Danıştay 8. Daire Başkanlığı

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2019/9284 E.  ,  2023/4988 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y

İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :

Dava konusu istem: Manisa ili, Alaşehir ilçesi sınırları içinde … nolu jeotermal kaynak işletme ruhsatı kapsamında enerji santrali işleten davacı şirketin 2017 yılı faaliyetlerine ilişkin 979.230,87-TL idare payını süresinde yatırmadığından bahisle 887.240,00-TL teminat mektubunun irat kaydedilmesine ilişkin … tarihli … sayılı Manisa Valiliği olur'u ile güncel teminat tutarı olan 1.015.622,51-TL'nin yatırılması için iki ay süre verilmesine, aksi halde faaliyetin durdurulacağına ilişkin bildirimi içeren … tarih ve … sayılı işlemlerin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı kararda; davacı şirketin 2017 yılına ait gayrisafi hasılat tutarının %1'ine tekabül eden ve Haziran ayı sonuna kadar ödenmesi gereken 979.230,87-TL'lik idare payını davalı idarenin … tarih ve … sayılı yazısına rağmen yasal ödeme süresi geçtikten sonra gecikmeli olarak ödendiği ihtilafsız olduğu, davanın teminatın hazineye irat kaydedilmesine ilişkin … tarih ve … sayılı işlem yönünden incelenmesinden; 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu ve uygulama yönetmeliği hükümleri ile jeotermal akışkanı doğrudan ve dolaylı kullanımından elde edilen yıllık gayrisafi hasılat tutarının %1 i oranındaki idare payının takip eden yılın Haziran ayı sonuna kadar idareye ödenmesi gerektiği kurala bağlanmış olup belirtilen yükümlülüğün Yasa'da belirtilen süre içinde yerine getirilmemesi halinde teminatın hazineye gelir kaydedileceğinin belirtildiği, yasa koyucu idare payının ödenme zamanı ve zamanında ödenmemesi halinde uygulanacak müeyyideyi (yaptırımı) herhangi bir yoruma ihtiyaç bırakmayacak açık bir şekilde düzenlediğinden, Haziran ayı sonuna kadar ödenmesi gereken idare payını 04.07.2018 tarihinde gecikmeli olarak davalı idareye ödeyen davacı şirketin süresi içerisinde idare payını ödemediği ihtilafsız olup yasa hükmünün uygulanması mahiyetindeki dava konusu işlem ile 887.240,00-TL'lik teminat mektubunun nakde çevrilerek hazineye gelir kaydedilmesine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı; davanın davacı itirazının reddi ile güncel teminat tutarının tamamlanması için iki ay süre verilmesi aksi halde faaliyetin durdurulacağına ilişkin … sayılı işlem yönünden incelenmesinden; 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu'nun 11. maddesinin 3. fıkrasında idare payının süresi içerisinde ödenmemesi halinde, teminat irat kaydedilerek iki aylık süre verileceği, belirtilen süre zarfında idare payının yatırılmaması ve teminatın tamamlanmaması halinde faaliyetin durdurulacağı düzenlendiği, yasayla belirlenen zamanda idare payını ödemeyen davacının teminatının irat kaydından sonra güncel teminatın davacıya tamamlatılması kanun gereği olup eksikliğin ikmali için davacıya iki ay süre verilmesi verilen süre içinde teminat yatırılmadığı takdirde faaliyetin durdurulması gerektiğinden, Kanunun amir hükmünün uygulanmasına yönelik tesis edilen bu işlemde de hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI:

