Danıştay 6. Daire Başkanlığı

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2022/4562 E.  ,  2023/4564 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y

İSTEMİN KONUSU : … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ:

Dava konusu istem: İstanbul İli, Fatih İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda bulunan yapının güçlendirme ruhsatının iptal edilmesi üzerine, mahallinde yapılan incelemede iptal edilen ruhsat ve eki projesine göre de aykırı imalatlar yapıldığından bahisle, 3194 sayılı İmar Kanununun 32. maddesi uyarınca eski hale getirilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı ve aynı Kanunun 42. maddesi uyarınca para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı Fatih Belediye Encümeni kararlarının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Dava konusu işlemlerin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararının Danıştay Ondördüncü Dairesinin 04/10/2018 tarih ve E:2016/8119, K:2018/5975 sayılı kararıyla bozulması üzerine, bozma kararına uyularak verilen temyize konu kararda; tesis edilen encümen kararlarının dayanağı yapı tatil tutanağının iptali istemiyle Mahkemenin E:2021/1560 sayılı dosyasında açılan davada, Mahkemenin 28/09/2021 tarih ve E:2021/1560, K:2021/1273 sayılı kararı ile "yapının mevcut durumu ile ruhsat eki güçlendirme projesi arasında farklılıklar bulunduğu, bu farklılıkların, yapı tatil tutanağı ile tespit edilmiş olan yapının taşıyıcı sistemlerinin, kolon ve kiriş detaylarının değiştirilmiş ve bu hali ile uygulanmış olmasından kaynaklandığı ve yapılan değişikliklerin statik sistemi değiştirdiğinden statik hesapların yeniden yapılarak statik projelerinin yeniden revize edilmesinin gerekli olduğu hususlarının belirtildiği dikkate alındığında, öncelikle mevcut binanın betonarme elemanlarının beton dayanımının çok zayıf olması nedeniyle yapıda uygulama sırasında zorunlu olarak yapıldığı ileri sürülen bu değişiklikler için statik hesabın yeniden yapılması gerekmekte olup, bu hesaplamalar dikkate alınmak suretiyle güçlendirme projesinin revize edilerek idareye sunulması ve revize olan projeye göre yeniden ruhsat verilmesi gerektiği, mevcut değişikliklere göre revize edilmesi gereken güçlendirme projesi esas alınarak düzenlenen … günlü, … sayılı güçlendirme ruhsatının iptaline ilişkin işlemde ve güçlendirme ruhsatının iptal edilmesi üzerine yapının mühürlenmesine ilişkin … günlü, … sayılı yapı tatil tutanağında hukuka aykırılık bulunmadığı" gerekçesiyle davanın reddine karar verildiğinden, usulüne uygun yapı tatil tutanağına dayanılarak, 3194 sayılı İmar Kanunun 32. maddesi uyarınca eski hale getirilmesine ilişkin tesis edilen … tarih ve … sayılı encümen kararı ile aynı Kanunun 42. maddesi uyarınca usulüne uygun şekilde artırım sebepleri uygulanarak 518.405,15 TL idari para cezası verilmesine ilişkin tesis edilen … tarih ve … sayılı encümen kararlarında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI :

Davacı tarafından, encümen kararlarının dayanağı olan yapı tatil tutanağına karşı açılan davanın henüz kesinleşmediği, dolayısıyla buna dayanılarak karar verilemeyeceği, güçlendirmesine projesine ve ruhsata uygun olarak yapılan işlemlerin kazanılmış hak oluşturduğu, güçlendirme ruhsatının iptalinin de hukuka aykırı olduğu, para cezasının hatalı hesaplandığı ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ … 'NUN DÜŞÜNCESİ : Eski hale getirilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı encümen kararı ile para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı encümen kararının; 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının; (a) bendi uyarınca hesaplanan temel para cezası ile temel para cezasının c) bendinin 4., 5. ve 7. alt bentleri uyarınca artırılmasına ilişkin kısmının onanması, temel para cezasının (c) bendinin 9. ve 11. alt bentleri uyarınca artırılmasına ilişkin kısmının ise bozulması gerektiği düşünülmektedir.

Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY : İstanbul İli, Fatih İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda bulunan yapı için … tarih ve … -… sayılı güçlendirme ruhsatı düzenlenmiştir.

İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığının … tarih ve … sayılı yazısı ile, söz konusu inşai faaliyet hakkında 12/01/2015 tarihli arazi çalışması tespit formu düzenlendiğinden bahsedilerek inşai faaliyetin ruhsat ve eklerine uygun devam edip etmediği hakkında Fatih Belediye Başkanlığından kendilerine bilgi verilmesinin istenildiği, Fatih Belediye Başkanlığı Yapı Kontrol Müdürlüğünce mahallinde yapılan incelemede söz konusu inşaatta "bazı kolonların kesilmiş olduğu, bazı kolonların ötelenmiş olduğu, bazı döşemelerin yenilenmiş bazılarının da halihazırda kesilmiş" durumda olduğu tespiti yapılmakla birlikte, imar işlem dosyasında yapılan incelemede … tarih ve … sayılı onaylı statik güçlendirme projesinde mevcut kolon ve döşemeler için "betonarme eleman yenilemesi, değiştirilmesi, ötelemesi, kolon ötelemesi, keserek uygulama" gibi imzalı proje notlarının bulunduğu ve bu projeye istinaden … günlü, … -… sayılı güçlendirme ruhsatının verilmiş olduğu görüldüğünden kendileri tarafından yapılacak işlem noktasında tereddüt hasıl olduğu ileri sürülerek, … günlü, … sayılı yazı ile Fatih Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünden görüş istenilmiştir.

Anılan müdürlük tarafından yapılan incelemede, Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmeliğin ekinin "Betonarme Binaların Güçlendirilmesi" başlıklı 7.10. maddesinde güçlendirme yöntemleri olarak; kolonların sarılması, kolonların eğilme kapasitesinin arttırılması, kirişlerin sarılması, dolgu duvarlarının güçlendirilmesi, betonarme taşıyıcı sistemlerin yerinde dökme betonarme perdeler ile güçlendirilmesi, betonarme sisteme yeni çerçeveler eklenmesi, betonarme sistemin kütlesinin azaltılması olarak sayıldığı, dolayısıyla binanın statiğini tamamen bozacak şekilde mevcut kolon ve döşemeler için "betonarme eleman yenilemesi-değiştirilmesi-ötelemesi, kolon ötelemesi, keserek uygulama" gibi proje notlarının onaylı tadilat projesine eklenmiş olmasının bu hükme aykırılık teşkil ettiği, aynı zamanda yapının bulunduğu parselin Fatih İlçesi, Kentsel, Tarihi, Kentsel Arkeolojik, 1. Derece Arkeolojik Sit Alanı 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planında 3. derece koruma bölgesinde ve 2. derece ticaret alanında, kısmen 12.50 m. ve kısmen 6.50 m irtifa aldığı ve kısmen de park alanında ve kültür varlığı olarak tescilli ve tarihi sur duvarı komşuluğunda kaldığı, bu nedenle, tadilat ruhsatında yeşil alana terk edilmesi gereken kısmın da tadilat kapsamına alındığı anlaşılmıştır.

Söz konusu tespitler neticesinde, güçlendirme ruhsatının 25/02/2015 tarih ve 1639 sayılı Başkanlık Olur'u ile iptal edilmesi nedeniyle mahallinde yapılan incelemede, bazı kolon-kiriş birleşimlerinin hatalı yapıldığı, bazı imalatların lokal olarak yapılması gerekirken, betonarme elemanların (kolon-kiriş-döşeme) büyük oranda yıkılarak yapıldığı, girişe göre sağ arka taraftaki aydınlığın tamamının ve sol arka taraftaki aydınlığın bir kısmının kapatıldığı, projede yeni olarak belirtilen bazı kolon perdelerin ebatlarının ve yerlerinin değiştirildiği, bu haliyle, iptal edilen ruhsat ve ekleri projelere göre de aykırı imalatların %40-%60 seviyesinde yapıldığı hususları tespit edilerek … tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağı ile söz konusu yapı mühürlenmiştir.

