14. Hukuk Dairesi

Mahkememizde görülmekte olan Zayi Belgesi Verilmesi davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

Davacı vekili dilekçesinde özetle, Müvekkili şirketin ev tekstili alanında ve ... adresinde faaliyet göstermekte olduğunu, ticari defterlerinin elektronik ortamda tutulmakta ve yevmiye defteri ve kebir defteri kayıtlarına ilişkin Gelir İdaresi Başkanlığı’nın e-Defter sistemi üzerinden düzenli olarak berat oluşturma işlemi yapıldığını, müvekkili firmanın 2020/9 dönemine ait berat oluşturan işleminin 31.12.2020 tarihinde yapıldığını, ancak Ekim dönemine ait işlemler yapılırken bilgisayarda oluşan teknik hata sebebiyle ticari defterlerin tutulduğu elektronik ortamda Eylül dönemi bilgilerinin silindiği ve bu sebeple 2020/10 (Ekim) dönemine devir işlemi yapılamadığının fark edildiğini, bu sebeple Eylül 2020 dönemine ilişkin kayıtların sisteme yeniden yüklenebilmesi için ... tarihli ... evrak kayıt numaralı dilekçe ile e-Defter beratlarının GİB sistemi üzerinden silinmesi talebinin ... Vergi Dairesi Başkanlığı’na iletildiğini, Gelir İdaresi Başkanlığı ... Vergi Dairesi Başkanlığı Gelir Kanunları Usul Grup Müdürlüğü’nün ...tarihli ...sayılı “e-Defter beratlarının yeniden yüklenebilmesi için mevcut sistem kayıtlarının silinmesi talebi” konulu yazısı ile “…Bu kapsamda anılan mükellef tarafından uyumlu yazılım hizmeti almış oldukları firmadan (...Ltd. Şti.) yevmiye takip kontrolü kuralının, olaya münhasır olmak üzere kaldırılmasının talep edilmesi, söz konusu kontrol pasifize edildikten sonra 2020/Ekim dönemi e-Defterinin olması gereken yevmiye numarasından başlatılarak oluşturulması ve berat dosyasının sisteme yüklenmesi mümkün bulunmaktadır…” şeklinde bilgi verildiğini, yazı üzerine ... yazılım firması ile iritibata geçildiğini ancak yazılım firmasından da olumsuz sonuç alındığını, müvekkili şirket tarafından 2020/9 dönemine ait yevmiye defteri ve kebir defterinin zayi olduğu hususunun 17.11.2021 tarihinde servis raporu ile kesinleştiğini ileri sürerek 2020/Eylül dönemine ait yevmiye defteri ve kebir defterinin zayi olduğuna dair taraflarına zayi belgesi verilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Mahkememizin 2021/773 E - 2022/264 K sayılı dosyasından verilen 30/03/2022 tarihli davanın reddine ilişkin kararı, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi'nin 2022/1344 E - 2022/142 K sayılı kararı ile, "...Dava,

TTK'nın 82/7. maddesi gereğince zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur. İstinaf incelemesi,

HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.

TTK'nın 82/1. maddesi gereğince, Tacir, ticari defterlerini, envanterleri, finansal tablo, bilanço ve faaliyet raporlarını, aldığı mektupları (bir ticari işe ait yazışmaları), gönderdiği mektup suretlerini, kayıtlara esas olan belgeleri, sınıflandırılmış şekilde saklamakla yükümlüdür. Saklama süresi on yıl olup sürenin başlangıcı da kanunda belirtilmiştir (TTK m.82/5-6). Defter ve belgelerin saklanması yükümü, gerçek kişi tacirlerde ticaretin terk edilmesinden sonra sürdüğü gibi, tacirin ölümü halinde mirasçılar bakımından da devam eder. Mirasın resmi tasfiyesi veya tüzel kişiliğin sona ermesi durumlarında, defter ve belgeler Sulh Hukuk Mahkemesince saklanır (TTK m.82/8).HMK'nın 385. maddesi uyarınca çekişmesiz yargı işlerinde resen araştırma ilkesi hâkim olup, ayrıca TTK'nın 82/7. maddesinde de mahkemenin gerekli gördüğü delillerin toplanmasını resen de emredebileceği hüküm altına alınmıştır.

