Yerel Hukuk Mahkemesi

Mahkememizde görülmekte bulunan Tazminat (Fikir Ve Sanat Eserleri Sahipliğinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılamasının sonunda,

Dava dilekçesi :

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davacının tasarımını ve basımını yapmış olduğu kitapların basımını, alıcıların dikkatini çekerek satışları arttırmak amacıyla kapak rengi, yazı şekli, boyutu ve puntosu itibariyle özel olarak belirlediği, kitapların sonraki basılarında da bu ayırıcı özellikleri kitaplarında koruduğu, böylece devam eden basıların da kendi şirketinden yapıldığını alıcılara gösterdiği, davacının ...’e ait çeşitli kitapları yıllar içinde bastığı, son olarak “Borçlar hukuku – Özel Hükümler – Pratik Çalışmaları – Tümü Çözümlü Uygulama Çalışmaları – Tümü Cevap Anahtarlı Sınav Soruları” başlıklı kitabının 2018 yılında 3. genişletilmiş basısını yaptığı, kitap tasarımının 05.02.2011 tarihli “Kapak Tasarım Sözleşmesi” uyarınca yaptırıldığı, dolayısıyla kitap tasarımına ilişkin hakkın davacı şirkette olduğu, davacı ile Melek Bilgin arasındaki yayın sözleşmesine göre de 2018 yılına kadar kitap basımının söz konusu kapak tasarımı ile birlikte gerçekleştirildiğinin açıkça ortaya konulduğu, ancak davalı şirketin aynı yazara ait aynı kitabı, kitabın kapak rengi ve düzeni, kapak yazılarının stilleri, yazıların tonları vb. bütün unsurları aynı şekilde kullanarak, genişletilmiş 4. Baskı ibaresiyle yayınladığı, davacı tarafından basılmış kitabın taklit edilerek alıcılar nezdinde söz konusu kitabın davacı tarafından basıldığı algısının oluşturulduğu, davacının söz konusu kitaba ilişkin tasarım hakkının bulunduğu, söz konusu eylemin TTK m. 55/I,a-4 ve TTK m. 55/I,c-3 hükümleri uyarınca haksız rekabet teşkil ettiği ileri sürülerek haksız rekabetin tespiti ile şimdilik 1.000 TL maddi ve 10.000 TL manevi tazminatın davalıdan tahsiline, ayrıca hükmün TTK m. 59 uyarınca ilanına karar verilmesini talep etmiştir. talep ve dava etmiştir.

Cevap dilekçesi:

Davalı vekilinin cevap dilekçesinde özetle; Davaya konu kitap kapağında kullanılan pembe rengin ve yazı karakterlerinin davacının tekelinde olmadığı, ortada bir tasarm mevcut olmayıp pembe renk üzerine kitap adının yazılmasından ibaret olduğu, kapakta ayırt edicilik ve özgünlüğün bulunmadığı, herhangi bir basılı eserin kapağının ayırtedici olması durumunda yayınevinin değil eserin ayırt edilmesinden bahsedileceği, okuyucunun yayınevini değil yazarı ve eseri tercih ettiği, okuyucu bakımından yayınevinin önemli olmadığı dolayısıyla iltibasın varlığından bahsedilemeyeceği kaldı ki özgün bir kapak tasarımının da bulunmadığı, kapağın üzerinde ...Kitabevinin armasının yer aldığı, bu armanın kitap üzerinde açıkça göründüğü, davalının temel müşteri kitlesinin hukuk öğrencileri olduğu, davacı tarafından başılan bir kitabın ancak ilgili eserin satış kabiliyetini olumlu yönde etkileyeceği, davalının davacı ile rekabet etmesini gerektirecek bir durumun söz konusu olmadığı alanında fenomeri bir kuruluş olduğu, davacı şirketin davalıya göre çok yeni bir şirket olduğu, davacı şirket merkezinin davalının aksine hukuk öğrencilerinden çok uzak olduğu, davacının tanınırlığından istifade edilmek istenmesi gibi bir durumun söz konusu olamayacağı, davaya konu kitabım yazarının talebi doğrultusunda kitabın aynı kapak rengi ile basıldığı, olayda hukuka aykırılık bulunmadığı gibi eserin davacı nezdindeki basılarırın tükenmesi ve satışının son bulması nedeniyle zarardan da bahsedilemeyeceği, davacının daha önce farklı kitaplarda meydana gelen ve huzurdaki uyuşmazlığa çok benzer eylemleri mahkemeye taşımadığı, bu durumun davacının da kitap kapaklarını bir tasarım olarak kabul etmediğinin açık bir göstergesi olduğunu ileri sürerek davanın reddini talep etmiştir.

