Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız))

Mahkememizde görülmekte olan Kıymetli Evrak İptali (Çek İptali (Hasımsız)) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

Talep edenler vekili dava dilekçesinde özetle; Talep eden ....., Diyarbakır İli Ergani İlçesinde Sanayi Sitesinde demirci /esnaf olarak çalıştığını, aynı zamanda çöp konteynır imalat ve satış işini yaptığını, davacı .....ise sanayi tekerleği imalat ve satış işiyle iştigal ettiğini, talep ednelerin en son çöp konteynır tekerleği alışverişinde bulunduklarını ve talep edenlerde ....., .....faturada detayları yazılı tekerlekleri sattığını, bunun karşılığında ..........bank .....Şubesine ait, keşide yeri ....., .....keşide tarihli 100.000,00 TL bedelli, keşidecisi .....olan.....seri nolu, hamiline yazılı çeki keşide ettiğini, bu çeki keşideci .....oğlu ....., kargo yoluyla diğer davacı .....gönderdiğini, .....tarihinde .....Kargo .....şubesine teslim edilen çekin içinde bulunduğu kargo paketi, hamil .....uzun zaman geçmesine rağmen ulaşamadığını, konu hakkında, keşideci .....oğlu/ gönderici .....Kargo tarafından tanzim edilen .....tarihli yazı ile, "kargonun akibeti ile ilgili olumlu bir netice elde edilemediği" yani kaybolduğu bilgisi verildiğini, .....bank .....Şubesine ait, keşide yeri ....., .....keşide tarihli 100.000,00 TL bedelli, keşidecisi .....olan, .....seri nolu, hamiline yazılı çekin, zayi olması nedeniyle iptalini, yargılama süresi boyunca kötü niyetli kişilerin eline geçmesi ihtimaline binaen bankaya ibrazı halinde ödenmemesi için tedbiren anılan çeke ödeme yasağı konulmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Talep, çek iptali isteğine ilişkindir.

Talebin yasal dayanağı 6102 Sayılı TTK'nun 651 ve devamı maddeleridir.

TTK'nun 651. maddesine göre; kıymetli evrak zayî olduğu taktirde mahkeme tarafından iptaline karar verilebilir.

TTK'nun 757. maddesine göre de iradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesinden muhatabın poliçeyi ödemekten men edilmesini isteyebilir. 6102 Sayılı TTK'nun 759. maddesinde ise poliçeyi eline geçiren kimse bilinemiyorsa poliçenin iptaline karar vermesi istenebilir. 6102 Sayılı TTK'nun 818/s maddesindeki yollama nedeniyle poliçeyle ilgili bu hüküm "çek" için de uygulanır. Yapılan bu genel açıklamalar çerçevesinde somut talep irdelendiğinde; talep eden vekili, .....bank .....Şubesine ait, keşide yeri ....., .....keşide tarihli / vadeli, keşidecisi .....olan, .....seri nolu, 100.000,00 TL bedelli, 1 adet çekin iptalini talep etmektedir. Talep dilekçesinde yapılan açıklamalara göre talep edenlerden .....talebe konu çekin keşidecisi olduğu anlaşılmıştır.

TTK'nın 651. maddesine göre kıymetli evrak zayi olduğu takdirde mahkeme tarafından iptaline karar verilebileceği, kıymetli evrakın zayi olduğu veya ziyanın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi, senedin iptaline karar verilmesini isteyebileceğinin düzenlendiği, çek keşidecisinin TTK'nın 818/s. maddesi gereğince, aynı Yasa'nın 757. maddesi delaleti ile iptal davası açmaya hakkının olmadığı, iptal davası açma hakkının borçlu durumunda olan keşide edene değil ancak çek üzerinde hak sahibi olan hamile ait olacağı, talep eden .....keşideci olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir (aynı yönde Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 27/02/2017 tarih, 2016/1259 Esas, 2017/1116 Karar sayılı kararı).

Talep eden .....yönünden yapılan incelemede ise; çek iptali davaları hasımsız olup, ticaret sicili gazetesinde ilân müzekkeresi ve muhatap bankaya yazılacak müzekkere dışında toplanacak bir delil yoktur. Yapılan ilâna rağmen çek üzerinde hak iddia eden bir şahıs da çıkmamıştır. Diğer yandan çek iptali davaları çekişmesiz yargı işlerindendir.

