12. Hukuk Dairesi

T Ü R K M İ L L E T İ A D I N A

İ S T İ N A F K A R A R I

Davanın kabulüne ilişkin verilen kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA:

Davacı vekili, taraflar arasındaki ticari satım sözleşmesine göre müvekkilinin ... mamul numaralı 8.000 kg kuzu, ... mamul numaralı 19.000 kg koyun süt tamamlayıcı yem olmak üzere toplam 27.000 kg yemi, KKTC'de mukim davalıya sattığını, yemlerin Mersin'de üretilerek 5.505-USD bedelle exwork usulü ile teslim edildiğini, bu husustaki 08/11/2019 tarihli faturayı sunduklarını; 06/11/2019 tarihinde üretilen yemlerin 07/11/2019 tarihinde Tarım ve Orman Bakanlığı ... A.Ş.’ye başvurulduğunu, aynı tarihli ... ve ... numaralı analizlerle yemlerin ayıptan ari olarak ihracata elverişli olduğunun raporlandığını, davalının 5.505-USD satım bedelini 07/11/2019 tarihinde ödediğini ve aynı tarihte yemin davalıya sevk irsaliyesiyle teslim edildiğini, exwork teslim usulüne göre ürünlere ilişkin masraf ve riskin sona erdiğini; 27 ton yemin 19 tonluk koyun süt tamamlayıcı yemi olan kısmı için davalının, ürünlerin elinde kalmasının yaratacağı ticari zararı gerekçe göstererek bedel iadesi talebinde bulunduğunu; ticari ilişkinin devamı amacıyla talebin kabul edildiğini; davalının başvuruda bulunarak 19 ton yemin iade prosedürünü başlattığını, müvekkil şirket çalışanına Whatsapp kanalıyla KKTC Bakanlığı’nın 02/12/2019 tarihli yazısını ilettiğini, söz konusu yazıda davalının gümrük işlemlerini bir an önce sonuçlandırmak için sözleşme konusu yemlerin ticari anlaşmazlık nedeniyle Türkiye’ye gönderilmesini talep ettiğini; bu yazının davalının tek taraflı beyanıyla hazırlandığını ve taraflar arasında bir anlaşmazlık bulunmadığını; müvekkilinin iyiniyet çerçevesinde 06/12/2019 tarihinde yem bedeli 4.035-USD’yi davalının banka hesabına ödediğini, ancak davalının 19.000 kg yemi iade etmediğini ileri sürerek, 4.035-USD satım bedelinin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili, MÖHUK 24/4'e göre KKTC hukukunun uygulanması gerektiğini ve yetkili mahkemenin de KKTC mahkemesi olduğunu; davacı iddialarının gerçeği yansitmadığını; şartları sağlamayan ürünlerin ülkeye giremeyeceğini; 19 ton yemin 11/11/2019 tarihinde KKTC Sağlık Bakanlığı laboratuvarında yapılan analiz sonucunda limitin 27 kat oranında zehirli, insan ve hayvan sağlığına zararlı aflatoksin maddesi tespit edildiğini, analiz sonuçlarının derhal davacıya bildirildiğini; davacının daha önce sattığı ürünlerde aflatoksin çıktığını,KKTC Bakanlığı'nın o zaman yemlerin bir kereliğine iadesine izin verdiğini; KKTC Tarım Bakanlığı'nın 13/11/2019 tarihli yazısıyla davaya konu ürünlerin menşeine iadesine veya imhasını uygun gördüğünü, ancak zehirli ürünlerin Türkiye'ye gönderilmesi halinde Türkiye'nin ilgili mevzuata aykırılıklar sebebiyle davacının bir takım yaptırımlara maruz kalacağını hatta Kıbrıs'a tekrar yem satmasının engelleneceğini; ticari anlaşmazlık belgesinin ise davacının talebi ve müvekkilin de iadeye hazır olması üzerine ürünlerin imha edilmemesi için müvekkilince alındığını, bu belge ile durumun ticari bir anlaşmazlık olarak gösterileceğini, yemin iadesi ve davacının ticari itibarının korunmasının sağlanacağını, davacının ticari anlaşmazlık belgesinin alınması şartıyla bedel iadesi yapılacağını belirttiğini, 02/12/2019 tarihinde alınan bu belge sonrasında 06/12/2019 tarihinde yem bedelini ivedi olarak müvekkile iade ettiğini, yem ithalatını denetleyen asıl kurum olan KKTC Tarım ve Doğal Kaynaklar Bakanlığına bağlı Tarım Dairesi Müdürlüğü'nün geçmişteki sorunlu ürünü ve uyarıyı düşünerek, bu belgeyi kabul etmediğini ve zehirli yemin Kıbrıs'ta imhasına karar verdiğini, imha belgesi ve imha görüntülerinin dosyaya sunulduğunu; exworks teslim şeklinin, teslim anında olan fakat sonradan ortaya çıkan gizli ayıp sorumluğundan kurtarmayacağını belirterek, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI: Mahkemece, MÖHUK 24'e göre tarafların hukuk seçimi yapmadıkları, sözleşmeyle sıkı ilişkili olan Türk hukukunun uygulanması gerektiği,