Görevsizlik kararı : ...

20.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ...esas, ... karar sayılı dosyasında yapılan yargılama sonucunda görevsizlik kararı verildiği ve görevsizlik kararı üzerine dosyanın yukarıda esas sayılı sırasına kayıt edilerek yargılamaya devam edildiği anlaşılmıştır. Deliller: Kitap asılları : Davaya konu edilen her iki kitabın asılları kasada tutularak dosya içine alınmıştır. 05/02/2011 tarihli kapak tasarım sözleşmesi, dava dışı kitap yazarı ile davacı arasında imzalanan 2015, 2016 ve 2017 yıllarına ait yayın sözleşmeleri dosya arasına alınmıştır.

Bilirkişi Raporu: ...

20.ATM'nin ... esas sayılı dosyasında; İddia ve savunma doğrultusunda MÜHF Öğretim Üyesi ... ve Pazarlama ve Reklamcılık bilirkişisi ...'dan alınan 03/12/2020 tarihli raporlarında özetle; "Davacı tarafından ilk üç baskısı yapıları eserin benzer bir kapak tasarımı ile davalı şirket tarafından basılarak piyasaya arz edilmesinin, davacının emeğinden haksız yararlanılması sonucunu doğurabileceği bu itibarla davalı eyleminin haksız rekabet teşkil edeceğini, maddi ve manevi tazminat talepleri bakımından, TBK m. 49 vd. ile TBK m. 58 hükümlerine göre bir değerlendirme yapılması gerektiği, bu kapsamda haksız rekabet eylemi sebebiyle zararın ve bu zarar ile haksız rekabet eylemi arasında illiyet bağının mevcut olması gerektiği, bu konuda ispat yükünün davacıda olduğu" kanaatlerini bildirmişlerdir.

Bilirkişi Raporu:02/06/2022 tarihli bilirkişi raporunda;"Özgün bir biçimde yaratım sözkonusu olmadan , komple büyük harf kullanışı ve kelime baş harfleri büyük diğerleri küçük olarak aynı kullanım ile yalnız yazı karakter ve font değişikliği ile aynı kompoziyon ve düzende yaptığı, yalnız kısmi farklılık olarak siyah zemin badını kitap sağ/sol sınırlara kadar uzattığı tespit edilmiştir.

Genel bakışta kapak ön/arka yüzey ve sırt bölümde; görünüş/tasarım/tanıtım/yazı karakter/zemin ve karakter renk/tertip/basılı grafiksel kompozisyon içinde yer alan içerik ve şekil bazında Eşdeğer konumda içerik/form ve ortak özelliklerin Etkileşim yarattığı görülmektedir. * Renk+Kompozisyon-+Şekil : Benzer * Zemin+ Dişi/ErkekZemin Yerleşimi+ YazıTipi : Benzer * KonseptAkışkanlık+ Ayırtedici Özellik: Benzer kitap tasarımında davalı taraf (ön /arka/sırtta aynı düzenin kullanıldığı görülmektedir.)

