|
YAĞMURSUYU
TOPLAMA, DEPOLAMA VE DEŞARJ SİSTEMLERİ
HAKKINDA
YÖNETMELİK
BİRİNCİ
BÖLÜM
Amaç,
Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1 –
(1) Bu Yönetmeliğin amacı; yağmursuyu toplama, depolama ve deşarj sistemlerinin
planlanmasına, tasarımına, projelendirilmesine, yapımına ve işletilmesine
ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
Kapsam
MADDE 2 –
(1) Bu Yönetmelik; halk sağlığını ve güvenliğini, çevrenin korunmasını,
sistemin sürdürülebilir olmasını, içmesuyu kaynaklarının suyla taşınan
kirliliklerden korunmasını esas alarak yağmursuyu toplama, depolama ve
deşarj sistemlerinin planlanmasına, tasarımına, projelendirilmesine,
yapımına ve işletilmesine ilişkin usul ve esasları kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (1)
Bu Yönetmelik, 29/6/2011 tarihli ve 644 sayılı Çevre ve Şehircilik
Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 11
inci maddesi hükümlerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 –
(1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Akış süresi: En
uzaktaki kanaldan, toplanma noktasına kadar suyun gelmesi için kanallar
içinde geçen süreyi, aynı zamanda kanal uzunluğunu kanaldaki akış hızına
bölerek bulunan değerleri toplamak suretiyle hesaplanan süreyi,
b) Alıcı ortam:
Yağmursuyunun deşarj edildiği veya dolaylı olarak karıştığı her türlü
ortamı,
c) Ayrık sistem:
Atıksuyun ve yağmursuyunun iki ayrı kanalla toplanarak uzaklaştırıldığı
kanalizasyon sistemini,
ç) Bakanlık: Çevre
ve Şehircilik Bakanlığını,
d) Basınçlı
sistem: Suyun cazibeyle iletilemediği, emme veya basma prensibine dayalı
sistemleri,
e) Birleşik
sistem: Hem atıksuyu hem de yağmursuyunu aynı borularda taşımak için
tasarlanmış kanalizasyon sistemini,
f) Boru
gömlekleme: Boruları darbelerden korumak ve boşlukları doldurmak için
boruların etrafının uygun malzemelerle doldurulmasını,
g) Cazibeli
sistem: Akışın yerçekimi kuvvetiyle gerçekleştiği ve boru hattının genelde
kısmi dolu akacak şekilde tasarlandığı kanal sistemini,
ğ) Dolu savak:
Sistemdeki fazla hacmi boşaltmak için kullanılan hidrolik yapıyı,
h) Doluluk oranı:
Kanal içindeki su derinliğinin kanal çapına oranını,
ı) Drenaj sistemi:
Meskun bölgelerdeki yağmursuyunu toplamak ve uzaklaştırmak için kullanılan
sistemi,
i) Fitting: Boru
bağlantı elemanlarını,
j) Gecikme: Belli
bir zaman aralığındaki artan debinin bir kısmının kanal içinde su
seviyesindeki artış sonucu depolanmasını veya ötelenmeyi,
k) Geri tepme: Bir
yapı içerisinde suyun mansaptan menbaya doğru hareketini,
l) Giriş süresi:
Yağmur sularının kanalın başına ulaşması için gerekli olan süreyi,
m) Hidrolik
gradyen: İki nokta arasındaki piyezometre yüksekliklerinin farkını,
n) Hidrolik
kapasite: Kanalizasyon sisteminin taşıma kapasitesini,
o) Hidrolik
yarıçap: Bir kanalda ıslak alanın ıslak çevreye oranını,
ö) İdare: Teknik altyapı
sistemlerinin planlanması, tasarımı, projelendirilmesi, yapımı ve
işletilmesi ile görevli kamu kurum ve kuruluşlarını,
p) İksalı kazı:
Kazı yüzeylerinin ahşap, çelik pano, palplanş ve benzeri malzemelerle
tutulduğu kazıları,
r) İnfiltrasyon:
Yüzeysel suların yeraltına sızmasını,
s) Kontrol
(muayene) bacası: Akımın kontrol edilmesini ve kanallar tıkandığında
açılması için yeterli çalışma alanı sağlayan yapıları,
ş) Küskülük zemin:
Sert ve yumuşak küskülük zeminler olmak üzere ikiye ayrılan, küskü ile kazının
yapılabileceği zeminleri,
t) Pik debi: Yıl
içindeki maksimum saatlik debiyi,
u) Piyezometre
çizgisi: Enerji yüksekliklerinin uçlarını birleştiren enerji çizgisinin V2/2g
kadar aşağısından çizilen çizgiyi,
ü) Röperleme: Arazi
üzerinde tespit edilen bir noktanın istenildiğinde kolaylıkla bulunabilmesi
ve bu noktanın kaybolması halinde yeniden noktayı tespit edebilmek
amacıyla, noktanın yakınındaki sabit tesislere olan yatay uzaklıkların
ölçülerek bir krokiye bağlanması işlemini,
v) Sarnıç:
Yağmursuyunun daha sonra kullanılmak üzere depolandığı tankı,
y) Su toplama
alanı: Yağmursuyu kanalına su toplayan alanı; drenaj alanını,
z)
Süre-şiddet-frekans eğrisi: Belli bir yağış istasyonu için süresi ve
frekansı belli olan yağışın şiddetini veren eğriyi,
aa) Şevli kazı:
Çalışma yapılacak alanda kazı yapılırken, alın düzleminin yatay düzlemle
dar açı yapacak şekilde kazılmasını,
bb) Şütlü baca:
Sokak eğimlerinin kanallar için kabul edilen maksimum eğimlerden daha fazla
olması durumunda veya farklı kotlardan gelen hatların üzerinde düşüler
yapılarak istenilen eğimleri elde etmek için kullanılan bacaları,
cc) Tali bağlantı:
Genel olarak kapasitesi bakımından bağlandığı borudan daha az önemde ve
büyüklükte olan bağlantıyı,
çç) Tali kanal:
Başlangıç kanalları ile ana kanallar arasındaki bağlantı borularını,
dd) Taşkın:
Yağmursuyunun kanal sisteminden dışarı taşmasını ya da bu sistemlere hiç
girmeden yüzeyde veya yapıların içinde birikmesini,
ee) Tekerrür
sayısı: Belli süreli yağışların bir yıl içindeki yinelenme sayısını,
ff) Toplanma
süresi: Yüzeysel akışın, toplama alanındaki en uzak noktadan, kontrol
noktasına ulaşması için geçen süreyi; giriş ve akış sürelerinin toplamını,
gg) Yağış şiddeti:
Birim zamanda birim alana düşen yağış miktarını veya yüksekliğini,
ğğ) Yağmursuyu:
Atmosferik yağıştan kaynaklanan ve henüz akışa geçmemiş suyu,
hh) Yağmursuyu
altyapı sistemi: Yağış sularını toplayarak alıcı ortama ulaştıran kanal
şebekesini,
ıı) Yağmursuyu
hasat sistemleri: Park, bahçe ve bina çatı yüzeylerine düşen yağmur
sularının toplanarak kullanma, yangın veya sulama suyu olarak kullanılması
için yapılan sistemi,
ii) Yağmursuyu
kontrolü: Yüzeysel akış miktar ve debisini kontrol altında tutmak için
alınan önlemleri,
jj) Yağmursuyu
tankı: Yağmursuyunun biriktirilerek bahçe sulamada kullanması için
kullanılan depoyu,
kk) Yağmur verimi:
Birim hektarlık alana birim zamanda düşen yağmur miktarını,
ll) Yataklama:
Kazı toprağının dolgu için elverişsiz olması durumunda, kanal derinliğinin
artırılarak kuru dolgu malzemesi serilmesi ile boruların yerleştirileceği
zeminin hazırlanmasını,
mm) Yeşil çatı:
Yüzey alanı bitkilerle kaplı olan çatıyı,
nn) Yıkama: Kanal
tıkanıklıklarını veya çökeltileri gidermek için geçici süreyle yüksek
debide yıkama işlemini,
oo) Yüzeysel akış:
Yağışlardan meydana gelen akım, suyun buharlaşması, yer yüzeyindeki
çukurlarda toplanması ve zemine sızmasından geriye kalan ve akışa geçen
yağmursuyunu,
öö) Yüzeysel akış
katsayısı: Alan üzerine düşen yağış miktarının akışa geçen oranını,
ifade eder.