HMK'nun 385. maddesine göre; çekişmesiz yargı işlerinde basit yargılama usûlü hükümleri uygulanır.

HMK'nun 320. maddesine göre de; basit yargılama usûlüne tabi davalarda mahkeme mümkün olan hallerde tarafları ön inceleme duruşmasına davet etmeden dosya üzerinden karar verebilir.

Mahkememizce söz konusu mevzuat hükümleri dikkate alınarak davacı ön inceleme duruşmasına davet edilmemiş, dosya üzerinden yargılamaya devam edilmiştir.

Mahkememizce 6102 Sayılı TTK'nun 762. maddesi gereğince; Ticaret Sicili Gazetesinde söz konusu çeki elinde bulunduranın ilk ilân tarihinden itibaren üç ay içerisinde mahkememiz dosyasına getirmeleri aksi taktirde çekin iptaline karar verileceği hususunda Ticaret Sicili Gazetesinde ilânlar yaptırılmış, ilk ilânın .....tarihinde yapıldığı ve ilk ilân tarihinden itibaren 3 aylık süre geçmesine rağmen mahkememize bir müracaat olmamıştır.

TTK'nun 761. maddesinde ilân süresinin vadesi gelmeyen poliçeler hakkında vadenin gelmesinden itibaren başlatılması düzenlemesine yer verilmiş ise de çeklerde vade olmayıp,

TTK'nun 795. maddesi uyarınca çeklerin görüldüğünde ödenmesi gerekli olduğundan mahkememizce ilk ilân tarihi dikkate alınarak üç aylık süre hesabı yapılmıştır.

TTK'nun 764. maddesine göre elden çıkan çek, verilen süre içerisinde mahkemeye sunulmazsa mahkemece çekin iptaline karar verilir. 6102 Sayılı TTK'nun 818/s maddesine göre; poliçenin iptali ile ilgili 757-764 madde hükümleri çek için de uygulanır. Toplanılan bu deliller ile davaya konu edilen çekin zayi olduğu, 6102 Sayılı TTK'nun yukarıda bahsedilen maddelerindeki şartların oluştuğu sonucuna ulaşılmış ve davanın kabulüne karar verilmiştir. İzah edilen nedenlerle aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir.

1.Talep eden .....yönünden talebin REDDİNE,

2.Talep eden .....yönünden talebin KABULÜ ile .....bank .....Şubesi'nden verilme, keşidecisi .....olan.....seri numaralı, .....tarihli, 100.000,00 TL bedelli 1 adet çekin 6102 Sayılı TTK'nun 651, 759 ve 818/s maddeleri uyarınca zayî nedeniyle İPTALİNE,

3.Talebe konu çek ile ilgili ödeme yasağı konulması yönündeki verilen ihtiyati tedbirin HMK'nun 397/2 maddesi uyarınca hükmün kesinleşmesinden itibaren kaldırılmasına,

4.İhtiyati tedbir kararı için alınan teminatın HMK'nun 392/2 maddesi uyarınca hükmün kesinleşmesinden itibaren bir ay içinde tazminat davası açıldığının dosyamıza bildirilmemesi halinde davacıya iadesine,

5.Alınması gerekli 732,00 TL harçtan, talep edenler tarafından yatırılan 615,40 TL'nin mahsubu ile eksik 116,60 TL harcın, talep edenlerden müştereken ve müteselsilen alınarak Hazine'ye gelir kaydına,

6.Talep edenler tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,

7.Talep edenlerin yatırdığı gider avansından artan miktarın karar kesinleştiğinde ve talep halinde iadesine,

Dair talep edenler vekilinin yüzüne karşı, gerekçeli kararın tebliğ tarihinden itibaren iki haftalık süre içerisinde HMK'nın 345. maddesi uyarınca, mahkememize veya başka bir yer mahkemesine dilekçe ile başvurmak (HMK'nın 343. maddesi) ve istinaf harcı ile gerekli giderlerin tamamen ödemek (HMK'nın 344. maddesi) suretiyle, Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde istinaf yolu açık olmak üzere verilen karar açıkça okunup, usulen anlatıldı.