Danıştay 2. Daire Başkanlığı

Danıştay 2. Daire Başkanlığı         2021/539 E.  ,  2023/3631 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y

Tic. Ltd. Şti.

İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesince verilen … günlü, E:…, K:… sayılı kararın, dilekçede yazılı nedenlerle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca taraflarca karşılıklı olarak temyizen incelenerek bozulması isteminden ibarettir. YARGILAMA SÜRECİ :

Dava Konusu İstem : Dava; İstanbul ili, Zeytinburnu ilçesi, … Mahallesi, … Caddesi, No:… adresinde bulunan akaryakıt istasyonu faaliyet konulu işyerinin faaliyetten men edilmesine ilişkin İstanbul Büyükşehir Belediyesi Zabıta Dairesi Başkanlığı Ruhsat ve Denetim Müdürlüğünün … günlü, …-… sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır.

İlk Derece Mahkemesi Kararının Özeti : ... İdare Mahkemesinin temyize konu kararıyla; davacı şirkete ait akaryakıt istasyonunun kamu arazisine tecavüzlü olup olmadığı hususunda taşınmaz mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu bilirkişilerce düzenlenen 18/09/2013 günlü bilirkişi raporunda akaryakıt istasyonunun Cevizlibağ tramvay istasyonu ile D-100 yolu bitişiğinde yer aldığı, tramvay istasyonu ile akaryakıt istasyonu arasında yaklaşık 3 metrelik kot farkının bulunduğu, istinat duvarı ile istasyon tarafında küçük ağaçlarla dar bir yeşil alanın olduğu, tramvay istasyonu indirme peronunun dar bir alana sıkıştığı, ulaşım aksının en önemli merkezi ve aktarma birimi olarak Cevizlibağ Metrobüs durağı üst geçit ile tramvay durağı ile önemli bir transfer merkezi konumunda bulunduğu, toplu taşıma aracı olan tramvay durağı, hemzemin geçiş yaya trafiğinin az da olsa çözüm üretilmesi amacıyla yeni iniş peronu yapımının planlandığı, Cevizlibağ tramvay durak ve peronlarının yer aldığı bu bölgede yapılan ölçümlerde davaya konu akaryakıt istasyonunun belediyeye ait bu yerde yaklaşık 100 m² tramvay peronuna doğru üçgen şeklinde bir tecavüzünün olduğunun tespit edildiği, indirme peronunun çok dar alanda kaldığı, mutlaka genişletilmesinin gerektiği, bu yerin katılması durumunda az da olsa iniş peronunun ferahlayacağı, bu doğrultuda tecavüzlü kısmın faaliyetten menine ilişkin işlemin mevzuata uygun olduğu görüşüne yer verildiği, dava konusu akaryakıt istasyonunun 100 m²'lik kısmının kamuya ait araziye tecavüzlü olduğu, anılan yer toplu taşıma istasyonu olarak kullanılacağından söz konusu yerdeki tecavüzün ortadan kaldırılmasının kamu yararı gereği olduğundan, dava konusu işlemin belirtilen kamuya ait araziye tecavüzlü olan 100 m²'lik kısmının faaliyetten men'ine ilişkin kısmında hukuka aykırılık bulunmadığı, bununla birlikte dava konusu akaryakıt istasyonunun söz konusu tecavüzlü kısımdan ibaret olmadığı dava konusu faaliyetten men işleminin tek gerekçesinin belirtilen 100 m²'lik kısma yapılan tecavüz olduğu göz önüne alındığında, işlemin konusunun bu kısım ile sınırlandırmayıp akaryakıt istasyonunun tamamının faaliyetten men'inde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin kısmen iptaline, kısmen de davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI :

Davacı tarafından, Mahkemenin bilirkişi raporunun ölçümleme ile ilgili kısmı esas alınarak karar verildiği, raporda dava konusu işlemden ziyade yapılmak istenilen peron genişleme çalışmasının trafiğe faydalı olup olmayayacağı hususunun incelendiği, keşif esnasında bilirkişilerce herhangi bir ölçümleme yapılmadığı sadece davalı idarenin ölçümleriyle yetinildiği, yine tecavüzlü olduğu iddia edilen alanın raporda belediye mülkiyetinde bulunduğu belirtilse de, alanın Vakıflar Genel Müdürlüğü mülkiyetinde olduğu, olayda İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in 21. maddesine dayanılarak faaliyetten men kararı verilemeyeceği, 100 m²'lik alanda bulunan akaryakıt depolarının kaldırılabilmesi için belediyece tadilat ruhsatı verilmesi gerektiği, işletmenin akaryakıt istasyonu olmasından dolayı 3572 sayılı Kanun'un 2. maddesinin (b) fıkrası gereğince anılan kanun hükümlerinin işyeri hakkında uygulanamayacağından İdare Mahkemesi kararının redde ilişkin kısmının bozulması istenilmektedir.

