Danıştay 8. Daire Başkanlığı

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2018/7055 E.  ,  2023/4878 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y

İstemin Özeti : ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının hukuka aykırı olduğu öne sürülerek, 2577 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

Savunmanın Özeti : Davacı tarafından istemin reddi gerektiği savunulmakta olup, davacı yanında müdahil tarafından savunma verilmemiştir.

Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince işin gereği görüşüldü:

Dava, Şişli Belediye Başkanı olan davacı tarafından, Şişli Beldiyesinin … hissesine sahip olduğu …-… Mahallesi … pafta, … ada, … parsel sayılı 24.328,18 m2 yüzölçümlü taşınmazın üzerinde bulunan 6.542,00m² iskanlı alanda bulunan tesisin Eğitim,Turizm,Kültür, Sağlık ve Ticaret hizmetlerinde kullanılmak amacıyla özel bir yükseköğretim kurumu olan Şişli Meslek Yüksekokulu lehine 30 yıl süreli intifa hakkı kurulmasını uygun gören … tarih ve … sayılı ve … tarih ve … sayılı Belediye Meclisi kararlarının geri alınması yönündeki, Emlak İstimlak Müdürlüğü ile Başkanlık teklifinin reddine ilişkin … gün ve … sayılı Şişli Belediye Meclisi kararının iptali istemiyle açılmıştır.

İdare Mahkemesince; Mahkemelerince verilen ehliyet ret kararının Dairemizce bozulması üzerine bozma kararına uyarak; 5393 sayılı Belediye Kanununun 18. maddesindeki belediye meclisinin belediyenin taşınmaz üzerindeki intifa hakkı kurma yetkisi ile tahsis yetkisine ilişkin hükümlerden sözedilerek; 10/12/2010 tarih ve 337 sayılı kararı ile 09/08/2012 tarih ve 218 sayılı kararlarıyla, yasaya aykırı olarak belediyeye ait taşınmazlar üzerinde intifa hakkı tesis edilmesi ve bedelsiz olarak özel yüksek öğretim kurumuna devredilmesi için belediye yetki verildiği, idari makama ait olan bir yetkinin, istisnai hallerde ve yetki devrinin Kanun'da açıkça belirtilmiş olması halinde devredilebileceği dikkate alındığında; somut uyuşmazlıkta, belediye meclisine ait olan taşınmazın bedelsiz devir, tahsis, intifa hakkı veya başka yollarla değerlendirilmesi yetkisinin, belediye başkanına devrine imkan veren bir hükmün 5393 sayılı Belediye Kanunu'nda yer almaması karşısında, Kanunda düzenlenmeyen bir yetki devri mahiyetindeki meclis kararının geri alınması teklifinin reddine ilişkin dava konusu meclis kararında hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle işlemin iptaline karar verilmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Belediyenin Görev ve Sorumlulukları" başlıklı 14. maddesinde; "Belediye mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla;

a)İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yükseköğrenim öğrenci yurtları (Bu Kanunun 75 inci maddesinin son fıkrası, belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler tarafından, orta ve yüksek öğrenim öğrenci yurtları ile Devlete ait her derecedeki okul binalarının yapım, bakım ve onarımı ile tefrişinde uygulanmaz;); sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır. (Mülga son cümle: 12/11/2012-6360/17 md.) (...) (Ek cümleler: 12/11/2012-6360/17 md.) Biiyükşehir belediyeleri ile nüfusu 100,000’in üzerindeki belediyeler, kadınlar ve çocuklar için konukevleri açmak zorundadır. Diğer belediyeler de mali durumlar] ve hizmet önceliklerini değerlendirerek kadınlar ve çocuklar için konukevleri açabilirler.