İKİNCİ
BÖLÜM
Genel
Esaslar ile Güzergah Seçimi ve Kent Planlamasına İlişkin Esaslar
Genel esaslar
MADDE 5 –
(1) Yağmursuyu toplama, depolama ve deşarj sistemlerinin planlanması,
projelendirilmesi, yapımı, işletilmesi ve bakımı süreçlerinde;
a) Çevresel,
sosyal ve ekonomik açıdan, sağlık ve güvenlik riskleri asgari düzeyde
olacak şekilde en uygun sistemin tasarlanması, inşa edilmesi, bakım ve
onarımı sağlanarak işletilmesi,
b) Sistemin
gürültü ve titreşimi en aza indirecek şekilde tasarlanması, inşa edilmesi,
bakım ve onarımı sağlanarak işletilmesi,
c) Sistemde
kullanılan malzeme ve bunların yapım metotlarının, kaynak israfını en aza
indirecek şekilde, bu bileşenlerin tasarım ömrünün, tekrar kullanımının ve
geri dönüşümünün hesaba katılarak seçilmesi,
ç) Sistemin, bakım
ve onarım işlemlerinin güvenli ve personel açısından sağlık riski
oluşturmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde tasarlanması ve inşa
edilmesi,
d) Kanal hidrolik
kapasitesinin; su baskınlarını azami frekanslarla sınırlandıracak düzeyde
olması ve tesis ömrü boyunca öngörülebilen artışları sağlayacak şekilde
belirlenmesi,
e) Sistemde arıza
riski olan bileşenler varsa, bu bileşenlerin arıza yapması durumunda
gerçekleşebilecek su baskınlarını en aza indirmek ya da ortadan kaldırmak
için gereken önlemlerin alınması,
f) Sistemin
planlanması aşamasında ayrık sistemlerin tercih edilmesi, bu kapsamda bina
çatısından gelen yağmursuyu ve yüzeysel sulara ait giderlerin atıksu parsel
bacasına bağlanmaması,
g) Yağmursuyu
kanalları ve diğer sistem elemanlarının; 35 yıllık tasarım ömrünü
sağlayacak ve ömrünü tamamladıktan sonra çevre üzerindeki etkilerini en aza
indirecek şekilde tasarlanması, inşa edilmesi, bakım ve onarımının
sağlanarak işletilmesi,
esastır.
(2) Yağmursuyu
teknik altyapı sistemlerinin planlanması, tasarımı ve projelendirilmesi ile
ilgili esaslar EK-1’de, yapımı ile ilgili esaslar EK-2’de, işletmesi ve
bakımı ile ilgili esaslar EK-3’te verilmiştir.
(3) Bu Yönetmelik
ve eklerinde yer almayan veya belirtilmeyen hususlarda, öncelikle TSE
standartları yoksa Avrupa Birliği (EN) standartları geçerlidir.
Güzergah seçimi
MADDE 6 –
(1) Altyapı ağlarına ilişkin güzergah planlamasında, yağmursuyu
kanallarının tescile tabi olmayan kamunun ortak kullanımına bırakılmış
arazilerden ve devletin hüküm ve tasarrufu altındaki sahipsiz yerlerden
geçirilmesine öncelik verilir.
(2) Güzergahın
tescile tabi olmayan kamunun ortak kullanımına bırakılmış arazilerden ve
devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan yerlerden geçirilmesi olanaklı
değilse, toplama hatları özel mülkiyete konu taşınmazlardan da
geçirilebilir. Bu durumda, yağmursuyu kanallarının rastladığı taşınmazların
mülkiyeti; ilgili mevzuat uyarınca altyapı yatırımı yapan kurum ve kuruluş
tarafından rızai satış, devir, tahsis, kiralama, irtifak hakkı tesisi veya
kamulaştırma yöntemleriyle edinilir.
(3) İrtifak hakkı;
22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanununa göre rızai mecra
irtifakı biçiminde, dava yolu ile zorunlu mecra irtifakı biçiminde veya
4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununa göre idari irtifak
biçiminde tesis edilebilir.
(4) İrtifak hakkı,
yağmursuyu kanallarına rastlayan parsel kesimlerinde altyapı yatırımcısı
özel hukuk tüzel kişileri lehine bağımsız ve sürekli üst hakkı yoluyla da
kurulabilir. Bu durumda, yağmursuyu kanallarının geçtiği hak hacimleri tapu
kütüğünde taşınmaz olarak tescil edilir. Yağmursuyu kanallarının tescile
tabi olmayan yerlere rastlaması durumunda ise 4721 sayılı Kanun uyarınca bu
yerlerin öncelikle hazine adına tescili, ardından bu alanlardan geçen
altyapı tesisi kuruluşlar lehine bağımsız ve sürekli nitelikte üst hakkı
kurulması yoluna gidilebilir.
(5) Arazi
ediniminde, kamulaştırma yöntemine en son aşamada başvurulur. Kamulaştırma
maliyetinin azaltılması için yerel yönetimlerle koordinasyon sağlanır,
3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun 18 inci madde uygulaması
yapılarak kamu eline geçmiş alanlardaki yatırımlara öncelik verilir.
(6) Arazi
mülkiyetinin ediniminde veya kullanımında altyapı yatırımı yapan kurum ve
kuruluşun bağlı olduğu mevzuat ile edinilecek arazinin mülkiyet veya
tasarruf sahibi kurum ve kuruluşun bağlı olduğu mevzuat hükümlerine göre
işlem yapılır.
Kent planlaması
ile teknik altyapı planlaması ilişkisine dair esaslar
MADDE 7 –
(1) Teknik altyapı planları ile imar planları birlikte ve koordineli olarak
hazırlanır.
(2) Planlama
süreci içinde teknik altyapı kapasite hesapları ve bu doğrultuda önerilmesi
gereken teknik donatı alanları; ilgili kent planının nüfusu, ekonomik ve
sosyal yapısı, sektörel dağılımı, yerleşme kimlikleri ve kademeleri
bağlamında bütünleşik kurgulanır ve planlanır.
(3) Kent planlama
ve uygulama sürecinde olası değişiklikler ve revizyonlar mutlaka kentsel
altyapı sisteminin revizyonu ile bütünleşik bir süreç içinde ele alınır,
her iki alana ait kararlar bütünsel bir şekilde yeniden tanımlanır ve
uygulama süreçleri gerekli eşgüdüm sağlanarak yönlendirilir.
(4) Ulaşım
aksları/yüzeyleri ve ilgili teknik altyapı geçiş hatları plan ekleri olarak
uygulama imar planları beraberinde verilir. Uygulama imar planları eki
olarak planlama sınırı içinde önerilmiş olan yol kesitlerinin çözümleri,
araç izleri, orta ve yol kenarı refüjler, bisiklet, yaya yolları ve
parklanma şeritleri ile yol kaplama cinsleri tanımlanır ve ilgili İdareye
planla birlikte teslim edilir.
(5) Ulaşım ve
teknik altyapı bileşenlerinin belirleyiciliği ve pek çok kentsel
fonksiyonla kesişen ilişkisi üç boyutlu planlar olarak da adlandırılan
altyapı ve kentsel mekân ilişkilerini kurgulayan plan belgeleriyle
tanımlanır;
a) Yol mekânları,
teknik altyapı tesislerine her an ulaşılabilir biçimde ve bu tesislerin
gereksinimleri dikkate alınarak tasarlanır.
b) Taşıt ve yaya
yolları imar planlarında boyutlandırılırken bunların altına yerleştirilecek
teknik altyapı boyutları da dikkate alınır.
c) Yağmursuyu
tesislerinin yerleştirilmesi için ekonomik ve yasal zorunluluklar nedeniyle
kamusal alanlar kullanılır. Kanal şebekesinin tesisinde topoğrafik koşullar
nedeniyle cadde ve sokakların planlanmasında zorlayıcı noktaların
oluşabileceği hususu dikkate alınır.
