Danıştay 8. Daire Başkanlığı

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2020/3655 E.  ,  2023/3851 K. "İçtihat Metni"T.C. D A N I Ş T A Y

2.…Üniversitesi - …

İSTEMİN KONUSU : …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Marmara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi … Anabilim Dalı'nda uzmanlık eğitimi alan davacı tarafından, uzmanlık eğitiminin sona erdirilmesine ilişkin … tarih ve E… sayılı işlemin iptaline karar verilmesi istenilmektedir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararında; davacının uzmanlık eğitimi sınavına başvuru/tercih aşamalarında herhangi bir hile veya idareyi yanıltmasından söz edilemeyeceği, burada sınav kılavuzunun yeterli açıklıkta düzenlememesi ve sistem üzerinden bu şekilde tercih yapılmasına imkan verilmesi nedeniyle ancak idarenin davacıyı yanlış yönlendirdiğinin söz edilebileceği, bu nedenle davacının iki yılı aşkın süredir devam ettiği uzmanlık eğitiminin artık kendisi için müesses (yerleşmiş) bir durum oluşturduğu, olayda yokluk ve mutlak butlan hallerinin de mevcut olmadığı, bu itibarla 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu hükümlerine atıfta bulunulmak suretiyle ve konuya ilişkin açık bir düzenleme olmaksızın mevzuat yorumu yoluyla uyruğundan biri T.C. olan çift uyruklu davacının yabancı uyruklu sayılamayacağından bahisle tesis edilebilecek işlemin ancak söz konusu uzmanlık eğitimine başlandığı tarihten itibaren iptal davası süresi içinde yapılabileceği, bu süreden çok sonra ve davacının uzmanlık eğitimi tamamlanmasına yakın bir zamanda hukuki güvenlik ve idari istikrar ilkesine aykırı olarak uzmanlık eğitiminin sonlandırılmasına ilişkin dava konusu işlemde açıkça hukuka, hakkaniyete ve kamu yararına uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu, ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek, 2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idareler tarafından, tesis edilen işlemin hukuka uygun olduğu, kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : İstemin reddi gerektiği savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : … DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kısmen incelenmeksizin reddi, kısmen kabulü gerektiği düşünülmektedir.

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra işin gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY :

Marmara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi … Anabilim Dalında uzmanlık eğitimi alan davacı tarafından, hem Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığı hem de yabancı ülke vatandaşlığını aynı anda sahip olanlardan Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimine Giriş sınavı sonucuna göre yapılan yerleştirmeye ilişkin işlemlerin Türk vatandaşlığı statüsünde yürütülmesi gerekirken yabancı uyruklu kontenjanından yerleşenlerin eğitimlerinin sonlandırılmasına ilişkin Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'nın yazısı gereğince 2016 yılı Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimine Giriş sınavı sonucuna göre yabancı uyruklu kontenjanından yerleştiğinden bahisle uzmanlık eğitiminin sona erdirilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. İLGİLİ MEVZUAT: 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun'un 1. maddesinde; "Türkiye Cumhuriyeti dâhilinde tababet icra ve her hangi surette olursa olsun hasta tedavi edebilmek için tıp fakültesinden diploma sahibi olmak şarttır." hükmü, 2. maddesinde; "Yukarki maddede yazılı diplomanın muteber olması için diploma sahibinin 8 Teşrinisani 1339 tarih ve 369 numaralı kanun mucibince hizmeti mecburesini ikmal etmiş ve diplomasının Sıhhiye ve Muaveneti İçtimaiye Vekaletince tasdik ve tescil edilmiş olması lazımdır. Tababet sanatını icra etmek istiyen askeri tabipler de diplomalarını tasdik ve tescil ettirirler. Ancak hizmeti mecburelerini ifa eyledikleri müddetçe diplomaları alıkonulan tabipler bu müddet zarfında dahi icrayı sanata mezundurlar." hükmü, 8. maddesinde; "Türkiye'de icrayı tababet için bu kanunda gösterilen vasıfları haiz olanlar umumi surette hastalıkları tedavi hakkını haizdirler. Ancak her hangi bir şubei tababette müstemirren mütehassıs olmak ve o unvanı ilan edebilmek için Türkiye Tıp Fakültesinden veya Sıhhıye Vekaletince kabul ve ilan edilecek müessesattan verilmiş ve yahut ecnebi memleketlerin maruf bir hastane veya laboratuvarından verilip Türkiye Tıp Fakültesince tasdik edilmiş bir ihtısas vesikasını haiz olmalıdır." hükmü yer almaktadır. 26/04/2014 tarih ve 28983 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği'nin 'Uzmanlık eğitimine giriş sınavları' başlıklı 12. maddesinde; "TUS yılda en az iki defa, DUS ve YDUS yılda en az bir defa olmak üzere ÖSYM tarafından yarışma esasına dayanan mesleki bilgi sınavı şeklinde yapılır...ÖSYM her sınav ve yerleştirme dönemi için işlemleri ayrıntılı olarak açıklayan bir kılavuz hazırlayıp yayımlar." hükmüne, 'Uzmanlık eğitimine giriş sınavlarının sonuçları, yerleştirme ve uzmanlık eğitimine başlama ' başlıklı 13. maddesinin 9. fıkrasında; "Yerleştirildikleri kurumun atama şartlarını taşımaksızın sınava girip bir programa yerleştirilmiş olanlar uzmanlık eğitimine başlatılmazlar. Şartlardan herhangi birini taşımadığı sonradan anlaşılanlar ile uzmanlık eğitimi sırasında bu şartlardan herhangi birini kaybedenlerin uzmanlık eğitimine son verilir. " hükmüne, 'Yabancı uyrukluların uzmanlık eğitimi' başlıklı 14. maddesinde; "Yabancı uyruklular; a) Kurumlarda yabancı uyruklulara ayrılan kontenjan bulunması, b) Ana dal uzmanlık eğitimi yapmak için Türkiye’deki tıp veya diş hekimliği fakültelerinin birinden mezun olunması veya yabancı ülkelerdeki bu fakültelerin birinden mezun olup YÖK’ten denklik belgesi alınmış olması; yan dal uzmanlık eğitimi yapmak için Türkiye’deki uzmanlık eğitimi veren kurumlardan uzmanlık belgesi alınmış olunması veya 23, 24 ve 25 inci maddeler çerçevesinde Bakanlıkça verilmiş bir denklik belgesine sahip olunması, c) Türkiye’de uzmanlık eğitimi yapmalarına engel hallerinin bulunmaması, ç) Türkiye’de ikametlerine izin verilmiş olması, d) Uzmanlık eğitimi süresince kendilerine burs verileceğini veya Türkiye’deki giderlerinin karşılanacağını belirten bir belgenin sunulması, e) Uzmanlık eğitimine giriş sınavlarında ilgili programa yerleştirilmiş olunması, kaydıyla uzmanlık eğitimine kabul edilir...Usulüne göre yürürlüğe konulan uluslararası antlaşmalarla yabancı ülkelere ayrılan kontenjanlar hariç olmak üzere, uzmanlık eğitimi yapmak isteyen yabancı uyruklulara, uzmanlık öğrenciliği kontenjanlarının %10’una kadar ilave kontenjan ayrılabilir. " hükmüne yer verilmiştir. 2016 Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavları Başvuru Kılavuzu'nun 'Aday Başvuru Formunun Doldurulması' başlıklı 2.3. maddesinin '10. Uyruğu' kısmında; "a) T.C. uyruklular T.C. seçeneğini işaretleyeceklerdir. b) Uyruğundan biri T.C. olan çift uyruklular T.C. seçeneğini işaretleyeceklerdir. c) Türk vatandaşlığından izin ile ayrılanlar ve bunların kanuni mirasçıları (Pembe/Mavi Kart sahipleri/Saklı Tutulan Hakların Kullanılmasına İlişkin Belge sahibi olanlar) “Mavi Kartlı” seçeneğini işaretleyeceklerdir...e) Yabancı uyruklular, hiçbir devletin uyruğunda olmayanlar ve mülteciler “Yabancı uyruklular” seçeneğini işaretleyeceklerdir. ", 'Tercih Bildirimi ve Yerleştirme İşlemleri' üst başlıklı 5. maddesinin 5.8. kısmında; "T.C. uyruklu adaylar ve KKTC uyruklu adaylar genel kontenjanları; Mavi Kartlı adaylar ile 2527 uyruklu adaylar genel kontenjanlar ile yabancı uyruklu kontenjanlarını (tercih aşamasında hangi kontenjanlardan yararlanacaklarını sistemde seçerek); Yabancı uyruklu adaylar yabancı uyruklu kontenjanlarını tercih edebileceklerdir. Yerleştirme işlemleri de yukarıda belirtilen uyruk bilgilerine göre yapılacaktır. Birden fazla uyruk bilgisi olması nedeniyle hem genel kontenjandan hem de yabancı uyruklu kontenjanından tercih hakkı bulunan adaylar, tercih aşamasında hangi kontenjandan yararlanacaklarını sistemde belirterek tercih yapacaklardır. Kılavuzdaki KKTC Kontenjanlarını sadece KKTC uyruklu veya uyruğundan biri KKTC olan adaylar tercih edebileceklerdir. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nden Uyarı! Uyruğundan biri T.C. olan çift uyruklu adaylar ileride hukuki sorun yaşamamak için Diplomaları tescil edilirken esas alınan uyruklarına göre başvuruda bulunmak zorundadırlar. ", 'Yabancı Uyruklu Adaylar' başlıklı 8. maddesinde; "Uyruğu" alanında sadece “Yabancı Uyruklular” seçeneği işaretli olan adaylar bu kılavuzdaki Yabancı Uyruklu Kontenjanlarını tercih edebilecekler, diğer kontenjanları tercih edemeyeceklerdir. “Yabancı Uyruklular” seçeneği yanında diğer uyruk alanları da işaretli olan adaylardan, tercih ekranında “Yabancı uyruklu kontenjanlarından yararlanmak istiyorum.” seçeneğini işaretleyen adaylar yabancı uyruklu kontenjanını tercih edebileceklerdir. Uyruğundan biri “Yabancı Uyruklular” olan adaylardan tercih ekranında “Yabancı uyruklu kontenjanlarından yararlanmak istiyorum.” seçeneğini işaretlemeyenler bu kılavuzdaki genel kontenjanlardan tercih yapabilecek, yabancı uyruklular için açılmış kontenjanları tercih edemeyeceklerdir. Yabancı uyruklu adaylar, bu kontenjanlara, bu kılavuzdaki kurallar uyarınca puanları ve tercihleri göz önünde tutularak yerleştirileceklerdir. Genel kontenjanlarda açık kalsa bile genel kontenjanlara yabancı uyruklu adaylar yerleştirilmez. " düzenlemeleri yer almıştır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Davalı … Üniversitesi'nin temyiz istemi yönünden yapılan inceleme:

İlk derece mahkemesince verilen karara karşı davalı Marmara Üniversitesi tarafından istinaf başvurusunda bulunulmadığı, Bölge İdare Mahkemesince verilen karardan sonra kararın, davalı Marmara Üniversitesince temyiz edildiği görülmekle, istinaf kanun yoluna gitmemiş olan davalı Marmara Üniversitesi'nin temyiz talebinin incelenmesi mümkün olmadığından, temyiz isteminin incelenmeksizin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Davalı … Başkanlığı'nın temyiz istemi yönünden yapılan inceleme:

Yukarıda yer verilen 2016 Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Giriş Sınavları Başvuru Kılavuzu'nda, T.C. uyruklu adaylar ve KKTC uyruklu adayların genel kontenjanları; Mavi Kartlı adaylar ile 2527 uyruklu adayların genel kontenjanlar ile yabancı uyruklu kontenjanlarını (tercih aşamasında hangi kontenjanlardan yararlanacaklarını sistemde seçerek); yabancı uyruklu adayların da yabancı uyruklu kontenjanlarını tercih edebilecekleri belirtilmiş, birden fazla uyruk bilgisi olması nedeniyle hem genel kontenjandan hem de yabancı uyruklu kontenjanından tercih hakkı bulunan adayların, tercih aşamasında hangi kontenjandan yararlanacaklarını sistemde belirterek tercih yapacakları öngörülmüştür. Uyruğundan biri T.C. olan çift uyruklu adayların ise ileride hukuki sorun yaşamamak için diplomaları tescil edilirken esas alınan uyruklarına göre başvuruda bulunmak zorunda oldukları belirtilmiştir.

Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu'nun 22/12/1973 tarih ve E:1968/8, K:1973/14 sayılı kararı ile, idarenin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı ve hilesi hallerinde süre aranmaksızın kanunsuz terfi veya intibaka dayalı ödediği meblağı her zaman geri alabileceği; belirtilen istisnalar dışında kalan hatalı ödemelerin geri alınmasının, hatalı ödemenin ilk yapıldığı tarihten başlamak üzere idari dava açma suresi içinde mümkün olduğu, bu süre geçtikten sonra geri alınamayacağı karara bağlanmıştır.

