Danıştay 4. Daire Başkanlığı

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/5461 E.  ,  2024/7511 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y

2.(DAVALI) ... Valiliği ... İl Müdürlüğü (... Milli Emlak Dairesi Başkanlığı)

İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek taraflarca aleyhlerine olan hüküm fıkralarının bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ:

Dava konusu istem : ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel önü Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmazın 2.910,00-m²si üzerinde iskele ve tekne bağlama alanı yapılmak suretiyle fuzulen işgal edildiğinden bahisle 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesi uyarınca 10/01/2015-14/08/2017 tarihleri arası dönem için davacı şirketten 3.391.986,80-TL ecrimisil istenilmesine ilişkin ... tarihli ve ... sayılı ecrimisil ihbarnamesinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:... K... sayılı kararda; taraflarca bilirkişi raporuna karşı yapılan itirazların raporu kusurlandırıcı nitelikte bulunmadığı, bilirkişi raporu kapsam ve içerik bakımından hükme esas alınabilecek nitelikte bulunarak dava konusu ecrimisil ihbarnamesinin 2.941.102,31-TL’lik kısmının hukuka aykırı, 450.884,49-TL'lik kısmının ise hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu ecrimisil ihbarnamesinin 2.941.102,31-TL’lik kısmının iptaline, 450.884,49-TL'lik kısım yönünden ise davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve taraflarca ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurularının reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDEN DAVACININ İDDİALARI: Davaya konu iskelenin dava dışı kooperatif tarafından işletildiği, dolayısıyla ecrimisilin söz konusu kooperatif adına tahakkuk ettirilmesi gerektiği, deniz yüzeyinden ecrimisil istenilmesinin yasal dayanağının bulunmadığı, ... limanındaki hiçbir gemiden ecrimisil istenilmediği, ...in doğal bir liman olduğu, mendireklerle çevrilmiş yapay bir alan olmadığı ileri sürülerek, temyize konu kararın aleyhe olan kısmının bozulması talep edilmektedir.

TEMYİZ EDEN DAVALININ İDDİALARI : Davaya konu ecrimisil miktarının taşınmaza cepheli caddenin emlak vergi değeri üzerinden hesaplandığı, Tebliğ ile getirilen düzenlemenin, yat limanı, kruvaze gemi kullanımları gibi; etrafı mendireklerle çevrilmiş deniz turizmi araçlarının bağlanması amacıyla yapılan işgalleri kapsadığı, dolayısıyla deniz işgal alanı için yüzde onluk düzenlemenin somut uyuşmazlıkta uygulama alanı bulamayacağı, hükme esas alınan bilirkişi raporunda belirlenen ecrimisil miktarının çok düşük olduğu ileri sürülerek, temyize konu kararın aleyhe olan kısmının bozulması talep edilmektedir. DAVACININ SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir. DAVALININ SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir. TETKİK HÂKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Davalı idarenin temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının iptale ilişkin kısmının bozulması, davacının temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi kararının reddine ilişkin kısmının onanması gerektiği düşünülmektedir.

Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

Davacının temyiz istemi yönünden yapılan değerlendirme; Bölge idare mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.

Temyizen incelenen kararın, davanın reddine ilişkin kısmı usul ve hukuka uygun olup; davacının, temyiz dilekçesinde ileri sürdüğü iddialar; kararın, dava konusu ecrimisil ihbarnamesinin 450.884,49-TL tutarındaki kısım yönünden davanın reddine ilişkin hüküm fıkrasının bozulmasını gerektirecek nitelikte bulunmamıştır. Davalı idarenin temyiz istemi yönünden yapılan değerlendirme; 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun işlem tarihinde yürürlükte bulunan haliyle 75. maddesinde; "Devletin özel mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmaz malları, özel bütçeli idarelerin mülkiyetinde bulunan taşınmaz mallar ve Vakıflar Genel Müdürlüğü ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait taşınmaz malların, gerçek ve tüzelkişilerce işgali üzerine, fuzuli şagilden, bu Kanunun 9. maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere tespit ve takdir edilecek ecrimisil istenir. Ecrimisil talep edilebilmesi için, idarelerin işgalden dolayı bir zarara uğramış olması gerekmez ve fuzuli şagilin kusuru aranmaz." hükmüne yer verilmiştir. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 74. maddesine dayanılarak çıkarılan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik'in 85. maddesinin 2. fıkrasında; "...ecrimisilin tespit ve takdirinde; İdarenin zarara uğrayıp uğramadığına ve işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın, taşınmazın işgalci tarafından kullanım şekli, fiili ve hukuki durumu ile işgalden dolayı varsa elde ettiği gelir, aynı yer ve mahalde bulunan emsal nitelikteki taşınmazlar için oluşmuş kira bedelleri veya ecrimisiller, varsa bunlara ilişkin kesinleşmiş yargı kararları, ilgisine göre belediye, ticaret odası, sanayi odası, ziraat odası, borsa gibi kuruluşlardan veya bilirkişilerden soruşturulmak suretiyle edinilecek bilgiler ile taşınmazın değerini etkileyecek tüm unsurlar göz önünde bulundurulur. İşgalin şekli, Hazine taşınmazının konumu ve taşınmazdan elde edilen gelir gibi unsurlar itibariyle asgari ecrimisil tutarlarını belirlemeye Bakanlık yetkilidir..." hükmüne;

5.fıkrasında; "Bakanlık, uygulamada birliği sağlamak amacıyla, ecrimisilin tespit ve takdirine ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkilidir." hükmüne yer verilmiştir.

Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik hükümlerine dayanılarak hazırlanan 336 Sıra No'lu Milli Emlak Genel Tebliği'nin "Ecrimisilin tespit ve takdir edilmesi" başlıklı 5/3.maddesinde; "Hazine taşınmazlarının gerçek veya tüzel kişilerce işgale uğradığının tespit edilmesi hâlinde; tespit tarihinden itibaren onbeş gün içinde taşınmaz tespit tutanağına dayanılarak bedel tespit komisyonunca tespit tarihinden geriye doğru beş yılı geçmemek üzere, tarımsal amaçlı kullanımlar ile belediye ve mücavir alan sınırları dışında gelir getirici unsur taşımayan kullanımlar için taşınmazın emlak vergisine esas asgari değerinin yüzde birbuçuğundan; belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve planlı alanlarda tarım dışı kullanımlar için ise taşınmazın emlak vergisine esas asgari değerinin yüzde üçünden az olmamak üzere ecrimisil tespit ve takdir edilir." 5/5.maddesinde; " Emlak vergisine esas asgarimetrekare birim değeri belirlenmemiş olan Devletin hüküm ve tasarrufu altında olan yerler için ecrimisil tespit ve takdirinde, birim değeri belirlenen en yakın emsal taşınmazın emlak vergisine esas metre kare birim değeri dikkate alınır. " kuralına yer verilmiştir. "Kıyı Kanunu kapsamında kalan yerlerde ecrimisil işlemleri" başlıklı 14. maddesinin 2. fıkrasında "(Değişik :RG-08/10/2016-29851)... Kıyı ve sahil şeritleri ile dolgu alanlarında yukarıdaki belirtilen kullanımlar dışında izinsiz kullanımın tespiti halinde; işgalin şekli, bu alanların konumu ve kullanımlarından elde edilecek gelir düzeyi de dikkate alınarak Kanunun 9 uncu maddesinde belirtilen yerlerden sorulmak suretiyle bedel tespit komisyonu tarafından ecrimisil tespit ve takdir edilir. Deniz turizmi araçlarının bağlanması amacıyla mendireklerle çevrilmiş deniz yüzeyinde ise, kara parçası için tespit edilen ecrimisil bedelinin yüzde onu esas alınmak suretiyle ecrimisil tespit ve takdir edilir." hükümlerine yer verilmiştir.

Dava, ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel önü Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki alanın 2.910,00-m²si üzerinde iskele ve tekne bağlama alanı yapılmak suretiyle fuzulen işgal edildiğinden bahisle 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 75. maddesi uyarınca 10/01/2015-14/08/2017 tarihleri arası dönem için davacı şirketten 3.391.986,80-TL ecrimisil istenilmesine ilişkin ... tarihli ve ... sayılı ecrimisil ihbarnamesinin iptali istemiyle açılmıştır.

Bakılan davada, davaya konu ihbarnamenin dayanağı niteliğindeki 14/08/2017 tarihli tespit tutanağında, Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan ve 600 m²'lik kısmı kara parçası, 2310 m²'lik kısmı ise deniz yüzeyi olmak üzere toplam 2.910-m²'lik alanın, davacı tarafından "iskele ve tekne bağlama" alanı olarak kullanılmak suretiyle işgal edildiği tespitlerine yer verildiği, davaya konu ihbarname ile de davacı şirket hakkında 3.391.986,80-TL ecrimisil tahakkuk ettirildiği, Mahkemece mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucu düzenlenen 09/05/2019 havale tarihli bilirkişi raporunda ise; işgal alanına yönelik idarece belirlenen tespitin doğru olduğu, söz konusu alanın cepheli olduğu ... Caddesinin 2014 yılına ilişkin emlak vergi değerinin %3'ünün 390,00-TL olduğu belirtildikten sonra, emsal bedeller değerlendirilmek suretiyle davaya konu işgal alanının "kara parçası" yönünden 2015 yılı için 200-TL m² birim bedeli belirlendiği ve devam eden yıllar yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle 600 m²'lik kara parçası için 325.548,37-TL ecrimisil bedeli hesaplandığı, işgale konu 2310 m²'lik "deniz yüzeyi" için ise kara parçası için belirlenen miktarın yüzde onu esas alınmak suretiyle 2015 yılı için 20,00-TL m² birim bedeli bedeli belirlendiği ve devam eden yıllar yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle 125.336,12-TL ecrimisil bedeli hesaplandığı, bu suretle davaya konu ecrimisil ihbarnamesine ilişkin 2910 m²'lik işgal alanının 10/01/2015-14/08/2017 tarihleri arasındaki işgali için davacı şirketten toplam (325.548,37+125.336,12) 450.884,49-TL ecrimisil istenebileceğinin mütalaa edildiği, Mahkemece de söz konusu rapor doğrultusunda, dava konusu ihbarnamenin 450.884,49-TL'lik kısmı yönünden davanın reddine, 2.941.102,31-TL'lik kısmının ise iptaline karar verildiği anlaşılmıştır.

