Danıştay 8. Daire Başkanlığı

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2019/7482 E.  ,  2023/3124 K. "İçtihat Metni"T.C. D A N I Ş T A Y

İSTEMİN KONUSU : …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :

Dava konusu istem: Davacı şirketin, Uşak ili, Merkez ilçesi dahilinde bulunan Sicil:…numaralı II (A) grubu işletme ruhsatının, adına tescil edilmesi istemiyle yaptığı başvurunun, ilgili madene ilişkin devlet hakları ile harçların ödenmesi ve 2018 yılına ait 22/A kapsamında borcu olmadığını gösterir belgenin Genel Müdürlüğe verilmesi halinde yapılacağından bahisle reddine ilişkin Maden İşleri Genel Müdürlüğünün … tarih ve …sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; maden ruhsatlarının devrinin, özel kanun olan Maden Kanununa göre yapıldığı, 3213 sayılı Maden Kanununun yukarıda anılan hükümlerinde, maden ruhsatları ve buluculuk hakkı devrinin, Bakanlık onayı ile gerçekleşeceği, durumun maden siciline şerh edileceği, devir muamelesinin maden siciline şerh edilmesi ile tamamlanmış olacağının ve devir işlemlerine ilişkin usul ve esasların yönetmelikte belirleneceğinin açıkça belirtilmiş olduğu, anılan işletme ruhsatının davacı adına henüz tescil edilmediğinden, 21.09.2017 tarih ve 301876 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Maden Yönetmeliğinin "İcra yoluyla devir" başlıklı 84. maddesindeki düzenlemelerin dava konusu olayda uygulanabileceği ve bu Yönetmeliğin 84/3.maddesine göre, icra veya iflas yoluyla yapılan satışlardan önce ruhsata ait bütün mali yükümlülüklerin tamamlanması gerektiğinin ilgili merciye bildirileceği, yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde tüm eksikliklerin ruhsatı devralana tamamlattırılacağının düzenlenmiş olduğu, ayrıca Maden Kanunu ve Maden Yönetmeliği hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, ruhsat devrinin, eski şirkete ait ruhsattan doğan hak ve yükümlülüklerinin ruhsatı devralan şirkete devrini de içermesi gerektiği hususları birlikte değerlendirildiğinde, anılan madene ilişkin devlet hakları ile harçların ödenmesi ve 2018 yılına ait 22/A kapsamında borcu olmadığını gösterir belgenin idareye verilmesi halinde işletme ruhsatının davacı şirket adına tescil edileceğine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI :

Davacı tarafından, Medeni Kanun uyarınca kazanım tescille olduğu, mülkiyeti kazandığı tarih itibariyle kazanılmış hakkının olup borçlardan sorumlu tutulamayacağı ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından istemin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY :

Uşak ili, Merkez ilçesi dahilinde Sicil:…numaralı kalker maden sahası sahibi olan …Mermer Madencilik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi'nin iflas halinde bulunduğu, anılan şirketin işletme ruhsatının İstanbul 1. İflas Müdürlüğünün 2014/1 sayılı dosyasında iflas masasına kaydolunduğu, söz konusu madene ilişkin yapılan kıymet takdiri sonrasında … İcra Müdürlüğünün … Talimat sayılı dosyasında yapılan 26.09.2016 tarihli açık artırma sonucunda 129.100,00-TL bedelle davacı şirkete ihale olunduğu ve satışın kesinleştiği, bunun üzerine … İcra Dairesi Müdürlüğü tarafından davalı idareye gönderilen … tarih ve …Tlmt. sayılı yazı ile, iflas halindeki …Mermer Madencilik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi uhdesinde bulunan ... sicil sayılı ruhsatın 26.09.2016 tarihinde ihale yoluyla davacı tarafından alındığı, satışın kesinleştiğinin bildirildiği; davacı şirket tarafından da 06.06.2017 tarihinde verilen ve ekinde söz konusu şirkete ait imza sirküsü, vergi levhası, amacında madencilik yapabileceğini gösteren Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ve 22/A kapsamında borcu yoktur yazısı sunulan dilekçe ile ruhsatın tescilinin talep edildiği, devir talep bedelinin de 08.06.2017 tarihinde yatırılmasını müteakip devir talebinin Maden Kanunu'nun 5. maddesi kapsamında Bakanlık onayına sunulduğu ve …tarih ve …sayılı Bakanlık Oluru ile intikal işlemlerinin uygun bulunduğu; devam eden süreçte, davalı idare tarafından söz konusu ruhsatın geçmiş yıllara ait ödenmemiş borcunun bulunduğu ve anılan icra ve iflas dairelerine yazılan yazılarla söz konusu borçların ödenip ödenmeyeceğinin sorulduğu, alınan cevabi yazılarda; satış bedelinin … İcra Müdürlüğünce … İflas Müdürlüğüne gönderildiği, anılan Müdürlükçe de söz konusu borçların iflas masasına alacak kaydının yapılması gerektiğinin belirtildiği, bunun üzerine,