ç) Teknik altyapı
tesislerinin üstündeki yol, yaya kaldırımı, bisiklet yolu ve parklanma
şeritlerinin kaplamalarının kolaylıkla sökülebilir ve tekrar kullanılabilir
olmasına önem verilir.
(6) Bu Yönetmelik
ve eklerinde geçen her türlü büyük ölçekli harita ve harita bilgilerinin
üretimi, sunumu, kullanımı ve arazide yapılacak jeodezik ölçme
çalışmalarına ilişkin konularda 23/6/2005 tarihli ve 2005/9070 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Büyük Ölçekli Harita ve Harita
Bilgileri Üretim Yönetmeliği geçerlidir.
ÜÇÜNCÜ
BÖLÜM
Etüt,
Planlama ve Fizibilite Esasları
Genel esaslar
MADDE 8 –
(1) Yağmursuyu projeleri; mevcut ve gelecekteki koşullar ile maliyet
dikkate alınarak hidrolik, çevresel, iş sağlığı ve güvenliği, halk sağlığı
ve güvenliği, yapım, işletme ve bakım açılarından değerlendirilerek
planlanır.
(2) Etüt, planlama
ve fizibilite çalışmaları, tüm yağmursuyu toplama havzası için
gerçekleştirilir. Kanal yenileme çalışmalarında yapılacak etütde sistemin
yaşı, yeri ve tipi, yapımında kullanılan malzeme ve meteorolojik unsurlar
dikkate alınır. Bu kapsamda projenin tanzimi;
a) Verilerin
temini ve derlenmesi,
b) Etüt ve
fizibilite çalışmalarının yapılması,
c) Değerlendirme,
ç) Planlama,
d) Planın
geliştirilmesi,
aşamalarından
oluşur.
(3) Gelecekte
kanal performansını değerlendirme veya plan geliştirme süresince yeniden
etüt yapma ihtiyacı hasıl olabilir. Bu kapsamda, sistemin planlaması, tüm
yağmursuyu toplama havzasında bugün ve gelecekteki gelişmeler dikkate
alınarak yapılır. Bunun için, ulusal mevzuat ve ilgili idarelerin havza
yönetim planları ve master planları da dikkate alınır.
Etüt
MADDE 9 –
(1) Etüdün amacına uygun olarak, veri temini ve derlemesini yapmak için
yağış verileri, süre-şiddet-frekans eğrileri, yağmursuyu sistemleri
hakkında geçmiş tecrübeler, vaka raporları ve ilgili diğer bilgiler dikkate
alınır ve değerlendirilir. Taşkın, boru tıkanması, kanaldaki çökmeler,
yaralanma ve ölümcül olaylar ile görsel veriler, hidrolik performans ve
akış durumu, aşırı yağışlarda kanalın aşırı yüklenmesi gibi veriler etüt
öncesi derlenir.
(2) Mevcut
bilgilerin derlenmesinin ardından, problemin kapsamı belirlenir ve tüm
havza alanının etüdüne yönelik bir çalışmanın yapılıp yapılmayacağına karar
verilir. Bu aşamadan sonra, hidrolik, çevresel, yapısal ve işletme ile
ilgili incelemenin kapsam ve detayları belirlenir.
(3) Mevcut
yağmursuyu altyapı sistemi ile ilgili verilerin temini ve derlenmesi
kapsamında;
a) Yağmursuyu
kanalındaki malzemelerin boyutları, şekli, türü ile konumu,
b) Bacaların
derinliği,
c) Yağmursuyu
kanalının birleşme noktaları,
ç) İlgili
idarelerden alınacak izinler ve yerel koşullar,
d) Geçmiş işletme,
bakım, yapı ve güvenlik önlemleri,
e) Geçmiş hidrolik
hesaplamalar ve hidrolik modeller,
f) Mevcut
yağmursuyu kanalının durumu,
g) Yağmursuyu
tahliyesinin yapılacağı alıcı ortam,
ğ) İnfiltrasyon
kapasitesi ve zemin koşulları,
h) Yeraltı suyu
koruma alanları,
ı) Meteorolojik
veriler,
i) Taşkın durumu
ile uzun süreli ve şiddetli yağışlar,
j) Öngörülen yeni
gelişme veya havza alanı içindeki yeniden gelişebilecek bölgeler hakkında
bilgiler,
derlenir ve
toplanır.
(4) Etüt raporu
kapsamında;
a) Çalışmanın
yapıldığı tarih ve kimler tarafından yapıldığı,
b) Raporun ne
amaçla hazırlandığı ve hizmet verilecek hedef kitle hakkında açıklayıcı
bilgilerin yeraldığı amaç bölümü,
c) Raporun
hazırlanma sürecindeki çalışma aşamalarının yer aldığı çalışma süreci ve
konu ile ilgili kurum ve kuruluşların görev yetki ve sorumlulukları,
ç) Proje alanının
idari, coğrafi ve tarihi, sosyo-ekonomik ve kültürel durumu ile
meteorolojik verileri,
d) Çalışma
alanının harita ve imar planının olup olmadığı, varsa düzenlenme ve onay
tarihleri ile imar planı projeksiyon yılı, gelişme alanlarının durumu,
ihtiyacı karşılayıp karşılamadığı, ilave veya revize plan veya harita
çalışması bulunup bulunmadığı hakkında bilgilerin yer aldığı harita ve imar
planı durumları,
e) Hidrolojik
veriler (yağış şiddeti, süre-şiddet-frekans eğrileri ve benzeri),
f) Taşkın riski
taşıyan bölgelerde DSİ’nin taşkın ile ilgili çalışmaları,
g) Hidrojeolojik
etüt çalışmaları,
bulunur.
(5) Etüt
çalışmaları; mevcut altyapı sisteminin yapısal bütünlüğünü etkileyen
unsurlar arasında yer alan çatlaklar, deformasyon, kaymış bağlantı
noktaları, kusurlu bağlantılar, ağaç kökleri, çökelmiş tortular, yapışmış
tortular ve diğer unsurların sebep olduğu tıkanıklıklar, göçük, baca ve
kontrol odalarındaki sorunlar ve mekanik hasar etkisi gibi tüm unsurları
içerir.
(6) Etüt
çalışmalarında mevcut işletme prosedürleri, denetleme programları ve bakım
planları tanımlanır ve belgelenir. İşletmede kayıtlı olayların sıklığı ve
konumu (taşkınlar, tıkanmalar, kanal göçükleri ve benzeri) derlenir ve
tekrarlayan önemli işletme problemlerinin sebepleri incelenir.
Planlama
MADDE 10 –
(1) Çalışma alanında yapılacak olan planlama çalışmaları kapsamında, mevcut
ve yeni yapılacak yağmursuyu sistemlerinin projelendirilmesine yönelik
ekonomik ve teknik karşılaştırmalar ile işletme kolaylığı göz önünde
bulundurularak, alternatif sistemler belirlenir ve öneri sistem
geliştirilir. Tüm yağmursuyu kanal sistemleri uygun tasarım kriterlerini
sağlamak zorundadır. Bu kriterlere EK-1’de yer verilmiştir.
(2) Yağmursuyu
sistemlerinin planlanmasında, zemin durumu, jeolojik durum, kazı miktarı,
taşkın durumları göz önünde tutularak ekonomik bir çözüm seçilir.
(3) Kamulaştırma
ve tahsis durumu dikkate alınarak yağmursuyu kanallarının geçişlerine
ilişkin kamulaştırma, tahsis ve geçiş izni durumları araştırılır ve mevcut belgeler
rapora eklenir.
(4) Ulaşım
imkânları ve beklenen potansiyel mevsimlik kısıtlamalar göz önünde
bulundurularak, etüt kapsamındaki ünitelere inşa, malzeme nakli, bakım ve
işletme amaçlı ulaşım imkânları araştırılır; gerekliyse servis yolu
yapılması veya mevcut yolların iyileştirilmesine yönelik öneriler yapılır.
Yeni yapılacak veya iyileştirilerek projelendirilecek, yaklaşık servis yolu
uzunluğu verilir. Ulaşım olanaklarının araştırılmasında meteorolojik
faktörler de tetkik edilerek öneriler geliştirilir.
