Danıştay 6. Daire Başkanlığı

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2023/2362 E.  ,  2023/9328 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y

İSTEMİN KONUSU: Danıştay Altıncı Dairesinin 28/06/2018 tarih ve E:2014/3103, K:2018/6334 sayılı bozma kararına uyularak verilen ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ: Dava konusu istem: Ankara İli, Çankaya İlçesi, İnönü Bulvarı Gökkuşağı Park ve Kamusal Rekreasyon Projesine ait 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin onaylanmasına ilişkin Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Temyize konu kararda; Danıştay Altıncı Dairesinin 28.06.2018 tarihli ve E.2014/3103, K.2018/6334 sayılı kararı ile bozulması üzerine bozma kararına uyularak yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi üzerine düzenlenen rapor ile dosyadaki bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden; İnönü Bulvarı, köprülü kavşak üzeri refüj alanı üzerinde dava konusu imar planı ile herhangi bir yeni yapılaşma öngörülmediği, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile ticari rekreasyon alanından, park ve kamusal rekreasyon alanına dönüştürüldüğü, kamu kaynakları kullanılarak oluşturulan bir alanın bundan sonraki işlevinin kamusal kullanımlara yönelik olarak belirlenmiş olduğu, öngörülen kullanımların Ankara İmar Yönetmeliği hükümleri ile örtüştüğü ve anılan kullanımların bölgedeki yaya ve taşıt sirkülasyonuna olumsuz bir etkisinin olmadığı, düzenleme ortaklık paylarından oluşan imar yoluna ait refüj alanı üzerinde yer alan tesislerin mevzuatına aykın olarak yapılaştığı, ancak söz konusu aksaklığın dava konusu işlemden önce Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edildiği, kamu kaynakları kullanılarak ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılaşmasını tamamlamış tesislerin kaldınlmasının kamu kaynaklarının israfı anlamına geleceği, mevcut tesislerin kamusal kullanımlarla işlevlendirilmesindeki kamusal faydanın, anılan tesislerin kaldırılması ile elde edilecek kentsel faydadan daha ağır bastığı, yeterli araştırma, analiz ve sentez sonucu elde edilecek bilimsel veriler dikkate alınmayarak, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi'nin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan Gökkuşağı Ticari Rekreasyon Alanı 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile kamu kaynakları kullanılarak oluşturulan, ancak geçen yıllar içerisinde yeterli talebi görmeyen bir alanın Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarih ve … sayılı kararı doğrultusunda dava konusu işlem ile içinde otobüs durağı, denetim noktaları, su, doğalgaz, otobüs bileti, elektrik faturası vb. tahsilat ve satış üniteleri, emlak tabela, vergi tahsilat merkezleri vb. kamu hizmeti veren benzer birimler, turizm, tanıtma danışma ve bilgi edinme konularında prefabrik tesisler, kültür ve sanat amaçlı sökülüp takılabilir muvakkat yapılar, kermes vb., sosyo-kültürel aktiviteler, sosyal hizmet amaçlı dernek ve vakıf vb. tüzel kuruluşlara ücretsiz verilecek teşhir ve satış reyonları, belediye ve şirketlerinin kendi tesislerinde veya kurslarında ürettikleri her türlü ürünlerin satış ve teşhir stantları gibi kamu hizmetlerine yönelik geçici tesislerin yer alacağı bir alana dönüştürülmesine yönelik dava konusu plan değişikliğinin yapılmasını zorunlu kılan teknik ve bilimsel gerekçeleri barındırdığı sonucuna ulaşılarak dava konusu işlemin imar mevzuatına, şehircilik ilke ve esaslarına uygun olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Mahkeme kararına dayanak yapılan ... İdare Mahkemesinin E:… sayılı dosyasında alınan bilirkişi raporunun tebliğ edilmediği, Dava konusu plan değişikliği ile düzenleme ortaklık payından oluşturulan alt geçidin üstünde kalan alanda rekreasyon alanı oluşturulduğu, tesisilerin yapıldığı alanın yol alanı olduğu, bu nedenle yol olarak kullanılması gerektiği, başka bir amaca tahsis edilemeyeceği, rekreasyon alanlarının açık alan niteliğinde olduğu, ticaret alanı elde etmek için yaya kaldırımlarının yok edildiği, bu kaldırımların halka açık ticaret alanı haline getirildiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY : Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin … tarihli ve … sayılı kararı ile Ankara, İnönü Bulvarı Köprülü Kavşak ve Altgeçidi refüjünde trafik harici alanda Gökkuşağı Ticari Rekreasyon Alanı 1/1000 ölçekli uygulama imar planı kabul edilmiştir. Anılan plan kapsamında belirlenen alanda geçici nitelikte yapılan tesislere Ankara Büyükşehir Belediye Encümeninin … tarihli, … sayılı kararı ile geçici ruhsatları ve sonrasında yapı kullanma izin belgeleri verilmiştir.