b)Devlete ait her derecedeki okul binalarının inşaatı ile bakım ve onarımı yapabilir veya yaptırabilir, her türlü araç, gereç ve malzeme ihtiyaçlarını karşılayabilir; sağlıkla ilgili her türlü tesisi açabilir ve işletebilir; mabetlerin yapımı, bakımı, onanınım yapabilir; kültür ve tabiat varlıkları ile tarihi dokunun ve kent tarihi bakımından önem taşıyan mekanların ve işlevlerinin korunmasını sağlayabilir; bu amaçla bakım ve onarımını yapabilir, korunması mümkün olmayanları aslına uygun olarak yeniden inşa edebilir, (Değişik ikinci cümle: 12/11/2012-6360/17 md.) Gerektiğinde, sporu teşvik etmek amacıyla gençlere spor malzemesi verir, amatör spor kulüplerine ayni ve nakdi yardım yapar ve gerekli desteği sağlar, her türlü amatör spor karşılaşmaları düzenler, yurt içi ve yurt dışı müsabakalarda üstün başarı gösteren veya derece alan öğrencilere, sporculara, teknik yöneticilere ve antrenörlere belediye meclisi kararıyla ödül verebilir. Gıda bankacılığı yapabilir." Hükmü yer almakta olup; "Belediyenin Yetkileri ve İmtiyazları" başlıklı 15. maddesinin 1. fıkrasının (h) bendinde; Mahalli müşterek nitelikteki hizmetlerin yerine getirilmesi amacıyla belediye ve mücavir alan sınırları içerisinde taşınmaz almak, satmak, kiralamak veya kiraya vermek, trampa etmek, tahsis etmek, bunlar üzerinde sınırlı ayni hak tesis etmek belediyenin yetkileri arasında düzenlenmiş; aynı maddenin 6. fıkrasında ise; il sınırları ilinde büyükşehir belediyeleri, belediye ve mücavir alan sınırları içinde il belediyeleri ile nüfusu 10.000'i geçen belediyelerin meclis kararıyla; sağlık, eğitim, sosyal hizmet ve turizmi geliştirecek projelere, İçişleri Bakanlığı'nın onayı ile ücretsiz veya düşük bir bedelle amacı dışında kullanılmak kaydıyla taşınmaz tahsis edebilir, hükmü bulunmaktadır.

Aynı Kanun'un 75. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde ise; "Belediye; belediye meclisi nin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda; kendilerine ait taşınmazları, asli görev ve hizmetlerinde kullanılmak üzere bedelli veya bedelsiz olarak mahallî idareler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarına devredebilir veya süresi yirmibeş yılı geçmemek üzere tahsis edebilir. Bu taşınmazlar aynı kuruluşlara kiraya da verilebilir. Bu taşınmazların, tahsis amacı dışında kullanılması halinde, tahsis işlemi iptal edilir. Tahsis süresi sonunda, aynı esaslara göre yeniden tahsis mümkündür.

Kamu kurum ve kuruluşlarına belediyeler, bağlı kuruluşları ve belediye şirketlerince devir veya tahsis edilen taşınmazlar, kamu konutu ve sosyal tesis olarak kullanılamaz." hükmü yer almış; bu hükmün gerekçesinde ise; belediye hizmetlerinin etkili, verimli, ekonomik, hızlı ve uyum içinde yürütülebilmesi için belediyelerin diğer mahalli idareler ve merkezi idare kuruluşları

İle ortak proje gerçekleştirebilmesi ve bu amaçla kaynak aktarımında bulunma; bina,tesis, araç ve personel tahsis etme; süresi 25 yılı geçmemek üzere taşımmaz mal tahsis etme imkanı getirildiği belirtilerek; tahsisin yalnız kamu kurum ve kuruluşları lehine ve belediye hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla sözkonusu olacağı açıklığa kavuşturulmuştur. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu "kapsam" başlıklı 1. maddesinde de; belediyelerin ; alım, satım, hizmet, yapım, kira, tramp, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleminin bu kanunda yazılı hükümlere göre yürütüleceği, hükme bağlanmıştır.

Öte yandan; Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu'nun 22/12/1973 tarih ve E:1968/8, K:1973/14 sayılı kararı ile, idarenin yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı ve hilesi hallerinde süre aranmaksızın kanunsuz terfi veya intibaka dayalı ödediği meblağı her zaman geri alabileceği; belirtilen istisnalar dışında kalan hatalı ödemelerin geri alınmasının, hatalı ödemenin ilk yapıldığı tarihten başlamak üzere idari dava açma suresi içinde mümkün olduğu, bu süre geçtikten sonra geri alınamayacağı karara bağlanmıştır. Anılan karar, her ne kadar hatalı terfi ve intibaktan doğan ödemelerin geri alınmasına ilişkin ise de, bu karar ile idari işlemlerin geriye alınmasında uyulması gereken temel ilkeler ortaya konulmuş bulunduğundan, anılan kararın tüm hatalı işlemlerin idarece geri alınmasında da dikkate alınması gerekmektedir.