….İflas Müdürlüğüne yazılan …tarih ve E:… sayılı yazı ile …sicil sayılı ruhsatın borçlarının iflas masasına kaydedilmesi ve borçların ödenmesi durumunda makbuzların genel müdürlüğe gönderilmesinin istenildiği ancak henüz herhangi bir cevap alınamadığı, davacı şirket tarafından 30.03.2018 tarihinde anılan ruhsatın tescili istemiyle davalı idareye başvuruda bulunulduğu, bu başvurunun, ilgili madene ilişkin devlet hakları ve harçların ödenmesi ve 2018 yılına ait 22/A kapsamında borcu olmadığını gösterir belgenin alınış tarihinden itibaren 15 gün içinde Genel Müdürlüğe verilmesi halinde tescil işleminin gerçekleştirileceğinden bahisle reddedilmesi üzerine bu işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 3213 sayılı Maden Kanunu'nun "Hakların Bölünmezliği, Devir ve İntikali" başlıklı 5. maddesinde, "Madenler üzerinde tesis olunan ilk müracaat (takaddüm), arama ruhsatnamesi, buluculuk, ve işletme ruhsatı haklarının hiç birisi hisselere bölünemez. Her biri bir bütün halinde muameleye tabi tutulur. Maden ruhsatları ve buluculuk hakkı devredilebilir. Devir yapılmadan önce arama ve işletme ruhsatlarının devredildiği tarihteki ruhsat bedelinin iki katı tutarında devir bedeli alınır. Devir Bakanlık onayı ile gerçekleşir. Durum maden siciline şerh edilir. Devir muamelesi maden siciline şerh edilmesi ile tamam olur. (...) Devir ve intikal işlemlerine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir. Madenler üzerindeki hakların devir ve intikali bu Kanun ve yönetmelikte gösterilen hükümlerin tatbikini geciktirmez."hükmüne, "Maden hakkı" başlıklı 6. maddesinde ise "Maden hakları, medeni hakları kullanmaya ehil T.C. vatandaşlarına, madencilik yapabileceği statüsünde yazılı Türkiye Cumhuriyeti Kanunlarına göre kurulmuş tüzelkişiliği haiz şirketlere, bu hususta yetkisi bulunan kamu iktisadi teşebbüsleri ile müesseseleri, bağlı ortaklıkları ve iştirakleri ile diğer kamu kurum, kuruluş ve idarelerine verilir.Maden hakları gerçek veya tüzel tek kişi adına verilir.Devlet memurları, diğer kamu görevlileri, Genel Müdürlüğün merkez ve taşra teşkilatında çalışan yevmiyeli ve mukaveleli personel, arama, (...) ve işletme ruhsatı alamaz. (1)Maden arama veya işletme hakkını haiz iken memur olanlar memuriyete geçişlerinden itibaren 6 ay zarfında bu haklarını devretmeye mecburdurlar.3 üncü fıkradaki yasaklamaya tabi olup miras yoluyla kendisine maden ruhsatı intikal eden mirasçı, durumundaki mani hal ortadan kalkmadığı takdirde 5 inci maddenin 4 üncü fıkrası hükmü uygulanır." hükmüne, 40.maddesinde, "(...) Bir madenin tamamının icra yolu ile satışı 43 üncü maddede yazılı usule tabidir...", 43.maddesinde, "İpoteğin vadesi sonunda veya alacağın muacceliyet kesbetmiş olması halinde alacaklı alacağının tahsili için ipoteğin taalluk ettiği maden işletme ruhsatını genel hükümler dairesinde sattırabilir. Maden işletme ruhsatını iktisap etmek isteyen talibin bu hakkın iktisabı için aranan kanuni şartları haiz olması lazımdır. Talip bu şartları haiz bulunduğunu, Bakanlıktan alacağı vesika ile ispat eder. İcra dairesi bu vesikayı ibraz etmiş olan talipler arasında satışı yapar. Satışın neticesi icra dairesi tarafından Bakanlığa bildirilir. Keyfiyet madenin sicil kütüğüne şerh ve ipotek kaydı terkin edilir. Devir muamelesi bu surette tekemmül eder." düzenlemesine yer verilmiştir. 3213 sayılı Maden Kanunu'na dayanılarak hazırlanan ve 06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'nin Devir, İntikal ve Terk İşlerini düzenleyen Onüçüncü Bölümünün "Devir" başlıklı 80.maddesinde, "(1) Maden ruhsatları ve sertifikaları talep halinde, hukuki bir sakınca bulunmadığı takdirde, Kanunun 6 ncı maddesindeki maden haklarını kullanma ile ilgili şartları taşıyan gerçek veya tüzel kişilere Genel Müdürlükçe devredilebilir. Buluculuk hakkı sahibi, bu hakkını ruhsat ile birlikte devredebilir. (2) Devir işlemleri yapılacak ruhsatların yıllık harçları ile Devlet hakkının eksiksiz ödenmiş olması, çevre ile uyum teminatının yatırılmış olması, devredildiği tarihe kadar geçen süre için satış bilgi formu, işletme faaliyeti bilgi formunun ve teknik nezaretçi ücretinin tam olarak ödendiğine dair belgelerin verilmesi zorunludur. (3) Ruhsatı veya sertifikayı devralacak kişinin; devralacağı ruhsata ait Kanundan doğan bütün hak ve vecibelerini, ruhsata uygulanmış yaptırımlar ile yükümlülükleri kabul ettiğini; ruhsat sahibinin de ruhsatını bütün hak ve vecibeleri ile devretmek isteğini belirten Ek Form-19'daki örnek dilekçe ile Genel Müdürlüğe müracaat etmeleri gerekir. (4) Devralan kişinin, ruhsat ile ilgili uygulanmış teminat iratları esas alınarak hesaplanacak güncel teminat üzerinden ruhsat teminatını ve ruhsatın yıllık harcı kadar devir harcını yatırması zorunludur. Devir sonrası devredenin teminatı iade edilir. (5) 10/6/1983 tarihli ve 2840 sayılı Bor Tuzları, Trona ve Asfaltit Madenleri ile Nükleer Enerji Hammaddelerinin İşletilmesini, Linyit ve Demir Sahalarının Bazılarının İadesini Düzenleyen Kanunda sayılan bor tuzu madeni sahalarında, grubundaki diğer madenler için işletme izni verilmiş olması ve aynı alanda bor tuzu bulunmadığının veya rezervinin tükendiğinin tespiti halinde ruhsat, kamu kurum ve kuruluşlarına devredilebilir. Ancak daha sonra bu alanlarda bulunacak bor tuzu rezervleri ile ilgili hakların kullanımı ilgili kamu kuruluşuna aittir. (6) Bu Yönetmeliğin yürürlük tarihinden itibaren, arama ruhsat devir işlemlerinde EK-2'de yer alan mali yeterlilik şartları aranır." hükmüne,(...) "İcra Yoluyla Devir" başlıklı 82.maddesinde, "(1) Devir, icra ile satış veya mahkeme kararına dayalı yapılıyor ise, ruhsatı devralması gereken kişi veya şirket, devri gerektiren belgelerin aslı veya noter onaylı örneği, harç ve teminatların yatırıldığını gösteren belgeler ile Genel Müdürlüğe müracaat eder. (2) Bu durumda da ruhsatı devralacak kişinin Kanunun 6 ncı maddesindeki maden haklarını kullanabilecek şartları taşıması gerekir." hükmüne yer verilmiştir.

