Danıştay 13. Daire Başkanlığı

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2023/1542 E.  ,  2023/3039 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y

…

İSTEMİN KONUSU : …İdare Mahkemesi'nin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Mersin ili, Erdemli ilçesi, …Mahallesi, …ada, …sayılı parselde bulunan taşınmazın satışına ilişkin 16/09/2021 tarihinde gerçekleştirilen ihalenin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesi’nce verilen kararda; uyuşmazlık konusu taşınmazın mülkiyetinin Hazine'ye ait olduğu, …tarih ve …sayılı işlemle taşınmazın 6306 sayılı Kanun'un 3. maddesinin 3. fıkrası uyarınca Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'na tahsis edildiği, Bakanlık Makamı'nın 03/06/2021 tarih ve 1039929 sayılı Olur'u ile Rezerv Yapı Alanı olarak belirlendiği, daha sonra Bakanlık Makamı'nın 21/06/2021 tarih ve 1153813 sayılı Olur'u ile de Rezerv Yapı Alanı olarak belirlenen dava konusu taşınmaz ile birlikte 110 adet taşınmazın 6306 sayılı Kanun'un 6/5-e maddesi uyarınca satışlarının açık artırmalı satış yöntemi ile yapılmasına, satıştan elde edilecek gelirin dönüşüm projeleri özel hesabına aktarılmasına karar verildiği, söz konusu taşınmazın bulunduğu alanın imar planında günübirlik turizm tesis alanı ve turizm tesis alanı olarak planlandığı, taşınmaz üzerindeki yapılar için alınan yapı kayıt belgelerinin Mersin Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından 20/09/2021 tarihinde iptal edilerek kamu kurum ve kuruluşlarına söz konusu yapı kayıt belgeleri ile ilgili işlem tesis edilmemesi yönünde bildirimde bulunulduğu, 396 sayılı Milli Emlak Genel Tebliği'nin 4. maddesine göre özel kanun hükümleri gereği kamu kurum ve kuruluşlarına tahsisi, devri, terki ve kullanım hakkı verilmesi gereken taşınmazlar ile yapı kayıt belgesi iptal edilen taşınmazların satılmayacağının belirtildiği, gerek yapı kayıt belgesinin sonradan iptal edilmiş olması gerekse de taşınmazın 396 sayılı Milli Emlak Genel Tebliği'nin 4. maddesinde sayılan satılamayacak taşınmazlar arasında yer alması nedeniyle davacının yapı kayıt belgesine istinaden 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesi kapsamında doğrudan satın alma hakkının bulunmadığı, diğer taraftan, 4706 sayılı Kanun'un 5. maddesinde, Hazine'ye ait taşınmazlardan, 30/03/2014 tarihinden önce üzerinde yapılanma olanların; Hazine adına tescil tarihine bakılmaksızın öncelikle yapı sahipleri ile bunların kanunî veya akdi haleflerine satılmak ya da genel hükümlere göre değerlendirilmek üzere ilgili belediyelere bedelsiz olarak devredileceği belirtilmekte ise de, Belediyenin söz konusu taşınmaza ilişkin herhangi bir devir talebi olmadığından, bu hüküm kapsamında da davacının doğrudan hak sahipliğinin oluşmadığı, Rezerv Yapı alanı olarak belirlenen dava konusu taşınmazın satıştan elde edilecek gelirinin Dönüşüm Projeleri Özel Hesabına yatırılmak üzere 16/09/2021 tarihinde açık artırma usulü ile satışı yapılmak üzere ihaleye çıkartıldığı;