Davacı vekili dava dilekçesinde, bilgisayarda oluşan teknik hata sebebiyle ticari defterlerin tutulduğu elektronik ortamda Eylül dönemi bilgilerinin silindiğini ve bu sebeple... (Ekim) dönemine devir işlemi yapılamadığının fark edildiğini, Eylül 2020 dönemine ilişkin kayıtların sisteme yeniden yüklenebilmesi için 03.02.2021 tarihli dilekçe ile e-defter beratlarının GİB sistemi üzerinden silinmesi talebinin İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığına iletildiğini, 26.10.2021 tarihli yazı ile bilgi verildiğini, bu doğrultuda Gelir İdaresi Başkanlığının gösterdiği şekilde müvekkilinin uyumlu yazılım hizmeti aldığı şirket ile iletişime geçtiğini, yazılım şirketi tarafından 17.11.2021 tarihli servis raporu ile kayıp olan defter kayıtlarının dönem dışında kaldığından GİB'le temasa geçilerek e-defter portalından Eylül 2020 beratlarının kaldırılarak Eylül 2020 defterlerinin yeniden verilmesinin sağlanması için iletişime geçmesinin tavsiye edildiğini, müvekkili şirketin 2020/9 dönemine ait ticari defterlerinin zayi olduğunun gerek GİB tarafından düzenlenen yazı, gerekse de yazılım şirketinin servis raporu ile sabit olduğunu iddia ederek zayi belgesi verilmesini talep etmiştir. Mahkemece dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda yukarıda yer verilen gerekçeye istinaden ispatlanamayan davanın reddine karar verilmiştir.

TTK'nın 64/3. maddesinin son cümlesi "Fiziki ortamda veya elektronik ortamda tutulan ticari defterlerin nasıl tutulacağı, defterlere kayıt zamanı, onay yenileme ile açılış ve kapanış onaylarının şekli ve esasları Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Maliye Bakanlığınca müştereken çıkarılan tebliğle belirlenir." şeklindedir.

TTK'nın 82/7. maddesinde "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. " hükmü düzenlenmiştir. Davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan 19/10/2019 tarih 30923 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren 3 Sıra No'lu Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1)'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğle; elektronik ortamda tutulan defterlerin, vergi güvenliğini sağlamak ve virüs, siber saldırısı vb. diğer teknolojik ataklara karşı tedbir almak amacıyla ikincil kopyalarının gizliliği ve güvenliği sağlanmış şekilde Gelir İdaresi Başkanlığı sistemlerinde ya da Başkanlıktan izin alabilen güvenli saklamacı kuruluşlar bünyesinde de saklanması zorunluluğu getirilmiştir (Bkz. Tebliğ m.4.4.1-e). Öte yandan, aynı tebliğin 7.1. Maddesininde, e-defter tutanların, Vergi Usul Kanununda belirtilen “Mücbir Sebep” halleri nedeniyle e-Defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-Defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-Defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemeye başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini isteyebilecekleri; Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun Başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve Başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin ibraz edilmesi halinde, mükelleflerin zayi olan e-defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e-defter ve berat dosyalarının e-defter uygulaması aracılığı ile Başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için Başkanlık tarafından yazılı izin verileceği düzenlenmiştir.

TTK'nın 82/7. maddesine uygun şekilde düzenleme yapılan anılan tebliğde e-defter veya beratlarına ait kayıtların bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-Defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren 15 gün içinde yetkili mahkemeden zayi belgesi verilmesini istemesi gerektiği belirtilmiştir.

TTK'nın 82/7. Maddesinde düzenlenen zayi belgesi verilmesi için başvuru süresi hak düşürücü süre olup bu süre içinde başvuru yapılması zorunludur. Somut olayda da, davacı hak düşürücü süresi içerisinde mahkemeye başvuru yapmıştır.