TBK 89 ve HMK 10 uyarınca alacaklı ikametgahında ödenmesi gereken alacak hususunda davalının yetki ve uygulanacak hukuk itirazının reddinin gerektiği; bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre, ürünlerin 07/11/2019 tarihinde Türkiye'de yapılmış analiz raporları ile her türlü ayıptan ari olarak ihracata elverişli olduğunun belirlendiği, teslim şeklinin EXW olduğu; KKTC Tarım Bakanlığı'nın 13/11/2019 tarihli yazısında davaya konu 19.000 kg koyun süt tamamlayıcı yeminde yapılan analizlerde limit üstü aflatoksin tespit edilerek ithalinin uygun bulunmayarak menşeine iade veya imha edilmesi gerektiğinin bildirildiği; yemde aflatoksin tespit edildiğini öğrenen davacının yemin iadesini isteyerek bedeli olan 4.035-USD’yi 06/12/2019 tarihinde davalının hesabına göndermesine rağmen davalının yemi iade etmediği hususunda taraflar arasında ihtilaf bulunmadığı; davalının KKTC’ye girmesine izin verilmeyen yemin ticari anlaşmazlık nedeniyle Türkiye’ye iadesi için işlem başlatmasına rağmen iade işlemini gerçekleştirmediği; davalının yemi iade etmeyerek, 9 ay bekledikten sonra talebi üzerine imha edildiği, yemin atık depolama alanında 10/08/2020 tarihinde imha edildiğine dair 3.190-TL tutarlı faturanın kesildiği; davacının önce peşin alıp sonra iade ettiği 4.035-USD tutarın geri iadesini talep ettiği, davalının ise aracın bekleme ücreti, araç gidiş-dönüş navlun ücreti, imha masrafı, komisyon masrafı gibi giderler yaptığını öne sürerek borcu olmadığını savunduğu; taraflar arasındaki satış sözleşmesindeki teslim şekli ... olduğundan davacının ürünleri fabrikasında davalıya teslim ederek tüm risk ve maliyetten kurtulduğu, yemlerdeki bozulmanın teslimden sonra tespit edilmesi karşısında, davalının yurt dışında yaptığı masrafları davacıya yansıtmasının mümkün olmadığı ve davacının davalıya iade ettiği 4.035-USD'yi davalıdan talep edebileceği gerekçesiyle, davanın kabulü ile 4.035-USD'nin 06/12/2019 tarihinden itibaren faiz işletilerek davalıdan tahsiline karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ:

Davalı vekili,uyuşmazlığa KKTC hukukunun uygulanması gerektiğini ve KKTC mahkemesinin yetkili olduğunu, bu nedenle davanın usulden reddedilmesi gerektiğini; davaya konu yemin Türkiye'de yapılmış testten bir kaç gün sonra KKTC'de yapılan analizde limitin 27 kat üzerinde aflatoksin zehirli maddesinin çıktığını, bu durumun bilirkişi incelemesiyle ortaya çıkacağını; bu tespit üzerine KKTC Tarım Bakanlığı'nın 13/11/2019 tarihinde yemin menşeine iadesi veya imhasını uygun gördüğünü, bunun üzerine müvekkilinin iade için gerekli işlemleri başlattığını; davacının yapılan sözlü görüşmelerde ürünün aflatoksinli olarak Türkiye'ye gönderilmesi halinde ticari itibarının zedeleneceğini, yaptırımlara maruz kalacağını, bu nedenle yemin aflatoksinli ibaresiyle değil ticari uyuşmazlık sonucu iade ediliyormuş gibi göstermek istediğini; müvekkilinin de 02/12/2019 tarihinde ticari uyuşmazlık belgesi aldığını ve 06/12/2019 tarihinde de yem bedelinin müvekkiline iade edildiğini, ancak KKTC Tarım Bakanlığı'nın davacının 22/10/2019 tarihinde gönderdiği yemlerin de aflatoksinli çıkmış olması sebebiyle bu belgeyi kabul etmediğini ve yemin Kıbrıs'ta imhasına karar verdiğini, bu tasarrufun müvekkiline ait olmadığını, müvekkilinin iade hususunda her işlemi yaptığını; Exworks teslim şeklinin yemdeki gizli ayıp sebebiyle satıcı davacının sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağını belirterek, kararın kaldırılmasına, yetki itirazı nedeniyle davanın usulden aksi halde esastan reddine karar verilmesini istemiştir.