Bu durumda, dava konusu taşınmaza ilişkin yapı kayıt belgelerinin Mersin Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından iptal edilmesi ve taşınmazın 396 sayılı Milli Emlak Genel Tebliği'nin 4. maddesinde sayılan satılamayacak taşınmazlar arasında yer alması nedeniyle, davacının yapı kayıt belgesine istinaden 3194 sayılı İmar Kanunu'nun Geçici 16. maddesi hükmünden faydalanamayacağı, 4706 sayılı Kanun kapsamında taşımazın doğrudan hak sahiplerine satılması için ilgili taşınmazın Belediye'ye devrinin gerektiği, olayda ise ilgili Belediye tarafından taşınmazın devrine yönelik herhangi bir talepte bulunulmadığı, bu nedenle de davacının bu Kanun kapsamında da öncelikle satın alma hakkının oluşmadığı, mülkiyeti Hazine'ye ait olan taşınmazın Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'na tahsis edildiği ve rezerv yapı alanı olarak belirlendiği, rezerv yapı alanı olarak belirlenen söz konusu taşınmazın dönüşüm projeleri özel hesabına gelir elde etmek amacıyla 6306 sayılı Kanun kapsamında satışına karar verildiği anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, 6306 sayılı Kanun’un 6. maddesinin 5. fıkrasının e, f, g, ğ bentlerinin ve 6. maddenin 6. fıkrasının Anayasa’nın 5, 12, 23, 35, 40, 43, 44, 45, 46, 47 ve 63. maddelerine aykırı olduğu, uyuşmazlık konusu taşınmaz üzerinde zilyetliği bulunduğu, davalı idare tarafından rekabet koşullarının oluşturulmadığı, ihalenin gerçekleştiği tarihte yapı kayıt belgesinin bulunduğu, ihaleden sonra hukuka aykırı bir şekilde bu belgenin iptal edildiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu, temyiz dilekçesinde yer verilen iddiaların temyize konu Mahkeme kararının bozulmasını gerektirecek nitelikte olmadığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ :

A. Maddi Olay:

Davacı tarafından, Hazine'ye ait uyuşmazlık konusu taşınmaz üzerinde yapı yapmış ve bu yapıya 21/07/2018 tarihinde yapı kayıt belgesi düzenlenmiştir. Anılan belge en son 08/02/2019 tarihinde 10 m2'lik yapı için güncellenmiştir. Davacı aynı zamanda 07/01/2019 tarihinde uyuşmazlık konusu taşınmazı satın alma talebinde bulunmuştur.

Taşınmaz, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nca 03/06/2021 tarihinde rezerv yapı alanı olarak ilan edilmiştir. 21/06/2021 tarihinde ise taşınmazın 6306 sayılı Kanun kapsamında açık artırmalı olarak satışının yapılmasına anılan idare tarafından onay verilmiş, ihalenin yapılacağından haberdar olan davacı tarafından bakılan dava açılmıştır.

B. İlgili Mevzuat: 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'un 2.

maddesinin 1. fıkrasının (c) bendinde, "(1) Bu Kanunun uygulanmasında; (...) (c) Rezerv yapı alanı: Bu Kanun uyarınca gerçekleştirilecek uygulamalarda yeni yerleşim alanı olarak kullanılmak üzere, TOKİ’nin veya İdarenin talebine bağlı olarak veya resen Bakanlıkça belirlenen alanları ifade eder.;

3.maddesinin 3. fıkrasında, "Bakanlığın talebi üzerine; 28/12/1960 tarihli ve 189 sayılı Millî Savunma Bakanlığı İskân İhtiyaçları İçin Sarfiyat İcrası ve Bu Bakanlıkça Kullanılan Gayrimenkullerden Lüzumu Kalmıyanların Satılmasına Salâhiyet Verilmesi Hakkında Kanun ve 18/12/1981 tarihli ve 2565 sayılı Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu kapsamında bulunan yerler de dâhil olmak üzere, riskli alanlarda ve rezerv yapı alanlarında olup Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlardan; a) Kamu idarelerine tahsisli olanlar Cumhurbaşkanı kararıyla, b) Kamu idarelerine tahsisli olmayanlar, ilgili kamu idaresinin görüşü alınarak, Bakanlığa tahsis edilir veya Bakanlığın talebi üzerine TOKİ’ye ve İdareye bedelsiz olarak devredilebilir.";

