1. Hukuk Dairesi

  Davacı Hazine,10  parsel   sayılı  taşınmazın  paydaşlarının  gaip  olması  nedeniyle  İstanbul Defterdarının  kayyım  tayin  edildiğini, taşınmazın  10  yıllık  kayyım  süresinin  dolduğunu   ileri  sürerek Medeni  Kanunun 588. maddesi  gereğince   taşınmazın  maliklerinin  gaipliğine  ve  taşınmazın  tapusunun  iptali  ile   Hazine   adına  tesciline  karar  verilmesini  istemiştir.

Birleşen  davanın  davacısı  Vakıflar   idaresi , çekişme   konusu  taşınmazın  Sultan  Beyazıt  Vakfından  icareli   olduğunu, vakıf   taşınmazlarının  mutasarrıflarının  varissiz  ölmeleri   halinde   taşınmazın  vakfına  dönmesi   gerektiğini   ileri  sürerek,gaiplik   kararı  verilmek   suretiyle   tapu  kaydının  iptaline, taşınmazın  tamamının  mahlulen  Sultan  Beyazıt  Vakfı  adına tesciline   karar  verilmesini  istemiştir. Davalı, davanın  reddini  savunmuştur.

Mahkemece,  taşınmazın  vakıf  tüzel  kişiliği  adına  tescil  imkanının  bulunmadığı  gerekçesiyle  birleşen  davanın   reddine, Hazinenin  açmış  olduğu  davanın  kabulüne  karar  verilmiştir. Karar, birleşen davanın davacısı Vakıflar İdaresi tarafından süresinde temyiz edilmiş olmakla; Tetkik Hakimi ....'in raporu okundu, düşüncesi alındı. Dosya incelendi, gereği görüşülüp, düşünüldü. Dava ve birleşen dava, gaiplik, tapu iptal ve tescil isteklerine ilişkindir. Mahkemece, Hazine’nin açmış olduğu davanın kabulüne, birleşen Vakıflar İdaresinin davasının reddine karar verilmiştir.

Dosya içeriği ve toplanan delillerden, çekişme konusu 10 parsel sayılı taşınmazın 2/8 payının Kostanti kızı İrini, 1/8’er paylarının da, K.oğlu V., K. oğlu A., K.kızı A., K.kızı Z., K.kızı K., K.kızı Tarsi adlarına paylı mülkiyet üzere kayıtlı olduğu, taşınmazın Sultan Beyazıt Vakfı’ndan icareli olduğu ve paydaşlara Sarıyer Sulh Hukuk Mahkemesi’nin  11.12.1999 tarih ve 1991/1119 -1176 E.K. sayılı kararı ile kayyım atandığı anlaşılmaktadır.

