T. C. ...

2. FİKRİ VE SINAÎ HAKLAR HUKUK MAHKEMESİ Esas-Karar No: 2021/327 Esas - 2022/274

Gerekçeli Kararın

Davacı vekili tarafından davalılar aleyhine açılan Tasarım İle İlgili YİDK Kararının İptali istemli davanın mahkememizde yapılan açık yargılaması sonunda;

Davacı vekili dilekçelerinde özetle; müvekkilinin yurtiçi ve yurtdışı pazarlarda bulunduğunu, TÜRKPATENT nezdinde çok sayıda marka ve tasarım tescillerinin olduğunu, porselen yemek takımları yanında porselen obje ve sofra tasarım aksesuarlarının da ürün çeşitlilikleri içinde olduğunu, müvekkili firmaya ait... sıra numaralı başvuruları hakkında davalı firma tarafından yapılan itiraz sonucu TÜRKPATENT YİDK’nın ... sayılı kararı aldığını, ilgili karardaki aleyhteki hususlara karşı davayı açma gereği duyduklarını, İtiraz esnasında davalı tarafından mesnet gösterilen tasarımlar karşısında müvekkili tasarımlarının yeni ve ayırt edici olduğunu, yayın tarihi kesin olarak saptanamayan katalog ve görsellerin hükümsüzlük talepleri açısından delil olarak kullanılamayacağını, bu açıdan davalı tarafından itiraz esnasında mesnet gösterilen katalog v.b. materyalin delil olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığını, mesnet tasarımlar ile müvekkili tasarımları karşılaştırıldığında bilgilenmiş kullanıcı gözüyle farklarının açıkça görülebileceğini, ilgili tasarımlar karşılaştırılırken tasarımcının seçenek özgürlüğünün göz önünde bulundurulması gerektiğini ifade ederek, TÜRKPATENT YİDK'nın ... sayılı kararının iptaline, tescil işlemlerinin devamına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı kurum vekili cevaplarında özetle; ilgili YİDK Kararının hukuka uygun olduğunu, dava konusu tasarımlar ile diğer davalı tarafından mesnet gösterilen tasarımların bilgilenmiş kullanıcı nezdinde yüksek oranda benzer olduğunu ve ayırt edici olmadıklarını, davacı vekilinin beyanının aksine farkların ayrıntı seviyesinde olduğunu ifade ederek, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Davalı şirket vekili cevaplarında özetle; davacının bilgilenmiş kullanıcının kim olduğunu belirtmediğini, tasarımların mesnet tasarımlar karşısında yeni ve ayırt edici olduğuna dair herhangi bir sunum yapmadığını, bu açıdan bakıldığında davacının iddialarını somutlaştırmamış olduğunun görülebileceğini ve ilgili davanın bu sebeple usulden reddedilmesi gerektiğini, davacının iddiasının aksine mesnet gösterilen Instagram görsellerinin tarih bilgilerinin çok açık olduğunu, davacı tasarımlarının dünya üzerinde yeni olma kıstasını karşılamadığını, davacının dava konusu tasarımlarının yenilik ve ayırt edicilik unsurlarından tamamen yoksun olduğunu, benzerlikler üzerinden davacı tasarımlarının mesnet tasarımların serisi gibi algılanma ihtimalinin yüksek olduğunu, itiraza mesnet görsellerin yer aldığı sosyal medyada kullanıcıların yükleme tarihlerinin anlık olarak atandığını ve kullanıcının farklı bir seçim yapma şansının olmadığını, bu açıdan mesnet tasarımların kamuya sunuluş tarihlerinin şüphe götürmez bir netlikte olduğunu, davacının seçenek özgürlüğünün darlığı yönündeki iddialarının yersiz olduğunu, davacının tasarımlarının devamı yönünde bir durumun davacıya haksız bir yarar sağlayacağını ifade ederek, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Davanın açılmasını müteakip yargılamaya katılımı olan tarafların dava, cevap, cevaba cevap, ikinci cevap dilekçeleri karşılıklı tebliğ olunmuş, sundukları deliller alınmış, marka tescil ve başvuru dosyaları ile alâkalı kayıtları getirtilmiş, dava şartları incelenmiş, ön inceleme duruşması yapılmış, taraflar sulhe teşvik olunmuş, arabulucuya gitme hakları hatırlatılmış, sonuç alınamaması üzerine uyuşmazlık konuları tespit edilmiş, tahkikat icra olunmasını müteakip, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Yazı İşleri Yönetmeliği'nin 41/2. maddesi hükmü de gözetilerek taraf vekillerine tahkikat ve yargılamanın geneliyle ilgili son sözleri de sorulmuş; sözlü iddia ve savunmada bulunma olanağı tanınmıştır.

