Danıştay 6. Daire Başkanlığı

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2023/8268 E.  ,  2024/4639 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y

İSTEMİN ÖZETİ : Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ...tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan Ankara ili, Çankaya ilçesi Dikmen Vadisi KDGPA (Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı) Son Etap 4. kısım kat yüksekliklerinin belirlenmesine yönelik 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notu değişikliği ile dayanağı ... tarih ve ... sayılı Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi kararıyla onaylanan Çankaya İlçesi Dikmen Vadisi Son Etap 4. kısım Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı (KDGPA) 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planı değişikliğinin iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulüne anılan mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın imar planları yönünden süre aşımı nedeniyle reddine, plan notu değişikliği yönünden esastan reddine dair ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararın, usul ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek bozulması istenilmektedir. SAVUNMANIN ÖZETİ : Temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü: Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairelerince verilen kararların temyiz yolu ile incelenerek bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinde belirtilen nedenlerden birinin bulunması halinde mümkündür. ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı karar ve dayandığı gerekçe hukuk ve usule uygun olup bozulmasını gerektirecek bir sebep bulunmadığından, anılan kararın ONANMASINA, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen İdari Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın kararı veren ilk derece Mahkemesine gönderilmesine, 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yönünden oyçokluğuyla, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notu değişikliği yönünden oybirliğiyle 10/07/2024 tarihinde kesin olarak karar verildi. (X)KARŞI OY : Dava, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan Ankara ili, Çankaya ilçesi Dikmen Vadisi KDGPA (Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı) Son Etap 4. kısım kat yüksekliklerinin belirlenmesine yönelik 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notu değişikliği ile dayanağı ... tarih ve ... sayılı Ankara Büyükşehir Belediye Meclisi kararıyla onaylanan Çankaya İlçesi Dikmen Vadisi Son Etap 4. kısım Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Proje Alanı (KDGPA) 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planı değişikliğinin iptali istemiyle açılmıştır.