21.09.2017 ve 30187 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak, 21.09.2017 tarihinden itibaren yürürlüğe giren ve 06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliği'ni yürürlükten kaldıran Maden Yönetmeliği'nin "İcra yoluyla devir" başlıklı 84. maddesinde "(1) İcra veya iflas yoluyla ruhsatın satışının talep edilmesi halinde ilgili icra müdürlüğünce veya iflas dairesince satış işlemi başlamadan önce Genel Müdürlüğe durum bildirilir. Genel Müdürlük tarafından ruhsata ait Kanundan kaynaklanan ve ödenmesi gereken bütün mali yükümlülükler ile ruhsat hukukuna ilişkin bilgiler ilgili icra müdürlüğüne veya iflas dairesine bildirilir.(2) İcra veya iflas yoluyla yapılacak satışa katılacak gerçek veya tüzel kişilerin maden haklarını kullanabilmesi için Kanunun 6 ncı maddesinde düzenlenen şartlar ile Kanunda öngörülen mali yeterlilik şartlarını taşıması ve 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcu bulunmadığına ilişkin belgeyi sunması zorunludur. İlgililer bu şartları haiz bulunduğunu, Genel Müdürlükten alacağı belge ile ispat eder. Satış bu belgeyi ibraz etmiş olan talipler arasında yapılır.(3) İcra veya iflas yoluyla yapılan satışlardan önce ruhsata ait bütün mali yükümlülüklerin tamamlanması gerektiği ilgili merciye bildirilir. Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde tüm eksiklikler ruhsatı devralana tamamlattırılır.(4) İcra veya iflas yoluyla satışın başlatıldığı Genel Müdürlüğe bildirilmiş ruhsatların, ruhsat bedelinin yatırılmaması halinde Kanunun 13 üncü maddesi gereğince uygulanan idari para cezası ve ruhsat bedelinin yatırılmasına ilişkin bilgi ruhsat sahibine ve ilgili merciye yazılı olarak bildirilir.(5) İcra veya iflas yoluyla ruhsatı devralacak gerçek veya tüzel kişilerin Kanunun 6 ncı maddesinde düzenlenen şartları yerine getirmesi zorunludur. Bu kişiler; Kanunda öngörülen mali yeterliliğe ilişkin belge, devri gerektiren belgelerin aslı veya noter onaylı örneği ve 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcu bulunmadığına ilişkin belge ile Genel Müdürlüğe müracaat eder. Ayrıca, o yıla ait ruhsat bedelinin yatırılması zorunludur. Bu durumda ruhsat devir bedeli alınmaz." düzenlemesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