Davalı idare tarafından, bilirkişi raporunda indirme peronunun çok dar alanda kaldığı, mutlaka genişletilmesinin gerektiği, akaryakıt istasyonunun mevcut hali ile önemli bir risk taşıdığı ve öncelikli kamu yararı olan toplu taşıma için gerekli emniyetin sağlanması gerektiği görüşüne yer verildiğinden istasyonun mevcut haliyle yangın, patlama, genel güvenlik, trafik ve karayolları, toplum ve çevre sağlığı ile ilgili düzenlemelere aykırı faaliyet gösterdiğinin açık olduğu, Mahkeme kararında dava konusu akaryakıt istasyonunun söz konusu tecavüzlü kısımdan ibaret olmadığı ve dava konusu faaliyetten men işleminin 100 m²'lik tecavüzlü kısımla sınırlanmayıp akaryakıt istasyonunun tamamının faaliyetten men'inin hukuka aykırı olduğuna hükmedilse de kararda faaliyetten men kararlarının nasıl uygulanacağı husususunun tamamen göz ardı edildiği, tank ve teçhizatlarının bazılarının parsel sınırı dışına alınmayarak ve tadilat için de gerekli belgeleri ibraz etmeyerek gerek 3572 sayılı Kanun'un 4. maddesine gerekse de Yönetmeliğin 23. maddesine aykırı olarak faaliyet gösteren istasyon hakkında alınan faaliyetten men kararının istasyonun tamamına uygulanabileceği, tank ve pompaların bir kısmının faaliyetten men edilmesinin teknik olarak mümkün olmadığı ileri sürülerek, mahkeme kararının aleyhe olan kısmının bozulması istenilmektedir. TARAFLARIN CEVAPLARI: Davalı idare tarafından; davacının temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır.

Davacı tarafından; cevap verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : … DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

Karar veren Danıştay İkinci Dairesince; Danıştay Sekizinci Dairesi tarafından, gönderme kararı olmaksızın Danıştay Onuncu Dairesine, Danıştay Onuncu Dairesi tarafından ise; Danıştay Başkanlık Kurulunun 18/12/2020 günlü, K:2020/62 sayılı kararının "Ortak Hükümler" kısmının 6. fıkrası uyarınca, ayrıca bir gönderme kararı verilmeksizin Dairemize iletilen dosyada, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı Kanun'un 17. maddesinin 2. fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY :

Mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait olan İstanbul ili, Zeytinburnu ilçesi, … Mahallesi, … Caddesi, No:.. adresinde bulunan 7127 m² alanlı taşınmazın davacı şirket tarafından 01/12/1992 tarihinde kiralanarak petrol istasyonu tesisi kurulduğu, söz konusu parselin 1997 onaylı 1/1000 ölçekli uygulama imar planında akaryakıt istasyonu alanında kaldığı, … günlü, … sayılı Gayri Sıhhi Müesseseler İnceleme Kurulu kararıyla davacı şirket adına akaryakıt ve LPG otogaz ruhsatı düzenlendiği, İstanbul Ulaşım A.Ş'nin Ruhsat Denetim Müdürlüğüne gönderdiği … günlü, … sayılı yazıda Cevizlibağ tramvay istasyonunun akaryakıt istasyonu ile birleştiği yerde indirme peronu inşasının düşünüldüğü, inşai faaliyetler sırasında kadastral sınırın tespiti amacıyla yaptırılan ölçümde akaryakıt istasyonunun belediye arazisine tecavüzlü olduğunun anlaşıldığı belirtilip, işgal edilen arazinin belediyeye iadesi ve işgal edilen mülkteki, teçhizat, tesisat ve depo gibi taşınır ve taşınmaz varlıkların tahliyesi hususunda gereğinin yapılmasının istenildiği, bu yazıya istinaden Ruhsat Denetim Müdürlüğünün 19/06/2012 günlü yazıyla mevcut tank ve tesisatların bir kısmının parsel dışına taşarak sınır ihlali yapıldığı tespit edildiğinden bahisle tank ve tesisatların parsel sınırına alınması için davacıya 15 gün içinde Ruhsat Denetim Müdürlüğüne başvurulması yönünde ihtarda bulunulduğu, davacı şirket tarafından 10/07/2012 günlü dilekçeyle tekrar inceleme yapılmasının talep edilmesiyle, Ruhsat ve Denetim Müdürlüğünün 30/07/2012 günlü yazısında davacı tarafından sunulan belgelerin eski tarihli olması nedeniyle mevcut duruma uygun olmadığı gerekçesiyle 19/06/2012 günlü yazıya göre işlem yapılması gerektiğinin bildirildiği, bu kez davacı şirket tarafından 22/08/2012 günlü başvuruyla avan projelerin onaylanarak tadilat ruhsatı verilmesinin talep edildiği, idarece tadilat avan projelerin yetersiz ve eksik olduğu belirtilerek belge eksikliklerinin 7 gün içinde tamamlanmasının istenildiği, Emlak Müdürülüğü Teknik Büro Şefliği tarafından düzenlenen … günlü rapordaki … ada, … parsel üzerinde mevcut duvarın yaklaşık 100 m²'lik kısmının kamuya ait taşınmaza tecavüzlü olduğu yönündeki tespit uyarınca tecavüzlü kısımların giderilmesi için davacıya süre verilmesine karşın eksik belgeler tamamlanarak tecavüzlü kısımların kaldırılmasına yönelik müracaatta bulunmadığından bahisle … günlü, … sayılı işlemle 5393 sayılı Kanun'un 80. maddesi ile İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in 21. maddesi uyarınca söz konusu akaryakıt LPG otogaz istasyonunun faaliyetten men edilmesine karar verilmesi üzerine anılan işlemin iptali istemiyle temyizen incelenen davanın açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT : 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun, "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinde;

2.ve 3. sınıf gayrisıhhî müesseseleri ruhsatlandırmak ve denetlemek ilçe belediyelerinin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır. 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun, "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" başlıklı 15. maddesinde; "l) Gayrisıhhî müesseseler ile... ruhsatlandırmak ve denetlemek." kuralına ve "Şehirlerarası özel otobüs terminali işletmesi ve akaryakıt istasyonları" başlıklı 80. maddesinde ise, "Belediye sınırları ve mücavir alanları içinde, ...her türlü akaryakıt ile sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) istasyonlarına nazım imar ve uygulama imar plânına uygun olmak kaydıyla belediye tarafından izin verilebilir. Akaryakıt istasyonlarına izin verilmesi için nazım imar plânında akaryakıt istasyonu olarak gösterilmesi şarttır. Bu istasyonlara çalışma ruhsatı büyükşehirlerde büyükşehir belediyesi tarafından verilir." kuralına yer verilmiştir. 3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun'un 3. maddesinde; İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatını vermeye yetkili merciler; Belediye hudutları ve mücavir alan dışında kalan işyerleri ve işletmelere il özel idareleri, Belediye hudutları ile mücavir alan içinde kalan tüm işyerleri ve işletmelere belediyeler ile Belediye hudutları ve mücavir alan içinde kalan işyeri ve işletmelerden büyükşehir belediyesi olan yerlerde;

2.ve 3. sınıf gayrisıhhi müesseseler için büyükşehir belediye başkanlığı ile sıhhi ve sair işletmeler için ise büyükşehir belediyesi içinde kalan diğer belediye başkanlıkları olarak belirlenmiş ve 4. maddesinde ise, 3. maddede belirtilen mercilerin, iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde; a) İnsan sağlığına zarar vermemek, b) Çevre kirliliğine yol açmamak, c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak genel kriterlerine göre düzenlenecek yönetmeliği esas alacakları kuralı yer almıştır.