Davacı tarafından, ilgili idare payının yatırılmasından sonra idare payı hiç yatırılmamış gibi yaptırım uygulanmasının Kanun'un amacına aykırı olduğu, bu nedenle dava konusu işlemin amaç ve sebep unsurlarında hukuka uyarlık olmadığı, davacı şirket tarafından da Mart ayı sonuna kadar yapılması gereken gerekli bildirimler yapılmış olup tüm yasal yükümlülüklerini iyiniyetli bir şekilde yerine getiren şirketin idare payını ödememeye yönelik kastı veya davranışı bulunmadığının açık olduğu, Haziran ayı sonuna kadar ödenecek idare payı 30/06/2018 tarihinin cumartesi, 01/07/2018 tarihinin de pazar gününe denk gelmesi nedeniyle ödeme gününden yalnızca iki gün sonra, 04/07/2018 tarihinde ödendiği, somut durumda şirketin 5685 sayılı Kanun ile düzenlenen idare payını ödeme yükümlülüğünden kaçınmadığı, 5686 sayılı Kanun'un 11. maddesi ile ödenmeyen idare payının ödenmesini sağlamak amacıyla uygulanacak yaptırımların düzenlendiği, somut uyuşmazlıkta ise davacı şirket tarafından ilgili idare payının tamamı ödenmiş, Kanun'un amacının gerçekleştiği, şirket tarafından idare payının tamamının ödenmesinden sonra, bu ödeme hiç yapılmamış gibi, yaptırım uygulanması usule, yasaya ve yasayla korunması amaçlanan menfaatlere aykırı olduğu, tüm bu nedenlerle durumun hukuka aykırı olduğu, davalı idare tarafından şirkete gönderilen yazı ile ödemenin sehven iki gün geç yapıldığı kabul edilmiş, ödeme yapılmasından sonra uzun süre teminat irat kaydedilmeyerek şirket nezdinde güven oluşturulduğu ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davalı idare tarafından, istemin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'İN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY :

Manisa ili, Alaşehir ilçe sınırları içerisinde davacı şirket uhdesinde bulunan … nolu jeotermal kaynak işletme sahasında 25.09.2014 tarihinde 24 MW kurulu gücündeki Türkerler Alaşehir JES santralinin devreye alındığı ve 01.10.2016 tarihinde devreye alınan 24 MW kurulu gücündeki Türkerler Alaşehir JES-2 santralinde elektrik üretimi yapılmaktadır. 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu amir hükümleri gereğince, 2017 yılında elde edilen gayrisafi hasılatın %1 oranına tekabül eden 979.230,87 TL lik idare payını her yıl haziran ayı sonuna kadar ödemesi gerekirken, gecikmeli olarak 04.07.2018 tarihinde ödenmiştir.

İdare payını süresinde yatırmadığından bahisle … tarih ve … sayılı Manisa Valiliği Yatırım ve Koordinasyon Başkanlığı olur'u ile davacı tarafça işletme ruhsatı dosyasına sunulan … Bankasına ait … tarihli … nolu 887.240,00 TL tutarlı teminat mektubunun nakde çevrilerek hazineye irat kaydedilmesine karar verilmiştir.

01.08.2018 tarihinde davacı şirket tarafından işleme itiraz edildiği, davacı itirazının reddi mahiyetindeki 1.015.622 TL güncel teminat tutarının yatırılması için iki ay süre verilmesine, aksi halde jeotermal faaliyetlerin durdurulacağının bildirilmesine ilişkin 08.08.2018 tarih ve 17244 sayılı işlemin tesisi üzerine teminatın hazineye irat kaydedilmesi işlemi ve güncel teminat tutarı olan 1.015,622 TL'nin yatırılması için davacıya iki ay süre verilmesi aksi halde faaliyetin durdurulacağının bildirilmesine ilişkin işlemlerin iptalini istemiyle bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu'nun "Tanımlar" başlıklı 3. maddesinin 1. fıkrasının;

12.bendinde, "Akışkan: Kaynaklardan elde edilen su, gaz ve buharı",

25.bendinde, "İşletme: Arama faaliyetleri sonucunda elde edilen kaynağın üretim, kullanım, reenjeksiyon, enjeksiyon, deşarj ve bu faaliyetlere yönelik sondaj çalışmalarını içeren projede belirtilen faaliyetler bütününü",

26.bendinde, "İşletme ruhsatı: Belirli bir alanda akışkanın üretilebilmesi ve değerlendirilmesi için projeye dayalı verilen izin belgesi",