(5) Proje
kapsamındaki tesislerin yapılacağı alanların zemin özellikleri, gerekiyorsa
sondaj kuyusu, muayene çukurları açılmak suretiyle ve/veya gözlemsel olarak
belirlenir; proje aşamasında yapılması gereken zemin çalışmaları ile ilgili
öneriler getirilir. Proje sahasında daha önce gerçekleştirilmiş zemin
çalışmaları var ise bunlarla ilgili sonuçlar derlenir ve rapora eklenir.
(6) Zemin etüt
raporları, toprağın su tutma kapasitesi, bölgeye düşen yağmur, bina çatı
suları ile yerleşim alanı yüzeysel akışının toplanması ve uzaklaştırılması
sistemlerinin durumu, detayları ile birlikte raporlanır.
Fizibilite ve
değerlendirme
MADDE 11 –
(1) Teknik yönden en uygun sistemi seçmek için; yağmursuyu debisi, toplama
verimi, yasal açıdan uygunluk, sistemde kullanılacak malzemenin niteliği,
inşa ve işletme kolaylığı, kamulaştırma, geçiş hakları, zemin koşulları,
sistemin sürdürülebilirliği ve benzeri kriterler göz önüne alınarak teknik
değerlendirmeler yapılır.
(2) Yağmursuyu
sistemlerinin yapısal açıdan etüdünde, göz önüne alınması gereken unsurlar
arasında mevcut sistemin yaşı ve konumu, boru yataklaması ve çevresini
içeren geoteknik veriler ile mevcut yapıların durumu göz önünde
bulundurulur.
(3) Ekonomik
değerlendirme kapsamında, tesislerin tahmini ilk yatırım maliyetleri ve
işletme giderleri (enerji, personel, malzeme, bakım onarım giderleri ve
benzeri) ile tesisin gerçekleştirilmesinden sonra elde edilecek gelirler
ayrı ayrı hesaplanır ve yıllara göre dağılımı tablo halinde verilir.
Sistemin kademeli olarak yapımı planlanıyorsa bu durum ekonomik
değerlendirmede dikkate alınır.
(4) Proje
kapsamında yapılacak yatırımların en iyi şekilde işletilmesini sağlamak
için kurumsal kapasite değerlendirilir, ilgili kurumun mevcut kurumsal
yapısı, tabi olduğu mevzuat incelenerek iyileştirme önerileri geliştirilir.
Bu amaçla bir organizasyon şeması oluşturularak, personel sayıları ve
görevleri tanımlanır. Yerel yönetimlerin mevcut kapasitelerinin ve
yeteneklerinin değerlendirilmesi ve kurumsal düzenin güçlendirilmesi
amacıyla, kurumsal yapılanma hususunda öneriler geliştirilir.
(5) Çevresel
etkinin değerlendirilmesi aşamasında; inceleme sonuçları, şiddetli ve
süreli yağışlar, taşkın durumları ve debileri, süre-şiddet-frekans eğrileri
ve yağmursuyu debisi birlikte değerlendirilir ve kanal kapasiteleri buna
göre belirlenir. Gürültü ve kötü görüntü gibi diğer çevresel faktörler de
dikkate alınır.
(6) Yağmursuyu
altyapı sisteminin hidrolik açıdan teknik olarak değerlendirilmesi
kapsamında; yağış-akış ilişkisi dikkate alınır.
DÖRDÜNCÜ
BÖLÜM
Yağmursuyu
Sistemlerinin Tasarım ve Projelendirilmesine İlişkin Esaslar
Genel esaslar
MADDE 12 –
(1) Yağmursuyu sistemleri tasarlanırken öncelikle sistem güzergahı
belirlenir. Sistem, sağlık ve güvenlik riski oluşturmayacak şekilde
planlanır, tasarlanır ve projelendirilir. Tasarımda ve projelendirmede göz
önünde bulundurulması gereken genel esaslar şunlardır:
a) Yağmursuyu
sisteminin yapımı, işletilmesi ve bakımı sırasında kullanılacak malzeme,
imalat metotları, tasarım ömrü, tekrar kullanımı, geri dönüşümü ve
sızdırmazlığı hesaba katılarak seçilir.
b) Sistem; yapım,
işletme ve bakım aşamalarında yardımcı yapılar ve diğer altyapı sistemleri
(telekomünikasyon, elektrik, doğalgaz, içme suyu şebekesi, atıksu
kanalizasyon şebekesi) için tehlike arz etmeyecek veya onları etkilemeyecek
şekilde tasarlanır. Teknik altyapı tesislerine ait tip yol enkesitlerine
EK-1’de yer verilmiştir.
c) Sistem
güzergahı, mümkün olduğunca zeminin doğal eğimlerini takip edecek şekilde,
ekonomik olarak, cazibeli şekilde tasarlanır. Kanal tabanlarında katı madde
birikimini önlemek için yeterli eğim verilir, mevcut altyapı sistemlerini
etkileyecek güzergahlardan kaçınılır.
ç) Sistemin
hidrolik tasarımı EK-1’de verilen esaslara göre yapılır. Hidrolik tasarımda
sürdürülebilir bir sistem tasarlanması esastır.
d) Yağmursuyu
sistemlerinin genel vaziyet planına ilişkin arazi koşulları, çevre
kirliliği ile ilgili önlemler, mevcut altyapı tesisleri, uygun tahliye
noktalarının mevcudiyeti, parsel ve bina yerleşimi, binaların kullanım
amacı, altyapı hizmetlerinin planlama ve koordinasyonu, inşa esnasında
oluşacak olumsuz koşullar, inşa yöntemleri ve bunlarla ilgili riskler,
mevcut bağlantılar, gerekliyse kademeli inşa planları, inşaat alanındaki
eğimler ve kazı derinlikleri, gerçek zamanlı kontrol imkanı, alıcı su
ortamlarındaki su seviyeleri, yeraltı su seviyeleri, denetim ve bakım için
erişilebilirlik koşulları, diğer altyapı tesislerinden kaynaklanan
engeller, arazinin mülkiyeti ve mevcut bitki örtüsünün durumu dikkate
alınır.
e) Bacalar ve denetim
odaları, ulaşılabilecek noktalara konulur. Bu yapıların tasarımında,
muhtemel acil durumlar göz önünde bulundurulur. Bu yapılara sık erişim
sağlanacaksa veya özel bir ekipmanla erişim sağlanması gerekliyse bu da yer
seçiminde göz önünde bulundurulur.
f) Kazı
derinlikleri, inşa ve bakım maliyeti açısından önem arzetmektedir ve ön
projede belirlenen kazı derinlikleri tasarım aşamasında kesinleştirilir.
Kesin kazı derinlikleri belirlenirken zemin özellikleri, taşma riskleri,
yeraltı su seviyesi, diğer altyapı sistemlerine, ağaçlara ve köklü
bitkilere yakınlık, donma riski ve minimum örtü kalınlığı göz önünde
bulundurulur.
(2) Projelendirme
aşamasında ilgili yönetmelik ve şartnamelerde belirtilen esaslara uygun
olarak proje alanı civarındaki bütün alıcı ortamlar (akarsu, göl ve deniz
sularının) incelenerek kaydedilir.
(3) Şebeke taslak
planlarının; halihazır haritaya, imar planına ve mevcut son duruma uyup
uymadığı, bütün yerleşimler ile sokak ve değişiklikleri, gecekondu önleme
bölgeleri toplu konut ve sanayi siteleri ile afet yerleşim sahalarını ve
belediye sınırları içinde mevcut başka yerleşim yerlerini kapsayıp
kapsamadığı araştırılır.
(4) 1/25.000
ölçekli genel vaziyet planı; imar planı, harita, belediye ve mücavir alan
sınırlarını içerecek biçimde hazırlanır. İmar planının bulunmaması halinde,
yapılmakta olup olmadığı, yapılıyorsa hangi aşamada olduğuna ilişkin bilgi
ve belgeler temin edilir.
(5) İmar Planı ile
halihazırdaki yerleşim karşılaştırılarak, 1. ve 2. kademe olarak projelendirilecek
hatlar belirlenir.
(6) Kum, çakıl,
taş ocakları ile benzeri ana malzemenin temin edileceği yer ve nakliye
mesafeleri belirlenir.
Tasarım
MADDE 13 –
(1) Yağmursuyu debisi EK-1’de verilen detaylı hidrolojik ve hidrolik
yöntemlere göre hesaplanır.
