Danıştay 4. Daire Başkanlığı

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/7902 E.  ,  2023/6813 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :

Dava konusu istem: İzmir ili, Menderes ilçesi, ... Mahallesinde IR:... Sicil:... nolu maden sahası dahilinde, mülga İl Özel İdaresince tanzim edilen ... tarih ve ... sayılı 2. Sınıf İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatının, ruhsat alanının mera alanına tecavüzlü olduğundan bahisle iptal edilmesine ilişkin ... tarih ve E:... sayılı İzmir Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararda; dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden, orman alanı olarak beyan edilen sahada madencilik faaliyeti yapılabilmesi için işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmiş ise de; ilgili mevzuat hükümlerine göre meraların amacı dışında kullanılamayacağı ve tahsis amacı değiştirilmedikçe meralardan başka şekilde yararlanılamayacağının düzenlendiği, Mahkemelerince yaptırılan bilirkişi incelemesi ile taşınmazın bir kısmının mera alanında kaldığının tespit edildiği, dolayısıyla mera vasıflı alanda, amacı dışında kullanılarak madencilik faaliyeti yapılabilmesinin mümkün olmadığı, söz konusu alanın tahsis amacının değiştirilmesine ilişkin bir durumun da mevcut olmadığı anlaşıldığından, davacının 2. Sınıf İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatının, ruhsat alanının mera alanına tecavüzlü olduğundan bahisle iptal edilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI :

Davacı tarafından, ruhsat alırken koordinatlarını verdiği faaliyet alanının tamamının devlet ormanı olduğu (orman tahdit haritasına göre), bu sebeple kazanılmış hakkının olduğu, aynı bölgede daha sonra yapılan bir çalışma ile madencilik faaliyetlerine kısıtlama getirilmesinin kazanılmış hakların korunması ilkesine aykırı olduğu ve bilirkişi raporunun netlik içermediği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir. TETKİK HÂKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Dairemiz kararında belirtilen gerekçe ile kararın bozulması gerektiği düşünülmektedir.

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY:

Davacı tarafından İzmir ili, Menderes ilçesi, ... Mahallesinde IR:... /Sicil:... nolu maden sahası dahilinde, mülga İl Özel İdaresince tanzim edilen ... tarih ve ... sayılı 2. Sınıf İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatının, ruhsat alanının mera alanına tecavüzlü olduğundan bahisle iptal edilmesine ilişkin ... tarih ve E:... sayılı İzmir Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı işleminin iptali istemiyle bakılmakta olan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesinin 1. fıkrasında; "Madencilik faaliyetlerinin yapılması ve ruhsatlandırma işlemlerinin yürütülmesi ile ilgili olarak yeni verilecek ruhsat alanlarına maden işletme yöntemi, faaliyetin yapıldığı bölge, madenin cinsi, yapılacak yatırımın çevresel etkileri, şehirleşme ve benzeri hususlar dikkate alınarak, temdit talepleri dahil ruhsat verilen alanlarda kazanılmış haklar korunmak kaydıyla, ilgili kurumların görüşleri alınarak Bakanlık tarafından kısıtlama getirilebilir.", aynı maddenin 9. fıkrasında; "Maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsat sahasındaki tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatları il özel idareleri veya yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı tarafından verilir." hükümlerine yer verilmiştir.

Dava konusu işlem tarihinde yürürlükte olan 06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Kazanılmış Haklar" başlıklı 116. maddesinin 1. fıkrasında; "Madencilik faaliyetleri ile bu faaliyetlere bağlı tesisler için verilmiş olan izinler, müktesep hak olarak ruhsat hukuku devam ettiği sürece geçerlidir..." hükmüne yer verilmiştir. 4342 sayılı Mera Kanununun "Mera, Yaylak ve Kışlakların Hukuki Durumu" başlıklı 4.maddesinde, "Mera, yaylak ve kışlakların kullanma hakkı bir veya birden çok köy veya belediyeye aittir. Bu yerler Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Komisyonun henüz görevine başlamadığı yerlerde, evvelce çeşitli kanunlar uyarınca yapılmış olan tahsislere ve teessüs etmiş teamüllere göre; mera, yaylak ve kışlakların köy veya belediye halkı tarafından kullanılmasına devam olunur. Mera, yaylak ve kışlaklar; özel mülkiyete geçirilemez, amacı dışında kullanılamaz, zaman aşımı uygulanamaz, sınırları daraltılamaz. Ancak, kullanım hakkı kiralanabilir. Kiralama ilkeleri yönetmelikle belirlenir. (Değişik dördüncü fıkra: 27/2/2013-6443/1 md.) Amaç dışı kullanılmak suretiyle vasıfları bozulan mera, yaylak ve kışlakları tekrar eski konumuna getirmek amacı ile yapılan veya yapılacak olan masraflar sebebiyet verenlerden tahsil edilir. Yapılan masraflar karşılığı tahsil edilen tutarlar genel bütçeye, yapılacak olan masraflar karşılığı tahsil edilen tutarlar ise il müdürlüklerince hazırlanan ıslah projelerine uygun olarak o yerin ıslah çalışmalarında kullanılmak üzere köy sandığında veya belediye bütçesinde açılacak hesaba gelir kaydedilir. Umuma ait çayır ve otlak yerlerinin kullanılmasında ve bunlardan faydanılmasında mera yaylak ve kışlaklara ilişkin hükümler uygulanır." düzenlemesine, "Tahsis Amacının Değiştirilmesi" başlıklı 14.maddesinde, "Tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz."düzenlemesine yer verilmiştir.

İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin "Başvuru" başlıklı 17.maddesinde, "Gayrisıhhî müessese açmak isteyen gerçek veya tüzel kişiler Örnek 2’de yer alan başvuru formunu doldurarak yetkili idareye başvurur. (Ek fıkra: 23/5/2011 – 2011/1900 K.) Maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere dayalı ruhsat sahasındaki geçici tesisler için işyeri açma ve çalışma ruhsatı il özel idareleri tarafından verilir. Maden üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere bağlı geçici tesislere dayalı olarak üretim yapmak isteyen gerçek veya tüzel kişiler Örnek 7’de yer alan formu doldurarak il özel idaresine başvurur. Başvurularda bu formda yer alanlar dışında başka bir bilgi ve belge istenilmez. Maden arama faaliyetleri işyeri açma ve çalışma ruhsatına tabi değildir. Ancak, arama ruhsat dönemi içinde üretim yapılması halinde işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınması zorunludur. Madencilik faaliyetleri için işyeri açma ve çalışma ruhsatı Örnek 8’de yer alan bilgileri içerecek şekilde düzenlenir." hükmü, "İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler" başlıklı 23.maddesinde, "İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müessese açmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler; işin özelliğine göre bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra bu Yönetmeliğin eki Örnek 2’de yer alan başvuru formunu doldurarak yetkili idareye ibraz eder. Yetkili idareler, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler için yapılacak beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alır. Başvurunun öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı beş gün içinde düzenlenerek ilgiliye verilir. İlgili, bu belgeye dayanarak işyeri açabilir. Beyana göre tanzim edilen ruhsat müktesep hak doğurmaz. İkinci ve üçüncü sınıf işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri, yetkili idare tarafından bir ay içinde kontrol edilir. Bu süre içinde kontrol edilmemesi halinde, ilgili, çalışma ruhsatı almış sayılır ve kontrol görevini süresinde yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında yetkili idareler tarafından yasal hükümler uygulanır. Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, ikinci fıkrada belirtilen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde, işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilir. Verilen süre içinde noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsat, yetkili idare tarafından iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ruhsat vermeye yetkili idareler tarafından ayrıca yasal işlem yapılır...." hükmü yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

Dosyanın incelenmesinden; İzmir ili, Menderes ilçesi, ... Mahallesinde IR:... /Sicil:... nolu maden sahası dahilinde, mülga İl Özel İdaresince tanzim edilen ... tarih ve ... sayılı 2. Sınıf İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatının, ruhsat alanının mera alanına tecavüzlü olduğundan bahisle iptal edilmesine ilişkin ... tarih ve E:... sayılı İzmir Valiliği Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı işleminin iptali istemiyle açılan davada, Mahkemece, orman alanı olarak beyan edilen sahada madencilik faaliyeti yapılabilmesi için işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilmiş ise de; yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine göre, meraların amacı dışında kullanılamayacağı ve tahsis amacı değiştirilmedikçe meralardan başka şekilde yararlanılamayacağının belirtildiği, Mahkemece yaptırılan bilirkişi incelemesi ile taşınmazın bir kısmının mera alanında kaldığının tespit edildiği, dolayısıyla mera vasıflı alanda, amacı dışında kullanılarak madencilik faaliyeti yapılabilmesinin mümkün olmadığı, söz konusu alanın tahsis amacının değiştirilmesine ilişkin bir durumun da mevcut olmadığı anlaşıldığından, davacının 2. Sınıf İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatının, ruhsat alanının mera alanına tecavüzlü olduğundan bahisle iptal edilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

Uyuşmazlıkta, davacının işyeri açma ve çalışma ruhsatı başvurusu yaptığı alana ilişkin; davalı idare tarafından 27/08/2003 tarihinde İzmir Orman Müdürlüğü, Tarım İl Müdürlüğü ve İl Çevre ve Orman Müdürlüğü tarafından oluşturan heyetle birlikte dava konusu maden sahası incelenmiş olup; anılan rapora göre faaliyet sahasının tamamının ''devlet ormanı'' sınırları içerisinde yer aldığının tespit edildiği ve 27/11/2006 tarihli Gümüldür Orman İşletme Şefliğinin düzenlediği ''Yer Teslim Tesellüm Tutanağı''nda ilgili faaliyet alanının ''devlet ormanı'' olduğunun belirtildiği ve davacıya 04/10/2010 tarihinde faaliyet konusu ''maden işletmeciliği'' olan (işyerinin bulunduğu yer:25 nolu bölme devlet ormanı), 2. sınıf gayrisıhhi müessese ruhsatı verildiği, dosyada yaptırılan bilirkişi incelemesi sonucu hazırlanan raporda ise, ''davacı şirkete tahsis edilen ruhsat sahasının ruhsatın veriliş tarihinde gerek orman gerek mera parsel sınırlarının tam olarak belirlenemediği, bu nedenle orman alanı içerisinde kaldığı zannedilen ruhsat alanının bir kısmının mera parseli içerisinde kaldığı belirlenmiş olup, maden sahası koordinatlarının ilgili idarelerce revize edilmesi gerektiği'' belirtilmiştir.

Bu durumda, sonradan yapılan tespitler sonucu ruhsat alınan alana ilişkin koordinatların bir kısmının mera alanında kaldığının tespit edilmesi nedeniyle, davalı idare tarafından İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğin 23. maddesi uyarınca ''..ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, ikinci fıkrada belirtilen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde, işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilir. Verilen süre içinde noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsat, yetkili idare tarafından iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ruhsat vermeye yetkili idareler tarafından ayrıca yasal işlem yapılır..'' hükmü uyarınca, davacıya onbeş günlük sürenin verilip ona göre işlem tesis edilmesi gerekirken, doğrudan ruhsatın iptali yolunda tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık, davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararı ile istinaf isteminin reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle;

1.Temyiz isteminin kabulüne,

2.Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının BOZULMASINA,

3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 06/12/2023 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.