Danıştay 13. Daire Başkanlığı

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2022/2902 E.  ,  2023/3263 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y

İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının bozulmasına dair Danıştay Onüçüncü Dairesi'nin 12/04/2022 tarih ve E:2016/3807, K:2022/1582 sayılı kararının; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 3622 sayılı Kanun ile değişik 54. maddesi uyarınca düzeltilmesi istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :

Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, Sistem Kullanım Anlaşmasının 9. maddesinde yer alan, "TEİAŞ tesislerinde kullanıcının bağlı bulunduğu fidere 00.00 - 24.00 saatleri arasında 4 (dört) veya daha fazla arıza intikal ederek kesicinin açması" ile "İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişilerin iletim sisteminin her bir ölçüm noktasında çekecekleri endüktif reaktif enerjinin / verecekleri kapasitif reaktif enerjinin, aktif enerjiye oranının ilgili mevzuata uygun olmaması" şeklinde tanımlanan ihlâller nedeniyle hakkında düzenlenen Ağustos 2014 dönemine ilişkin ... tarih ve ... nolu, 242.234,52-TL'lik sistem kullanım ceza faturasının Bulanık Trafo Merkezi dışındaki trafo merkezlerine ait (Adilcevaz TM, Bağışlı TM, Erciş TM, Muş TM, Tatvan TM, Van TM, Hakkari TM) 229.825,78-TL'lik kısmının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; dava konusu ceza faturasının herhangi bir yasal dayanağının bulunmadığı, akdî ilişkinin zorunlu tarafı TEİAŞ tarafından hazırlanan Yöntem Bildirimi ve yine tek taraflı olarak hazırlanan ve davacının lisansa konu faaliyeti yürütebilmesi açısından imzalanması zorunlu olan idari sözleşme ile getirildiği, cezai şartın yasal dayanağı olmaksızın ikincil düzenleme niteliğindeki yöntem bildirimi ve idari sözleşme ile getirilmesinin hukuka aykırı olduğu, bu sebeple dava konusu uyuşmazlığın yöntem bildirimi ve idari sözleşmedeki cezaî şart hükümlerinin ihmal edilmesi suretiyle çözümlenmesi gerektiği, bu durumda, davacı şirkete yasal bir dayanağı olmadan cezai şart uygulanmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Daire kararının özeti: Davalı idarenin temyiz başvurusu üzerine Dairemizce, davacı şirket ile TEİAŞ arasında iletim sisteminin kullanımı açısından kurulması gerekli akdî ilişkinin kurulduğu, dava konusu işlemin hukukî mahiyeti itibarıyla, sözleşmeden kaynaklanan bir cezaî şart niteliğinde olduğu, bu anlamda sistem kullanım anlaşmasını imzalamış ve bu anlaşmada yer alan hüküm ve şartları kabul etmiş taraflar hakkında uygulama alanı bulabileceği;

Bu itibarla, davacı şirket ile TEİAŞ arasında akdedilen Sistem Kullanım Anlaşması'nın "Cezaî Şartlar" başlıklı 9. maddesinin ihlâl edildiğinin sabit olduğu, idarî yaptırım niteliği bulunmayan anlaşmadan kaynaklanan cezaî şartın uygulandığı, dolayısıyla sistem kullanım ceza faturası düzenlenmesinin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle, temyize konu karar hukuk ve usule aykırı bulunmuş ve kararın bozulmasına karar verilmiştir.

KARAR DÜZELTME TALEP EDENİN İDDİALARI :

Davacı tarafından, dava konusu ceza faturasına dayanak gösterilen Sistem Kullanım Anlaşması'nın "Cezaî Şartlar" başlıklı 9. maddesinin yasal dayanağı bulunmadığı, suç ve cezaların kanuniliği ilkesi gereği Kanun'da düzenlenmeyen ve müeyyide öngörülmeyen bir cezaî yaptırımın idarî sözleşme ile düzenlenmesi mümkün olmadığından akdî ilişkinin tarafı olan davalı TEİAŞ tarafından hazırlanan ve şirketlerinin faaliyetini yürütebilmesi bakımından imzalanması zorunlu tutulan idarî sözleşme ile cezaî yaptırım uygulanmasında hukuka uygunluk bulunmadığı, faaliyet gösterdikleri bölgede yaşanan yoğun kış şartları ile güvenlik sorunları sebebiyle fider açma ve reaktif enerjiye ilişkin sınırların aşılmasının mücbir sebepten kaynaklandığı ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, düzeltilmesi istenen kararın usul ve yasaya uygun olduğu, ileri sürülen nedenlerin 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 54. maddesine uymadığı, bu nedenle istemin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Karar düzeltme isteminin kabulü ile Mahkeme kararının Daire kararında belirtilen gerekçe ile onanması gerektiği düşünülmektedir.