Tasarım açısından Konsept-Tema etkileşim özelliği olan “ Kitap Kapak Tasarımı” tercihinde, yukarıda sunulan seçenek özgürlüğü kullanılmamış ; “orta düzeydeki tüketici üzerinde bir yanılma algısı yaratacağı, baskın ve ayırt edici olarak ve kompozisyondaki konumu farklılık söz konusu olmadığı, etkileşim odaklı benzerlik yarattığı, bilgilenmiş tüketici/kullanıcı, demografik olarak tüketici olan hukuk öğrencilerinde seçim tercihinde, öncelikle tüketici kitlesi olarak özel bir tüketici kitlesi olacağı açık olup, burada kapak tasarımı, yayınevi gibi kriterlerden ziyade kitap tercihinde esaslı unsurun eser ya da yazar olacağı, Mahkeme davacı tarafından ilk üç baskısı yapılan eserin benzer bir kapak tasarımı ile davalı şirket tarafından basılarak piyasaya arz edilmesinin, davacının emeğinden haksız yararlanılması sonucunu doğurabileceği ve haksız rekabet teşkil edeceği kanaatine varılırsa, bu itibarla davalı eyleminin haksız rekabet teşkil edeceği kanaat edilirse; maddi ve manevi tazminat talepleri bakımından, Haksız rekabet temeline dayanarak maddi ve/veya manevi tazminat talep edilebilmesi için “zararın gerçekleşmiş ve kanıtlanmış olması" yani illiyet bağı zorunlu olduğundan dosya kapsamında bu illiyet bağı kurulamadığından maddi-manevi tazminat talebi hakkının olmadığı kanaati ile, her iki taraf kitap kapağı ortalama tüketici nezdinde benzerlik arz etse de, bilgilenmiş tüketici/kullanıcı, demografik olarak tüketici olan hukuk öğrencilerinde seçim tercihinde, öncelikle tüketici kitlesi olarak özel bir tüketici kitlesi olacağına kanaat getirilerek, burada kapak tasarımı, yayınevi gibi kriterlerden ziyade kitap tercihinde esaslı unsurun eser ya da yazar olacağı dikkate alınarak, ayrıca kapak tasarımının özgün olmadığına kanaat getirildiği takdirde, gerek Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu gerek Sınai Mülkiyet Kanunu gerekse Türk Ticaret Kanunu haksız rekabet hükümleri kapsamında korunamayacağı, maddi ve/veya manevi tazminat talep edilebilmesi için zararın gerçekleşmiş ve kanıtlanmış olması" yani illiyet bağı zorunlu olduğundan dosya kapsamında bu illiyet bağı kurulamadığından maddi-manevi tazminat talebi hakkının olmadığı" kanaatlerini bildirmişlerdir.

Bilirkişi Raporu:

20/12/2022 tarihli bilirkişi raporunda; "Dava konusu kapak tasarımının eser mahiyetinde olmaması sebebiyle FSEK 68. maddeden kaynakların hakları kullanamayacağı, Mahkemenizce ilgili görselin Eser olduğu kanaatine varılması halinde ise, mali hakların davacı yana devrini içeren hukuka uygun bir sözleşme dosya münderecatından bulunmadığından FSEK 68. madde hükmünde düzenlenen hakların davacı tarafından kullanılamayacağı, davalı yanın davacı yan ile haksız rekabet teşkil eder bir eyleminin var olmadığı, davalı yanın eylemlerinin 6769 sayılı yasa gereği tasarıma tecavüz olarak nitelendirilemeyeceği yönünde" kanaatlerini bildirmişlerdir.

Bilirkişi Raporu:

24/06/2024 tarihli bilirkişi raporunda; Sektör Yönüyle; "Davaya konu kitap kapağı tasarımı, kitabın içeriğini ve hedef kitleyi en iyi şekilde ifade etmeye yönelik bir görsel tasarım olduğu, kitabın ilk üç baskısında pembe zemin üzerine siyah harfler ve siyah kuşak üzerine beyaz harfler ile bir kapak düzeni yaratıldığı ilk üç baskısı yapılan eserin benzer bir kapak tasarımı ile davalı şirket tarafından basılarak piyasaya arz edildiği, görünüş/tasarım/tanıtım/yazı karakter/zemin ve karakter renk/tertip/basılı grafiksel kompozisyon içinde yer alan içerik ve şekil bazında eşdeğer konumda içerik/form ve ortak özelliklerin Etkileşim yarattığı yaratılan bu form ,kapak tasarımı sahibinin tarzını yansıttığı, davacı ile ... ile yayın sözleşmesine göre de 2018 yılına kadar kitap basımının söz konusu kapak tasarımı ile birlikte gerçekleştirildiği, davalı şirketin aynı yazara ait aynı kitap tasarımında,, kitabın kapak rengi ve düzeni, kapak yazılarının stilleri, yazıların tonları vb. bütün unsurları aynı şekilde kullanarak, "genişletilmiş 4. Baskı" ibaresiyle yayınladığı, özgün olarak , komple büyük harf kullanışı ve kelime baş harfleri büyük diğerleri küçük olarak aynı kullanım ,yazı karakteri, font değişikliği ile aynı kompozisyon ve düzende yaptığı"