Dolayısıyla Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu'nun, idari işlemlerin geri alınması koşullarını da belirleyen bahsi geçen kararında açıklandığı üzere; dava açma süresi içinde, hukuka aykırı tüm işlemlerini geri almaya yetkili olan idarenin, dava açma süresi geçtikten sonra ancak, yok hükmündeki idari işlemleri ile ilgililerin gerçeğe aykırı beyanı veya hilesi nedeniyle veya açıkça hataya düşerek tesis ettiği idari işlemlerini, süre kaydı aranmaksızın geri alması mümkün bulunmaktadır. Bu tür işlemlerin ilgililer lehine hak doğurması mümkün bulunmadığı gibi bu nitelikleri itibariyle istikrar yaratmaları da mümkün değildir. Zira kazanılmış hak, objektif bir hukuk kuralının kişilere uygulanmasıyla objektif ve genel hukuki durumun kişisel bir işlemle özel hukuki duruma dönüşmesidir.

Dosyanın incelenmesinden; davalı belediye meclisi tarafından, 2010, 2012 ve 2013 yıllarında alınan kararlarla, belediyeye ait 9 ayrı taşınmazın, planda, eğitim, kültür, turizm, sağlık fonksiyonunda kaldığı, ilçede kurulan ve kamu tüzel kişiliği kazanan özel bir yükseköğretim kurumunun taşınmaz ihtiyacının olması ve belediyenin de eğitim alanında temel ilgisinin bulunduğu neden gösterilerek; 1 tanesinin bedelsiz devri, 8 tanesinin ise 1 TL sembolik bedelle üzerinde özel bir okul lehine intifa hakkı kurulmasına karar verilerek, bu hakkın tesisi için başkana yetki verilmesine karar verildiği, akabinde intifa haklarının kurulduğu; bilahare Sayıştay tarafından yapılan denetim sonucu hazırlanan raporda; belediyenin mevzuatında eğitimle ilgili bir görev ve yetkisinin olmadığı, işlemin mahalli ve müşterek olmadığı gibi belediyenin kendi hizmet binaları için kira ödenmesi suretiyle belediyenin zarara uğratıldığı belirtilince; emlak istimlak müdürlüğünün teklifi üzerine, başkanlık tarafından yasal dayanağı olmayan bu meclis kararlarının geri alınması için mecliste karar çıkartılmasının istenmesi sonrasında, dava konusu işlemle teklifin reddedilmesi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Yukarıda yer verilen Belediye Kanunu hükümleri değerlendirildiğinde; belediyelerin görev ve sorumluluklarının düzenlendiği 14. maddede belediyelere eğitim ve öğretim ile bir görev ve sorumluluk verilmediği (tersine okul öncesi eğitim kurumları açabileceğine ilişkin düzenlemenin Anayasa Mahkemesince iptal edildiği); Yalnız; eğitimle ilgili projelere 15. maddenin 6. fıkrası uyarınca, İçişleri Bakanlığından onay almak suretiyle taşınmaz tahsis edebileceği; "Diğer Kuruluşlarla İlişkiler" başlıklı 75. madde uyarınca: belediyenin 14. maddeyle kendine verilen görev konularıyla sınırlı olarak diğer kuruluşlarla ilişki kurarak, yalnız diğer mahalli idareler ile kamu kurum ve kuruluşlarına, yine görev ve sorumluluk alanıyla sınırlı olarak taşınmaz tahsis edebileceği; 15 (h) maddesi uyarınca da, belediyenin mahalli-müşterek bir hizmetin yerine getirilmesi amacıyla sınırlı olarak, taşımazı üzerinde sınırlı ayni hak kurabileceği; sınırlı ayni hak tesis etmesi halinde 2886 sayılı Yasa uyarınca ihale yapılmasının zorunluluk olduğu anlaşılmaktadır.

