Danıştay 4. Daire Başkanlığı

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/10330 E.  ,  2024/5737 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :

Dava konusu istem: Konya Ereğli İvriz 1. Kısım Arazi Toplulaştırma ve Tarla İçi Geliştirme Hizmetleri Projesi kapsamında, Konya ili, Ereğli ilçesi, ... mahallesinde yer alan ve davacının maliki olduğu ... parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsellere ilişkin kısmının iptali istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; dava konusu toplulaştırma işleminin ilgili mevzuat hükümleri ve toplulaştırma tekniğine uygun hazırlandığı, ancak davacının sahip olduğu parseller ile ilgili olarak şikâyete konu olan hususlardan önemli bir kısmının, kapalı sistem basınçlı sulama sisteminin henüz yapılmamış olması, ... nolu parselden parseli 3 parçaya bölen, parsel içerisinde ekim ve hasadı engelleyen eski DSİ kanaletlerinin uygun düzene getirilmemiş olması, arazi tesviyesi vb. “Tarla İçi Hizmetleri Geliştirme” faaliyetleri çerçevesinde çözümlenmemiş olması, 2.140 m2 arazinin parçalanıp ayrılarak ... nolu parsele (davacının babasına tahsisli) eklenmesinin (parsel şeklinin düzeltilmesi amaçlı) toplulaştırma sırasında Toplulaştırma İdaresi ile yapılan istişareler neticesinde yapıldığı ve ... nolu parsele geçişlerin ise davacının engel koyarak mani olabileceği hususlarında sorun olduğu ve bu hususlar tam olarak netleştirilmeden davalı idarece toplululaştırma işlemi yapıldığı anlaşıldığından söz konusu toplulaştırma işleminin dava konusu parsele ilişkin kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; davacıya ait eski kadastro parsellerine karşılık oluşturulan yeni parsellerin büyük oranda eski yerinden verildiği, yeni tahsis edilen ... parselin, kısmen kendi arazisinden kaydırılarak verilmesinin teknik zorunluluktan kaynaklandığı, bunun dışında her iki parselin son halinin ekim, sürüm, sulama ve verimlilik yönünden tarıma elverişli olduğu, arazi derecelendirmesinde denkliğin sağlandığı, parsellerin yola cephe olacak şekilde ve düzgün bir şekilde birleştirildiği, verimliliğin artırılması gibi hususların gözetildiği, toplulaştırma işlemi sırasında toplulaştırma öncesi arazi sınırlarının, bazı teknik zorunluluklardan dolayı değiştiği ve kaymalar olduğu, bu nedenle davacının her iki parselinde de sınır düzeltmelerinin yapıldığı, mahkeme tarafından iptale gerekçe olarak gösterilen ve netleştirilmesi gerektiği belirtilen hususlardan basınçlı sulama sisteminin kurulmamış olmasının, ... nolu parseli 3 parçaya bölen, ekim ve hasadı engelleyen eski DSİ kanaletlerinin uygun düzene getirilmemesinin, ... nolu parselin üçgen şeklinde görülen uç kısmına davacının engel koyarak geçişleri engelleyip araziyi koruyabileceği yönündeki tespitlerin toplulaştırma işlemi ile doğrudan bir ilgisinin bulunmadığı, bu hususların toplulaştırma işlemlerinde gözetilmesi gereken teknik ilkeler, tahsis ve dağıtım esasları arasında yer almadığı, kanaletlerin öncesinde de parselin içerisinde bulunduğu, aktif olarak sulamaya hizmet ettiği, kaldı ki idarece kanaletlerin işgal ettiği alan için ürün bedeli ödenmesi amacıyla çalışmalar yapılmaya başlandığının belirtildiği görüldüğünden dava konusu işlemde hukuka aykırılık, aksi yöndeki mahkeme kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle istinaf isteminin kabulü ile Mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Toplulaştırmanın usulüne uygun yapılmadığı, menfaatlerinin gözetilmediği, … nolu parselden 2.140 m² kısmının … nolu parsele hisse girilmesinin toplulaştırma ilkelerine aykırı olduğu, bu kısımda tarım yapılmasının imkansız hale geldiği, satmak istense dahi kanun gereği satışına izin verilmeyeceği, … ve … nolu parseller birleştirilerek Devlet Su İşleri kanaleti ile 3 parçaya bölündüğü, bir kısmına ulaşım imkanının olmadığı, … nolu parselde bulunan havuz ve su arkının … nolu parselde kaldığı, sabit tesisinin gözetilmediği, … ve … parsel nolu taşınmazlar arasındaki yol boşluğunun yeterli olmadığı, yüklü bir kamyonun veya römork takılmış traktörün devrilmeden ya da kendi adına kayıtlı taşınmazdan geçmeden dönme imkanının olmadığı ileri sürülerek kararın bozulması istenilmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir. TETKİK HÂKİMİ : … DÜŞÜNCESİ : Dava konusu işlem arazi toplulaştırma ilke, esasları ile kanuna uygun olarak yapılmadığından temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir.