Dosya uyuşmazlık konuları hakkında rapor tanzimi için bilirkişi heyetine tevdi edilmiş ve rapor tanzim ettirilmiştir. Davacı ve davalılar arasındaki uyuşmazlık, başvuruya konu tasarımların itiraza mesnet davalı tasarımları karşısında yeni, ayırt edici olup olmadığı, mutlak yenilik kriterlerine haiz olup olmadığı, YİDK kararının yerinde olup olmadığı noktasında toplanmaktadır. Celp olunan tescil dosyaları kapsamından davacının 2020/09767-2,3,4 sıra numaralı tasarım tescil başvuru sahibi olduğu beyan, tevsik ve müşahede olunmaktadır.

Davaya konu 2020/09767-2,3,4 sıra numaralı tasarım için davacı tarafından 25/12/2020 tarihinde başvuruda bulunulduğu, başvurunun yayınına karar verildiği, ilana karşı davalının Instagram görseline dayalı olarak itirazda bulunduğu, TÜRKPATENT YİDK'nın ... sayılı kararı ile itirazın kısmen kabulüne, 2020/09767/2,4 sıra numaralı tasarımların tescilinin hükümsüzlüğüne karar verildiği ve bunun üzerine işbu davanın süresinde açıldığı anlaşılmıştır. Toplanan delillere, benimsenen bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre;

Bilindiği gibi tasarım hukuku 6769 sayılı Kanun ile düzenlenmiştir. İlgili Kanun çerçevesinde “Tasarım, ürünün tümü veya bir parçasının ya da üzerindeki süslemenin çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür” şeklinde tanımlanmaktadır. Maddede bahsi geçen görünüm sadece gözle görülüp fark edilen görünüm olmayıp, insanın beş duyusu ile algılayıp farkına varabileceği ve maddede “her türlü bütün” olarak tanımlanan görsellerdir. Söz konusu davada olduğu gibi desene ait görünümün bıraktığı genel intibanın tamamı maddedeki “görünüm” ifadesi içinde değerlendirilmelidir.

Yine aynı Kanunun 56(1) maddesi gereğince, bir tasarımın tescil edilebilmesi için “yenilik” ve “ayırt edici nitelik” kriterlerini taşıması gerekmektedir. “Yenilik” kriteri madde 56(4)’de “Bir tasarımın aynısı, başvuru veya rüçhan tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış ise o tasarım yeni kabul edilir. Tasarımlar sadece küçük ayrıntılarda farklılık gösteriyorlarsa aynı kabul edilir” şeklinde tanımlanmıştır. “Ayırt edicilik kriteri” ise madde 56(5)’de “Bir tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim; başvuru veya rüçhan tarihinden önce, kamuya sunulmuş herhangi bir tasarımın aynı kullanıcı üzerinde yarattığı genel izlenimden farklı ise bu tasarımın ayırt edici niteliğe sahip olduğu kabul edilir.”

Ayırt ediciliğe ilişkin olarak değinilmesi gereken bir diğer husus, “bilgilenmiş kullanıcı” kavramıdır. Bilgilenmiş kullanıcı; tasarımı kullanarak bilgi sahibi olmuş, tasarımı tanıyan, deneyim sahibi kullanıcı olarak tanımlanmaktadır. Bilgilenmiş kullanıcı olarak tespit edilen kişilerin kesinlikle birer uzman olmadıkları, aksine daha önce ilgili tasarımla karşılaşmış olağan bir kullanıcı olması gerekmektedir. Gerçekten de bilgilenmiş kullanıcı, söz konusu ürünün doğası, görünümü ve teknik olarak sahip olduğu zorunlu özellikleri hakkında bilgi sahibi olan ve başka bir deyişle ürün hakkında uzman kadar olmasa da temel düzeyde bilgi sahibi olan kişidir. Bu bağlamda bilgilenmiş kullanıcının her somut olay için ayrı ayrı tespit edilmesi gerekir. Bilgilenmiş kullanıcılar birer uzman olmayacakları için tasarımın detaylarındaki küçük farklılıklara dikkat etmeyecek ancak alım tercihlerini etkileyecek hususlarda yapılan değişiklikleri fark edebilecek kişilerdir. Somut olay için de hipotetik bilgilenmiş kullanıcının yemek tabağı almış veya almaya niyetli olarak araştırma yapan kişiler olacağı kanaati oluşmuştur.