(2) Yağışlar,
belirli bir zaman aralığında meydana geldiğinden, bu zaman aralığı için
düşen yağış yüksekliği ortalama yağış şiddeti EK-1’e göre hesaplanır ve
yağmur verimi bulunur.
(3) Toplanan
suların doğrudan kanallara verildiği, yağmursuyu giriş yerleri arasındaki
mesafelerin küçük olduğu meskun alanlarda; yüzeyin eğimine göre giriş
süresi 5-15 dakika arasında alınarak toplanma süresi (geçiş süresi)
hesaplanır.
(4) Yüzeysel akış
katsayısı genellikle sabit alınır. Ancak yağmurun devam etmesi ile sızma
kayıpları azaldığından artış eğilimi gösterir. Çeşitli yüzeylerde ortalama
akış katsayısı 0,05-0,95 arasında değişmekte olup, detaylara EK-1’de yer
verilmiştir.
(5) Yağıştan akışa
geçiş ile ilgili detaylara EK-1’de yer verilmiştir.
(6) Hesap yağmuru;
kanal hesaplarını yaparken belli bir yağış süresi ve yağış tekerrürü ile
bunlara bağlı olarak süre-şiddet-frekans eğrilerinden yağmur verimi
seçilerek EK-1’de belirtildiği şekilde bulunur.
(7) Akış süresinin
artmasından dolayı meydana gelen gecikme (geçiş süresinin büyümesi) gecikme
katsayısı dikkate alınarak hesaplanır.
(8) Yağmursuyu
debisi, detayları EK-1’de verilen rasyonel metodla hesaplanabilir. Su
toplama alanı 500 ha’dan büyükse; boyutsuz hidrograf veya sentetik birim
hidrograf metotlarından biri veya literatürde kabul görmüş hidrolojik
modeller kullanılabilir. Bu metotların seçiminde idarenin onayı alınır.
(9) Yağmursuyu
kanallarının boyutlandırılmasına ilişkin hidrolik esaslara EK-1’de yer
verilmiştir.
(10) Kısmi akışlı
kanallarda kesit tayinine ilişkin teknik detaylara EK-1’de yer verilmiştir.
(11) Yağmursuyu
kanallarının % 90’a kadar dolu akmasına izin verilebilir.
(12) Her kavşak
noktasına yerleştirilmek şartıyla, ızgaralar arası mesafe, sokak boyu ve
yol eğimine bağlı olarak 50 m ile 80 m arasında olur. Ayrıca yolların
yapısı ve su toplama noktaları da dikkate alınarak yol en kesiti boyunca
ızgara planlanabilir. Yaya ve araç trafiği dikkate alınarak ızgaralar arası
mesafe idarenin onayıyla azaltılabilir.
(13) Yağmursuyunu
drenaj sistemine alan giriş yerleri, cadde arklarındaki akımı yayalara ve
motorlu araç trafiğine zarar vermeyecek şekilde, minimum maliyetle toplayıp
uzaklaştırmak üzere hesaplanır ve projelendirilir.
(14) Bisiklet
tekerleklerinin aralarına girmemesi için ızgara delikleri arasındaki
serbest mesafe 2,5 cm’den daha küçük olur.
(15) Yağmursuyu
giriş yapılarının ve bacaların yerleştirilmesine ilişkin usul ve esaslara
EK-1’de yer verilmiştir.
(16) Yağmursuyu
giriş yerlerinin tanzimine ilişkin usul ve esaslara EK-1’de yer
verilmiştir. Yollardaki trafik şeritlerinin su altında kalmasını önlemek
için, yağmursuyu giriş yerleri yeterli büyüklük ve sayıda yapılırlar.
Bunların yerleri ve sayıları aynı zamanda yaya geçitlerini su baskınına
uğratmayacak şekilde yapılır. Bağlantı borularının kontrol ve
temizlenmesine imkan vermek için, yağmursuyu giriş yerlerinin bacalara
bağlanması tercih edilir.
(17) Su toplama
alanlarından gelen yağmursuyu, hangi ızgaradan kanala giriş yapıyorsa, o
kanalın su toplama alanı olarak kabul edilir.
(18) Kanal derinlikleri,
hız ve eğim sınırlarına ilişkin bilgilere EK-1’de yer verilmiştir.
(19) Kanallarda
oluşacak minimum ve maksimum hızlar ile minimum ve maksimum toprak örtü
kalınlıkları göz önünde tutularak, kanal ağlarının oluşturulmasında uygun
kanal eğiminin tayinine ilişkin bilgilere EK-1’de yer verilmiştir.
Proje etap
çalışmaları
MADDE 14 –
(1) Proje Raporları: Yerleşimlerin ihtiyaç duyduğu her türlü tesisi öngören
tam bir yağmursuyu sisteminin şebeke projeleri ile ilgili mühendislik
hizmetleri aşağıda belirtilen esaslara göre yapılır:
a) 1/1000 ölçekli
halihazır haritalar ile 1/1000 ölçekli imar planları temin edilir. Harita
ve imar planlarında yeni ilavelerin, imar tadilatlarının olup olmadığı
araştırılır, varsa yeni ilave harita ve imar planları ile imar planı tadilatları
da dikkate alınır.
b) Projeler,
yerleşimin kısa (yaklaşık 10 yıl), orta (yaklaşık 20 yıl) uzun (yaklaşık 35
yıl) süredeki ihtiyaçları göz önünde bulundurularak hazırlanır.
c) Yağmur
sularının çok büyük problem oluşturduğu bölgeler tespit edilerek,
yağmursuyu proje kriterleri ve güzergahları belirlenir.
ç) Karayollarının
inşa, bakım ve işletmesi altında olan tüm yollar belirlenir ve bu yollar
ile istimlak sahaları içerisinden yola paralel, tali ve ana toplayıcı
hatlar geçirilmez.
d) Mevcut alt yapı
tesisleri ile ilgili projeler temin edilir. Projenin olmaması halinde
mevcut tesislerin geçtiği tahmin edilen sokaklar tespit edilir ve mevcut
altyapı tesisleri tip ve derinlikleri belirlenir. Mevcut altyapı
tesislerinin birbirleri ile olan durumları da dikkate alınarak projeye
işlenir.
e) Yağmursuyu
sisteminin iskeletinin belirlenmesi için alternatif mukayeseler ile
birlikte gerekli ön çalışmaları yapılır.
f) Proje kapsamına
giren birimlerin yapılabilirliği gösterilir ve bu birimlerin en uygun
birleşimini belirleyebilmek için, her türlü seçenek maliyetlerinin yeter
doğrulukta tahmin edilmesi suretiyle, maliyet hesaplarına dayalı inşaat
sırası ve kademeli uygulamalar önerilir.
g) Proje etap
çalışmaları ile paralel yürütülecek olan jeoteknik çalışmalar
kademelendirilerek yapılır.
ğ) Jeoteknik
çalışmalarla elde edilen veriler 1/1000 ve 1/5000 ölçekli imar planları
üzerine aktarılır.
h) Proje
raporları, bu raporun üçüncü bölümünde verilen etüt ve araştırmalar
yapılarak hazırlanır. Bu rapor; mevcut tesislerin durumunu, tespit edilen
kanal güzergahını, terfi tesisleri ve benzeri yapım yerlerini, kum, çakıl
ve taş ocakları ile bunların tesise ortalama mesafelerini içerir.
ı) Projelendirme
yapılan yerleşimin, harita ve imar planı değişikliği ve ekleriyle şebeke
taslağının son duruma uyup uymadığı, taslağın kapsamadığı başka
yerleşimlerin olup olmadığı, yağmursuyu kanalı geçirilmesi gereken
sokakların dışında kalan yerler, imar planında olan açılmamış ve ilk
kademede kanal gerekmeyecek olan sokaklar, ilk kademede kanal döşenecek
olan mevcut sokaklar ve gelecekte yerleşime açılacak gelişme alanları
tespit edilir.
