare meclisince uygulama imar planına dair karar alınmış ve kültür ve
turizm koruma ve gelişim bölgelerinde inşa edilmiş yapılara; fen ve sanat
kaidelerine ve ilgili mevzuata uygun olmak kaydıyla, bu Yönetmelik
hükümleri aranmadan ve herhangi bir idari yaptırım uygulanmaksızın uygulama
imar planı onayını müteakip üç ay içerisinde yapı ruhsatı ve yapı kullanma
izni düzenlenir.
Yürürlük
MADDE 21 – (1)
Bu Yönetmeliğin;
a) Geçici 1 inci
maddesi yayımı tarihinde,
b) Diğer maddeler
1/1/2018 tarihinde,
yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 22 – (1)
Bu Yönetmelik hükümlerini Çevre ve Şehircilik Bakanı yürütür.
Ekleri
için tıklayınız.
|