Ankara Büyükşehir Belediyesi İmar Yönetmeliğinin 11. maddesi ve Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliğinin 14. maddesinin “Sosyal ve Kültürel Alt Yapı Alanları” başlıklı 2. fıkrası dayanak gösterilerek uyuşmazlık konusu alanın "park ve kamusal rekreasyon alanı" olarak belirlenmesi amacıyla Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi'nin … tarihli, … sayılı kararı ile 1/1000 ölçekli İnönü Bulvarı Gökkuşağı Park ve Kamusal Rekreasyon Alanı İmar Planı Değişikliği kabul edilmiş, plana ait plan notlarında; “ruhsatlı durumun imar durumu olduğu, alanda; otobüs durağı, denetim noktaları, su, doğalgaz, otobüs bileti, elektrik faturası vb. tahsilat ve satış üniteleri, emlak tabela, vergi tahsilat merkezleri vb. kamu hizmeti veren benzer birimler, turizm, tanıtma, danışma ve bilgi edinme konularında prefabrik tesisler, kültür ve sanat amaçlı sökülüp takılabilir muvakkat yapılar, kermes vb. sosyo-kültürel aktiviteler, sosyal hizmet amaçlı dernek ve vakıf vb. tüzel kuruluşlara ücretsiz verilecek teşhir ve satış reyonları, belediye ve şirketlerinin kendi tesislerinde veya kurslarında ürettikleri her türlü ürünlerin satış ve teşhir stantları gibi kamu hizmetlerine yönelik geçici tesislerin ancak tarihi ve doğal dokuyu bozmayacak, trafiği olumsuz yönde etkilemeyecek, civar binaların görünüşünü kapatmayacak, bina girişlerini engellemeyecek şekilde söz konusu yerin karakterini muhafaza etmek şartıyla yapılabileceği, kalıcı yapı yapılamayacağı, alanın özel mülkiyete konu edilemeyeceği, alandaki tesislerin kamusal amaç dışında kullanılamayacağı” şeklinde düzenlemeye yer verilmiştir. Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi'nin … tarihli, … sayılı kararı ile kabul edilen 1/1000 ölçekli İnönü Bulvarı Gökkuşağı Park ve Kamusal Rekreasyon Alanı İmar Planı Değişikliğinin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 3194 sayılı İmar Kanununun 5. Maddesinin işlem tarihinde yürürlükte bulunan halinde nazım imar planı; varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan plan olarak, uygulama imar planı ise; tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan olarak tanımlanmıştır.

İşlem tarihinde yürürlükte bulunan Plan Yapımına Ait Esaslara Dair Yönetmeliğin 3. maddesinde “Plan değişikliği”, “Plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, teknik ve sosyal donatı dengesini bozmayacak nitelikte, bilimsel, nesnel ve teknik gerekçelere dayanan, kamu yararının zorunlu kılması halinde yapılan plan düzenlemeleridir.” şeklinde tanımlanmış, aynı Yönetmeliğin 27 ve devamı maddelerinde ise imar planı değişikliklerinde uyulması gereken esaslar belirtilmiştir.

