44. Hukuk Dairesi

01.11.2021 REDDİNE ISTINAFHUKUK HUKUK Ticaret Hukuku 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu 16309 sayılı kararı ) Davaya konu çekin hamiline düzenlendiği, keşidecisinin ..., ilk cirantanın davacı ... olduğu, ... tarafından ...'a, ... tarafından davalı ...'a ciro edildiği tespit edilmiş olup, davacı ve davalı arasında dava dışı ...'ın cirosu olduğundan, çek ... ile davacı arasındaki hukuki ilişkinin varlığına karine oluşturur ve ikisi arasındaki dava yönünden yazılı delil başlangıcı olacağından tanık dinlenebilir ise de; davacı, davalının cirantası olmadığından, bu karineden yararlanamaz. Yargıtay 19 HD'nin 2004/9686 esas, 2004/11034 karar ve 04.11.2004 tarihli kararında belirtildiği üzere zaman aşımına uğramış çekin yazılı delil başlangıcı kabul edilerek tanık dinlenebilmesi için, davanın keşideci ile yasal hamil arasında olması ve yasal hamilin lehtar olması gerekip, dava konusu çekte davalı yasal hamil olmakla birlikte lehtar olmadığından, dava da keşideciye karşı açılmadığından, davalı taraf ancak HMK'daki genel hükümler doğrultusunda davacı ile arasındaki temel hukuki ilişkiyi kanıtlamak zorundadır. Dava konusu çekten dolayı davacı ile davalı arasında hukuki ilişkinin varlığı HMK 201. maddesindeki senede karşı senetle ispat kuralı gereği tanıkla ispat olunamayacağından, davalı vekilinin borç ilişkisi yönünden tanık deliline dayanıldığı, tanık Binali Bütün'ün mahkeme tarafından dinlenmediği, eksik inceleme ile karar verildiği ve kararın usul ve yasaya aykırı olduğuna ilişkin istinaf sebebinin reddine karar verilmiştir. 2-Çekin incelenmesinden; 02/08/2010 tarihinde ... Bankası Çek Senet Merkezine ibraz edilerek karşılığının bulunmadığına ilişkin kaşe vurulduğu, 26/01/2011 tarihinde bankanın Mercan Şubesi'nce bankanın sorumlu olduğu 500,00 TL'nın ödendiği tespit edilmiştir. ... Bankası Antakya Şubesi'nden keşide edilen 31/07/2010 düzenlenme tarihli çek düzenlendiği yerden başka yer olan İstanbul Çek Senet Merkezine TTK 796. Maddesindeki 1 aylık yasal süre içinde ibraz edilerek arkası yazdırıldığı tespit edilmiş olup, süresinde ibraz edilmediği için zaman aşımına uğramış çek için dahi temelindeki hukuki ilişkiye dayanılarak ilamsız takip yapılabileceğinden, davalı vekilinin dava konusu çekten dolayı davacıya karşı ilamsız icra takibi başlatma hususunda yasal engel olmadığına ilişkin istinaf sebebinin kabulü gerekmiştir. 3- Yargıtay uygulamaları uyarınca; zaman aşımına uğramış çekten dolayı kambiyo hukukuna göre müracaat hakkını kaybetmiş hamil kendi cirantasına karşı aralarındaki temel ilişki sebebiyle açacağı davasında genel hükümler çerçevesinde çeke yazılı delil başlangıcı olarak dayanıp alacağını her türlü delil ile kanıtlama hakkına sahiptir. (YARGITAY 13. Hukuk Dairesi'nin 21.06.2012 tarihli Esas No: 2012/13219 ve Karar No: 2012/16309 sayılı kararı ) Davaya konu çekin hamiline düzenlendiği, keşidecisinin ..., ilk cirantanın davacı ... olduğu, ... tarafından ...'a, ... tarafından davalı ...'a ciro edildiği tespit edilmiş olup, davacı ve davalı arasında dava dışı ...'ın cirosu olduğundan, çek ... ile davacı arasındaki hukuki ilişkinin varlığına karine oluşturur ve ikisi arasındaki dava yönünden yazılı delil başlangıcı olacağından tanık dinlenebilir ise de; davacı, davalının cirantası olmadığından, bu karineden yararlanamaz. Yargıtay 19 HD'nin 2004/9686 esas, 2004/11034 karar ve 04.11.2004 tarihli kararında belirtildiği üzere zaman aşımına uğramış çekin yazılı delil başlangıcı kabul edilerek tanık dinlenebilmesi için, davanın keşideci ile yasal hamil arasında olması ve yasal hamilin lehtar olması gerekip, dava konusu çekte davalı yasal hamil olmakla birlikte lehtar olmadığından, dava da keşideciye karşı açılmadığından, davalı taraf ancak HMK'daki genel hükümler doğrultusunda davacı ile arasındaki temel hukuki ilişkiyi kanıtlamak zorundadır. Dava konusu çekten dolayı davacı ile davalı arasında hukuki ilişkinin varlığı HMK 201. maddesindeki senede karşı senetle ispat kuralı gereği tanıkla ispat olunamayacağından, davalı vekilinin zamanaşımına uğramış kambiyo senetlerinde taraflar arasında temel ilişki bulunduğunda, çek yazılı delil başlangıcı teşkil edeceği, davanın tanık dahil her türlü delil ile ispatlanabileceğine ilişkin istinaf sebebinin reddine karar verilmiştir. 