Bir tasarımın yeni kabul edilebilmesi için, onu daha önceki tasarımlara nazaran özgün kılacak bazı farklılıkları haiz olması gerekmektedir. Tasarımlardaki benzerlik veya farklılık belirlenirken, küçük ayrıntılardaki farklılıklardan daha fazla bir farklılık aranır. Türk Hukukunda “nitelikli yenilik” kriteri benimsenmiş olup, bu da, tasarımcının tasarımın esasını (temelini) kendisi oluşturmasını gerektirmekte; bu bağlamda, koruma görecek tasarımın o alanda bir zenginleşme sağlaması zorunlu bulunmaktadır. Yine aynı Kanunun 56(6) maddesinde “Ayırt edici niteliğin değerlendirilmesinde, tasarımcının tasarımı geliştirmede sahip olduğu seçenek özgürlüğünün derecesi dikkate alınır.” şeklinde tanımlanmıştır.

Seçenek özgürlüğü” ibaresiyle kastedilen, tasarımcıya tasarımına ayırt edicilik vermesi için bir serbest hareket alanının bulunmasıdır. Bunun değerlendirilmesi nesnel olup, kişiden kişiye değişmez. Bir tasarım ne kadar seçenek özgürlüğü tanıyorsa, o kadar hukuki korumayı hak eder. Bir başka ifadeyle seçenek özgürlüğü, tasarımın uygulandığı ürünün işlevini yerine getirebilmesi için zorunlu olan tasarım unsurları dışında tasarım unsurlarının bulunması demektir. Seçenek özgürlüğü yoksa tasarımın korunması zaten mümkün değildir ki bu husus 6769 sayılı Kanunun 58/4-b-c maddelerinde, teknik fonksiyonunun gerçekleştirilmesi için zorunlu unsurların koruma kapsamı dışında kalması olarak açıkça ifade edilmektedir. 6769 sayılı Kanun çerçevesinde tanımlanan ve yenilik kriterinde de bahsi geçen “kamuya sunma” da madde 57(1)’de “Kamuya sunma, sergileme, satış gibi yollarla piyasaya sürme, kullanma, tarif, yayım, tanıtım veya benzer amaçlı faaliyetleri kapsar” şeklinde ifade edilmiş, tasarımın gizlilik şartıyla üçüncü bir kişiye açıklanması kamuya sunma sayılmayacağı açıklanmıştır. “Koruma talep edilen bir tasarım, başvuru tarihinden veya rüçhan talebi varsa rüçhan tarihinden önceki on iki ay içinde tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile üçüncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu kamuya sunulması hâlinde bu açıklama tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez.” Kısmı 12 aylık hoşgörü süresini tanımlamaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken ilgili kamuya sunmanın tasarımcı veya halefi ya da bu kişilerin izni ile üçüncü bir kişi tarafından veya tasarımcı ya da halefleri ile olan ilişkinin kötüye kullanımı sonucu gerçekleşmiş olmasıdır. Bunun haricinde 3. kişiler tarafından yapılan kamuya sunma halleri “12 aylık hoşgörü süresi” içerisinde kalamayacaktır.