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini ... sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır.

Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir.

Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın 3. maddesinde, "sabit tesis", ev, ahır, samanlık, ağıl, ambar, kuyu vb. yapılarla bağ, bahçe ve ağaçlık arazi olarak tanımlanmış, "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir. Dosyanın incelenmesinden; Konya ili, Ereğli ilçesi, ... mahallesinde yer alan ve davacının maliki olduğu … parsel sayılı taşınmazların bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırmasının anılan parsellere ilişkin kısmının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlık konusu olayda; dava konusu arazi toplulaştırma işleminin dağıtım ilke ve esasları ile kamu yararına uygun olup olmadığının tespiti amacıyla mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda özetle; " 3083 sayılı Kanun uyarınca uygulama alanı olarak belirlenen dava konusu taşınmazların eski ve yeni halinin tarıma elverişli; her iki parselin son halinin ekim, sürüm, sulama ve verimlilik yönünden tarıma elverişli, buğday, mısır ve pancar gibi ürünleri yetiştirmeye uygun mutlak tarım arazisi olduğu; arazi toplulaştırmasına temel teşkil eden arazi çalışmalarının, yol ağı tekniğine göre yapıldığı; arazi derecelendirilmesinde denklik sağlandığı; parsel oluşturularak tam hisse dağıtım yapılmasının toprağın verimli şekilde işletilmesini sağlama, optimum parsel büyüklüğünün sağlanması, işletme bütünlüğünün tesis edilmesi amaçlarına uygun olduğu; toplulaştırma idaresince, dava konusu parsel ile ilgili olarak toplulaştırma sonrasında, parsellerin yola cephe olacak şekilde, düzgün şekilde birleştirildiği, verimliliğin artırılması gibi hususların gözetildiği, toprak, topoğrafya, drenaj ve yola sınır teşkil etmek gibi ölçütlerinin bir bütün olarak değerlendirildiği; toplulaştırma işlemleri sırasında toplulaştırma öncesi arazi sınırları, bazı teknik zorunluluklardan dolayı değiştiği ve kaymalar olduğu, bu nedenle davacının her iki parselinde de sınır düzeltmelerinin yapıldığı; ancak, davacının sahip olduğu parseller ile ilgili olarak şikâyete konu olan hususlardan önemli bir kısmının, kapalı sistem basınçlı sulama sisteminin henüz yapılmamış olması, ... nolu parselden parseli 3 parçaya bölen, parsel içerisinde ekim ve hasadı engelleyen eski DSİ kanaletlerinin uygun düzene getirilmemiş olması, arazi tesviyesi vb. “Tarla İçi Hizmetleri Geliştirme” faaliyetleri çerçevesinde çözümlenmemiş olmasından kaynaklı hususlar olduğu ve davacının mağduriyetinin giderilmesi hususunda Toplulaştırma İdaresi ve uygulayıcı firmanın çözüm üretmesi gerektiği; davaya konu edilen ve ‘havuz’ olarak tarif edilen yapının, sabit tesis tarifi ve kriterlerine uymadığı; 2.140 m2 arazinin parçalanıp ayrılarak ... nolu parsele (davacının babasına tahsisli) eklenmesinin (parsel şeklinin düzeltilmesi amaçlı) toplulaştırma sırasında Toplulaştırma İdaresi ile yapılan istişareler neticesinde yapıldığı; İdare tarafından dava konusu yol genişliklerinin standartlara uygun olduğunun belirtildiği; ... nolu parsele geçişlerin ise davacının engel koyarak mani olabileceği" kanaatinin belirtildiği görülmektedir.

Bu durumda; mevzuat hükümleri ve dosyada yer alan bilgi ve belgeler ile bilirkişi raporunun birlikte değerlendirilmesinden; her ne kadar arazi derecelendirme denkliği sağlandığı, yeni parsellerin eski yerinde tahsis edildiği tespit edilmiş olsa da ... ada ... parsel sayılı taşınmaz yönünden kapalı sistem basınçlı sulama sisteminin yapılmadığı ve ne zaman yapılacağı da belli olmadığından hali hazırda parselin içerisindeki kanaletler dikkate alınarak tahsis yapılması gerektiği, … ada … parsel sayılı taşınmaz yönünden ise eski ... parsel sayılı taşınmazdan 2.140 m² arazinin parçalanıp ayrılarak … ada … parsel sayılı taşınmaza eklenmesini zorunlu kılan sebebin ortaya konulamadığı ve sınır kaymasından kaynaklanan kot farkının tesviyesi sorununun da çözülemediği görüldüğünden toplulaştırma işleminin anılan parsellere ilişkin kısmında hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle;

1.Temyiz isteminin kabulüne,

2.Temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,

3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 16/10/2024 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi. (X) KARŞI OY : Temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği görüşüyle Dairemiz kararına katılmıyorum.