Dava,ayıplı ürün satımı nedeniyle davalı alıcıya iade edilen satım bedelinin davalıdan tahsili istemine ilişkindir. Taraflarca hukuk seçimi yapılmamıştır. MÖHUK 24/4 madde hükmü, hukuk seçimi yapılmayan hallerde akitle en sıkı ilişkili hukukun uygulanmasını öngörür. Akitle en sıkı ilişkili hukukun tayini konusunda MÖHUK’ta öncelikle emredici nitelikte bazı karinelere yer verilmiştir.Bu karineler, akdin ticari veya mesleki faaliyet çerçevesinde kurulmuş olup olmamasına göre farklılık arzetmektedir. Buna göre, ticari veya mesleki faaliyet çerçevesinde kurulan akitler bakımından, karakteristik edim borçlusunun (akdin kuruluşunda) işyerinin veya (işyeri bulunmuyorsa) yerleşim yerinin bulunduğu ülke hukuku akitle en sıkı ilişkili hukuk olarak kabul edilmiştir. MÖHUK 24/4’de sözedilen karakteristik edim kavramı, doktrinde, akdi karakterize eden, akde adını ve ağırlığını ve hukuki özelliğini veren ve diğerine nazaran daha rizikolu konumda bulunan edim olarak tarif edilmektedir. Buna göre ticari satım sözleşmesinde karakteristik edim borçlusunun satıcı davacı olması ve para alacağı açısından da iç hukuk yetki kurallarına göre davacı alacaklının yerleşim yeri mahkemesi yetkili olduğundan, davalı vekilinin uygulanacak hukuk ve mahkemenin yetkisine itirazın reddine karar verilmesi yerindedir.(Yargıtay 19. HD 2015/4625 esas 2016/963 karar sayılı ve 27/01/2016 tarihli ilamı) Ticari satıma konu süt tamamlayıcı yemin Türkiye'de ihracattan evvel alınan 07/11/2019 tarihli raporunda aflatoksin açısından bir olumsuzluk tespit edilmemiştir. Yem de aynı tarihte Mersin'de exworks teslim şekli kapsamında davalıya teslim edilmiş ve davalı tarafından KKTC'ye taşıması yapılmıştır. Yem, götürüldükten sonra 11/11/2019 tarihinde KKTC Sağlık Bakanlığı laboratuvarında teste tabi tutulmuş ,yemlere ilişkin alınan 13/11/2019 tarihli raporda, aflatoksin B1 mg/kg 0,0054 miktarında tespit edilmiştir.

Rapora göre bu madde için ölçüm limiti, 0,0002 miktarıdır. Bu rapora istinaden KKTC Tarım Bakanlığı Tarım Dairesi Müdürlüğü'nün 13/11/2019 tarihli yazısıyla, 19 ton yemin ithalatının uygun bulunmadığı ve menşeine iade veya imhası gerektiği bildirilmiştir. Davacı, Türkiye'de yapılan testte aflatoksin tespit edilmediğini, exworks teslim sebebiyle sorumluluğun davalıya ait olduğunu, ticari sebeplerle davalının yemin iadesi talebinin iyiniyetle kabul edilerek 06/12/2019 tarihinde satım bedeli 4.035-USD'nin davalıya iade edildiğini, yemin iadesi hususunda davalının ticari anlaşmazlık belgesi aldığını, halbu ki taraflar arasında böyle bir anlaşmazlık olmadığını ve para iadesi yapılmasına rağmen müvekkiline yemin iade edilmediğini belirterek,ödenen 4.035-USD'nin iadesine karar verilmesini istemiştir.