Fsek Yönüyle; "Eserdeki olağan farklılığın FSEK kapsamındaki hususiyet için temel şart olarak kabul edilmesi halinde dava konusu kitap kapağı, ilk izleniminin yarattığı etki, çevrenin verdiği tepki, beğeni ya da yergi, yenilik, yaratıcılık, ifade ediliş tarzı, bağımsız bir fikri faaliyetin ürünü olarak kişiliğin esere yansıması gibi ölçütler çerçevesinde ele alındığında, kitap kapağının basit hususiyeti veyahut minimum düzeyde hususiyeti karşılamadığı, keza hukuk alanı ile ilgililere yönelik basılmış olan kitabın kapağının alıcılarına kitap hakkında bilgilerin yer aldığı bilgileri verdiği, kitap kapağının kişiliğin esere yansıması/yaratıcılık unsurlarını ihtiva etmediği bu nedenle de FSEK kapsamında bir fikir ve sanat ürününün "sahibinin hususiyetini taşıması" gerektiğinden dava konusu kitap kapağının FSEK kapsamında koruma göremeyeceği"

Haksız Rekabet Yönüyle; "TTK m. 55/I, a-4 bakımından yapılan değerlendirmede, dava konusu uyuşmazlıkta tercih edilen renk, yazım stilleri, başlıklandırma ve konumlandırma esas alındığında kitap kapaklarının kompozisyonlarının aynı olduğu, bu sebeple karıştırılma ihtimalinin bulunduğu, davalı tarafın herhangi bir değişiklik yapmadan aynı kapağı 4. bası şeklinde piyasaya sunmasının yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde, uyuşmazlık konusu kapağın çalışma ürünü niteliğinde olduğu görüşüne dayanılarak haksız rekabet teşkil eder nitelikte olduğu, uyuşmazlık konusu eserin 3. baskısının tükenmiş olması karşısında bir zararın olmadığı görüşünde olmamız sebebiyle maddi tazminat talebi bakımından illiyet bağının bulunmadığı, manevi tazminat bakımından uyuşmazlık ve dosyaya sunulan veriler kapsamında davacının ticari itibarının zedelendiğine ilişkin bir kanaate varılamadığı" kanaatlerini bildirmişlerdir.

Dava ve uyuşmazlık: Taraflar arasındaki dava; davalı tarafça basım ve yayımı yapılan kitabın davacı tarafça daha önce basımı yapılan kitaptan doğan tasarım hakkına tecavüz ile haksız rekabet niteliğinde olup olmadığının tespiti, maddi ve manevi tazminat talebi ile tedbir taleplerine ilişkindir.

Davacı taraf dava dışı yazar Melek Bilgin Yüce tarafından hazırlanan "Borçlar Hukuku- Özel Hükümler- Pratik Çalışmalar- Tümü Çözümlü Uygulama Çalışmaları- Tümü Cevap Anahtarlı Sınav Soruları" isimli kitabın bulunduğunu, bu kitabın kapak tasarımı, rengi, düzeni ile yazı stilleri ile davalı tarafça basımı yapılan "Borçlar Hukuku- Özel Hükümler- Pratik Çalışmalar- Tümü Çözümlü Uygulama Çalışmaları- Tümü Cevap Anahtarlı Sınav Soruları" isimli kitapta aynı şekilde kullanıldığını, davalının eylemlerinin haksız rekabet ile tasarım hakkına tecavüz niteliğinde olduğunu belirterek davanın kabulünü savunmuştur. Davalı ise daha önce davacı tarafından yapılan basımlarda kullanılan kapakların tasarım niteliğinde olmadığını, kullanılan renklerin davacının tekelinde olmadığını, kitabın ilk üç basısının davacı tarafça yapılarak tükendiğini bu kapsamda davacının uğradığı bir zararın olmadığı, okuyucunun yayın evini değil yazarı takip ettiğini belirterek davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunmuştur.