İdare Mahkemesince; 1/5000 ölçekli nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planı yönünden yapılan incelemede, dava konusu 09.07.2021 onaylı 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliğiyle getirilen 49 kat bina yüksekliğinin, 1/25000 ölçekli nazım imar planının düzenlenecek konut alanları için belirlediği "yapılaşma koşulları yerel özgünlükler, kent bütünü ve yakın çevre ilişkileri değerlendirilerek saptanacaktır" ilkesine aykırı olduğundan bu plan değişikliğinin planların kademeli birlikteliği ilkesi yönünden üst ölçekli 1/25000 ölçekli nazım imar planına uygun olmadığı, 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notu yönünden yapılan incelemede ise dava konusu plan değişikliği kapsamında bina yüksekliğinin belirlenmesinde yörenin meskun konut alanı ağırlıklı yerleşim özelliğinin ve az ve orta kat yüksekliğine sahip mevcut dokusunun/kimliğinin değil Dikmen Vadisi Kentsel Dönüşüm ve Proje Alanındaki farklı etaplarda plan değişikliği yapılarak belirlenmiş olan 48- 49 kat bina yüksekliğinin esas alındığı, bu değişikliğin planlama alanı çevresinde yer alan dokunun yaklaşık 5 katı fazla yüksekliğe sahip yapılaşmanın oluşmasına neden olacağı, planlama alanı içindeki diğer yapılar ile planlama alanı güney ve doğusundaki mevcut yapılar üzerinde gölge yaratarak bu binaların güneşten istifade etmesini engelleyeceği, 49 kat bina yüksekliğinin, Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin imar planı değişikliklerine yönelik 26. maddesinde belirtilen yollardaki karşılıklı bina cepheleri arasındaki asgari uzaklık ve Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinin yol genişliklerine göre bina kat adetlerini belirleyen 9. maddesi hükümlerine uygun olmadığı sonucuna ulaşılarak dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle iptaline karar verilmiş, bu karara karşı yapılan istinaf başvurusu üzerine 1/5000 ve 1/1000 ölçekli imar planı değişikliğine yönelik Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı yönünden; davacı tarafından, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notu değişikliğinin uygulama işlemi kabul edilmek suretiyle 2017 yılında onaylanan ve alanın kullanım kararlarını ve yapılaşma koşullarını ortaya koyan 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptalinin talep edildiği, ancak 2021 yılında onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notu değişikliğinin yalnızca planlama alanında kat yüksekliklerinin belirlenmesine ilişkin bir karardan ibaret olduğu, söz konusu kararın ana planlama kararı olan 2017 yılında onaylanan imar planları yönünden dava açma süresini canlandırıcı bir etkisi olmayacağı, bu nedenle davanın bu kısmının süre aşımı nedeniyle esasının incelenme olanağı bulunmadığı, Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notu değişikliği yönünden ise 7221 sayılı Coğrafi Bilgi Sistemleri ile Bazı Kanunlarda değişiklik yapılması hakkındaki Kanunun 6. maddesi ile 3194 sayılı İmar Kanunun 8. maddesine eklenen hüküm uyarınca bina yükseklikleri yençok: serbest olarak belirlenmiş alanlarda plan değişikliği ve revizyonu yapılmasının zorunlu olduğu, bu nedenle plan notu değişikliği yapıldığı, planlama alanının yakınında bulunan Dikmen Vadisi KDGPA Son Etap I. kısma ait kat sayılarının 48 kat olarak belirlendiği, aynı alanda II. Kısımda ise kat yüksekliklerinin konut, konut/ticaret ve ticaret ada/parsellerinde en çok 49 kat olarak belirlendiği, yine I. kısımda mevcutta verilmiş 39 ve 30 katlı ruhsatların bulunduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde, planlama konusu alanda kat yüksekliklerinin 49 kat olarak belirlenmesinin mevcut yapılaşma koşullarına, mevcut teşekküle ve silüte uygun olduğu sonucuna ulaşılarak kat yüksekliklerinin belirlenmesine ilişkin 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notu değişikliğine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davalı idarenin istinaf başvurusunun kabulüne, mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın imar planları yönünden süre aşımı nedeniyle reddine, plan notu değişikliği yönünden ise esastan reddine karar verilmiştir. 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 5.maddesinde nazım imar planı "varsa bölge veya çevre düzeni planlarına uygun olarak halihazır haritalar üzerine, yine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının; genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerinin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporuyla beraber bütün olan planı," uygulama imar planı da, "tasdikli halihazır haritalar üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olarak nazım imar planı esaslarına göre çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren plan" olarak tanımlanmıştır. 3194 sayılı İmar Kanununun “Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması” başlıklı 8. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin işlem tarihinde yürürlükte olan şeklinde, "İmar Planları; Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planından meydana gelir. Mevcut ise bölge planı ve çevre düzeni plan kararlarına uygunluğu sağlanarak, belediye sınırları içinde kalan yerlerin nazım ve uygulama imar planları ilgili belediyelerce yapılır veya yaptırılır. Belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.” hükmüne yer verilmiştir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinde dava açma süresinin özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve İdare Mahkemelerinde altmış gün olduğu; ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresinin, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı; yine aynı Kanunun "Üst makamlara başvurma" başlıklı 11. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan şeklinde, ilgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılmasının üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebileceği, bu başvurunun işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durduracağı, altmış gün içinde bir cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağı hususu kurala bağlanmıştır.

Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4.maddesinin (i) bendinde "Nazım imar planı: Mevcut ise çevre düzeni planının genel ilke, hedef ve kararlarına uygun olarak, arazi parçalarının genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını, çeşitli kentsel ve kırsal yerleşme alanlarının gelişme yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarını, ulaşım sistemlerini göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere, varsa kadastral durumu işlenmiş olarak 1/5.000 ölçekte, büyükşehir belediyelerinde 1/5000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte, onaylı halihazır haritalar üzerine, plan notları ve ayrıntılı raporuyla bir bütün olarak hazırlanan plan," olarak, 4.maddesinin (k) bendinde ise, uygulama imar planı, "Nazım imar planı ilke ve esaslarına uygun olarak yörenin koşulları ve planlama alanının genel özellikleri, yapının kullanım amacı ve ihtiyacı, erişilebilirlik, sürdürülebilirlik ve çevreye etkisi dikkate alınarak; yapılaşmaya ilişkin yapı adaları, kullanımları, yapı nizamı, bina yüksekliği, taban alanı katsayısı, kat alanı kat sayısı veya emsal, yapı yaklaşma mesafesi, ön cephe hattı, ifraz hattı, kademe hattı, ada ayrım çizgisi, taşıt, yaya ve bisiklet yolları, ulaşım ilişkileri, parkları, meydanları, kentsel, sosyal ve teknik altyapı alanlarını, gerektiğinde; parsel büyüklükleri, parsel cephesi ve derinliği, arka cephe hattı, yol kotu ve bu kotun altındaki kat adedi, bağımsız bölüm sayısı gibi yapılaşma ve uygulamaya ilişkin kararları, uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren ve varsa kadastral durumu işlenmiş olarak 1/1.000 ölçekte onaylı halihazır haritalar üzerinde, plan notları ve ayrıntılı raporuyla bir bütün olarak hazırlanan planı" olarak tanımlanmıştır.