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 4. maddesinde; konutlardan ve insan ikametine mahsus diğer yerlerden mutlaka uzak bulundurulmaları gerekmeyen, bununla birlikte müessesenin faaliyetinin gerektirdiği durumlarda izin verilmeden önce civarında ikamet edenlerin esenlik ve istirahati hususunda konumu, tesisatı ve vaziyeti itibarıyla bir zarar vermeyeceğine kanaat oluşması için inceleme yapılması gerekli müesseseler, 2. sınıf gayrisıhhî müessese olarak tanımlanmış;

5.maddesinde; işyerlerinde aranacak genel şartlar arasında "c) Özel yapı şeklini gerektiren.." akaryakıt istasyonu için, yapı kullanma izin belgesinin alınmış olması şartına yer verilerek; "Açılma ruhsatı" başlıklı 21. maddesinde; "Yer seçimi ve tesis kurma izni verilmiş veya deneme izni sonunda çalışmasında sakınca bulunmadığı anlaşılan 1. sınıf gayrisıhhî müesseselerin çalışabilmesi için müracaatı takip eden yedi gün içinde yetkili idarenin inceleme kurulu tarafından yerinde inceleme yapılacağı, çevre izni veya çevre izin ve lisans belgesi mevzuat hükümlerine uygun olan yerler için diğer tüm bilgi ve belgeler de dikkate alınmak suretiyle, Örnek 4’teki açılma izni raporu düzenleneceği ve yetkili idareye sunulacağı, yetkili idarenin en üst amiri veya görevlendireceği yetkili tarafından üç gün içerisinde işyeri açma ruhsatı düzenleneceği, birinci sınıf gayrisıhhî müessese başvuru ve beyan formunda yer alan bilgiler esas alınarak bir ay içinde yapılan denetimlerde, beyan edilen hususlara aykırı bir durumun tespiti halinde ilgililer hakkında gerekli kanunî işlem yapılacağı, aykırılık ve noksanlıklar toplum ve çevre sağlığı açısından bir zarar doğurmuyorsa, tedbirlerin alınması ve noksanlıkların giderilmesi için bir yılı geçmemek üzere süre verileceği, verilen süre içinde aykırılık ve noksanlıklarını gidermeyen işletmelerin faaliyeti söz konusu aykırılık ve noksanlıklar giderilinceye kadar durdurulacağı, ruhsatın verilmesinden sonra yetkili idare tarafından yapılacak denetim sonucunda toplum ve çevre sağlığı açısından zararlı olan işletmelerin faaliyeti, noksanlıklar ve aykırılıklar giderilinceye kadar derhal durdurulacağı, "İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler" başlıklı 23. maddesinde ise; yetkili idarelerin, 2. ve 3. sınıf gayrisıhhî müesseseler için yapacağı beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alacağı; Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, bu kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde ise, işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilerek, bu süre içinde noksanlık ve aykırılıkların giderilmemesi halinde verilmiş olan ruhsatın, yetkili idare tarafından iptal edilerek, işyerinin kapatılacağı ve son fıkrasında 2. sınıf gayrisıhhî müesseselerden akaryakıt ile sıvılaştırılmış petrol gazı, sıvılaştırılmış doğal gaz ve sıkıştırılmış doğalgaz istasyonları ve benzeri yerlere müsaade verilmezden evvel civarında ikamet edenlerin sıhhat ve istirahatleri üzerine gerek tesisatları ve gerekse vaziyetleri itibarıyla bir zarar vermeyeceğine kanaat oluşturulması için yetkili idarelerce inceleme yapılmasının zorunlu olduğu; "Denetim" başlıklı 24. maddesinde ise, gayrisıhhî müesseselerin, çevre ve toplum sağlığı açısından yetkili idareler tarafından denetleneceği ve yetkili idarenin en üst amiri veya görevlendireceği kişinin gerekli tedbirleri almak veya aldırmakla sorumlu olduğu düzenlenmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME :

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, uyuşmazlığa esas ruhsat yönünden yetkili idare olan davalı idarenin, dava konusu LPG faaliyet konulu ruhsatlandırma işlemi sırasında yapacağı incelemede; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranılmaması yanında; yapı kullanma izin belgesinin bulunması, karayolu trafik güvenliğinin sağlanmış olması, nazım ve uygulama imar planlarına da uygun olması hususları yönünden değerlendirme yapacağı, işyeri açma ve çalışma ruhsatı verildikten sonra yapılacak denetimlerde ise mevzuata uygun olmayan unsurların ve noksanlıkların tespit edilmesi halinde; Yönetmeliğin 21. maddesiyle, 1. sınıf gayrisıhhi müesseseler yönünden; toplum ve çevre sağlığı açısından zararlı olan işletmelerin faaliyetinin, noksanlıklar ve aykırılıklar giderilinceye kadar derhal durdurulacağı düzenlemiş olmasına karşın;