TTK'nın 82. maddesi düzenlenmesi anılan Tebliğ hükümleri ile birlikte değerlendirildiğinde, e-defter veya beratlarına ait kayıtların bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi hallerini de kapsadığını kabul etmek gerekir. Bu durumda, mahkemece, bahsi geçen Tebliğ'de belirtildiği şekilde elektronik defterlerin yedeklemesi için gereken alt yapının kurulup kurulmadığı Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan sorularak, davacının e-defterlerinin muhafazası için mevzuatta öngörülen kurallara riayet edip etmediği ve basiretli davranma yükümlülüğü kapsamında gerekli önlemleri alıp almadığı, bir bilişim uzmanı ve mali müşavir bilirkişi görevlendirmek suretiyle araştırılıp, sonucuna göre zayi belgesi verilmesi koşullarının oluşup oluşmadığının değerlendirilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi hatalı olmuştur... " ifadelerine yer verilerek kaldırılmıştır.

Mahkememizce "...Davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan... tarih ... sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 3 sıra nolu elektronik defter genel tebliği (Sıra No:1) de değişiklik yapılmasına dair tebliğde belirtildiği şekilde elektronik defterlerin yedeklenmesi için gereken alt yapının davacı şirket tarafından kurulup kurulmadığı hususunda..." Gelirler İdaresi Başkanlığın'dan bilgi istenilmiş, Gelirler İdaresi Başkanlığı Mahkememize hitaben düzenlemiş olduğu 03/10/20233 tarihli cevabi yazısında "...213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 242 nci maddesinin ikinci fıkrasında Hazine ve Maliye Bakanlığının elektronik defter, kayıt ve belgelerin oluşturulması, kaydedilmesi, iletilmesi, muhafazası ve ibrazı ile defter ve belgelerin elektronik ortamda tutulması ve düzenlenmesi uygulamasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye yetkili olduğu; aynı Kanunun mükerrer 257 nci maddesinin birinci fıkrasında ise Hazine ve Maliye Bakanlığının bu Kanuna göre tutulmakta olan defter ve belgeler ile bunlara ilaveten tutulmasını veya düzenlenmesini uygun gördüğü defter ve belgelerin mahiyet, şekil ve ihtiva etmesi zorunlu bilgileri belirlemeye, bunlarda değişiklik yapmaya yetkili olduğu hüküm altına alınmıştır. Konuya ilişkin olarak 13/12/2011 tarihli ve 28141 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 1 Sıra No.lu Elektronik Defter Genel Tebliği ile Vergi Usul Kanunu kapsamında tutulması zorunlu olan defterlerden www.edefter.gov.tr internet adresinde format ve standardı yayımlanan defterlerin (yevmiye ve kebir defteri) elektronik ortamda oluşturulmasına ilişkin usul ve esaslar belirlenerek e-Defter kullanımına izin verilmiştir.

Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No:1)'de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Sıra No:3)'in "4.4. e-Defter Dosyaları, Berat Dosyaları ve Muhasebe Fişlerinin Muhafaza ve İbrazı" başlıklı bölümünde; "... c) Defterlerini elektronik ortamında tutanlar, e-Defter dosyaları, elektronik ortamda oluşturulan muhasebe fişleri ve ilgili berat dosyalarını vergi kanunları, Türk Ticaret Kanunu ve diğer düzenlemelerde yer alan süreler dâhilinde elektronik, manyetik veya optik ortamlarda (kağıt ortamda tutulması tercih edilen muhasebe fişleri kağıt ortamda) muhafaza ve istenildiğinde elektronik, manyetik veya optik araçlar vasıtasıyla eksiksiz ve okunabilir şekilde ibraz etmekle yükümlüdür. ... e) e-Defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-Defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza edilmesi zorunludur. " açıklamaları bulunmaktadır.