İmar planları ülke, bölge ve kent verilerine göre kentsel işlevler arasında var olan ya da sağlanabilecek olanaklar ölçüsünde en iyi çözüm yollarını bulmak, belde halkının iyi yaşama düzeni ve koşulları sağlamak amacıyla kentin kendine özgü, yaşayış biçimi ve kararkteri, nüfus planı ve yapı ilişkileri, yörenin gerek çevresiyle ve gerekse çeşitli alanları arasında olan bağlantıları, halkın sosyal ve kültürel gereksinimleri, güvenlik ve sağlığı ile ilgili konular gözönüne alınarak hazırlanır ve koşulların zorunlu kıldığı biçim ve zamanda mevzuatta öngörülen yöntemlerle değiştirilebilir. İşlem tarihinde yürürlükte olan Planlı Alanlar Tip İmar Yönetmeliği'nin 14. maddesinin (2) numaralı bendinde ise; "Sosyal ve kültürel altyapı alanları: a - Yeşil alanlar: Toplumun yararlanması için ayrılan oyun bahçesi, çocuk bahçesi, dinlenme, gezinti, piknik, eğlence ve kıyı alanları toplamıdır. Metropol ölçekteki fuar, botanik ve hayvanat bahçeleri ile bölgesel parklar bu alanlar kapsamındadır. aa - Çocuk bahçeleri: 0-5 yaş grubunun ihtiyaçlarını karşılayacak alanlardır. Bitki örtüsü ile çocukların oyun için gerekli araç gereçlerinden büfe, havuz, pergole ve genel heladan başka tesis yapılamaz. ab - Parklar: Kentte yaşayanların yeşil bitki örtüsü ile dinlenme ihtiyaçlarına cevap veren alanlardır. İmar planındaki park alanlarının içerisinde park için gerekli başka tesisler gösterilmemişse, ancak büfeler, havuzlar, pergoleler, açık çayhane ve genel heladan başka tesis yapılamaz. Lüzumu halinde açık spor tesisleri yapılır. ac - Piknik ve eğlence (rekreasyon) alanları: Kentin açık ve yeşil alan ihtiyacı başta olmak üzere, kent içinde ve çevresinde günübirlik kullanıma yönelik ve imar planı kararı ile belirlenmiş; eğlence, dinlenme, piknik ihtiyaçlarının karşılanabileceği lokanta, gazino, kahvehane, çay bahçesi, büfe, otopark gibi kullanımlar ile, tenis, yüzme, mini golf, oto kros gibi her türlü sportif faaliyetlerin yer alabileceği alanlardır. Bu alanda yapılacak yapıların emsali (0.05) i, yüksekliği (6.50) m. yi geçemez. b - Spor ve Oyun Alanları: Spor ve oyun ihtiyaçlarını karşılayan alanlardır. Bu alanlarda kent ölçekleri hiyerarşisine göre gerekli spor ve oyun alanları bulunur. Bunlar futbol, basketbol, voleybol, tenis, yüzme, atletizm, buz pateni vb. gibi spor faaliyetlerini ihtiva eden açık ve kapalı tesis alanlarıdır." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

Kamu yararını gerçekleştirmek amacıyla üretilmiş birer belge niteliğinde olan imar planları mevzuatta ve yargı içtihatlarında yöre halkının sağlığını ve çevreyi korumak, sosyal ve kültürel ihtiyaçlarını, iyi yaşama düzenini, çalışma koşullarını ve güvenliğini sağlamak amacıyla, ülke, bölge ve şehir verilerine göre oturma, çalışma, dinlenme ve ulaşım gibi kentsel fonksiyonlar arasında mevcut ve sağlanabilecek olanaklar ölçüsünde en iyi çözüm yollarını bulmak için varsa kadastro durumu da işlenmiş, onaylı haritaların kopyaları üzerine nazım plan ve uygulama planı olarak düzenlenip onaylanmış metinler olarak tanımlanmaktadır.

İmar planlarında çok büyük bir zorunluluk olmadıkça değişiklik yapılmaması imar planı yapımı aşamasında gözetilecek önemli kriterlerden biridir. Ancak bazı durumların varlığı halinde plan değişikliği yapılması zorunlu ve gerekli olabilir. Bu değişiklikler de genel olarak imar planı uygulamasında ortaya çıkacak sorunları çözücü nitelikte olmalıdır. Arazi kullanış kararlarıyla birlikte oluşturulan ulaşım sisteminde ve bu sistemdeki karayollarının fiziki ve fonksiyonel kademelenmesinde, yol güzergahlarının genişliklerinde ve bunların üzerindeki kavşakların yeri ve geometrik düzenin de ihtiyaç ve sorunlara göre değişiklikler olabilir.

