|
TARIMSAL KAYNAKLI NİTRAT
KİRLİLİĞİNE KARŞI
SULARIN KORUNMASI YÖNETMELİĞİ
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı,
tarımsal kaynaklı nitratın suda neden olduğu kirlenmenin tespit edilmesi,
azaltılması ve önlenmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, yer altı ve
yer üstü sularında tarımsal kaynaklı kirliliğe neden olan azot ve azot
bileşiklerinin belirlenmesi ve kirliliğin önlenmesi ile ilgili teknik ve
idari esasları kapsar.
Dayanak
MADDE 3 – (Değişik:RG-12/10/2025-33045)
(1) Bu Yönetmelik, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 410 uncu maddesi ile
417 nci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Araziye uygulama: Gübrelerin arazinin yüzeyine
uygulanması, içine enjekte edilmesi, arazi yüzeyinin altına verilmesi veya
arazinin yüzey katmanlarıyla karıştırılmasını,
b) Azot bileşiği: Gaz fazındaki moleküler azotun
dışında, azot içeren herhangi bir maddeyi,
c) Bakanlık: (Değişik
ibare:RG-12/10/2025-33045) Tarım ve Orman Bakanlığını,
ç) Çiftlik hayvanları: Et, süt, yumurta da dâhil
olmak üzere gıda, deri, kürk, yün, tüy veya diğer ürünlerin temini için
veya işgücü amacıyla insanlar tarafından yetiştirilen ve beslenen
hayvanları,
d) Gübre: Bitkisel üretimde verimi ve kaliteyi
artırmak amacıyla tarımsal alana uygulanan azot ya da azot bileşikleri
içeren organik ya da inorganik maddeyi,
e) Hayvansal gübre: Çiftlik hayvanlarından
kaynaklanan dışkılar ya da dışkı ile altlığın karışımını,
f) (Değişik:RG-12/10/2025-33045)
Çevre dostu tarımsal uygulamalar: Suların tarımsal faaliyetlerden
kaynaklanan kirliliğe karşı korunmasına yönelik çiftçiler tarafından
alınması gereken tedbirleri içeren dokümanı,
g) Kapalı dönemler: Gübrenin toprağa
uygulanmasının yasak olduğu dönemleri,
ğ) (Değişik:RG-12/10/2025-33045)
Hayvansal gübre: Çiftlik hayvanlarından kaynaklanan ve tarımsal amaçlı
kullanılan dışkılar ya da dışkı ile altlığın karışımını,
h) Kirlenme: Tarımsal kaynaklı azot
bileşiklerinin insan sağlığına, canlı kaynaklara, su ürünlerine, su
ekosistemlerine ve suyun diğer meşru kullanımlarına zarar verecek şekilde,
doğrudan veya dolaylı olarak suya boşaltımını veya karışmasını,
ı) (Değişik:RG-12/10/2025-33045)
Nitrata hassas bölge: Tarımsal kaynaklı kirlilikten dolayı 50 mg/l’den fazla
nitrat içeren veya gerekli tedbirler alınmazsa içerebilecek yer üstü ve yer
altı suları ile ötrofik olduğu belirlenen veya gerekli tedbirler
alınmazsa yakın gelecekte ötrofik hale gelebilecek tabii tatlı su
göllerini, diğer tatlı su kaynaklarını, haliçler ve kıyı sularını etkileyen
bölgeleri,
i) Ötrofikasyon: Suların besin maddelerince
özellikle azot ve/veya fosfor bileşiklerince; alg ve daha yüksek yapılı
bitkilerin üremesini hızlandıracak, böylece sudaki canlıların dengesini bozacak
ve su kalitesinde istenmeyen bozulmalara yol açacak şekilde
zenginleşmesini,
j) Su numune alma istasyonu: Tarımsal
faaliyetlerden kaynaklanan kirliliğin tespiti amacıyla yer üstü ve yer altı
sularında koordinatları belli numune alma noktalarını,
k) Tarımsal işletme: Üretim faktörlerini kullanarak;
bitkisel ve/veya hayvansal ve/veya su ürünlerinin üretimi için tarımsal
faaliyet yapan veya söz konusu tarımsal faaliyete ilave olarak işleme,
depolama, muhafaza ve pazarlamaya yönelik faaliyetlerde bulunan işletmeyi,
l) Tatlı su: Doğal olarak ortaya çıkan, tuz
konsantrasyonu düşük, genellikle içme suyu olarak kullanılmaya ve
arıtılmaya uygun kabul edilen suları,
m) Yer altı suyu: Yer altında doygunluk kuşağında
bulunan ve toprak ya da toprak altıyla doğrudan temas halinde olan bütün
suları,
n) Yer üstü suyu: Yer yüzeyinde bulunan denizler,
akarsular ile göl, gölet, baraj, lagün gibi doğal ve yapay su alanlarını,
ifade eder.