32.bendinde, "Teminat: Kaynağın değerlendirilmesine yönelik faaliyetlerde, kamu can ve mal sağlığını etkileyecek durumların oluşması ve ruhsat sahibi tarafından gerekli tedbirlerin alınmaması halinde kullanılmak üzere arama, işletme ve bloke alanları için nakdi para, banka ve özel finans teminat mektubu, Devlet bono ve tahvili olarak idareye verilen güvenceyi,"

33.bendinde, "Gayrisafi hasılat: İşletmenin toplam yıllık cirosu olup, işletmelere ait tahakkuk eden her türlü mal ve hizmet satış bedelleri, faizler ile yapılan kiralamaların dahil olduğu miktarı ifade eder." şeklinde tanımlanmıştır.

Aynı Kanunun "Devir, sicil, ihale, harç, teminat ve idare payı" başlıklı 10. maddesinin (e) bendinde, "İdare payı: Akışkanın doğrudan ve/veya dolaylı kullanıldığı tesislerin gayrisafi hasılatının %1 tutarında idare payı, her yıl Haziran ayı sonuna kadar idareye ödenir. Tahsil edilen tutarın beşte biri, idare tarafından, kaynağın bulunduğu belediye veya köy tüzel kişiliğine bir ay içerisinde ödenir." hükmüne, (d) bendinde "Teminat: Ruhsat aşamasına bağlı olarak, hektar başına, ruhsat harcının % 1’i tutarında ruhsat teminatı alınır. Bu oranı, % 50 oranında artırmaya veya eksiltmeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Ancak teminat 15.000 Türk Lirasından az olamaz. Teminatın asgarî miktarı ve harçlar, her yıl Maliye Bakanlığınca belirlenen yeniden değerleme oranlarına göre artırılır. Bu madde uyarınca önceden alınan işletme ruhsatı teminatları, beş yılda bir Maliye Bakanlığınca belirlenen yeniden değerleme oranlarına göre artırılarak güncelleştirilir. Bu Kanuna göre tamamlanması veya yenilenmesi gereken teminatlar güncel teminat üzerinden alınır" hükmüne, "İdari yaptırımlar" başlıklı 11. maddesinin 3. fıkrasında, "İdare payının süresi içerisinde ödenmemesi halinde, teminat irat kaydedilerek iki aylık süre verilir. Bu süre zarfında idare payı yatırılmaz ve teminat tamamlanmaz ise faaliyetleri durdurulur." hükmüne ve 20. maddesinde de, "Bu Kanunun uygulanmasına dair usul ve esaslar, bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren altı ay içerisinde, Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikler ile düzenlenir." kuralına yer verilmiştir. Anılan maddeye dayanılarak, 11.12.2007 tarih ve 26727 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe konulan Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nin "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinin, (k) bendinde, "Gayrisafi hasılat: İşletmenin toplam yıllık cirosu olup, işletmelere ait tahakkuk eden her türlü mal ve hizmet satış bedelleri, faizler ile yapılan kiralamaların dahil olduğu miktarı"; (m) bendinde, "İdare payı: Akışkanın doğrudan ve/veya dolaylı kullanıldığı tesislerin gayrisafi hasılatın %1'i tutarında her yıl haziran ayı sonuna kadar İdareye ödenen payı, ifade eder." şeklinde tanımlanmıştır. Anılan Yönetmeliğin, "Teminat" başlıklı 19. maddesinde, " (1) Arama ve işletme ruhsatlarının alanlarına bağlı olarak hektar başına ruhsat harcının yüzde biri tutarında teminatı İdarece alınır. Teminat miktarı 15000 Türk Lirasından az olamaz. (2) MTA adına tescilli olup arama ruhsatına bağlanan jeotermal alanların içerisinde; gerçek veya tüzel kişiler adına Kanuna göre intibakı yapılmış hakların bulunmasından dolayı hukuki ve teknik nedenlerle MTA tarafından Kanunun Geçici 3 üncü Maddesi kapsamında ihale edilememesi durumunda, bu alana ait teminatlar MTA adına intibak yapılan alanın hektarı bazında hesaplanır ve hesaplanan bu miktar alanda faaliyette bulunan kuyu ve doğal çıkış sayısına bölünerek işletme sahiplerinden alınır. Teminat miktarının süresi içerisinde ödenmemesi halinde Kanunun 11inci madde hükümleri uygulanır. (3) Önceden alınan işletme ruhsatı teminatları beş yılda bir Maliye Bakanlığı tarafından belirlenen yeniden değerleme oranına göre arttırılarak güncelleştirilir. Kanuna göre önceden yatırılmamış, tamamlanması veya yenilenmesi gereken teminatlar, güncel teminat üzerinden alınır. (4) Ruhsat alanının küçültülmesi halinde hektar başına teminat yeniden hesaplanarak fazla olan teminat miktarı ile ruhsatın sona ermesi halinde mevcut olan teminat ruhsat sahibine İdare tarafından en geç bir ay içerisinde iade edilir. (5) İrat kaydedilen teminatların her defasında güncel teminat üzerinden yatırılması zorunludur." "idare payı" başlıklı 20. maddesinde (işlem tarihinde yürürlükte olan hali ile ) "jeotermal kaynakların konut, iş yeri, balıkçılık, sera, kaplıca, termal kür merkezi gibi, ısıtma ve diğer amaçlı doğrudan kullanıldığı alanlar ve/veya dolaylı olarak yararlanıldığı elektrik enerjisi üretimi, kuru buz, mineral tuz eldesi, kurutma, soğutma gibi durumlarda tesisin gayrisafi hâsılatının % 1’i tutarında idare payı alınır. Bu pay, her yıl Haziran ayı sonuna kadar İdareye ödenir. Tahsil edilen tutarın beşte biri, kaynağın sınırları içinde bulunduğu belediye veya ilgili köy tüzel kişiliğine bir ay içinde İdare tarafından ödenir. Doğal mineralli sular ile Kanuna tabi gazların da doğrudan ve/veya dolaylı olarak kullanıldığı tesislerden elde edilen gayrisafi hâsılatın % 1’i tutarında idare payı alınır." hükmüne yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