Temyizen incelenen davada, davacı tarafından refüj alanı üzerinde rekreasyon alanı oluşturulduğu, ticaret alanı elde etmek için yaya kaldırımlarının yok edildiği, bu kaldırımların yayalar tarafından kullanımının engellediği ileri sürülerek uyuşmazlığa konu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğinin iptaline karar verilmesinin istenildiği anlaşılmaktadır.

İdare Mahkemesince hükme esas alınan bilirkişi raporunda, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği ile söz konusu alanın ticari rekreasyon alanından, park ve kamusal rekreasyon alanına dönüştürüldüğü, kamu kaynakları kullanılarak oluşturulan bir alanın bundan sonraki işlevinin kamusal kullanımlara yönelik olarak belirlenmiş olduğu, öngörülen kullanımların Ankara İmar Yönetmeliği hükümleri ile örtüştüğü ve anılan kullanımların bölgedeki yaya ve taşıt sirkülasyonuna olumsuz bir etkisinin olmadığı, düzenleme ortaklık paylarından oluşan imar yoluna ait refüj alanı üzerinde yer alan tesislerin mevzuatına aykın olarak yapılaştığı, ancak söz konusu aksaklığın dava konusu işlemden önce Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile kabul edildiği, kamu kaynakları kullanılarak ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılaşmasını tamamlamış tesislerin kaldınlmasının kamu kaynaklarının israfı anlamına geleceği yönünde tespit ve değerlendirmelerde bulunulmasına karşın rejüf alanı üzerindeki tesislerin Ankara kentinin en işlek trafik akslarından biri olan Eskişehir Yolundaki ulaşım sistemine etkisi, yaya kaldırımlarının plan değişikliği sonucu yapılan tesislerden kaynaklı daraltılmasının yaya ve trafik güvenliği açısından uygun olup olmadığı hususlarında inceleme ve değerlendirmede bulunulmadığı, bu kapsamda bilirkişi raporunun karar vermeye elverişli nitelikte yeterli tespitleri içermediği görülmektedir.

Bu durumda, dava konusu işlem ile tesis edilen plan değişikliğinin davaya konu taşınmaz ve çevresine ilişkin ulaşım sistemine yönelik temel kurgu tespit ve değerlendirmeleri içeren, aralarında trafik ve ulaşım konusunda uzman bir bilirkişinin de yer aldığı yeni oluşturulacak bilirkişi heyetinin katılımıyla mahallinde yaptırılacak keşif ve sonucunda düzenlenecek raporun değerlendirilmesi suretiyle uyuşmazlık hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu itibarla, eksik incelemeye dayalı olarak davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

Öte yandan, uyuşmazlıkta ilk aşamada ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı davanın reddi yolundaki kararın temyiz edilmesi üzerine Dairemizin 28/06/2018 tarihli, E:2014/3103, K:2018/6334 sayılı kararıyla, mahkeme kararının bilirkişilerden rapor alınmak suretiyle uyuşmazlık hakkında yeniden karar verilmesinin yerinde olacağı gerekçesiyle bozulduğu, mahkemece bozma kararına uyularak bilirkişilerden ek rapor istenildiği, bunun üzerine düzenlenen 15/12/2022 tarihli ek bilirkişi raporunun davacı ve davalı idareye tebliğ edildiğine ilişkin alındıların ise dosyada bulunmadığı, davacı tarafından da ek bilirkişi raporunun tebliğ edilmediğinin ileri sürüldüğü görüldüğünden bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen raporların taraflara tebliğ edilmesi gerekmekte olup, İdare Mahkemesince ek bilirkişi raporunun taraflara tebliğ edilerek buna karşı iddia ve savunmalarını sunma imkanı tanınmaksızın anılan rapor hükme esas alınarak karar verilmesinde de yargılama usulü kurallarına uyarlık bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle;

1.2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne,

2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin temyize konu … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,

3.Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,

4.2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere 12/12/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.