7.Diğer Hususlar başlıklı bölümünde,7.1. e-Defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen "Mücbir Sebep" halleri nedeniyle e-Defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-Defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-Defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir. Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun Başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve Başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin (talep edilecek bilgi ve belgeler e-Defter Uygulama Kılavuzunda açıklanır) ibraz edilmesi halinde, mükelleflerin zayi olan e-Defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e- Defter ve berat dosyalarının e-Defter uygulaması aracılığı ile Başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için Başkanlık tarafından yazılı izin verilir." açıklamalarına yer verilmiştir. Buna göre; 2020/Ocak döneminden başlamak üzere müteakip dönemlerin e-Defterlerinin ve beratlarının ikincil kopyaları, saklanmak üzere Başkanlığımıza gönderilmektedir. 2020/Ocak ayı ve müteakip dönemler e-Defter ve berat dosyalarının ikincil kopyaları halihazırda sadece Başkanlığımız bilgi işlem sistemlerinde muhafaza edilmekte olup ikincil kopyaların saklanması hususunda Özel Entegratörlere yetki verilmemiştir. Bu durum, mükelleflerin asıl e-Defter ve berat dosyalarını muhafaza ve ibraz ödevlerini ortadan kaldırmamaktadır. Başkanlığımız sisteminin kontrolünde, adı geçen mükellefin 01.01.2017 tarihinde e-Defter uygulamasına dahil olduğu, yazımız tarihi itibarıyla en son 2023/05 dönemine ait beratların yüklendiği, 2020 yılından itibaren 2020/09 dönemi dışındaki bütün e-Defterlerin ise ikincil kopya olarak sistemlerimize aktarıldığı görülmüştür..." yönünde bilgi vermiştir.

Gelirler İdaresi Başkanlığının 03/10/2023 tarihli cevabı yazısı da dikkate alınarak, " davacının e defterlerinin muhafazası için mevzuatta öngörülen kurallara riayet edip etmediği ve basiretli davranma yükümlülüğü kapsamında gerekli önlemleri alıp almadığı " hususlarında Bilişim Uzmanı ... ve Mali Müşavir ...'den bilirkişi raporu aldırılmış, bilirkişi raporu, dosya kapsamına uygun, açıklayıcı ve denetime elverişli olup hükme esas alınmıştır.

Dava konusu olay, ticari defterlerini elektronik ortamda tutan davacı şirketin Eylül 2020 dönemine ait bilgilerinin silinmesi ve erişilememesi nedeniyle, söz konusu dönemdeki yevmiye defteri ve kebir defteri için zayi belgesi talebinden ibarettir. Kayıtların silinmesi hususunda 17/11/2021 tarihli ... kaşe ve imzasının bulunduğu servis raporu alınmıştır. Servis raporunda “Eylül 2020 defteri XML dosyalarının ve beratlarının sistemde bulunması gereken klasörde olmadığının görüldüğü, yedekler istendiğinde yedeklerde de gereken dosyaların olmadığının görüldüğü,” tespitlerine yer verilmiştir.

Davacı tarafından, Eylül 2020 e-defter dosyalarının silindiği hususunun 17/11/2021 tarihli bu rapor ile öğrenilerek başvuru yapıldığı beyan edilmiş olup davanın yasal süresi içerisinde açıldığı kabul edilmiştir.

T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı Uygulama ve Veri Yönetimi Daire Başkanlığı tarafından dosyaya sunulan 03/10/2023 tarihli yazıda Davacı şirkete ilişkin olarak; 2020/ Ocak döneminden başlamak üzere müteakip dönemlerin e-Defterlerinin ve beratlarının ikincil kopyalarının, saklanmak üzere Başkanlığa gönderildiği, bu dönem itibariyle ikincil kopyaların hali hazırda sadece Başkanlık nezdinde muhafaza edildiği, ikincil kopyaların saklanması hususunda özel entegratörlere yetki verilmediği, bu durumun mükelleflerin e-Defter ve berat dosyalarını muhafaza ve ibraz ödevlerini ortadan kaldırmadığı, Davacı şirketin 2020 yılından itibaren 2020/09 dönemi dışındaki bütün e-Defterlerinin ikincil kopyalarının sisteme aktarıldığının görüldüğü bildirilmiştir.

Dava konusu zayi belgesi talebine ilişkin olarak Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından sunulan yazıya göre Davacı şirketin 2020/09 dönemi e-Defterlerinin ikincil kopyalarının sistemde bulunmadığı konusunda bir ihtilaf bulunmamaktadır. Buna göre söz konusu dönemdeki e-defter dosyalarının Davacı şirket nezdindeki yedek durumunun tespiti amacıyla Davacı şirket e-defter kayıtlarının tutulduğu bilgisayar üzerinde inceleme gerçekleştirilmiştir.