6.maddesinin 5. fıkrasının (e) bendinde, "Bakanlık; (...) (e) Hazine mülkiyetinde olup bu Kanun kapsamında Bakanlığa tahsis edilen taşınmazları; Kanun kapsamında Bakanlıkça kamulaştırılan taşınmazları ve yürütülen uygulamalar neticesinde Bakanlık payına düşen taşınmazları, dönüşüm projeleri özel hesabına gelir elde etmek amacıyla kiralamaya ve satmaya yetkilidir. (...) (ç) bendinde belirtilen uygulamalar, Bakanlığın bağlı, ilgili ve ilişkili kurum, kuruluş ve bunların iştirakleriyle ve 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tabi idareler ile iş birliği içinde veya gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri ile özel hukuka tâbi anlaşmalar çerçevesinde de yapılabilir. Kanun kapsamında Bakanlığın tasarrufuna geçen taşınmazlardan hak sahiplerine verilecek olanlar dışındaki taşınmazların kiralanması ve satışı 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerinden istisnadır. Bakanlık, kiralama ve satış işlemlerine ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir. (b) bendi uyarınca yapılacak satın alma ve trampada; Bakanlıkça yapılan satın alma/trampa teklifinin malikçe kabul edilmesi durumunda yapılan anlaşmaya ilişkin bir tutanak düzenlenir ve taraflarca imzalanır. Anlaşmaya konu taşınmaz malın tüm hukukî ve fiili vasıfları ile satın alma bedelini, malikin kimlik bilgilerini ve taşınmazların tapuda tesciline veya terkinine dair kabul beyanlarını da ihtiva eden bu tutanak malikin ferağ beyanı ve tapuda Hazine adına yapılacak tescilin hukukî sebebi sayılır. Taşınmazın Hazine adına tescili veya terkini bu tutanağa istinaden tapu müdürlüğünce resen yapılır." kurallarına yer verilmiştir. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun Geçici 16. maddesinin 7. fıkrasında, "Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazineye ait taşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, bu taşınmazlar Bakanlığa tahsis edilir. Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerinin 31/12/2022 tarihine kadar yapacakları satın alma talepleri üzerine taşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır." kuralına yer verilmiştir.

C. Hukukî Değerlendirme:

İdarî işlemlerin hukuka uygunluğu, idarî yargı yerlerince, işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları yönünden denetlenmektedir. İdarî işlemin sebep unsuru, idareyi idari işlemi tesis etmeye iten etkendir. Sebep unsurunun kanun koyucu tarafından bizzat gösterildiği hâllerde idare bağlı yetki içerisinde olup, kanunda gösterilen sebepten başka bir sebeple idarî işlemi tesis etmesi hukuka aykırıdır. 6306 sayılı Kanun'un 2. maddesinde rezerv yapı alanları, yeni yerleşim alanları olarak kullanılmak üzere Bakanlıkça re'sen ilan edilebilen alanlar olarak tanımlanmıştır. Bu alanlar içerisinde Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlardan kamu idarelerine tahsisli olmayanlar, ilgili idarenin uygun görüşü ile davalı idareye tahsis edilmektedir. İdareye tahsis edilen bu taşınmazlar 6306 sayılı Kanun'un 6. maddesinin 5. fıkrasının (e) bendi uyarınca satılabilmektedir.