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, imar planlarına karşı, bir aylık askı süresi içinde 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi kapsamında başvuruda bulunulması ve bu başvuruya idari dava açma süresinin başlangıç tarihi olan son ilan tarihinden itibaren altmış gün içinde cevap verilmeyerek isteğin reddedilmiş sayılması halinde, bu tarihi takip eden altmış günlük dava açma süresi içinde veya son ilan tarihini izleyen altmış gün içinde cevap verilmek suretiyle isteğin reddedilmesi halinde bu cevap tarihinden itibaren altmış günlük dava açma süresi içinde idari dava açılabileceği; imar planlarına askı süresi içinde bir itirazda bulunulmamış ise, davanın, 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca imar planının son ilan tarihini izleyen günden itibaren altmış gün içinde açılması gerektiği, ancak bu süreler içerisinde dava açılmamış olması halinde imar planının uygulanmaya konulması ile birlikte uygulama işlemi üzerine işlem ile birlikte imar planına veya doğrudan işlemin dayanağı olan imar planına karşı yeniden dava açma hakkının bulunduğu ve bu aşamada dava açma süresinin uygulama işleminin süresine tâbi olduğu hususlarında tartışma bulunmamaktadır.

Yargısal içtihatlarda, imar planları, ilanı gereken genel düzenleyici işlem olarak kabul edilmiş olduğundan, uygulama işlemi olduğu öne sürülerek işlemin dayanağı imar planının iptalinin istenilmesi halinde planların uygulama işlemlerinin kapsamının ve buna göre de dava açma sürelerinin belirlenmesi gerekmektedir.

Planlama sürecinde de nazım imar planının öncelikle yapılarak çevre düzeni planı ile uyumlu hazırlanmak suretiyle arazinin genel kullanış biçimi, nüfus yoğunluğu, ulaşım gibi konular belirlenecektir. İmar planları arasındaki bu hiyerarşik ilişki, diğer düzenleyici işlemlerden farklı olup; alt ölçekli planların, üst ölçekli planların uygulanması amacıyla tesis edildiği açıktır.

Bu hususlar dikkate alındığında; alt ölçekli plan (düzenleyici işlem olmakla birlikte), üst ölçekli planın uygulama işlemi niteliğinde olduğundan, nazım imar planı yapıldıktan sonra, bu plana yönelik dava açma süresi içerisinde, bu plan ile birlikte ya da ayrıca dayanak üst ölçekli planın da iptali istemiyle dava açılabilmesi mümkündür.

Uyuşmazlıkta, anılan plan notunun, 2017 yılında onaylanan dava konusu 1/1000 ölçekli uygulama imar planı ile 1/5000 ölçekli nazım imar planında belirlenen binaların kat yüksekliğine ilişkin olduğu ve planlamanın bütününü etkilediği göz önüne alındığında dava konusu edilen imar planlarına yönelik yeniden dava açılmasına dayanak oluşturacak nitelikte bir 1/1000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği olarak kabul edildiğinden, dava açma süresini ihya eden uygulama işlemi niteliğinde bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Bu durumda, bina yüksekliklerinin belirlenmesine yönelik olarak Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notu değişikliğine son askı tarihi olan 09.09.2021 tarihinden itibaren yasal dava açma süresi içinde 03.11.2021 tarihinde açılan davada 1/1000 ölçekli uygulama imar planı plan notu değişikliği yönünden süre aşımı bulunmadığından, bu plan notu değişikliği ile birlikte dayanağı olan 2017 yılında onaylanan 1/5000 ölçekli nazım imar planı ile 1/1000 ölçekli uygulama imar planının iptali istemiyle açılan davanın da süresinde olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptaline ilişkin Mahkeme kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun kabulü ile mahkeme kararının kaldırılması, 2017 tarihli imar planları yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddi, plan notu değişikliği yönünden esastan reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının 2017 tarihli imar planlarının süre aşımı nedeniyle reddine ilişkin kısmının bozulmasına karar verilmesi gerektiği oyuyla Dairemizin kararının bu kısmına katılmıyorum.