(2) Arazi
Çalışmaları: Uygun bir alım yöntemi ile (GNSS-Global Navigation Satellite
System, yersel kutupsal, lazer tarama, nivelman ve benzeri) boyuna kesitler
çıkarılır. Yönetmeliğe uygun röperleme yapılır ve planda gösterilir. Bu
kapsamda;
a) Jeoteknik
çalışmalar saha çalışmaları, laboratuar çalışmaları ve büro çalışmaları
aşamaları ile yürütülür,
b) Muayene çukur
ve sondajlarına ait loglar ile kot ve koordinat değerlerine, laboratuar
çalışmalarına ait test sonuçlarına, proje alanı kapsamındaki zeminlere ait
1/5000 ölçekli zemin haritalarına, muayene çukurları planı ile idealize
zemin profillerine, proje alanındaki hidrojeolojik şartların yansıtıldığı
(yeraltı su seviyesi derinliğinin, eş yeraltı su derinlik eğrileri ile
gösterildiği) zemin hidrojeolojik haritalarına yer verilir,
c) Tasarımda
bölgedeki topografik ve jeolojik koşullara dikkat edilir. Derin açık kazı
ve/veya kazısız inşa seçenekleri düşünülüyorsa tesviye eğrileri ile
birlikte yeterli jeolojik araştırma verisi kullanılır,
ç) Güzergah seçimi
ve inşa yöntemlerinin kesinleştirilmesi aşamasında zemin özellikleri ile
ilgili detaylı analiz sonuçları kullanılır,
d) Yeraltı su
seviyeleri belirlenirken mevsimsel değişikliklere dair bilgi
toplanır.Yeraltı su seviyelerinin, altyapı sisteminin bütünlüğüne zarar
verebilecek özelliklerine ilişkin bilgi toplanır ve değerlendirilir.
(3) Proje Çözüm
Çalışmaları: Proje raporundan sonra meydana gelecek değişiklikler ile
projenin şebeke, toplayıcılar ve ana toplayıcılar projeleri, varsa terfi
hattı ve terfi merkezi hidrolik hesapları ve terfi yeri mimari projeleri
verilir. Şebeke planlarında koordinat ve pafta gridleri gösterilir ve varsa
gecekondu önleme bölgeleri ile küçük sanayi sitelerinin hudutları proje
üzerinde ayrı ayrı notasyonlarla gösterilir. Jeoteknik çalışmalar
kapsamında;
a) Yağmursuyu
kanallarının hendek içine döşenmesi kapsamında yapılacak olan iş ve
işlemler (geri dolgu işlemleri, boruların gömleklenmesi ve yataklanması,
gerekli olabilecek zemin iyileştirme analizleri ve benzeri) EK-2’ye göre
belirlenir,
b) Tüm proje alanı
kapsamında iksalı ve şevli kazının gerçekleştirilebileceği alanları
gösteren iksa sistemleri haritaları oluşturularak, zemin jeoteknik
parametrelerine bağlı değişik tipte iksa sistemlerinin uygulanabileceği
hatlar belirlenir,
c) Özel iksa
sistemlerinin statik ve dinamik yükler altındaki stabiliteleri belirlenir,
ç) Uygulanabilecek
her türlü zemin iyileştirme yöntemleri ile bu yöntemler için en güvenli,
ekonomik ve teknik açıdan uygulanabilir alternatif, gerekli mukayeseler
yapılarak belirlenir,
d) Yağmursuyu
sisteminin önemli yapılarının temel tasarımlarına yönelik olarak sıvılaşma
analizinin yapılması, zemin oturma-şişme özelliklerinin belirlenmesi ve
zemin emniyet gerilmesi değerleri bulunması suretiyle en uygun temel tipi
belirlenir,
e) Proje alanı
kapsamında geçerli olacak kazı klas değerleri, kazı klas tabloları
oluşturularak belirlenir.
(4) Detay Proje
Çalışmaları: Tüm detay projelerde; terfi merkezi onaylı plankoteleri ile
betonarme statik, elektrik, sıhhi tesisat, havalandırma tesisatı
hesaplarının, mevcut altyapı tesisleri ile kesişme detay projelerine,
gerekmesi halinde yataklama projelerine, temel ıslah projelerine, büyük
çaplı borulara ait (1000 mm ve daha büyük) dönüş ve birleşim bacaları hesap
ve projelerine, özel sanat yapıları projelerine yer verilir. Bu kapsamda;
a) Yağmursuyu
toplama ve uzaklaştırma sistemlerinin hidrolik tasarımına ilişkin
hesaplamalar için EK-1’de verilen bilgiler kullanılır,
b) Kanal hatları;
belirlenen tasarım debisini taşıyacak, katı madde birikimini engelleyecek,
tıkanma risklerini azaltacak ve bakım işlerini kolaylaştıracak şekilde
tasarlanır. Kanallarda hidrolik hesaplar için EK-1’de verilen denklemler
kullanılır,
c) Eğimlerin
yüksek olduğu yerlerde hava sıkışması ve etkileri, erozyon etkileri,
hidrolik sıçramalar ve çalışanlar için iş güvenliği tedbirleri göz önünde
bulundurulur. Böyle durumlarda şütlü bacalar kullanılarak yük kontrollü bir
şekilde azaltılır,
ç) Cazibeli
tahliyenin yapılacağı yerlerde tahliye kanalının taban kotu, serbest
düşmeye imkan sağlayacak şekilde ve alıcı ortamdaki en yüksek su
seviyesinden daha yukarıda olacak şekilde tasarlanır. Eğer bu mümkün
değilse bir çekvalf kullanılır,
d) Bir ya da fazla
pompa istasyonu kullanılabilir. Pompa istasyonu kullanılması gerekliyse tüm
maliyetler göz önünde bulundurularak en uygun pompa istasyonu sayısı ve
yerleri belirlenir,
e) Pompa istasyonu
tasarlanırken, tesis ömrü boyunca gerçekleşecek maliyet, enerji tüketimi,
işletme şartları ve bakım ihtiyacı, riskler ve risklerin gerçekleşmesi
sonucunda ortaya çıkacak mali ve çevresel zarar ve bölge halkı ile
çalışanların sağlığı ve güvenliği göz önünde bulundurulur.
Yağmursuyu
geciktirme ve bekletme yapılarının tasarımı
MADDE 15 –
(1) Havzada zaman içinde sokaklar, caddeler ve otoparklar ile çatıların
geçirimliliğinin düşmesi yağmursuyu infiltrasyonuna olumsuz yönde etki
etmektedir. Yağmursuyu infiltrasyonunun azalması ise yüzeysel akışın toplam
hacminin artmasına ve yağmursuyu sistemlerinde akış hızlarının ve taşkın
piklerinin büyümesine yol açarak mevcut yağmursuyu sistemini işletilemez
durumda bırakmaktadır. Bu gibi hallerde, mevcut yağmursuyu sistemlerine
bekletme ve geciktirme yapıları eklenerek mevcut yağmursuyu sistemlerinin
ömrü uzatılabilir.
(2) Yağmursuyu
geciktirme ve bekletme sistemlerinin tasarımına ilişkin bilgilere EK-1’de
yer verilmiştir.
Yağmursuyu
hasat sistemleri
MADDE 16 –
(1) Park, bahçe ve bina çatı yüzeylerine düşen yağmursuyu sahada
toplanabilir ve evlerde, işyerlerinde ve bahçelerde kullanma suyu, yangın
suyu veya ticari sulama suyu olarak umuma mahsus su dağıtım ve temin
sistemlerine bir alternatif olarak kullanılabilir.
(2) Yağmursuyu
hasat sistemlerinin çeşitlerine ait bilgilere EK-1’de yer verilmiştir.
BEŞİNCİ
BÖLÜM
Yağmursuyu
Sistemlerinin Yapımına İlişkin Esaslar
Genel esaslar
MADDE 17 –
(1) Yağmursuyu sistemlerinin yapımında; inşaat personeli ve diğer insanların
sağlığı ve güvenliği ile inşaat esnasında mevcut altyapı sistemlerinin
etkilenmemesi için en uygun zamanlama ve çevresel koşullar dikkate alınır.
(2) Boru hatları;
yeni sistemin yapımında ilgili standartlara uygun olarak inşa edilir,
mevcut sistemin rehabilitasyonunda ise ilgili montaj kılavuzuna uygun
olarak inşa edilir. Her iki durumda da;
a) Boru hatlarının
geometrisi,
b) Akış
performansı,
c) Sızdırmazlık,
ç) Toprak dolgudan
boru hattına gelen yük,
d) Uygun yataklama
ve dolgu,
hususları dikkate
alınır.