Yukarıda yer verilen mevzuatın birlikte değerlendirilmesinden, ecrimisilin, haksız işgal nedeniyle alınan bir tazminat olduğu, kıyı ve sahil şeritlerindeki işgallerden de ecrimisil istenilebileceği ve buralardaki işgaller nedeniyle ecrimisil tutarı hesaplanırken; işgalin şekli, fuzuli şagile sağladığı gelir dikkate alınarak, belediye, ticaret odası, sanayi odası, borsa gibi yerlerden veya bilirkişilerden sorulmak suretiyle bir bedel tespiti yapılacağı anlaşılmakla birlikte; Hazineye ait taşınmazlar ile Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki taşınmazların işgali halinde, taşınmazın emlak vergisine esas asgari değerinin %3'ünden az olmamak üzere ecrimisil belirlenmesi gerektiği kuralının açık olduğu ve söz konusu kuralın uygulanması noktasında işgal alanın türü yönünden herhangi bir istisna hükmüne de yer verilmediği dikkate alındığında, kıyı ve sahil şeritleri ile deniz dolgu alanlarında gerçekleştirilen işgaller dolayısıyla belirlenecek ecrimisil miktarının da, bu alanların cepheli oldukları cadde için belirlenmiş emlak vergi değerinin yüzde üçünden az olmayacak şekilde takdir edilmesi gerektiği kuşkusuzdur.

Diğer taraftan, deniz turizmi araçlarının bağlanması amacıyla mendireklerle çevrilmiş deniz yüzeylerinin işgalinde ise, kara parçası için tespit edilen ecrimisil bedelinin yüzde onu esas alınmak suretiyle ecrimisil bedeli tespit edileceği yolundaki düzenleme dikkate alındığında, Devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan deniz yüzeyleri için belirlenecek ecrimisil miktarının da, cepheli oldukları kara parçası için belirlenen emlak vergi değerinin %3'ünün onda birlik tutarından az olmamak üzere tespit edilmesi gerektiği de tabiidir.

Uyuşmazlıkta, Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda emlak vergi değerinin asgari %3'ün altında belirlenmesine ilişkin kara parçası yönünden 2015 yılı için yıllık 200,00-TL/m² ve deniz yüzeyi yönünden ise bu bedelin yüzde onu olan 20,00-TL/m² birim bedelin ecrimisil hesaplamasına esas alınabileceği belirtilerek; söz konusu birim bedeller yeniden değerleme oranında artırılmak suretiyle ecrimisil hesabı yapıldığı görülmekte ise de davaya konu işgal alanının cepheli olduğu ... Caddesinin emlak vergi değerinin %3'ünün 2014 yılı için 390,00-TL/m²; söz konusu rakamın onda birlik tutarının ise (deniz yüzeyi açısından) 39,00-TL olduğu dikkate alındığında; Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporunda yapılan ecrimisil hesabının 336 Sıra No'lu Milli Emlak Genel Tebliği'nin 5/3. maddesine aykırı olarak tespit ve takdir edildiği anlaşılmaktadır.

Bu durumda; temyize konu kararda taşınmazın emlak vergisine esas değerinin dikkate alınmadığı, taşınmazın emlak vergisine esas asgari değerinin %3'ünden az olmamak üzere ecrimisil belirlenmesi gerektiği kuralının açık olduğu ve söz konusu kuralın deniz dolgu alanları ile deniz yüzeyleri işgalleri için belirlenecek ecrimisil miktarları açısından da göz önünde bulundurulması gerektiği dikkate alındığında, dava konusu ecrimisile ilişkin işgal alanında gerçekleştirilen işgalin şekli, bu alanların konumu ve kullanımlarından elde edilecek gelir düzeyi, emsal oluşturabilecek yerlerin kira bedeli ve varsa önceki dönem ecrimisil bedelleri, ticari sirkülasyon ve 336 Sıra No'lu Milli Emlak Genel Tebliği'nin 5/3. maddesi de gözetilmek suretiyle düzenlenecek ek rapor veya gerekirse yeni bir bilirkişi raporu aldırılmak suretiyle yeniden bir karar verilmesi gerektiğinden, hatalı değerlendirmeye dayalı olarak verilen temyize konu kararın ecrimisil ihbarnamesinin iptaline yönelik kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle;

1.Davacının temyiz isteminin reddine, davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne,

2.Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdare Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, dava konusu ecrimisil ihbarnamesinin ...-TL tutarı yönünden davanın reddine ilişkin kısmının ONANMASINA,

3.Anılan İdare Dava Dairesi kararının, ihbarnamenin ...-TL tutarı yönünden iptaline ilişkin kısmının BOZULMASINA,

4.Bozulan kısım hakkında yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Dava Dairesine gönderilmesine, 17/12/2024 tarihinde oybirliğiyle kesin olarak karar verildi.