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

Kararın düzeltilmesi dilekçesinde ileri sürülen nedenler, 2577 sayılı Kanun'un Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen 3622 sayılı Kanun ile değişik 54. maddesi hükmüne uygun bulunduğundan, davacının karar düzeltme isteminin kabulü ile Dairemizin 12/04/2022 tarih ve E:2016/3807, K:2022/1582 sayılı kararı kaldırılarak uyuşmazlık yeniden incelendi:

MADDİ OLAY:

Elektrik dağıtım lisansı sahibi davacı şirket ile TEİAŞ arasında imzalanan İletim Sistemi Sistem Kullanım Anlaşması'nın "Cezaî Şartlar" başlıklı 9. maddesinde, "TEİAŞ tesislerinde kullanıcının bağlı olduğu fidere 00.00-24.00 saatleri arasında 4 (dört) veya daha fazla arıza intikal ederek kesicinin açması" ve "İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişilerin iletim sisteminin her bir ölçüm noktasında çekecekleri endüktif reaktif enerjinin/verecekleri kapasitif reaktif enerjinin, aktif enerjiye oranının ilgili mevzuata uygun olmaması" fiilleri cezaî şart uygulanması gereken ihlâller olarak tanımlanmış, söz konusu fiiller işlendiğinden bahisle davacı şirket adına Ağustos 2014 dönemine ilişkin 242.234,52-TL tutarındaki sistem kullanım ceza faturası düzenlenmiştir. Bunun üzerine, anılan faturanın 229.825,78-TL'lik kısmının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 1. maddesinde, bu Kanun'un amacının, elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanması olduğu;

2.maddesinde, bu Kanun'un, elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan veya perakende satışı, ithalat ve ihracatı, piyasa işletimi ile bu faaliyetlerle ilişkili tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini kapsadığı;

3.maddesinde, bu Kanun'un uygulanmasında, bağlantı anlaşmasının, bir üretim şirketi, dağıtım şirketi ya da tüketicinin iletim sistemine ya da dağıtım sistemine bağlantı yapması için yapılan genel ve özel hükümleri içeren anlaşmayı; sistem kullanım anlaşmasının, bir üretim şirketi, tedarik lisansı sahibi şirket veya tüketicinin iletim sistemini ya da dağıtım sistemini kullanımına ilişkin genel hükümleri ve ilgili kullanıcıya özgü koşul ve hükümleri içeren anlaşmayı ifade edeceği;