(3) Yağmursuyu
sistemleri veya diğer hizmetler için kazı işlemi uygulandığında boruların
sağlamlığından emin olunur.
(4) İnşaatın
tasarıma uygun olarak yapıldığını belirlemek için test çalışmaları yapılır.
(5) Kontrol
bacaları gibi yardımcı yapıların boru veya boru hatlarıyla olan
bağlantılarının doğru yapıldığından emin olunur. Her durumda;
a) Geometri,
b) Akış
performansı,
c) Sızdırmazlık,
ç) Uygun örtü
malzeme ve kalınlığı,
hususları dikkate
alınır.
Yapıma ilişkin
esaslar
MADDE 18 – (1)
Kazıya başlamadan önce; öngörülen güzergâhın tahkiki amacıyla, yapı denetim
personelinin talimatı üzerine muayene çukurları açılır ve öngörülen
güzergâhta bir değişiklik gerekip gerekmediğine karar verilir. Muayene
çukurları 20 m ara ile güzergâh aksına dik istikamette kazılır. Muayene
çukuru ebatları aşağıdaki gibi olur:
a) En: Hendek
genişliği,
b) Boy: Hendek
genişliği + 1,00 m,
c) Derinlik:
Hendek derinliği + 0,50 m.
(2) Kazı işlemi
yapılacak güzergahtaki tüm deneme çukurlarının açılmasına müteakip, diğer
altyapı tesislerinden standartlara uygun mesafelerde geçecek şekilde
güzergah tespiti yapılır.
(3) Tüm asfalt
yüzeylerde yapılacak çalışmalarda asfalt yüzey, çift taraflı derz kesme
makinesi ile kesilerek, kırıcı ile kırıldıktan sonra kazısı yapılır.
(4) Bilumum
harçsız yapılan yüzey kaplamalar (parke, kilit parke, adi parke ve benzeri)
mümkün mertebe hasar verilmeden yerinden sökülerek, yeniden kullanılmak
üzere, yüklenicinin sorumluluğunda uygun şekilde istiflenir ve koruma
altına alınır. Gerek yerinden çıkartılırken, gerek muhafaza edilirken ve
gerekse iş sonu yüzey kaplama yapılırken hasar gören kaplama elemanları
yeniden temin edilir. Tip kesitlerde EK-2’de belirtilen ölçülerde hendek
kazılır.
(5) Borular
konulduktan sonra EK-2’de verilen ekli tip kesitlerde belirtilen ölçülerde
dolgu malzemesi ve kırmataş ile doldurularak sıkıştırılır.
(6) Yağmursuyu
sistemlerinin yapımında;
a) Yeraltı
tesisleri, yağmursuyu sistemleri yapımında iş sırası, dinamitle kaya
patlatılması, güvenlik önlemleri, yolların kapatılması, yol işleri, yol ve
kaldırım kaplama malzemelerine ait teknik detaylar ve benzeri hususlara,
b) Malzemelerin
taşınması ve depolanması, yükleme ve boşaltma, depolama işleri, şantiye içi
taşıma işleri, hendek dolgu ve çalışma mesafeleri, hendek şev ve eğimleri
ve boru hendeklerinin güvenliği ile ilgili hususlara,
c) Hendek taban
genişlikleri, boru yataklama, boru başı hendekleri, montaj, bağlantılar,
baca kapakları, merdivenler, contalar ve basınç testleri ile ilgili teknik
detaylara,
ç) İnşaatı biten
ve işletmeye alınacak boru hatlarının nihai durumunu yansıtacak şekilde,
projelerinin ve muayene bacaları gibi sanat yapılarının belirtilen
koordinat sistemindeki (x, y, z) koordinatlarının hesaplanması ile ilgili
hususlara,
d) İşletme
projelerinde bütün kontrol bacalarının, yağmursuyu giriş yapılarının ve
tahliye yerlerinin ölçümü ile ilgili detaylara,
e) Yağmur ya da
başka sebeplerle hendeğe su girmemesi için gerekli önlemlerin alınmasına ve
bunun gibi istenmeyen durumlardan dolayı su boşaltma sisteminin hazır
bulunmasına,
dikkat edilir.
(7) Sistemin
yapısal tasarımı (fiziksel tasarım); gürültü ve titreşimin önlenmesi,
malzemelerin sürdürülebilir kullanımı, yapısal bütünlük ve tasarım ömrü,
komşu yapıların güvenliği gibi sistemin işlevleri ile ilgili bütün şartları
sağlayacak şekilde yapılır. Tasarımda; yapıya zarar verebilecek bütün
yükler, su sızdırmazlığı, flotasyonun engellenmesi, toprağın taşıma
kapasitesi, toprağın kimyasal yapısının kullanılan malzemeler üzerindeki
etkileri dikkate alınır.
(8) Bir boru
hattının bir binanın temeline yakın olduğu yerlerde, binanın boruya
muhtemel etkisi dikkate alınır. Temellerin zayıflamasını veya zarar
görmesini engellemek için önlem alınır.
(9) Malzeme
seçiminde; taşınan sedimentin aşındırıcı özelliği, yeraltı suyunun kimyasal
içeriği, toprağın fiziksel özellikleri ve inşaat esnasında açığa
çıkabilecek olan kimyasalların çevresel etkileri göz önünde bulundurulur.
(10) Yağmursuyu
kanallarının, içmesuyu veya atıksu kanalları ile boyuna kesişme durumu söz
konusu olduğunda, planda her iki mecra arasında 30 cm mesafe bulunmasına ve
her iki boru arasında tabii zeminin kazı ile bozulmamasına özen gösterilir.
Bunun temin edilememesi durumunda, içmesuyu boru hattı beton gömlek içine
alınır.
(11) Diğer altyapı
sistemlerinin yağmursuyu kanalları ile boyuna kesişmeleri durumunda, yağmur
sularının diğer hatları tahrip ederek zarar vermemesi için gerekli tahkimat
yapılır ve diğer önlemler alınır.
Boruların
yataklanması
MADDE 19 –
(1) Kazı toprağı dolguya elverişli bulunursa, yataklamaya gerek kalmadan
borular doğrudan kanal tabanına yerleştirilebilir.
(2) Kazı toprağı
dolguya elverişli değilse, kanal derinliği arttırılır ve ihtiyaca göre
jeotekstil, elek üstü iri çakıl/kırmataş, betonarme yataklama veya bunların
kombinasyonu olan malzemelerle sıkıştırma yapılarak zemin
iyileştirmesi/yataklama yapılır.
(3) Açılan kanalda
su mevcutsa, su tamamen boşaltılır ve sonrasında yataklama yapılır.
Yataklama kalınlığı EK-2’de verilen ölçülere göre yapılır ve sonrasında
borular yatak üzerine yerleştirilir.
Boruların
gömleklenmesi ve sıkıştırma
MADDE 20 –
(1) Yan dolgu işleminde borular döşenip birleştirme işlemleri yapıldıktan
sonra, borunun her iki yanına 30 cm yüksekliğinde dolgu malzemesi dökülür ve
hafif çalışan kompaktör ile %95 mukavemet sağlanıncaya kadar sıkıştırılır.
(2) Yan dolgu
yapılırken boru ile kanal duvarı arasında kompaktörün rahat çalışabileceği
kadar boşluk bırakılır.
(3) Yan dolgu,
zemin dolgusundan itibaren her 30 cm’de bir yukarıda belirtildiği gibi
sıkıştırılır. Bu işlem aynı malzeme ile boru üstünü minimum 30 cm geçinceye
kadar tekrarlanır, boru üzeri 30 cm geçtikten sonra dolgu işlemi
tamamlanır.
(4) Sıkıştırma
derecesi statik hesaplamalara uygun olacak şekilde, minimum % 92 ila %95
oranları arasında olur.
(5) Boru üzeri
minimum 30 cm dolgu malzemesi ile örtülüp gerekli sıkıştırma yapıldıktan
sonra, üzeri yolun kaplamasına uygun olan bir üst dolgu malzemesi ile
doldurulur ve sıkıştırma işlemi yapılarak imalat tamamlanır.