Taraflar arasındaki WhatsApp yazışmalarında, 18/11/2019 tarihli davalının davacıya gönderdiği mesajda "en azından gönderdiğimiz paraları alalım" dediği; ekinde KKTC Tarım Bakanlığının 14-21 Kasım 2019 tarihleri arasında internette yayınladığı haftalık gıda analiz sonuçlarında Avrupa Birliği limitlerine göre "Limit üstü koruma ürünü tespit edilen ... Ltd ait ... koyun süt yemi, ... Firmaların isteği üzerine menşeine iade veya imha edilecektir." kamuoyu duyurusunu davacıya gönderdiği; davalının "süratle malın gönderilmesi gerektiği aksi halde başımız ağrayacak" mesajına, davacı yetkilisinin "Tamam abi" şeklinde cevap verdiği ve 25/11/2019 tarihli yazışmalarda da, davalının ödemenin halen gelmediğini, davacının da ilgilendiğini beyan ettiği;

28/11/2019 tarihli yazışmalarda davalının davacıdan gümrük, taşıma, yemi geri götürme, bekleme ile yem ücretini kalem kalem talep ettiği, "ödemeyi aktarın hesap temizlensin, biz üzerimize düşeni yaptık, sıra sizde..." mesajına, davacının "ilgileniyorum" şeklinde cevap verdiği; sonrasında davacının davalıya dilekçe sonucunu ve yemin ne zaman geri sevk yapılacağını sorduğu, 06/12/2019 tarihinde davaya konu 4.035-USD'nin davalıya iade edildiğine dair dekont paylaşmıştır.Davalının alınan rapor sonucunu derhal bildirimi üzerine davacının KKTC'de yapılan testlerde limitin 27 katı Aflatoksin B1 maddesinin çıktığını ve tüm süreçten haberdar olduğu, yani mal bedelini, davacının iddia ettiği gibi ticari sebeplerle değil yemin KKTC ye ithaline engel olacak şekilde aflotoksin maddesi çıkması üzerine iade ettiği anlaşılmaktadır. Davacının davalıdan bedelini talep ettiği yemlerin insan ve hayvan sağlığına zararlı madde içerdiği test sonuçları ile ortada iken ,olağan koşullarda Türkiye'ye ithali mümkün olmayacaktır.Türkiye'den ihraca izin veren rapor tarihinden çok kısa bir süre sonra KKTC de laboratuvarda yapılan inceleme sonunda alınan raporda tölerans sınırlarının çok üzerinde aflotoksin tesbit edilmiştir.Zaman aralığının çok kısa olması nedeniyle ayıbın teslimden sonra meydana geldiği de kabul edilemez.Davacının isteği üzerine, davalının ticari anlaşmazlık sebebiyle başvuru yaparak yemin Türkiye'ye iadesini sağlamaya çabaladığı ,davalı tarafından ticari uyuşmazlık nedeniyle başvuru yapıldıktan sonra satım bedelinin alıcı davalıya iade edildiği,ayıbın varlığının ve niteliğinin davacının kabulü ve bilgisinde olduğu sonucuna varılmaktadır.Ayıbın varlığı kabul edilerek satım bedeli iade edildikten sonra,alınan ilk raporda sağlam çıktığı,ürünün teslim şeklinin exworks olduğu iddiaları artık dinlenemez. Olası mahrece iade ihtimalini bertaraf etmemek için davalının ticari anlaşmazlık nedeniyle başvuru da bulunduğu ,bu yolda çaba sarfettiği ,ancak bu kez KKTC makamları tarafından iadeye izin verilmediği neticede ürünün imha edildiği anlaşılmaktadır. Avrupa Birliği normlarına göre aflatoksin içermesi sebebiyle sağlığa zararlı olan KKTC'de imha edilen dava konusu aflotoksinli yemin Türkiyede satışa arzı mümkün değildir.Buna göre imha edilen ürünün ekonomik bir değer taşımadığı ,iade edilmemesinin davacıya bir zarar vermediğinin kabulü gerekir. Aksinin kabulü KKTC'nde tüketimine müsaade edilmeyen bir ürünün, Türkiye Cumhuriyeti'nde tüketilebileceği sonucuna varılacaktır. Açıklanan nedenlerle,davacının iş bu davada haklı olmadığı belirlendiğinden davanın reddi gerekirken kabulüne karar verilmesi doğru bulunmamıştır. İstinaf nedenleri yerinde görülen davalı vekilinin başvurusunun kabulü ile kararın kaldırılmasına; yapılan hata nedeniyle yeniden yargılama yapılmasına gerek olmadığından yeniden karar verilerek davanın reddine karar verilmiştir.