Danıştay 4. Daire Başkanlığı

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/7817 E.  ,  2024/109 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y

2.MÜDAHİL (DAVALI YANINDA) ... Gıda Perakende İşletmeleri İnşaat Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Ankara ili, Çankaya ilçesi, Kocatepe Mahallesi, ... Caddesi, No:... adresinde bulunan meşrubat büfesi için ... Gıda Perakende İşletmecilik İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ye verilen ... tarih ve ... sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararla; 06/12/2017 tarihinde mahallinde yapılan keşif sonrasında düzenlenen 26/01/2018 tarihli bilirkişi raporunda özetle; ''dava konusu büfenin, ticari bir büfe olduğu ve Ankara Büyükşehir Belediyesinin tasarrufunda kent içi ana trafik yolu olan bölünmüş ve iki yönlü ... caddesinin yaya kaldırımında yapıldığı, yetki ve yapıldığı yerin niteliği (yaya yolu oluşu) açısından bir sakınca taşımadığı ancak yer seçimi ve konumlandırılışı açısından yasal ve teknik sakıncalar oluşturduğu, önemli bir yaya alanında yayaların geçiş hakkını 15m. den 10 m. ye düşürdüğü, halihazırda yetmeyen mevcut yaya yolu kapasitesini azalttığı, sadece bulunduğu yaya yolundan/kaldırımdan gelen-giden yaya trafiğini değil, ana arterlerden ve 4 koldan karşıdan karşıya geçişlerde gelen-giden yaya trafiğini engellediği, konumu itibariyle, Atatürk Bulvarından sağa ... Caddesine dönen taşıt trafiğinin güvenli görüş mesafesini de engellediği, aynı alanda dava konusu büfe ile birlikte kısa mesafelerde 5 adet büfe bulunduğu, dolayısıyla dava konusu büfenin ihtiyaca binaen yapılmadığı, gereksiz olduğu ve görüntü kirliliği yarattığı, yaya trafiğinden başka iş merkezi binasının girişini ve mağazaların görünüşünü ve giriş-çıkışını olumsuz etkilediğinin de söylenebileceği, Kızılay Meydanı aynı zamanda büyük bir kavşak olduğundan toplanma veya merasim sonrası veya yangın gibi tehlike arz eden olaylarda dağılmaların kolay ve güvenli olması anlamında bu meydanda köşe alana sıkıştırılmış olan dava konusu büfenin yaya sirkülasyonu ve güvenliğini olumsuz etkileyici nitelikte olduğu, büfe yapma konusundaki idari yetkilerin, sınırsız olamayacağı, kent estetiği, siluet, güvenlik, araç ve yaya trafiği gibi başka faktörlere bakılmadığı, konuya ilişkin bir araştırma, analiz vb. çalışmalar ve etütlere dayandırılmadığı, sağlıklı ve güvenli kentsel mekanlar oluşturulması ilkesine aykırı ve bulunduğu kent mekanının sağlığını ve güvenliğini bozucu nitelik taşıdığı, belirtilen bu görüşler doğrultusunda dava konusu büfenin ve yapılmasına ilişkin işlemlerin; teknik yönden bulunduğu bölgenin niteliğine uygun düşmediği, yaya ve taşıt trafik düzenini bozucu nitelikte olduğu, İmar, Belediye, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına ilişkin mevzuatlara, şehircilik ilkelerine ve kamu yararına uygun olmadığı'' yönünde görüş bildirildiği, bilirkişi raporu hükme esas alınarak, ilgili mevzuat uyarınca ... Gıda Perakende İşl. İnş. San. ve Tic. A.Ş tarafından işletilen meşrubat büfesine ilişkin verilen ... tarih ve ... sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatında hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle ruhsatın iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDEN ... BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞININ İDDİALARI : Dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata uygun olduğu belirtilerek, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

TEMYİZ EDEN MÜDAHİLİN İDDİALARI : Davaya konu yerin yetki ve sorumluluğunun davalı idareye ait olduğu, tasarruf yetkisinin sınırlarını kamu menfaati belirlediği, büfenin konumlandırılması kent estetiği, görünüm, yaya ve araç trafiği göz önüne alınarak alanında uzman teknik personeller tarafından oluşturulan ''Yer Tespit Komisyonunca'' belirlendiği, büfelerin kamu hizmetini yerine getirdiği, bilirkişi raporunun hukuka aykırı olduğu belirtilerek, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur. TETKİK HÂKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

Müdahilin temyiz istemi incelendiğinde; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Temyiz" başlıklı 46. maddesinde, Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin bu maddede bentler halinde sayılan davalar hakkında verdikleri kararların başka Kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi Danıştayda kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebileceği, 48. maddesinin 6. fıkrasında, temyizin kanuni süre geçtikten sonra yapılması halinde kararı veren mercinin, temyiz isteminin reddine karar vereceği; ilgili merciin bu kararlarına karşı, tebliğ tarihini izleyen günden itibaren yedi gün içinde temyiz yoluna başvurulabileceği; aynı maddenin 7. fıkrasında, temyizin kanuni süre içinde yapılmadığının anlaşılması halinde 6. fıkrada sözü edilen kararın dosyanın gönderildiği Danıştayın ilgili dairesi ve kurulunca kesin olarak verileceği kurala bağlanmıştır.