5.maddesinin birinci fıkrasında, lisans sahibi tüzel kişilerin lisansları kapsamında sahip oldukları haklarına ve yükümlülüklerine ilişkin usul ve esasların Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenleneceği kurala bağlanmıştır. 6446 sayılı Kanun'a dayanılarak çıkarılan ve 28/05/2014 tarih ve 29013 (Mükerrer) sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Şebeke Yönetmeliği'nin "Reaktif enerjinin kompanzasyonu" başlıklı 14. maddesinde, "(1) İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişiler tarafından; aylık olarak sistemden çekilen endüktif reaktif enerjinin sistemden çekilen aktif enerjiye oranı yüzde yirmiyi, aylık olarak sisteme verilen kapasitif reaktif enerjinin sistemden çekilen aktif enerjiye oranı ise yüzde onbeşi geçemez. (...) (4) Reaktif enerjiye ilişkin olarak birinci fıkrada belirtilen oranlara uyulmaması durumunda, kullanıcılara uygulanacak yaptırımlar bağlantı ve sistem kullanım anlaşmalarında düzenlenir."; "Bağlantı anlaşması, sistem kullanım anlaşması ve yan hizmet anlaşması" başlıklı 36. maddesinde, "(1) Tüzel kişi tarafından üretim lisansının TEİAŞ’a verildiği tarihten itibaren altmış gün içerisinde bağlantı ve/veya sistem kullanım anlaşması TEİAŞ tarafından tüzel kişiye önerilir. (...) Tüzel kişi TEİAŞ’ın anlaşma önerisine otuz gün içerisinde yazılı yanıt verir. (2) Tarafların mutabakatı hâlinde bağlantı ve/veya sistem kullanımına ilişkin hüküm ve şartları içeren bağlantı ve/veya sistem kullanım anlaşması imzalanır. TEİAŞ ve lisans sahibi tüzel kişinin, bağlantı ve/veya sistem kullanımına ilişkin anlaşmanın hükümleri üzerinde mutabakata varamamaları hâlinde, ihtilaflar Kanun'un ve tarafların ilgili lisanslarının hükümlerine göre Kurum tarafından çözüme kavuşturulur ve konu hakkında alınan Kurul kararları bağlayıcıdır. (3) İletim sistemine halihazırda bağlı olan üretim tesisleri ile bağlantı ve/veya sistem kullanımına ilişkin olarak üretim tesisleri dışında gerçek ve tüzel kişiler tarafından TEİAŞ’a yapılan diğer başvurularda da aynı süreç uygulanır." kurallarına yer verilmiştir.

Davacı ile TEİAŞ arasında imzalanan İletim Sistemi Sistem Kullanım Anlaşması'nın "Cezaî Şartlar" başlıklı 9. maddesinde, "TEİAŞ tesislerinde kullanıcının bağlı olduğu fidere 00.00-24.00 saatleri arasında 4 (dört) veya daha fazla arıza intikal ederek kesicinin açması" fiili cezaî şart uygulanması gereken ihlâl olarak tanımlanarak, bu ihlâl için, "00.00-24.00 saatleri arasındaki her 4 (dört) açma için içinde bulunulan aya ait Sistem Kullanım Fiyatına göre hesaplanan bedelin %1'i oranında ceza uygulanır. 4'ün (dört) katına ulaşmayan açma sayılarının 4'ün (dört) katına doğru aşağı çekilerek hesaplanır. Buna ilave olarak, günde 4 (dört) ve katlarında açma olmasa dâhi aylık toplamda 20'nin (yirmi) üzerinde açma olması hâlinde bu miktarın aşıldığı her bir açma için kullanıcının, içinde bulunulan aya ait Sistem Kullanım Fiyatına göre hesaplanan bedelin % 0,2'si oranında ceza uygulanır. Günde 4 (dört) ve katlarında açma olsa dâhi ayda toplam 12 (on iki) açmaya kadar ceza uygulanmaz. Test, tekrar kapama ve paralel arıza kapsamındaki fider açmaları bu açmalarda dikkate alınmaz" cezaî şartı; "İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişilerin iletim sisteminin her bir ölçüm noktasında çekecekleri endüktif reaktif enerjinin/verecekleri kapasitif reaktif enerjinin, aktif enerjiye oranının ilgili mevzuata uygun olmaması" fiili cezaî şart uygulanması gereken ihlâl olarak tanımlanarak, bu ihlâl için, "kullanıcının o ayki sistem kullanım fiyatına göre hesaplanan bedelin %0,5'i oranında ceza uygulanır. Ceza, her uzlaştırma periyodu için yapılacak ölçümlerin sonucuna göre 00:00-24:00 saatleri arasında bir defadan fazla uygulanmaz. TEİAŞ tarafından sistem ihtiyacı için konulan kapasitör fider sayaç değerleri ölçümlere dâhil edilmez." cezaî şartı öngörülmüş; "Mevzuata Uyum" başlıklı 15. maddesinde, anlaşmanın yürürlük tarihinden sonraki mevzuat değişikliklerinin taraflar için bağlayıcı olacağı düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME :

Dosyanın incelenmesinden, uyuşmazlığa konu faturanın "bağlı olduğu fidere arıza intikal ederek kesicinin açması" ve "reaktif enerji sınır değerinin aşılması" ihlâlleri nedeniyle düzenlendiği; "bağlı olduğu fidere arıza intikal ederek kesicinin açması" ihlâline Adilcevaz, Bağışlı, Bulanık, Erçiş, Muş ve Van trafo merkezlerinin; "reaktif enerji sınır değerinin aşılması" ihlâline Hakkari, Muş ve Tatvan trafo merkezlerinin esas alındığı; davacı şirket ile TEİAŞ arasında Adilcevaz, Bağışlı, Erçiş, Muş, Van, Hakkari ve Tatvan trafo merkezleri için ayrı ayrı "İletim Sistemi Sistem Kullanım Anlaşması" imzalandığı; Bulanık trafo merkezi yönünden ise ceza faturasına konu dönem itibarıyla (Ağustos 2014) taraflar arasında sistem kullanım anlaşması bulunmadığı anlaşılmıştır.

1.Dava konusu ceza faturasının Adilcevaz, Bağışlı, Erçiş, Muş ve Van trafo merkezleri yönünden "bağlı olduğu fidere arıza intikal ederek kesicinin açması" ihlâline ilişkin kısmının incelenmesinden;

Davalı TEİAŞ tarafından tek taraflı olarak hazırlanan ve Kurul tarafından onaylanarak yürürlüğe giren 01/01/2014 tarihli İletim Sistemi Sistem Kullanım ve Sistem İşletim Tarifelerini Hesaplama ve Uygulama Yöntem Bildirimi'nin 1.4. maddesinde, bir kullanıcının, TEİAŞ ile Sistem Kullanım Anlaşması imzalamamış olmasına rağmen iletim sistemini kullanması hâlinde, Elektrik Piyasasında İletim ve Dağıtım Sistemlerine Bağlantı ve Sistem Kullanımı Hakkında Tebliğ’in Geçici 3. maddesi uyarınca kullanıcının Elektrik Piyasası Tarifeler Yönetmeliği doğrultusunda onaylanan sistem kullanım bedelini ve/veya sistem işletim bedelini ödeme yükümlülüğünün bulunduğu, sistem kullanım anlaşması bulunmaksızın iletim sistemini kullanmakta olan kullanıcıların, iletim sisteminde arz güvenilirliği ve kalitesinin sağlanması amacıyla maddede yer alan ihlâllerle karşılaşılması hâlinde ilgili cezaî işleme tâbi olacağı belirtilmiş; yukarıda belirtilen ihlâl ve cezası bu hâller arasında sayılmıştır.

Aktarılan kuralların değerlendirilmesinden, elektrik dağıtım faaliyetinde bulunan şirketlerin TEİAŞ ile Bağlantı Anlaşması ve Sistem Kullanım Anlaşması olmak üzere iki anlaşma imzalaması gerektiği, dava konusu işlemin hukukî mahiyeti itibarıyla, sözleşmeden kaynaklanan bir cezaî şart niteliğinde olduğu, bu anlamda yalnızca sistem kullanım anlaşmasını imzalamış ve bu anlaşmada yer alan hüküm ve şartları kabul etmiş taraflar hakkında uygulama alanı bulabileceği anlaşılmaktadır.

Davacı şirket ile TEİAŞ arasında sistem kullanım ceza faturasına esas alınan Adilcevaz, Bağışlı, Erçiş, Muş ve Van trafo merkezleri yönünden ayrı ayrı "İletim Sistemi Sistem Kullanım Anlaşması" imzalandığı anlaşılmış, davalı idarece düzenlenen "Fider Açmaları Raporu"nda, söz konusu trafo merkezleri yönünden fider açma nedenlerinin, sistem kullanım anlaşması uyarınca günlük ve aylık cezaya tâbi açma sayılarının bunların karşılığında uygulanacak ceza oranlarının ve ödenmesi gereken ceza tutarlarının belirtildiği görülmüştür.

Bu itibarla, "Sistem Kullanım Anlaşması"nın "Cezaî Şartlar" başlıklı 9. maddesinin Adilcevaz, Bağışlı, Erçiş, Muş ve Van trafo merkezleri yönünden ihlâl edildiğinin sabit olduğu, idarî yaptırım niteliği bulunmayan anlaşmadan kaynaklanan cezaî şartın uygulandığı, dolayısıyla dava konusu faturanın "bağlı olduğu fidere arıza intikal ederek kesicinin açması" ihlâline yönelik Adilcevaz, Bağışlı, Erçiş, Muş ve Van trafo merkezlerine ilişkin kısmının hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

2.Dava konusu ceza faturasının "reaktif enerji sınır değerinin aşılması" ihlâline ilişkin kısmı yönünden; Dosyanın incelenmesinden, davacı şirket ile TEİAŞ arasında dava konusu faturada "reaktif enerji sınır değerinin aşılması" ihlâline esas alınan Hakkari, Muş ve Tatvan trafo merkezleri için iletim sisteminin kullanımı açısından kurulması gerekli akdî ilişkinin kurulduğu anlaşılmıştır.