Anılan yapı tatil tutanağı esas alınarak, Fatih Belediye Encümeninin … tarih ve … sayılı kararıyla, yapının 3194 sayılı İmar Kanununun 32. maddesi uyarınca eski hale getirilmesine; … tarih ve … sayılı kararıyla, söz konusu yapı, 4. sınıf, A grubu ve aykırılıktan etkilenen alan olarak 4562 m2 kabul edilmek suretiyle aynı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca temel para cezası hesaplanarak ve bu temel para cezası (c) bendinin 4., 5., 7., 9. ve 11. alt bentleri uyarınca artırılarak, para cezasının uygulanmasına karar verilmiştir.

Bunun üzerine, anılan encümen kararlarının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 3194 sayılı İmar Kanununun 32. maddesinde; "Bu Kanun hükümlerine göre ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılar hariç; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce (...) tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshası da muhtara bırakılır. Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister. Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir. Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir." hükmüne yer verilmiştir. 3194 sayılı İmar Kanununun 42. maddesinin 1. fıkrasında; bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyidelerin uygulanabileceği, 2. fıkrasında; ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere veya imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapının sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı işgünü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, beşyüz Türk Lirasından az olmamak üzere maddede düzenlenen şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanabileceği, (a) bendinde; yapı sınıflarına ve gruplarına göre yapının inşaat alanı üzerinden hesaplanmak üzere, mevzuata aykırılığın her bir metre karesi için uygulanacak para cezalarının miktarları belirlenerek, bu miktarların her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298. maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında bir Türk Lirasının küsuru da dikkate alınmak suretiyle artırılacağı kurala bağlanmış; (c) bendinde ise; artırım sebepleri sayılmış, bu arttırım sebepleri uyarınca tespit edilen miktarların (a) bendinde belirtilen şekilde tespit edilen para cezasının miktarına göre ayrı ayrı hesap edilerek ilave edileceği, para cezalarına konu olan alanın hesaplanmasında, aykırılıktan etkilenen alanın dikkate alınacağı düzenlemesine yer verilmiş; söz konusu (c) bendinin 4. alt bendinde; mevcut haliyle veya öngörülen bir afet tehlikesi karşısında can ve mal emniyetini tehdit ediyor ise cezanın %100, 5. alt bendinde; uygulama imar planı bulunan bir alanda yapılmış ise cezanın %20, 7. alt bendinde; Özel kanunlar ile belirlenmiş özel imar rejimine tabi bir alanda yapılmış ise cezanın % 50’si, 9. alt bendinde; Ruhsatı hükümsüz hale gelmesine rağmen inşaatı sürdürülüyor ise cezanın % 50’si, 11. alt bendinde; İnşaî faaliyetleri tamamlanmış ve kullanılmıyor ise cezanın % 10’u oranında artırılarak hesaplanacağı hüküm altına alınmıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

1.Temyize konu Mahkeme kararının; eski hale getirilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı encümen kararı ile para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı encümen kararının; 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının; (a) bendi uyarınca hesaplanan temel para cezası ile temel para cezasının c) bendinin 4., 5. ve 7. alt bentleri uyarınca artırılmasına ilişkin kısmında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin 2. fıkrasında sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmamaktadır.

2.Temyiz konu kararın; … tarih ve … sayılı encümen kararı ile 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının; (a) bendi uyarınca hesaplanan temel para cezasının (c) bendinin 9. alt bendi uyarınca artırılmasına ilişkin kısmı yönünden;

Yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerine göre, imar mevzuatına aykırı olan yapılar hakkında verilecek idari para cezalarının miktarının belirlenmesinde iki aşamalı bir hesaplama yöntemi öngörülmüş olup; buna göre, ilk aşamada 3194 sayılı İmar Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının (a) bendi uyarınca, yapının sınıf ve grubuna göre toplam inşaat alanı üzerinden temel ceza miktarı belirleneceği, ikinci aşamada ise; ikinci fıkranın (c) bendinin alt bentlerinde sayılan durumlara göre, bu alt bentlerde öngörülen arttırımlar temel cezaya ayrı ayrı ilave olunacağı anlaşılmaktadır.