Dava konusu tasarım tabak tasarımlarına ait olup, tasarımcı açısından servis edilecek içeriğin cinsine göre derin veya düz tasarlanması gerekliliği, porsiyonlama açısından belirli ebat sınırları içerisinde kalma, bulaşık makinası gibi bağıl ürünlerin standartlarından kaynaklı olarak belirli ebat sınırları içerisinde kalma, masa v.b. düz bir yüzeye konulduğunda içeriğin dökülmeyeceği şekilde stabil bir hal alabilme gibi aslında form hakkında birtakım ipuçları içeriyor olsa da tasarımcının biçimlendirme açısından seçenek özgürlüğünü çok da kısıtlamayan kıstaslardan bahsetmek mümkündür. Basit bir görsel araması ile bulunmuş çok sayıda örnekten söz konusu üründe tasarımcı için seçenek özgürlüğü son derece geniştir. Davacı 2020 09767 – 2 sıra numaralı tasarımı ve Mesnet Görseller;

Dava konusu tasarım ve mesnet tasarımlar tabak ürünlerine aittir. Tüm tasarımlar köşeleri yuvarlatılmış kare formundadır. Tasarımların kenar yükseltilerinin et kalınlığı ve yükseklikleri benzerdir. Tüm tasarımlar herhangi bir desen içermeyen tek renk yalın form yapısına sahiptir. Aralarındaki fark dava konusu davacı tasarımının köşe yuvarlatmalarının daha fazla oluşudur.

Tasarımlara ana karakterini veren özelliklerindeki benzerlikler karşısında farklılıkların ayrıntı seviyesinde kaldığı; ilgili benzerlikler bilgilenmiş kullanıcı açısından ürünlerin birbirlerinin devamı bir seri olarak algılanması potansiyelini oluşturtuğu; bu açıdan bakıldığında davacı tasarımının yenilik ve bilgilenmiş kullanıcı gözünde ayırt edicilik niteliklerini taşımadığı anlaşılmıştır. Davacı 2020/09767– 4 sıra numaralı tasarımı ve Davalı yana ait sayfalardan alınan görseller;

Dava konusu tasarım ve mesnet tasarımlar tabak ürünlerine aittir. Tüm tasarımlar köşeleri yuvarlatılmış kare formundadır. Tasarımların kenar yükseltilerinin et kalınlığı ve yükseklikleri benzerdir. Tüm tasarımlar herhangi bir desen içermeyen tek renk yalın form yapısına sahiptir. Aralarındaki fark dava konusu davacı tasarımının köşe yuvarlatmalarının daha fazla oluşudur.

Tasarımlara ana karakterini veren özelliklerindeki benzerlikler karşısında farklılıkların ayrıntı seviyesinde kaldığı; ilgili benzerlikler bilgilenmiş kullanıcı açısından ürünlerin birbirlerinin devamı bir seri olarak algılanması potansiyelini oluşturduğu; bu açıdan bakıldığında davacı tasarımının yenilik ve bilgilenmiş kullanıcı gözünde ayırt edicilik niteliklerini taşımadığı anlaşılmıştır. Neticede dosya incelendiğinde, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamından;

Dava konusu davacıya ait ... ıra numaralı tasarımın, mesnet tasarımlar karşısında yenilik ve ayırt edicilik niteliklerini taşımadığı, dava konusu davacıya ait 2020/09767– 4 sıra numaralı tasarımın, mesnet tasarımlar karşısında yenilik ve ayırt edicilik niteliklerini taşımadığı, YİDK kararının iptali şartlarının oluşmadığı, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamından anlaşıldığından, davanın reddine karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

H Ü K Ü M : Davanın Reddine, Alınması gereken 80,70.-TL harçtan peşin alınan 59,30.-TL harcın mahsubu ile kalan 21,40.-TL'nin davacıdan alınarak hazineye irad kaydına, Davacının yapmış olduğu yargılama giderlerinin kendisi üzerinde bırakılmasına, Davalı kurum ve davalı şirket kendilerini vekille temsil ettirdiklerinden Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi gereğince hesap olunan takdiren 15.000,00.-TL maktu ücreti vekaletin davacıdan alınarak davalılara verilmesine, Davalıların yapmış olduğu bir gider olmadığından bu konuda bir karar verilmesine yer olmadığına, Yatırılan ve kullanılmayan gider avansının, hükmün kesinleşmesini müteakip re'sen yatıran tarafa iadesine, Dair, taraf vekillerinin yüzlerine karşı, tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde ... Bölge Adliye Mahkemesi'ne İstinaf yolu açık olmak üzere verilen karar, açıkça okunup usulen anlatıldı.15/09/2022 Kâtip Hâkim 41072 ✍e-imzalıdır ✍e-imzalıdır