2.ve 3. sınıf gayrisıhhi müesseseler yönünden 23. maddesinde ise; işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilerek, bu süre içinde noksanlık ve aykırılıkların giderilmemesi halinde verilmiş olan ruhsatın, yetkili idare tarafından iptal edilerek, işyerinin kapatılacağının düzenlendiği anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlık konusu olayda; Cevizlibağ tramvay istasyonunun davacı şirket tarafından işletilen akaryakıt istasyonu ile birleştiği duvarın bulunduğu alanda indirme peronu inşası için İstanbul Ulaşım A.Ş tarafından kadastral sınır tespiti amacıyla bölgede yapılan ölçümler neticesinde davaya konu işyerince ilave peronun yapılacağı yerdeki araziye sınır tecavüzünde bulunulduğunun İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığına bildirimi üzerine, Emlak Müdürlüğü Teknik Büro Şefliği elemanları tarafından yapılan inceleme sonucu … ada, … parseldeki duvarın yaklaşık 100 m²'lik kısım yönünden ana artere tecavüzlü olduğu tespitiyle, davacı firmaya tecavüzlü kısımların giderilmesi için yapılan süreli tebligatlara karşın tecavüzlü kısmın kaldırılmasına yönelik idareye müracaatta bulunulmadığından bahisle İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik 21. maddesi uyarınca … günlü, … sayılı işlem ile işyerinin faaliyetten men'ine karar verildiği görülmekte ise de; dava konusu işlemde dayanak alınan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in 21. maddesinde, 1. sınıf gayrisıhhi müesseseler yönünden toplum ve çevre sağlığı açısından zararlı olan işletmelerin faaliyetinin, noksanlıklar ve aykırılıklar giderilinceye kadar derhal durdurulacağının düzenlendiği, olayda davaya konu işyerine yönelik toplum ve çevre sağlığı açısından zararlı faaliyet yürütüldüğü yönünde herhangi bir tespit bulunmadığı gibi, sadece 1. sınıf gayrisıhhî müesseseler yönünden uygulanma imkanı bulunan anılan maddenin "Akaryakıt ve LPG Otogaz Satış İstasyonu" faaliyet konulu 2. sınıf gayrisıhhi müessese niteliğindeki işyerine uygulanamayacağı, dolayısıyla İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in 23. maddesi uyarınca geçerli bir işyeri açma ve çalışma ruhsatı olan davacı şirkete ait işyeriyle ilgili olarak mevzuata aykırılıkların tespiti halinde öncelikle aykırılıkların giderilmesi için bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilip, süre sonunda aykırılıkların devam ettiğinin idare tarafından tespiti halinde öncelikle ruhsatı iptal edilerek, iş yerinin faaliyetten men edilmesi gerekirken, anılan Yönetmeliğin 21. maddesi uygulanmak suretiyle davacı şirkete ait işyerinin doğrudan faaliyetten men edilmesine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığından, dava konusu işlemin akaryakıt istasyonunun kamuya ait araziye tecavüzlü olan kısmının faaliyetten men'ine ilişkin kısmı yönünden reddi, diğer kısımlarının faaliyetten men'ine ilişkin kısmının iptali yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle;

1.TARAFLARIN TEMYİZ İSTEMLERİNİN KABULÜNE,

2.... İdare Mahkemesince verilen … günlü, E:…, K:… sayılı kararın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun temyize konu kararın verildiği tarih itibarıyla yürürlükte olan haliyle 49. maddesinin 1/b fıkrası uyarınca BOZULMASINA,

3.Aynı maddenin 3622 sayılı Yasa ile değişik 3. fıkrası uyarınca, yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın adı geçen İdare Mahkemesine gönderilmesine,

4.2577 sayılı Yasa'nın (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen günden itibaren onbeş (15) gün içinde Danıştay'da karar düzeltme yolu açık olmak üzere, 15/06/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.