Kirliliğin tespiti
MADDE 5 – (1) (Değişik
ibare:RG-12/10/2025-33045) Tarım ve Orman Bakanlığı
tarafından suyun ve toprağın fiziksel ve çevresel özellikleri ile azot
bileşiklerinin su ve topraktaki miktarları dikkate alınarak;
a) 50 mg/l den fazla nitrat içeren ve 8 inci
maddeye göre önlem alınmadığı takdirde belirlenen sınır değerde nitrat
içerebilecek olan tüm yer üstü ve yer altı sular,
b) Doğal tatlı su gölleri, diğer tatlı su
kaynakları, haliçler, kıyı suları ve deniz sularının ötrofik olup olmadığı
ya da 8 inci maddeye göre önlem alınmazsa yakın gelecekte ötrofik hale
gelip gelmeyeceği,
tespit edilir.
Nitrata hassas bölgelerin belirlenmesi
MADDE 6 – (1) (Değişik
cümle:RG-12/10/2025-33045) Nitrata hassas bölgeler, Bakanlık
tarafından belirlenir ve Bakanlıkça çıkarılacak tebliğ ile ilan edilir.
Belirlenen bölgeler en az her dört yılda bir olmak üzere gözden geçirilir,
ihtiyaç duyulması halinde revize edilir ya da ilave yapılır.
(2) Nitrata Hassas Bölgeler belirlenirken 5 inci
maddedeki hususlar dikkate alınır.
Çevre dostu tarımsal uygulamalar (Değişik Başlık:RG-12/10/2025-33045)
MADDE 7 – (1) Suların tarımsal
faaliyetlerden kaynaklanan kirliliğe karşı korunmasına yönelik çiftçiler
tarafından alınması gereken tedbirleri içeren (Değişik
ibare:RG-12/10/2025-33045) çevre dostu tarımsal uygulamalar,
Bakanlık tarafından yayımlanacak tebliğ ile ilan edilir.
(2) (Değişik ibare:RG-12/10/2025-33045)
Çevre dostu tarımsal uygulamalar;
a) Gübrelerin toprağa uygulanmasının uygun
olmadığı kapalı dönemlerin belirlenmesini,
b) Gübrelerin eğimli arazilere uygulama yöntem ve
koşullarını,
c) Gübrenin suyla doygun, sele maruz kalmış,
donmuş veya karla kaplı toprağa uygulama koşullarını,
ç) Su kaynaklarına yakın topraklara gübre
uygulama koşullarını,
d) Depolanmış hayvan gübresi ve silaj gibi bitki
materyallerinden kaynaklanan sızıntı sularının, yüzey akışı ve yer altına
sızma şeklinde sularda meydana getirebileceği kirliliği önlemeyi amaçlayan
depolama ünitelerinin inşa niteliklerinin ve kapasitesinin belirlenmesini,
e) Kimyasal ve hayvansal gübrelerin doğru
uygulama miktarlarının belirlenerek, toprağa homojen bir şekilde
dağılımının sağlanması, böylece topraktan yıkanarak suya karışacak
miktarların kabul edilebilir düzeyde kalmasını sağlayacak uygulama
yöntemlerinin belirlenmesini,
f) Ekim nöbeti sistemi ile çok yıllık ve tek
yıllık bitkilere ayrılan alanların oranlarını dikkate alacak şekilde
tarımsal alanların yönetimini,
g) Yağışlı dönemlerde nitratın topraktan
yıkanarak su kirliliğine neden olmasını engelleyecek şekilde toprak
yüzeyinde minimum miktardaki bitki örtüsünün bulundurulmasını,
ğ) Gübreleme planlarının tarımsal işletme
düzeyinde yapılarak kullanılan gübrelerin kaydının tutulmasını,
h) Sulama sistemlerinin bulunduğu bölgelerde,
yüzey akışlarından ve suyun bitki kök sisteminin altına inmesinden meydana
gelen su kirliliğinin önlenmesini,
kapsar.