(6) Üst dolgu
sıkıştırma işlemi, borular döşendikten ve üst dolgu yüksekliği boru
üzerinden 1 metreyi geçtikten sonra başlayabilir. Üst dolgu yüksekliği boru
üzerinden 1 metreyi geçmeden, ağır iş makineleri ve sıkıştırma araçları
boru üzerinde yürütülmez.
(7) Sıkıştırma
işlemleri mutlaka kompaktör veya hafif silindirler vasıtası ile yapılır,
tokmakla sıkıştırma yapılmaz.
Hendek dolgu
malzemesi
MADDE 21 –
(1) Hendek dolgusunda; yeterli taşıma kabiliyetine sahip, sıkıştırmaya
elverişli ve sıkıştırma esnasında borulara zarar vermeyecek nitelikte,
maksimum %20 nem muhtevasına ve maksimum 11 mm dane çapına sahip malzeme
kullanılır.
(2) Donmuş
malzemeler ve boruya zarar verebilecek keskin köşeli sivri uçlu taşlar
vesaire dolgu malzemesi olarak kullanılamaz.
Yağmursuyu ızgarası
MADDE 22 – (1)
Izgaralar; TS 1478 EN 124 standardındaki D400 ürün sınıfına göre 40 ton
(400 KN) trafik yükünü taşıyabilecek şekilde (yol kaplamaları yaya
caddeleri dahil sert banketler ve bütün karayolu taşıtları için park
alanları) tasarlanır ve imal edilir. Izgaraların mukavemet seviyesi
ölçülürken bu standarttaki deney yöntemi kullanılır.
(2) Izgaralar
pürüzsüz yüzeyli ve kenarları yuvarlak hatlı olarak üretilir.
(3) Izgaralar
olumsuz hava şartlarına karşı dayanıklı olarak (yağmur ve kar sularının
tahrip edici etkileri, donma-çözülme etkileri ve benzeri) üretilir.
(4) Izgaraların
imalatında kullanılacak olan beton; yüksek yükler karşısında ani çatlama ve
kırılmalara karşı üstün performanslı, aşınmaya karşı dirençli, deniz
suyunda bulunan klor ve sülfatın zararlı etkilerine karşı dayanıklı ve su
işleme derinliği minimum olacak şekilde üretilir.
Kontrol
bacaları, sanat yapıları
MADDE 23 –
(1) Kontrol bacaları ve yağmursuyu toplayıcıları ile ters sifonlar,
geciktirme havuzları ve deşarj yapıları gibi diğer sanat yapıları,
projelerine göre inşa edilir. Projesine göre kontrol bacalarında
kullanılacak olan özel parçalar ve yağmursuyu ızgaraları, yüklenici
tarafından projelerine veya standartlarına uygun olarak temin edilir.
Kontrol bacaları ile ilgili detaylara EK-1’de yer verilmiştir.
ALTINCI
BÖLÜM
Yağmursuyu
Sistemlerinin İşletme ve Bakımına İlişkin Esaslar
İşletme ve
bakım
MADDE 24 –
(1) Yağmursuyu sistemi işletmeye alındıktan sonra, yağmursuyu giriş
yapıları, boru hatları, bacalar, tahliye noktaları, tıkanma riski ve
muhtemel tıkanma sonuçları göz önünde bulundurularak belirli periyotlarla
temizlik ve bakım yapılır. Ayrıca şiddetli sağanaklardan sonra da temizlik
yapılır.
(2) Sistemin
herhangi bir bölümünde oluşabilecek acil durumlarda uygulanması için acil
durum planları hazırlanır. Bu planlar, taşkın durumları da dahil olmak
üzere bütün acil durumları kapsar. Acil durum planları;
a) Acil servis
numaraları ve detayları,
b) Tahmini erişim
süreleri,
c) Ulaşılabilir kaynak
listeleri (personel, araçlar, ekipmanlar ve malzemeler)
bilgilerini
içerir.
(3) Yağmursuyu
sistemleri ile ilgili olarak karşılaşılan tıkanma, çökelme, katılaşma gibi
işlevsel sorunlar ile kanalın çatlaması, kanal dış duvarlarında toprak
erozyonu, defolu bağlantılar, boru deformasyonu gibi yapısal sorunların
çözümü için basınçlı su, kanal açma ekipmanı, temizleme topları, sifonlama
veya elle temizleme uygulanır ve bu temizleme işlemleri EK-3’te verilen
esaslara göre yapılır.
(4) Bakım
işlerinde ortaya çıkan atıklar, ilgili kurum ve mevzuatın belirlediği
şekilde, ek bir kirliliğe yol açmadan bertaraf edilir.
(5) Kanallarda
böcekler, fareler ve sivrisinekler üreyebilir. Bunların sağlığa olan
etkilerini en aza indirmek ve kanallarda meydana getireceği yapısal
sorunları önlemek için gerekli tedbirler alınır.
(6) Bacalar ve
denetim odaları haricindeki bağlantılar dökme yapılarla sağlanır, örme
kanallara yeni bağlantı yapmaktan kaçınılır, eğer gerekliyse bağlantı
öncesinde kanalın kapsamlı olarak denetlenmesi gerekir.
(7) Kullanılmayan
yağmursuyu kanalları yapısal bozulmayı, izinsiz kullanımı, yeraltı suyunun
kirlenmesini ve haşere istilalarını önlemek için kaldırılır, bunun mümkün
olmadığı durumlarda uygun bir malzemeyle doldurulur.
(8) Yağmursuyu
kanallarına hangi sebeple olursa olsun atıksu bağlantısı yapılmaz.
Yağmursuyu
altyapı bilgi sistemi
MADDE 25 –
(1) İdareler her türlü coğrafi veri ve bilginin saklandığı, sorgulandığı ve
istenildiğinde sunulduğu yağmursuyu altyapı bilgi sistemlerini oluşturur.
(2) Yağmursuyu
altyapı bilgi sistemi ile ilgili veriler Büyük Ölçekli Harita ve Harita
Bilgileri Üretim Yönetmeliğinde belirtilen datum ve koordinat sistemlerine
uygun olarak üretilir.
(3) Yağmursuyu
sistemini oluşturan coğrafi detaylar; sistem bütünündeki sorgulamalara
imkan verecek ilişkisel bir veri modelinde, değişikliklerin takip
edilebileceği zamansal şemaya sahip olarak ve zeminle aplike edildikleri
yatay ve düşey konum bilgisiyle yağmursuyu altyapı bilgi sistemine kayıt
edilir.
(4) Yağmurusuyu
altyapı bilgi sistemi, yağmursuyu sistemindeki değişiklikleri yansıtacak
şekilde gerekli veri yedeklemesi yapılarak güncellenir.
(5) Yağmursuyu
altyapı bilgi sistemindeki veriler gerekmesi halinde ilgili paydaşlarla web
sistemi üzerinden paylaşılabilir.
YEDİNCİ
BÖLÜM
Çeşitli
ve Son Hükümler
Performans
testleri
MADDE 26 –
(1) Yağmursuyu sistemlerinin performansı; inşaat aşamasında, inşaat
bitiminde ve işletme esnasında test edilir ve değerlendirilir. Test ve
değerlendirme örnekleri;
a) Su ile
sızdırmazlık testi,
b) Hava ile
sızdırmazlık testi,
c) Sızma testi,
ç) Görsel muayene,
d) Kuru hava akımı
değerlendirmesi,
e) Sisteme
girişlerin izlenmesi,
f) Zehirli ve/veya
patlayıcı gaz karışımlarının izlenmesi,
şeklinde
sıralanır.
Kalifikasyon ve
eğitim
MADDE 27 – (1)
İşlerini güvenle ve yetkin bir biçimde gerçekleştirebilmeleri için her
düzeydeki personele uygun bir eğitim verilir. Eğitimler, ihtiyaç
duyulduğunda periyodik olarak tekrarlanır. İnşaat çalışmalarını yürüten
kurumlar belirli bir iş için özel nitelikler talep edebilir.
Yürürlük
MADDE 28 –
(1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 29 –
(1) Bu Yönetmelik hükümlerini Çevre ve Şehircilik Bakanı yürütür.
Ekleri
için tıklayınız.
|