Yapılan incelemede Davacı şirkete ait Eylül 2020 dönemlerine ait e-defter dosyalarının tam ve olması gerektiği şekilde mevcut olmadığı, diğer dönemler için ise örnek olarak aşağıda ekran görüntüsü sunulan Ağustos ve Ekim 2020 dönemine ait kayıtlarda görüldüğü üzere, e-defter dosyalarının tam durumda bulunduğu tespit edilmiştir. Eylül 2020 dönemi e-defter dosyalarında eksikliklerin bulunması, erişilemeyen dosyaların silinmiş olabileceği şeklinde değerlendirilmiştir. Nitekim dava dilekçesinde de dosyaların silindiğinin tespit edildiği belirtilmiştir.

Bu kapsamda silinmiş olan dosyaların geri getirilmesine ilişkin olarak bir veri kurtarma işlemi yapılıp yapılmadığı hususunda dava dosyasına herhangi bir bilgi sunulmamıştır. Edefter dosyaları üzerinde yapılan tespitlere ilişkin ekran görüntüleri alınmıştır.

T. C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI...Vergi Dairesi Başkanlığı Gelir Kanunları Usul Grup Müdürlüğünün ...

tarihli ... sayılı yazısında davacının e-Defter beratlarının yeniden yüklenebilmesi için mevcut sistem kayıtlarının silinmesiyle ilgili talebine karşılık cevaben “… e defter uygulamasında, 2020/ Ekim dönemi beratlarının yüklenebilmesi için bir önceki dönem (2020 Eylül) berat dosyalarının yüklenmiş olması yeterli olup 2020 Ekim ve müteakip dönem beratlarının yüklenmesi önünde herhangi bir engel bulunmamaktadır.

Bu kapsamda anılan mükellef tarafından uyumlu yazılım hizmeti almış oldukları firmadan (... Şti.) yevmiye takip kontrolü kuralının, olaya münhasır olmak üzere kaldırılmasının talep edilmesi, söz konusu kontrol pasifize edildikten sonra 2020/Ekim dönemi e-Defterinin olması gereken yevmiye numarasından başlatılarak oluşturulması ve berat dosyasının sisteme yüklenmesi mümkün bulunmaktadır. Diğer taraftan, mezkur Tebliğ uyarınca adı geçen mükellef kurumun, silinen 2020/09 dönemi e-Defterleri için öncelikle ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine zayi belgesi için başvuruda bulunması gerekmekte olup, mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ve Özel Amaçlı YMM Raporu ile birlikte Başkanlığımıza başvurulması halinde zayi olan eDefterlerin yeniden oluşturulabilmesi talebi değerlendirilecektir.” şeklinde açıklama yapılmış, davacı 30.11.2021 tarihinde zayi belgesi almak için iş bu davayı açmıştır.

Davacı şirket e-defter kayıtlarının tutulduğu bilgisayar üzerinde yapılan incelemede; Davacı şirkete ait Eylül 2020 dönemlerine ait e-defter dosyalarının tam ve olması gerektiği şekilde mevcut olmadığı, Eylül 2020 dönemi e-defter dosyalarında eksikliklerin bulunmasının erişilemeyen dosyaların silinmiş olabileceği şeklinde değerlendirildiği, silinmiş olan dosyaların geri getirilmesine ilişkin olarak veri kurtarma işlemi yapıldığı hususunun davacı tarafça kanıtlanamadığı anlaşılmış, davanın reddine karar vermek gerekmiştir.

Davanın reddine,

Harçlar Kanunu gereğince alınması gerekli 427,60 TL ilam harcından peşin yatırılan 59,30 TL harcın mahsubu ile bakiye 368,3 TL harcın davacıdan alınarak Hazine'ye gelir kaydedilmesine, Yapılan masrafların davacı üzerinde bırakılmasına, bakiye gider avansının karar kesinleştiğinde ve talep halinde davacıya iadesine, Dair tebliğ tarihinden itibaren iki haftalık yasal süresi içerisinde İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi nezdinde İstinaf yolu açık olmak üzere verilen karar davacı vekilinin yüzüne karşı açıkça okunup, usulen anlatıldı. 03/04/2024 Katip ...