Uyuşmazlık konusu taşınmaz, davalı idarenin 03/06/2021 tarih ve 1039929 sayılı kararıyla Rezerv Yapı Alanı olarak belirlenmiştir. Yukarıda da açıklandığı üzere Rezerv Yapı Alanı ancak yeni yerleşim alanı olarak kullanılmak üzere belirlenebilir. Ancak davalı idarenin işlemleri incelendiğinde, Rezerv Yapı "Alanı" belirlenmesi gerekirken, herhangi bir alanın belirlenmediği, ekli listede yer alan, ada ve parsel numaralı yazılmak suretiyle, farklı il ve ilçelerde yer alan, aralarında herhangi bir bütünlük bulunmayan taşınmazların Rezerv Yapı "Alanı" olarak belirlendiği, gerekçe raporunda Rezerv Yapı Alanı olarak belirlenmesine yönelik "yeni yerleşim alanına" ilişkin herhangi bir değerlendirmenin yer almadığı, raporda Rezerv Yapı Alanlarında Bakanlığın taşınmaz satmaya ilişkin yetkisine vurgu yapıldığı, 21/06/2021 tarih ve 1153813 sayılı ihaleye çıkma kararıyla satışı gerçekleştirilen taşınmazlarda tapu devir işlemlerinin tamamlandığı tarihten itibaren geçerli olmak üzere taşınmazlar hakkındaki Rezerv Yapı Alanı kararının kaldırılmasına karar verildiği hususu birlikte değerlendirildiğinde, taşınmazın kanunda aranan "yeni yerleşim alanı" olmak üzere Rezerv Yapı Alanı ilan edilmediği anlaşılmaktadır.

Bu itibarla, uyuşmazlık konusu taşınmazın Rezerv Yapı Alanı olarak belirlenmesine yönelik 03/06/2021 tarih ve 39929 sayılı kararında sebep unsuru yönünden hukuka aykırı olduğu sonucuna varıldığından, bu karara dayanılarak alınan ihaleye çıkma kararı ve ihale işleminin hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

Öte yandan, 3194 sayılı Kanun'un Geçici 16. maddesi uyarınca yapı kayıt belgesi alan kişilerin, yapı kayıt belgesi düzenlenen taşınmazı rayiç bedeli üzerinden satın alma hakkı olduğu ve ihale tarihi itibarıyla davacının yapı kayıt belgesinin geçerli olduğu dikkate alındığında dava konusu işlemin bu yönüyle de hukuka aykırı olduğu düşünülmektedir.

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME : Davacının Anayasa'ya aykırılık itirazı ciddi bulunmamıştır. İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle;

1.Davacının temyiz isteminin reddine,

2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddi yolundaki … İdare Mahkemesi'nin …tarih ve E:…, K:…sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından anılan Mahkeme kararının ONANMASINA,

3.Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,

4.Posta giderleri avansından artan tutarın davacıya iadesine,

5.Kullanılmayan …-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya iadesine,

6.Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine,

7.2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 14/06/2023 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi. (X) KARŞI OY:

Kamuya ait taşınmazların satışında, rekabet ve idareye güven ilkelerinin gerçekleşebilmesi için, taşınmaz üzerinden hak iddiasında bulunan kişilerin hak iddialarının ihale öncesinde çözüme kavuşturulmuş olması gerekir. Aksi takdirde üzerinde hak iddiası olan taşınmazlar ileride daha fazla uyuşmazlığa yol açacaktır.

Uyuşmazlığın çözüme kavuşturulabilmesi için öncelikli olarak, davacıya ait yapı kayıt belgesi olan taşınmazın, ihaleye çıkarılmadan önce Rezerv Yapı Alanı olarak ilanına ilişkin …tarih ve …sayılı işlemin, ihale edildikten sonra ise anılan taşınmazın tapudaki devir işlemleri sonrasında Rezerv Yapı Alanı kararının kaldırılmasına yönelik kararının nedenlerinin ve hukukî dayanaklarının davalı idareden sorularak bu durumun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.

Bu itibarla, uyuşmazlık konusu taşınmazın bulunduğu alanın Rezerv Yapı Alanı olarak ilan edilmesine ilişkin davalı idarenin …tarih ve …sayılı işlemine karşı herhangi bir davanın açılıp açılmadığının araştırılması, dava açılmış ise bu davanın sonucu ile birlikte davacının yapı kayıt belgesinin iptaline yönelik işleme karşı açmış olduğu davanın sonucu beklenerek bir karar verilmesi gerektiği kanaatiyle çoğunluğun görüşüne katılmıyorum.