Bilindiği üzere, Vakıf Hukukumuzda, İcareteynli ve mukataalı vakıfların kuru mülkiyeti (rekabesi) vakfa, kullanma (tasarruf) hakkı ise mutasarrıfa ait bulunmakta, mutasarrıfın bu hakkı ölmesi üzerine mirasçılarına intikal etmekteydi. Mutasarrıfın mirasçısının bulunmaması halinde ise vakıf mal mahlulen vakfına dönmekteydi. Ne varki, Medeni Kanunun kabulünden sonra aynı taşınmaz üzerinde kuru mülkiyet (rekabe) hakkı ile mirasçılara kalan, nesilden nesile geçen tasarruf hakkı gibi iki hakkın varlığı getirilen yeni mülkiyet kuralları ile bağdaşmadığı görülmüş, mevcut  vakıf hukuku yeniden düzenleme, Medeni Kanunun kabul ettiği mülkiyet rejimine uyarlama zorunluluğu doğmuştur. Bu amaçla 2762 sayılı Vakıflar Yasası 5.6.l935 tarihinde kabul edilmiş, 13.6.1935 tarihinde yayınlanmış, 6 ay sonra 13.12.1935 tarihinde yürürlüğe konulmuştur. Söz konusu kanun ile vakıf taşınmazların icareteyn ve mukataya bağlanması yasaklanmış. daha önce kurulmuş bu tür vakıfların tasfiyesi yoluna gidilmiştir. Söz konusu yasanın özellikle 27,29 ve 30 maddelerinde özetle (.. mukataalı toprakların ve icareteynli taşınmazların mülkiyetinin yirmi misli bir taviz karşılığında mutasarrıfına geçirileceği on yıl içerisinde taviz vermek yoluyla icareteyn veya mukataa kayıtları terkin edilmemiş olanların mülkiyetinin ise on yıl sonunda kendiliğinden mutasarrıfına geçeceği ve vakfın hakkının ivaza dönüşeceği ) hükme bağlanmıştır. Görülen luzüm üzerine 13.6.1945 tarih 4755 sayılı yasa ile bu süre 13.12.1955 tarihine kadar on yıl daha uzatılmıştır. Anılan bu vakıf yasalarının hükümlerine göre taviz bedeli ödendikten veya taviz bedeli ödenmese dahi öngörülen yirmi yıllık süre geçtikten sonra vakıf taşınmazların tam mülkiyeti mutasarrıfa geçmiş, diğer bir söyleyişle vakıf taşınmaz özel mülk, mutasarrıf malik olmuştur. Mutasarrıf iken malik olan kişilerin mirasçı bırakmadan ölmeleri üzerine taşınmazları M.K'nun 501. (eski 448.Md.) maddesi uyarınca son mirasçı sıfatıyla Hazineye kalmıştır. Ancak, yasa koyucu öncesi vakıf olan taşınmazların vakfına (aslına)dönmesini daha uygun görmüş,bazı ayrıcalıklar dışında, Hazineye intikal yolunu kapatmak istemiştir. İşte bu nedenle 22.9.1983 tarih 2888 sayılı yasanın 2. maddesiyle 2762 sayılı yasanın 29. maddesini değiştirip ayrıca ikinci bir fıkra ekliyerek Medeni Kanunun 501.maddesinin Hazinenin mirascı olacağı yönündeki genel hükmünden ayrılmış " mülkiyeti mutasarrıfa geçmiş olan taşınmazlarda maliklerin bu yasanın yürürlük tarihine kadar ölmeleri üzerine son mirasçı sıfatıyla Hazineye intikal edipte bu husus tapu kaydına bağlanmış bulunanlar ayrık bırakılarak işlenmemiş olan taşınmazların mahlulen vakfına rücu edeceği " kuralını getirmiştir. Yukarıda belirtilen yasa hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, 2888 sayılı yasanın yürürlük tarihi 24.9.1983 tarihinden sonra aslı vakıf olan taşınmazların Hazineye geçmesine yasal olanağın kalmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. Öte yandan, daha önce Hazine üzerine oluşan tapu kayıtlarının iptal edilememesi içinde; taşınmazın önce mutasarrıfına geçip özel mülk haline gelmesi, mal sahibinin mirasçı bırakmadan ölmesi ve 2888 sayılı yasanın yürürlüğünden önce tapuda Hazine üzerine yazılması gibi üç koşulun gekçekleşmesi gerekmektedir. Vakıflar Yasasının tasfiye hükümlerinin işlemesinden önce vakıf malın kuru mülkiyetinin mutasarrıfa geçtiğinden, mutasarrıfın tam malik sıfatını kazandığından söz edilemez.  Anılan yasanın 29. maddesinde açıklanan koşullar gerçekleşmeden, mirasçı bırakmaksızın ölen kişi malik olamayacağı gibi tasarruf hakkı dahi sona  ereceğinden taşınmazın mülkiyetinin Hazineye geçtiği ileri sürülemez. Aynı şekilde mutasarrıfı kaçak ve yitik kişi durumuna düşen taşınmazların mülkiyetinin de metruken vakfına dönmesi asıl olup hiçbir surette Hazineye geçmesine yasal olanak yoktur.

Hemen belirtmek gerekir ki; bütün bu yasal düzenlemeleri içeren 2762 Sayılı Vakıflar Kanunu 27.2.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5737 Sayılı Yasanın 80.maddesi ile iptal edilmiş ve yeni 5737 Sayılı Yasanın 17.maddesi ile “ Tasarruf edenlerin veya maliklerin mirasçı bırakmadan ölümleri, kaybolmaları, terk ve mübadil gibi durumlara düşmeleri halinde icareteynli ve mukataalı taşınmaz malların mülkiyeti vakfı adına tescil edilir.” düzenlemesine yer verilmek suretiyle taşınmazların Hazineye intikal yolunu kapatmış bulunmaktadır. Esasen, anılan bu hükmün kamu düzeniyle ilgili kazanılmış hakları bertaraf etmeyeceği tartışmasız olup, çekişmelerde bu hususun gözardı edilemeyeceği de kuşkusuzdur. Somut olaya gelince, kayıt malikleri hakkında yapılan soruşturma neticesinde gaipliklerine karar verildiğine ve ayrıca yukarıda değinilen ilkeler çerçevesinde talep değerlendirildiğinde, taşınmazın Hazine adına tesciline karar verilmesinin doğru olduğu söylenemez. Hal böyle olunca, birleşen davanın davacısı Vakıflar İdaresinin davasının kabulüne, Hazine’nin davasının reddine karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirme ile yazılı olduğu şekilde karar verilmiş olması doğru değildir. Birleşen davanın davacısı Vakıflar İdaresi’nin temyiz itirazları yerindedir. Kabulü ile hükmün açıklanan nedenlerle HUMK’nun 428. maddesi uyarınca BOZULMASINA, alınan  peşin  harcın  temyiz  edene  geri  verilmesine,24.5.2010  tarihinde  oybirliğiyle  karar  verildi.