Dosyasının incelenmesinden; temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının müdahile usulüne uygun olarak 02/04/2019 tarihinde tebliğ edildiği, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 46. maddesinde belirtilen otuz günlük sürenin bitim tarihinin son günü olan 02/05/2019 günü mesai bitimine kadar temyiz başvurusunda bulunulması gerekmekte iken 09/05/2019 tarihinde kayda giren dilekçe ile anılan kararın temyiz edildiği anlaşıldığından, müdahilin temyiz isteminin süre aşımı nedeniyle incelenmesine olanak bulunmamaktadır. Davalı idarenin temyiz istemi incelendiğinde; Dava; Ankara ili, Çankaya ilçesi, ... Mahallesi, ... Caddesi, No:... adresinde bulunan meşrubat büfesi için ... Gıda Perakende İşletmecilik İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ye verilen ... tarih ve ... sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle açılmıştır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun, dava konusu işlemlerin tesis edildiği tarihlerde yürürlükte bulunan haliyle, "Dava Açma Süresi" başlıklı 7. maddesinde; dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde 60 (altmış) ve vergi mahkemelerinde 30 (otuz) gün olduğu; bu sürelerin idari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlayacağı hükmüne; "Sürelerle İlgili Genel Esaslar" başlıklı 8. maddesinde; sürelerin, tebliğ, yayın veya ilan tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayacağı hükmüne; "İdari makamların sükutu" başlıklı 10. maddesinde; ilgililerin, haklarında, idari davaya konu olabilecek bir işlem veya eylemin yapılması için idari makamlara başvurabileceği ve 60 gün içinde bir cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılarak, bu altmış günün bittiği tarihten itibaren dava açma süresi içinde, konusuna göre Danıştaya, idare ve vergi mahkemelerine dava açabilecekleri; "Üst makamlara başvurma" başlıklı 11. maddesinde; idari dava açmadan önce ilgililerin, idari işlemin kaldırılması, geri alınması değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılmasını üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde isteyebileceği ve bu başvurunun, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durduracağı, 60 gün içinde bir cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı ve isteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması halinde, dava açma süresinin yeniden işlemeye başlayacağı ve başvurma tarihine kadar geçmiş sürenin de hesaba katılacağı;

14.maddesinin 3. fıkrasının (e) bendinde; dilekçelerin süre aşımı yönünden inceleneceği, aynı maddenin 6. fıkrasında;

3.fıkrada belirtilen hususların ilk incelemeden sonra tespit edilmesi halinde de davanın her safhasında 15. madde hükmünün uygulanacağı, 15. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde ise; davada, süre aşımı bulunması halinde davanın reddine karar verileceği hükme bağlanmıştır.

Yukarıda aktarılan hükümler uyarınca; idari davalarda dava açma süresinin başlangıç tarihi; idari işlemin tebliğ, yayın veya ilan tarihidir. Ancak yasada öngörülen bu durumların söz konusu olmadığı hallerde, ilgililerin dava konusu işlemi öğrenme tarihinin iyiniyet kuralları çerçevesinde, olayın özelliği ve niteliği gözönünde tutulmak suretiyle yargı organınca belirleneceği kuşkusuzdur. İdari işlemin usulüne uygun tebliği ve bütün unsurlarıyla ilgililer tarafından öğrenilmesi; ilgililerin dava açma haklarını kullanmalarını ve açılan davanın da gereği gibi yargı mercileri önüne getirilebilmesini doğrudan etkiler. Bu anlamda; bir idari işlemin iptali istemiyle açılan davada usul ve esas yönünden hukuki denetim yapılabilmesi; işlemin içeriğinin tebliğe veya duyuruya ilişkin olarak düzenlenen belgeden kuşkuya yer vermeyecek şekilde açıkça anlaşılabilmesi halinde mümkündür.