Dava konusu fatura ekinde yer alan reaktif kapasite aşımı ihlâline ilişkin "Ceza Muhteviyat Çizelgesi"nde, Sistem Kullanım Anlaşması'ndan farklı olarak, kullanıcı tarafından TEİAŞ'a ödenmesi gereken ceza kısmında "28/05/2014 tarih ve 29103 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Şebeke Yönetmeliği kapsamında cezai işlem Geçici 7. madde uyarınca değerlendirmeye alınmıştır." notu yer almış, uygulanacak oran ise %20 olarak belirtilmiştir.

Buna göre, dava konusu faturada, Sistem Kullanım Anlaşması'nın 9. maddesinde belirlendiği şekliyle, kullanıcının o ayki sistem kullanım fiyatına göre hesaplanan bedelin % 0,5'i üzerinden değil, Elektrik Şebeke Yönetmeliği'nin Geçici 7. maddesi uyarınca %20'si üzerinden hesaplama yapıldığı anlaşılmaktadır.

Elektrik Şebeke Yönetmeliği'nin "Reaktif enerji cezası" başlıklı Geçici 7. maddesinde, "İletim sistemine doğrudan bağlı tüketiciler ve dağıtım lisansına sahip tüzel kişiler tarafından, aylık olarak sistemden çekilen endüktif veya sisteme verilen kapasitif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranının, 14. maddede düzenlenen oranları aşması durumuna ilişkin olarak, bağlantı ve sistem kullanım anlaşmalarında Kurul Kararı ile gerekli düzenlemeler yapılıncaya kadar, reaktif enerji kullanım oranı 14. maddeye göre değerlendirilir ve ihlâl tespiti durumunda kullanıcılara o ayki sistem kullanım fiyatına göre hesaplanan bedelin %20’si oranında ceza uygulanır." kuralına yer verilmiş olmakla birlikte, Dairemizin 18/02/2015 tarih ve E:2014/2924 sayılı kararıyla anılan düzenlemenin yürütmesinin durdurulmasına, 15/11/2018 tarih ve K:2018/3202 sayılı kararıyla da iptaline karar verilmiş olup, anılan düzenlemenin iptali ile birlikte hukukî sonuçlarının da ortadan kalkacağı tabiidir.

Bu kapsamda, sözleşmeden kaynaklanan bir cezaî şart niteliğinde olan "reaktif enerji sınır değerlerini aşan kullanıcılar aleyhine yaptırım uygulanmasına" ilişkin olarak iptal edilmiş Yönetmelik düzenlemesine göre hareket edilemeyeceği, mevcut sözleşme hükümlerinin esas alınması gerektiği anlaşıldığından, dava konusu faturanın reaktif enerji cezasına ilişkin kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Öte yandan, dava konusu faturanın "bağlı olduğu fidere arıza intikal ederek kesicinin açması" ihlâline yönelik Adilcevaz, Bağışlı, Erciş, Muş ve Van trafo merkezlerine ilişkin kısmının hukuka uygun olduğu anlaşılmakla birlikte, dava konusu ceza faturasının bir bütün olarak "Ağustos 2014 dönemi Sistem Kullanım Ceza Ücreti"ne ilişkin tutarı içerdiği, konusunun ve içeriğinin ayrılamadığı görüldüğünden, faturanın tümüyle iptal edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, dava konusu ceza faturasında hukuka uygunluk, dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu Mahkeme kararında ise sonucu itibarıyla hukukî isabetsizlik görülmemiştir. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle;

1.Davalının temyiz isteminin reddine,

2.Dava konusu işlemin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının yukarıda belirtilen GEREKÇEYLE ONANMASINA,

3.Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, ...-TL karar düzeltme giderinin ise davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

4.Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine, 22/06/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.