(3) Çiftçiler için (Değişik
ibare:RG-12/10/2025-33045) çevre dostu tarımsal uygulamaların
teşvik edilmesi amacıyla bir program dahilinde Bakanlıkça eğitim ve
bilgilendirme faaliyetleri yürütülür.
Eylem planları (Değişik
Başlık:RG-12/10/2025-33045)
MADDE 8 – (1) 6 ncı maddeye göre
belirlenen nitrata hassas bölgelerde, 1 inci maddede belirlenen amaçların
gerçekleştirilmesi maksadıyla, Bakanlık tarafından her hassas bölgeye özgü
eylem planları (Değişik ibare:RG-12/10/2025-33045)
hazırlanır ve nitrata hassas bölgeler ile birlikte ilan edilir.
(2) Eylem planlarının hazırlanmasında özellikle
tarımsal faaliyetlerden kaynaklanan azot yükleriyle ilgili mevcut bilimsel
ve teknik veriler ile bölgedeki çevresel şartlar dikkate alınır.
(3) Eylem planları çerçevesinde başlangıçta alınan
önlemlerin, izleme programları neticesinde yeterli olmayacağının ortaya
çıkması halinde, eylem planlarının uygulanmasında kazanılan deneyimler
ışığında gerekli görülen ilave önlemler alınır.
(4) Eylem planları, en az dört yılda bir gözden
geçirilir ve ilave önlemler de dahil olmak üzere gerekli ise revize edilir.
(5)
(Ek:RG-12/10/2025-33045) Eylem
planları;
a)
Gübrelerin toprağa uygulanmasının uygun olmadığı kapalı dönemleri,
b)
Hayvansal gübre depolama ünitelerinin inşa nitelikleri,
c)
Hayvansal gübre depolama ünitelerinin kapasitesinin; nitrata hassas
bölgelerde gübrelerin toprağa uygulanmasının uygun olmadığı en uzun dönem
süresince depolama için gerekli olan miktarlardan daha fazla olacak şekilde
belirlenmesi ve depolama kapasitesini aşan miktarlardaki hayvan gübresinin
çevreye zarar vermeyecek usuller ile elden çıkarılacağının yetkili
kuruluşlara kanıtlanabilmesi istisnai durumu,
ç)
Toprağa uygulanacak gübre miktarının; çevre dostu tarımsal uygulamalarına
uygun şekilde nitrata hassas bölgenin toprak şartları, toprak tipi, eğimi,
iklim şartları, yağış miktarı ve sulama, arazi kullanımı, mevcut tarımsal
uygulamalar, bitki rotasyon sistemleri ile bitkilerin öngörülebilen azot
gereksinimleri ve topraktan ve gübrelemeden bitkilere gelen azot miktarı
arasındaki dengeyi gözetecek şekilde sınırlandırılması,
d)
Bitkilere topraktan ve gübrelerden geçen azot miktarının; bitkilerin azot
kullanmaya başladığı dönemde toprakta mevcut olan azot miktarı, topraktaki
organik azot rezervlerinin mineralizasyonu yoluyla sağlanan azot
miktarı ve gübrelerden gelen azot miktarı göz önünde bulundurularak
belirlenmesi,
e)
Nitrata hassas bölgelerde toprağa hayvansal gübre ile verilebilecek saf
azot miktarının; bölge, toprak ve iklim özellikleri ile bitki ihtiyacı
dikkate alınarak hektar başına yılda en fazla 170 kg olarak uygulanması,
f)
İlk dört yıllık eylem planları esnasında ve sonrasında uzun yetişme
dönemleri, yüksek azot alan ürünler ve yüksek denitrifikasyon kapasitesine
sahip topraklar gibi koşulların yol açtığı istisnai durumlarda farklı azot
miktarlarının belirlenebilmesi,
hususlarını kapsar.