Bu tespitler ışığında; davalı belediyeye ait taşınmazların, bedelsiz olarak bir yükseköğretim kurumuna devrine ilişkin işlemlerin mahiyeti değerlendirildiğinde; devre ve davaya konu taşınmazın, eğitimle ilgili bir projeye tahsisinin sözkonusu olmadığı; bu yönde İçişleri Bakanlığı'ndan alınmış bir onay olmadığı; diğer yandan merkezi idare kuruluşuna yapılan bir tahsis olmadığı gibi; tahsisi düzenleyen 75. maddedeki sınırlama kapsamında bir belediye hizmetinin yürütülmesine ilişkinde olmadığı görüldüğünden; devre ilişkin işlemlerin "Tahsis" kapsamında olmadığı açıktır. Buna karşın; davalı belediyece tesis edilen devir işlemlerinin içeriğinde, özel yükseköğretim kurumu lehine intifa hakkı kurulmasının kabul edildiği ve bu hakkın tescili için başkana yetki verildiği; bu kapsamda, meclisin belediye taşınmazı üzerinde sınırlı ayni hak tesis etme yetkisini kullandığı görülmektedir. Belediyelerin taşınmazlarıyla ilgili yetki ve imtiyazlarını kullanırken, özel hukuk kişileri gibi mutlak ve sınırsız bir mülkiyet hakkına sahip olmadığı; belediyenin kuruluş amacı ve görevleriyle sınırlı olan bu yetkinin ancak kamu yararı doğrultusunda ve Yasada da belirtildiği gibi yalnız mahalli müşterek nitelikli bir belediye hizmetinin yerine getirilmesi amacıyla kullanılabileceği açık olup; taşınmazı üzerinde bu amaçla kurabileceği intifa hakkını da yine belediyenin zarara uğratılmamasını teminen ihale sonucu alacağı karara göre kurabileceği değerlendirilmiştir.

Bu itibarla; belediyeye Kanun'la verilen eğitimle ilgili bir görev bulunmayışı ve eğitimle ilgili yalnız okul bina inşaatı bakım ve onarımından ibaret bir görev ve sorumluluğunun bulunması karşısında davalı belediyenin taşınmazı üzerinde bir eğitim kurumu lehine intifa hakkı kurmasına ilişkin işlemin; belediyece yürütülen mahalli ve müşterek bir belediye hizmetine ilişkin olmadığı gibi; bedel alınmaması nedeniyle taşınmazın değerlendirilmesinden elde edilecek gelirin mahalli bir hizmette de kullanıldığını söylemeye imkan olmadığı; diğer yandan 2886 sayılı Yasa hükümlerine aykırı olarak ihale yapılmaksızın kurulduğu anlaşıldığından; Belediye ve Devlet İhale Kanunlarına açıkça aykırı olduğu görülmüştür. Bu hale göre; davalı belediyece Yasa'nın açık hükümlerine rağmen, belediyenin görev ve sorumlulukları ile ilgisi olmayan bir hususta ve bedelsiz ve ihalesiz olarak intifa hakkı kurulması nedeniyle; açık hatalı bu işlemini süre sınırı olmaksızın geri almasının bir zorunluluk olduğu gözetildiğinde; açık hata ile tesis edilen intifa hakkının kurulmasına ilişkin işlemin geri alınması teklifinin reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık görülmemiş olup; intifa tesisine ilişkin meclis kararının doğrudan bu hakkın tesisine ilişkin olmasına karşın işlemin bu hakkın kurulması için başkana yetki devri mahiyetinde olduğu gerekçesiyle işlemi iptal eden mahkeme kararı sonucu itibariyle yerinde görülmüştür.

Açıklanan nedenlerle; temyize konu ... İdare Mahkemesince verilen kararın yukarıda yer verilen gerekçe ile onanmasına, temyiz giderleri istemde bulunanlar üzerinde bırakılmasına, harçtan muaf olan davalı yanında müdahil ... Meslek Yüksekokulu tarafından yatırılan ...-TL temyiz yoluna başvuru harcının istemi halinde iadesine, bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (onbeş) gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 17/10/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.