Dava dosyası içeriğinde yer alan bilgi ve belgeler ile yukarıda yer verilen düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde; …İcra Müdürlüğünün … Talimat sayılı dosyasında yapılan 26.09.2016 tarihli açık artırma sonucunda 129.100,00-TL bedelle işletme ruhsatının davacı şirkete ihale olunduğu, Uşak 2. İcra Dairesi'nin 22/05/2017 tarihli Tescil Belgesi ile satışın kesinleştiği ve Maden İşleri Genel Müdürlüğü'nden ruhsatın davacı adına tescil yapılmasının talep edildiği, Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığının …tarih ve … sayılı oluru ile intikalin uygun bulunduğu, dolayısı ile davacı şirketin söz konusu maden ruhsatını edinim şekli ve tarihi bakımından 06/11/2010 tarih ve 27751 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Madencilik Faaliyetleri Uygulama Yönetmeliğin yürürlükte bulunduğu döneme tekabül ettiği dolayısı ile anılan Yönetmeliğin "İcra Yoluyla Devir" başlıklı 82. maddesi kapsamında olduğu, davacı şirketin satın aldığı maden ruhsatının bu madde hükümlerine göre değerlendirilerek ruhsata bağlı haklar için işlem tesis edilmesi gerektiği açıktır. Dolayısıyla davalı idarece, ruhsatın 21.09.2017 ve 30187 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Maden Yönetmeliğinin 84/3. maddesi kapsamında değerlendirilerek 2012-2015 ve 2016 yıllarına ait devlet hakkı ve ruhsat harçlarının davacı şirket tarafından yerine getirilmesinin istenilmesinin mümkün olmadığı ve bu alacakların genel hükümlere göre asıl borçludan (…Mermer Madencilik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi) istenilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Bu durumda, eski ruhsat sahibinin sorumlu olduğu devlet hakları ve ruhsat harçlarının davacıdan istenilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık, aksi yöndeki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle;

1.2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,

2.… Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin …gün ve E:…, K:…sayılı kararının BOZULMASINA,

3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,

4.Kesin olarak 15/06/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.