Eylem planları
MADDE 9 – (Mülga:RG-12/10/2025-33045)
İzleme programları
MADDE 10 – (1) (Değişik
ibare:RG-12/10/2025-33045) 8 inci maddeye göre hazırlanan
eylem planlarının uygulama etkinliğini değerlendirmek amacıyla Bakanlık
tarafından izleme programları oluşturulur. İzleme programı eylem
planlarında yer alan tüm faaliyetleri kapsayacak şekilde planlanır.
(2) Yer üstü ve yer altı sularında tarımsal
faaliyetlerden kaynaklanan nitrat konsantrasyonu Bakanlıkça izlenir.
İzleme, Ulusal İzleme Ağı çerçevesinde yapılır. Ancak ihtiyaç doğrultusunda
Bakanlık yeni izleme noktaları belirler.
(3) Sularda tarımsal faaliyetlerden kaynaklanan
nitrat konsantrasyonunun izlenmesinde aşağıdaki hususlara uyulur:
a) Yer üstü suyu örnek alma istasyonlarında ayda
bir kez, sel dönemlerinde ise daha sık örnekleme yapılır.
b) Yer altı su kütlelerini temsil eden örnek alma
istasyonlarında yılda dört kez örnekleme yapılır.
c) Nitrat konsantrasyonu 25 mg/l’nin altında
bulunan ve nitrat içeriğini artırması olası herhangi bir yeni faktörün
görülmemesi durumunda her sekiz yılda bir izleme programı tekrarlanır.
Bunun dışında kalan durumlarda izleme programı her dört yılda bir
tekrarlanır.
ç) (Değişik ibare:RG-12/10/2025-33045)
Yer üstü sularının ötrofikasyon düzeyi her dört yılda bir gözden
geçirilir.
d) (Ek:RG-12/10/2025-33045)
Nitrata hassas bölgeler belirlendikten sonra Nitrat Eylem Planının ilk üç
yılında yer üstü ve yer altı sularında yılda dört kez örnekleme yapılır.
Dördüncü yıl (a) ve (b) bentlerine göre örnekleme yapılır.
Referans ölçüm metotları
MADDE 11 – (Mülga:RG-12/10/2025-33045)
Avrupa Birliği mevzuatına uyum
MADDE 11/A- (Ek:RG-12/10/2025-33045)
(1) Bu Yönetmeliğin hazırlanmasında, Tarımsal
Kaynaklı Nitrat Kirliliğine Karşı Suların Korunmasına İlişkin 12/12/1991
tarihli ve 91/676/AET sayılı Konsey Direktifi dikkate alınmıştır.
Yürürlükten kaldırılan yönetmelik
MADDE 12 – (1) 18/2/2004 tarihli ve 25377
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tarımsal Kaynaklı Nitrat Kirliliğine
Karşı Suların Korunması Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.
Yürürlük
MADDE 13 – (1) Bu Yönetmelik yayımı
tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 14 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini (Değişik ibare:RG-12/10/2025-33045) Tarım
ve Orman Bakanı birlikte yürütür.
|