Dava dosyasının incelenmesinden; Ankara İli, Çankaya İlçesi, Atatürk Bulvarı ile ... Caddesi köşesinde yer alan 3m X 3m= 9m2, yükseklik 2,5 m boyutlarındaki meşrubat büfesi mülkiyeti idareye ait olan ... İşletmeleri Ltd. Şti'ne ihale edilerek kira sözleşmesi imzalandığı, bu kira sözleşmesine istinaden büfe 20/06/2015 tarihli alt kira sözleşmesi yapılmak suretiyle ... Gıda Per. İşi.ve İnş. San. Tic. A.Ş' ne kiralandığı, Ankara Büyükşehir Belediyesi Başkanlığının 06/01/2014 tarih ve 113 sayılı Oluru ile kurulan Yer Tespit Komisyonu kararına istinaden uyuşmazlığa konu büfenin söz konusu yere konumlandırıldığı, büfenin yanında yer alan ''...'' adıyla anılan binanın maliki olan davacı tarafından, çeşitli nedenlerle (gerekli inceleme ve araştırmalar yapılmaksızın verildiği, büfenin yaya trafiği, kent ve çevre estetiği yönünden olumsuz etkisi olduğu, imar kirliliğine neden olduğu, planlama ve şehircilik ilkelerine aykırı olduğu, yangın ve acil boşaltma süreçlerinin değerlendirilmesinde büfenin risk teşkil ettiği, şirkete ait binanın Türkiye Cumhuriyeti tarihinde inşa edilmiş ilk gökdelen olduğu, bu nedenle alana büfe konumlandırılmak suretiyle bu özelliğin karartıldığı, büfenin rant amaçlı konumlandırıldığı, çevrede bulunan esnafların zarar gördüğü vs.) ... Gıda Per. İşi. ve İnş. San. Tic. A.Ş.'ye verilen ... tarih ve ... sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle 02/03/2016 tarihinde bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Bu durumda; uyuşmazlık konusu işyerinin, davacıya ait taşınmazın önünde olması nedeniyle işyeri açma ve çalışma ruhsatının davalı idare tarafından düzenlendiği tarihten itibaren işyerinden haberdar olunduğunun kabulü gerektiğinden, işyeri açma ve çalışma ruhsatının düzenlendiği tarihten itibaren 60 gün içerisinde ya doğrudan doğruya ruhsatın iptali istemiyle dava açılması ya da aynı süre içerisinde 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi uyarınca, ruhsatın iptali istemiyle idareye başvurularak, talebin reddi üzerine de kalan süre içerisinde talebin reddine dair işlemin iptali istemiyle dava açılması gerekirken, 02/03/2016 tarihinde ruhsatın iptali istemiyle açılan bu davanın süresinde olmadığı, bu sebeple davanın süre aşımı nedeniyle reddi gerektiği sonucuna varıldığından temyize konu kararda hukuka uyarlık bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle;

1.Davalı idare yanında müdahilin temyiz isteminin süre aşımı nedeniyle reddine, davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne,

2.Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının BOZULMASINA,

3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 10/01/2024 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi. (X) KARŞI OY : Dava; davacı şirket tarafından, Ankara ili, Çankaya ilçesi, ... Mahallesi, ... Caddesi, No:... adresinde bulunan meşrubat büfesi için ... Gıda Perakende İşletmecilik İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ye verilen ... tarih ve ... sayılı işyeri açma ve çalışma ruhsatının iptali istemiyle açılmıştır.

Uyuşmazlığa konu büfenin konumlandırıldığı yerin yanında yer alan ''...' adıyla anılan binanın maliki olan davacının mülkiyet hakkının ihlal edilmesi nedeniyle mülkiyet hakkına ilişkin konularda her zaman dava açılabileceği gibi işyeri açma ve çalışma ruhsatına ilişkin mevzuat gereği, ruhsatın verilmesi aşamasında olduğu gibi izleyen tarihlerde de ruhsatın, gerek düzenlenmesi aşamasında gerekse işletmenin faaliyeti aşamasında mevzuata aykırılıklar nedeniyle iptalini gerektiren hususlar yönünden her zaman denetlenebileceği, aynı şekilde menfaati ihlal edilenler yönünden de ruhsat verilmesini izleyen dönemlerde de gerek ruhsatın hukuka aykırı bir şekilde verilmesi gerekse ruhsata aykırılıklar yönünden her zaman idareye başvurulabileceği gibi, doğrudan dava da açılabilir. Bakılan davada, yapılan bilirkişi incelemesi ile ruhsatın hukuka aykırı bir şekilde verildiği somut bir şekilde tespit edilmiş olup davanın süre aşımı nedeniyle reddedilmesi, hukuka aykırı olarak verilen ruhsatın denetim dışı bırakılmasına yol açacaktır. Açıklanan nedenlerle, temyize konu kararın esasının incelenmesi gerektiği görüşüyle Daire kararına katılmıyorum.