Anılan karar, her ne kadar hatalı terfi ve intibaktan doğan ödemelerin geri alınmasına ilişkin ise de, bu karar ile idari işlemlerin geriye alınmasında uyulması gereken temel ilkeler ortaya konulmuş bulunduğundan, anılan kararın tüm hatalı işlemlerin idarece geri alınmasında da dikkate alınması gerekmektedir. Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun, idari işlemlerin geri alınması koşullarını da belirleyen bahsi geçen kararında açıklandığı üzere; dava açma süresi içinde, hukuka aykırı tüm işlemlerini geri almaya yetkili olan idarenin, dava açma süresi geçtikten sonra ancak yok hükmündeki idari işlemleri ile ilgililerin gerçeğe aykırı beyanı veya hilesi nedeniyle veya açıkça hataya düşerek tesis ettiği idari işlemlerini, süre kaydı aranmaksızın geri alması mümkün bulunmaktadır. Zira bu tür işlemlerin ilgililer lehine hak doğurması mümkün bulunmadığı gibi bu nitelikleri itibarıyla istikrar yaratmaları da mümkün değildir. Zira kazanılmış hak, objektif bir hukuk kuralının kişilere uygulanmasıyla objektif ve genel hukuki durumun kişisel bir işlemle özel hukuki duruma dönüşmesidir.İdarelerce tesis edilen işlemlerin, kanunun açık hükmüne aykırı olması halinde, açık hata nedeniyle idarelerce her zaman geri alınabileceği 22/12/1973 tarih ve E:1968/8, K:1973/14 sayılı Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu kararı gereğidir.

Uyuşmazlıkta; Dairemizin 24/01/2023 ve 16/05/2023 tarihli Ara kararları ile taraflardan davacının diplomasının hangi uyruktan tescil edildiğinin sorulması üzerine gönderilen cevabi yazılarda, davacının Marmara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi'nden mezun olduğu ve diplomasının Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olarak tescil edildiği belirtilmiştir.

Bu kapsamda; uyruğundan biri T.C. olan çift uyruklu davacının, Kılavuz'daki uyarıyı dikkate almak suretiyle başvuru işlemlerini Türk vatandaşı statüsünde yürütmesi ve yabancı uyruklu kontenjanından yararlanmaması gerekmekte iken açık hataya dayalı olarak uzmanlık eğitimine başlatıldığı anlaşılmaktadır. Bu durumda, tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık, aksi yöndeki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında da hukuki isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmaktadır. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle;

1.Davalı …Üniversitesi'nin temyiz isteminin incelenmeksizin reddine oyçokluğu ile,

2.Davalı … Başkanlığı'nın temyiz isteminin kabulüne,

3.… Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA oyçokluğu ile,

4.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,

5.Kesin olarak, 14/09/2023 tarihinde karar verildi. KARŞI OY : (X-) Dava, Marmara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi … Anabilim Dalı'nda uzmanlık eğitimi alan davacı tarafından, uzmanlık eğitiminin sona erdirilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı işlemin iptali istemiyle açılmıştır. … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı dava konusu işlemin iptaline ilişkin karara karşı davalı idarelerden Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından yapılan istinaf başvurusu, …Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla reddedilmiş olup, anılan karara karşı hem Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı hem de Marmara Üniversitesi tarafından temyiz başvurusunda bulunulmuştur.

Davalı idarelerden Marmara Üniversitesince istinaf başvurusunda bulunulmadığı, Bölge İdare Mahkemesince verilen karardan sonra Marmara Üniversitesince temyiz isteminde bulunulduğu açık olmakla birlikte davanın hem Marmara Üniversitesi hem de Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı husumetiyle görüldüğü, diğer bir ifadeyle davalı idareler arasında menfaat birliğinin bulunduğu sonucuna ulaşıldığından, Marmara Üniversitesince temyiz isteminde bulunulmasında usul ve hukuk kurallarına aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle Dairemizin işbu kararının temyiz isteminin incelenmeksizin reddine ilişkin kısmı yönünden çoğunluk kararına katılmıyorum. KARŞI OY : (XX-) İdare ve Vergi Mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenip bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Yasasının 49. maddesinin 1. fıkrasında yazılı nedenlerin bulunmasına bağlıdır. Bölge İdare Mahkemesince verilen kararın dayandığı gerekçe usul ve yasaya uygun olup, bozulmasını gerektiren bir neden bulunmadığından, temyiz isteminin reddi ile anılan kararın onanması gerektiği oyu ile aksi yöndeki karara katılmıyorum.