Dosyanın incelenmesinden; İstanbul İli, Fatih İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda bulunan yapının güçlendirme ruhsatının iptal edilmesi üzerine, mahallinde yapılan incelemede iptal edilen ruhsat ve eki projesine göre de aykırı imalatlar yapıldığı 27/02/2015 tarihli yapı tatil tutanağı ile tespit edildikten sonra, para cezasına ilişkin encümen kararı verilmeden önce, söz konusu ruhsatın hükümsüz hale gelmesine rağmen inşaata devam edilip edilmediği ve devam edilmişse bu kısımlara ilişkin aykırılıktan etkilenen alanlara ve yapılan aykırılıklara dair açık ve somut tespit yapılmadığı anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta; her ne kadar İdare Mahkemesince, bu bent yönünden davanın reddine karar verilmiş ise de, davalı idare tarafından, yapı ruhsatı iptal edildikten sonra (inşaatın seviyesinin tespit edilmesi dışında) yeni bir inşai faaliyet yapılıp yapılmadığı, yapıldı ise yapılan kısımların niteliği ve ebatları somut biçimde tespit edilmeksizin, bu bent yönünden temel para cezasının artırılamayacağı sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının; (a) bendi uyarınca hesaplanan temel para cezasının (c) bendinin 9. alt bendi uyarınca artırılmasında hukuka uyarlık, İdare Mahkemesinin kararının bu kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır.

3.Temyiz konu kararın; … tarih ve … sayılı encümen kararı ile 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının; (a) bendi uyarınca hesaplanan temel para cezasının (c) bendinin 11. alt bendi uyarınca artırılmasına ilişkin kısmına gelince;

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının; (a) bendi uyarınca hesaplanan para cezasına (c) bendinin 11. alt bendi uyarınca artırım uygulanması için; yapının inşai faaliyetlerinin tamamlanmış, ancak yapının henüz kullanılmıyor olması gerekmektedir.

Dosyanın incelenmesinden; İstanbul İli, Fatih İlçesi, … Mahallesi, … ada, … parsel sayılı taşınmazda bulunan yapının güçlendirme ruhsatının iptal edilmesi üzerine, mahallinde yapılan incelemede iptal edilen ruhsat ve eki projesine göre de imalatların aykırı olarak %40-%60 seviyesinde yapıldığı … tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağı ile tespit edildikten sonra mühürlendiği anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlık konusu olayda; her ne kadar İdare Mahkemesince, bu bent yönünden davanın reddine karar verilmiş ise de, para cezası verilmesine ilişkin işlem tesis edilirken yapı tatil tutanağındaki tespitlerin esas alınacağı ve … tarih ve … sayılı yapı tatil tutanağında da yapının %40-%60 seviyesinde olduğunun belirtildiği dikkate alındığında, dava konusu yapının inşai faaliyetlerinin tamamlanmadığı anlaşıldığından, bu bent yönünden temel para cezasının artırılamayacağı sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının; (a) bendi uyarınca hesaplanan temel para cezasının (c) bendinin 11. alt bendi uyarınca artırılmasında hukuka uyarlık, İdare Mahkemesinin kararının bu kısmında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle;

1.2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kısmen kabulüne, kısmen reddine,

2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin temyize konu … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının; eski hale getirilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı encümen kararı ile para cezası verilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı encümen kararının; 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının; (a) bendi uyarınca hesaplanan temel para cezası ile temel para cezasının c) bendinin 4., 5. ve 7. alt bentleri uyarınca artırılmasına ilişkin kısmının ONANMASINA, … tarih ve … sayılı encümen kararı ile 3194 sayılı Kanunun 42. maddesinin 2. fıkrasının; (a) bendi uyarınca hesaplanan temel para cezasının (c) bendinin 9. ve 11. alt bentleri uyarınca artırılmasına ilişkin kısmının ise BOZULMASINA,

3.Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine,

4.2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere 09/05/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.