4-Zaman aşımı, taraflar arasındaki alacaklılık borçluluk ilişkisini ortadan kaldırmadığı gibi, borcun rızaen ödenmesine engel oluşturmaz. Sadece dava ve takip yetkisini düşürür. TBK 78/2. maddesindeki, zaman aşımına uğramış bir borcun ifasından kaynaklanan zenginleşmeler geri istenemez hükmü uyarınca, ancak zaman aşımına uğramış bir borç ödenmiş ise geri alınamaz. Kişilerin dava açma hak ve yetkileri ile bu hakkın sınırlandırılması Anayasa ve yasalar ile mümkündür. Menfi tespit davasının dayanağını oluşturan İİK 72/1.maddesinde borçlunun icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tespit davası açabileceği düzenlenmiş olduğundan, kural olarak alacaklıya karşı herhangi bir nedenle borçlu olmadığını bildirerek menfi tespit davası açılabilir. Ancak, Yargıtay 11. Hukuk dairesi'nin 11/03/2008 tarihli 2007/1571 esas ve 2008/2842 karar sayılı kararında belirtildiği üzere alacaklıya karşı haiz olduğu zamanaşımı def’ini takip yada dava sırasında ileri sürmeyen borçlunun sonradan böyle bir nedene dayanarak menfi tespit davası açması olanaklı değildir. Çünkü borçlunun bu hakkını yetkili merci de kullanmamış olması, bundan vazgeçtiği anlamına gelir. Diğer bir deyişle, ödeme emrine itiraz etmeyen veya itirazında zamanaşımı def’inde bulunmayan borçlu zamanaşımına dayanarak menfi tespit davası açamaz. Dosya içerisinde mevcut icra takip dosyasında davacı borçlu ...'e ... Mah. ... Sok. No:... İç kapı no:... Defne/Hatay adresine çıkarılan tebligat bila tebliğ iade edildiğinden, menfi tespit davası açtığı tarihte takipten haberdar olduğu ve zaman aşımı itirazında bulunabileceği halde itiraz etmediğinden, zaman aşımı itirazı hakkından vazgeçtiği anlamına geleceğinden, davalı vekilinin ödeme emrine yasal süresi içerisinde itirazlarını ileri sürmeyen davacının, görülmekte olan davada çekin zamanaşımına uğradığına yönelik itirazda bulunmasının kabul edilemeyeceğine ilişkin istinaf sebebinin kabulüne karar verilmesi gerekmiştir. 5-TTK'nun 818/1-m maddesinin göndermesi ile çekler hakkında da uygulanması gereken TTK 732. maddesinde; Zaman aşımı sebebiyle veya poliçeden doğan hakların korunması için gerekli olan işlemlerin yapılmasının ihmal edilmiş olması dolayısıyla, düzenleyenin veya kabul edenin poliçeden doğan yükümlülükleri düşmüş olsa bile, bunlar poliçenin hamiline karşı, onun zararına zenginleşmiş olabilecekleri kadar borçlu kalırlar. Sebepsiz zenginleşmeden doğan istem, muhataba, yerleşim yerli bir poliçeyi ödeyecek olan kimseye ve düzenleyen, poliçeyi bir başka kişi veya ticari işletme hesabına düzenlemiş olduğu taktirde o kişiye veya ticari işletmeye karşı da ileri sürülebilir. Poliçeden doğan borcu düşmüş olan cirantaya karşı böyle bir istem ileri sürülemez düzenlemesi mevcuttur. Yerleşmiş Yargıtay uygulamaları uyarınca çek zaman aşımına uğramış olsa bile, taraflar arasında çekten dolayı hukuki ilişki mevcut ise, alacak temeldeki borç ilişkisinin zaman aşımı süresine kadar zaman aşımına uğramaz. Alacaklı temeldeki hukuki ilişkinin tabi olduğu zaman aşımı süresi içinde, temeldeki hukuki ilişkiye dayanarak ilamsız takip yapabilir ise de, açılacak davada hukuki ilişkiyi kanıtlamak zorundadır. TTK 732. maddesi uyarınca zaman aşımına uğrayan çekten dolayı düzenleyen veya kabul edenin hamile karşı sorumluluğu sebepsiz zenginleşmiş olabileceği ile sınırlı olup, TTK 732/3. maddesi uyarınca cirantaya karşı ileri sürülemeyeceğinden ve davalı taraf görülen davada davacı ile arasındaki temel hukuki ilişkiyi HMK 201. maddesi kapsamında kanıtlamadığından, davalı vekilinin bu yöne ilişkin istinaf sebebinin reddi gerekmiştir. 6- Tebliğ imkansızlığı ve tebellüğden imtina başlıklı Tebligat Kanunu 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu HMK md.353/1 TTK md.796 İİK md.72/1 K16309 md.201 K6100 md.1 HMK md.355 TBK md.78/2 TTK md.732 HMK md.201 TTK md.732/3 HMK md.362/1 K6100 md.355 TTK md.818/1