İlgili mevzuat gereği hesaplanan idare payının her yıl haziran ayı sonuna kadar ödenmesi gerektiği, idare payının süresi içerisinde ödenmemesi halinde, teminat irat kaydedilerek iki aylık süre verileceği, bu süre zarfında idare payı yatırılmaz ve teminat tamamlanmaz ise faaliyetlerin durdurulacağı anlaşılmakla birlikte, Kanun'un "İdarî yaptırımlar" başlıklı 11. maddesinin 3. fıkrasında yer alan "Bu süre zarfında idare payı yatırılmaz ve teminat tamamlanmaz ise faaliyetler durdurulur. " hükmü irdelendiğinde idare payının haziran ayı sonundan sonra ancak davalı idarece teminat irat kaydedilmeden önce yatırılması halinde, diğer bir ifade ile idarece teminatın irat kaydedilmesi yönünde bir yaptırım uygulanmadan idare payının ödenmesi ve ödeme tarihinden sonraki bir tarihte davalı idarece süresinden sonra idare payının ödendiğinin tespit edilmesi halinde teminatın irat kaydedilmesi mümkün değildir. 2017 yılında elde edilen gayrisafi hasılatın %1 oranına tekabül eden 979.230,87 TL lik idare payını her yıl haziran ayı sonuna kadar ödemesi gerekirken, gecikmeli olarak 04.07.2018 tarihinde ödendiği, ödeme tarihinin teminat mektubunun irat kaydedilmesi tarihi olan 30.07.2018 tarihinden önce olduğu anlaşılmakla dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk görülmemiştir. Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle;

1.2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz isteminin kabulüne,

2.… Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … gün ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,

3.Kullanılmayan … TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya iadesine,

4.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine,

5.Kesin olarak 19/10/2023 tarihinde oybirliği ile karar verildi.