Gerekçe:

Tüm dosya kapsamı bir bütün olarak dikkate alındığında; dava dışı kitap yazarı Melek Bilgin Yüce'nin müellifi olduğu ve hukuk fakültelerinde ders kitabı, pratik çalışma kitabı olarak okutulan kitabın ilk üç basısının davacı tarafça yapıldığı, sonraki genişletilmiş 4. Basısının ise davalı tarafça yapıldığı, kitabın müellefi ve yayımlanmasına ilişkin taraflar arasında bir uyuşmazlığın bulunmadığı, taraflar arasındaki uyuşmazlığın; davacı tarafça basısı yapılan ilk 3 bası ile davalı tarafça basısı yapılan 4. Basıda kullanılan kapak tasarımı, kitap kapağında kullanılan renkler, kapakta kullanılan yazı fontu ve içerikte kullanılan yazı fontları dikkate alındığında ilk üç bası dikkate alınarak davacının bir tasarım hakkının bulunup bulunmadığı, davalının aynı şekilde kapak tasarımı kullanması ve yazı fontu kullanılması nedeniyle davacının tasarım hakkından doğan haklarına tecavüz edip etmediği, davalının eylemlerinin haksız rekabet niteliğinde olup olmadığı ve davalının bir tecavüz eylemi ile haksız rekabet eyleminin varlığı halinde davacının maddi ve manevi tazminat talebine ilişkindir.

Tasarım hakkına tecavüz yönünden yapılan değerlendirmede; bir tasarımın 6769 sayılı kanun kapsamında korunabilmesi için yenilik ve ayırt edicilik taşıması gerektiği, dava konusu edilen kapak tasarımının TPMK nezdinde bir tescilinin bulunmadığı, ayrıca tescilsiz koruma şartları içinde yer alan yenilik ve ayırt edicilik unsurunun bulunmadığı, SMK'nın 56/5 maddesi "tescilsiz tasarım için tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten önce, kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir.(6) Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır.” şeklin olup; dava konusu edilen kitabın kapak tasarımında pembe zemin üzerine kitap içeriğine dair bilgilerin ve yazarın isminin yer aldığı şekil unsuru olmaksızın düzenlenmiş olup herhangi bir yenilik ve/ ayırt edicilik ihtiva etmediği, kitap kapak rengi, yazı fontu vb unsurların yenilik ve ayırt edicilik nitelikte olmadığı anlaşılmakla davacının SMK bağlamında bir tasarımının bulunmadığı ve davalı eylemlerinin tasarım hakkına ilişkin bir ihlal niteliğinde olmadığı kanaatine varılmıştır.

FSEK yönünden yapılan incelemede; davacının esere ilişkin bir talebi olmaması rağmen bu hususta yapılan değerlendirmede; FSEK anlamında eser niteliğini taşıması için ortaya konulan eserin sahibinin hususiyetini taşıması gerektiği, dava konusu edilen kitabın kapak tasarımında pembe zemin üzerine kitap içeriğine dair bilgilerin ve yazarın isminin yer aldığı şekil unsuru olmaksızın düzenlenmiş olduğu ve FSEK anlamında bir eserin bulunmadığı ve davacının bu kanundan kaynaklanan bir hakkının ihlal edilmediği anlaşılmıştır.

Haksız rekabet yönünden yapılan incelemede ise; dava konusu edilen her iki kitap kapak görselinin tüketici nezdinde benzer olduğu görülmüş ise de; dava konusu edilen kitapların bilgilenmiş kullanıcıya hitap ettiği, bu kapsamda özel tüketici için bu tarz kitapların kapak tasarımı, yazı fontu ve yayınevi gibi unsurlar dışında eser içeriği ile müellifinin önemli olduğu bu hali davacı tarafça yapılan 3 bası ile davalı tarafça yayımı yapılan 4. Basıda benzer nitelikte kapak kullanılmasının haksız rekabet kurallarının ihlali niteliğinde olmadığı anlaşılmıştır.

Yapılan yargılama sonucunda; davalının eylemlerinin tasarım hakkına tecavüz, haksız rekabet ve FSEK'ten kaynaklanan hakların ihlali niteliğinde olmadığı anlaşılmakla açılan davanın tüm talepler yönünden reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.