Danıştay 12. Daire Başkanlığı

Danıştay 12. Daire Başkanlığı         2021/6647 E.  ,  2023/7103 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y

2.… Genel Müdürlüğü

İSTEMİN KONUSU: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :

Dava konusu istem: … İl Emniyet Müdürlüğünde emniyet amiri olarak görev yapan davacının, 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 55. maddesinin on dokozuncu fıkrası uyarınca re'sen emekliye sevk edilmesine ilişkin Yüksek Değerlendirme Kurulunun 2016/2 sayılı kararının onanmasına dair … tarih ve … sayılı Bakanlık olurunun iptali ve bu işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal ve özlük haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesine, 3201 sayılı Kanun'un 55. maddesinin on dokuzuncu fıkrasının emniyet amirleri yönünden iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulmasına karar verilmesi istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla; 2014 yılı terfi değerlendirilmesinde; objektif ölçüt niteliğinde kabul edilebilecek üst rütbede bulunan kadro sayısını belirleyen Bakanlar Kurulu kararının yürütmesinin durdurulması ve kurul kararında terfi-liyakat yönünden de dikkate alınacak hususların belirtilmesi, dolayısıyla, 2014 yılı terfisinin anılan sebep ve saiklerle sonuçlandırılmış olması sebebiyle, 2014 yılında terfi ettirilmediği ve bu işlemin dava konusu edilmediği açık olmakla birlikte, dava konusu re'sen emeklilik işleminin sebep unsurunu teşkil eden Kanun'un 55. maddesinin on dokuzuncu fıkrasındaki "terfi edemeyen" ibaresinin yorumlanması yönüyle yasanın tatbiki açısından aranan koşulların oluşmadığı, bu bakımdan, tesis edilen işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline, işlemden kaynaklanan parasal ve özlük haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; davacının 2016 yılında bir üst rütbeye terfi ettirilmemesine yönelik tesis edilen … tarih ve … sayılı Yüksek Değerlendirme Kurulu kararının iptali istemiyle açılan davada; ... İdare Mahkemesince verilen … tarih ve E:…, K:… sayılı "davanın reddine" ilişkin karara karşı yapılan istinaf başvurusu üzerine, … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile idare mahkemesi kararının kaldırılarak dava konusu işlemin iptaline kesin olarak karar verildiği, bu durumda, davacının resen emekliye sevki için ön koşul olan, bekleme süresi dahil olmak üzere beş yıl içinde bir üst rütbeye terfi edemediğinden söz edilemeyeceğinden, davacının 3201 sayılı Kanun'un 55. maddesinin on dokozuncu fıkrası uyarınca emekli edilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık, dava konusu işlemin iptaline ilişkin Mahkeme kararında ise sonucu itibarıyla hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun belirtilen gerekçeyle reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacın 5 yıl süreyle terfi edemediği, yasa hükmü doğrultusunda re'sen emekliye sevk edildiği, dava konusu işlemin hukuka ve mevzuata uygun olduğu belirtilerek, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : … DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

Karar veren Danıştay Onikinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü:

MADDİ OLAY : … İl Emniyet Müdürlüğünde emniyet amiri olarak görev yapan davacının, bulunduğu rütbede beş yıl içinde bir üst rütbeye terfi edemediğinden bahisle, 3201 sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu'nun 6638 sayılı Kanun ile değişik 55. maddesinin on dokuzuncu fıkrası uyarınca, Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Değerlendirme Kurulunun 2016/2 sayılı kararının onanmasına dair … tarih ve … sayılı Bakanlık oluruyla re'sen emekliye sevk edilmesi üzerine temyizen incelenen dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 3201 sayılı Kanun'un 6638 sayılı Kanun ile değiştirilen 55. maddesinin birinci fıkrasında, polis amirlerinin rütbeleri sayılmış; ikinci fıkrasında polis amirlerinin rütbelerde ve meslek derecelerinde zorunlu en az bekleme süreleri, üçüncü fıkrasında her amir rütbesinde bulunması gereken kadro sayısına esas alınacak oran azami olarak gösterilmiş; dördüncü fıkrasında bu rütbelere terfilerin yetkili kurullarda kıdem sırasına göre görüşüleceği ve maddede öngörülen sınav ve eğitim şartı saklı kalmak üzere liyakata göre yapılacağı belirtilmiş; beşinci fıkrasında kıdem sırasının tespitinde, bulunulan rütbeye terfi tarihinin esas alınacağı, aynı tarihte terfi edenlerden sicil notu yüksek, sicil notlarının eşitliği halinde ödül ve takdirnamesi fazla, ödül ve takdirnamelerin sayıca eşitliği halinde ise, sicil numarası daha küçük olanların diğerlerine göre kıdemli sayılacağı öngörülmüş; on birinci fıkrasında rütbe terfiinin yetkili kurullarda görüşülebilmesi için gerekli koşullara yer verilmiş, diğer fıkralarında da, rütbeler, bu rütbelere terfi esasları, terfi ve atama zamanı gibi hususlarda doğrudan Kanun hükümleriyle belirlenen çerçeve dahilinde kalmak koşuluyla, liyakat koşullarını belirlemek, üst rütbedeki boş kadro sayısına göre terfileri önermek ya da ikinci meslek derecesindeki görev unvanlarına ataması yapılacak personeli değerlendirmek ve öneride bulunmak üzere Genel Müdürlük Merkez Değerlendirme ve Yüksek Değerlendirme Kurullarının oluşturulması düzenlenmiş; on dokuzuncu fıkrasında; "Bulundukları rütbelere terfi ettikleri tarihten itibaren beş yıl içinde bir üst rütbeye terfi edemeyen Emniyet Amirleri ile Dördüncü, Üçüncü ve İkinci Sınıf Emniyet Müdürleri, emeklilik veya yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için gerekli şartları haiz olmaları kaydıyla, Yüksek Değerlendirme Kurulunun teklifi ve Bakan onayı ile emekliye sevk edilirler" denildikten sonra yirmi birinci fıkrasında; on dokuzuncu fıkra hükümlerine göre emekliliğe sevk edilen emniyet amirlerine, emekliye sevk edildikleri tarihi takip eden ay başından itibaren, en yüksek devlet memuru aylığının %110'u oranında altmış yaşına kadar Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından kadrosuzluk tazminatı ödeneceği belirtilmiştir. 3201 sayılı Kanun'un yukarıda aktarılan 55. maddesinde değişiklik yapan 6638 sayılı Kanun'un genel gerekçesinde, "Polis amirlerinin rütbe terfilerinde, tüm çağdaş ülkelerin aksine kıdeme dayalı bir sistem benimsenmiş, liyakat ikinci plana bırakılmıştır. Polis amirleri bulundukları rütbede zorunlu en az bekleme süresini tamamlamaları ve herhangi bir ceza almamaları halinde mesleki yeterliliklerine bakılmaksızın otomatik olarak bir üst rütbeye terfi etmeye başlamışlardır. Bu sistem, ihtiyaç duyulan amir rütbelerinde sayısal azlığa ve ihtiyaç duyulmayan rütbelerde ise aşırı yığılmalara neden olmuştur.

Yapılan düzenleme ile bozulan personel piramidinin görev ve hizmet gereklerine uygun hale getirilmesi amacıyla; her rütbede yer alacak amir sayısı/oranı belirlenmekte, her rütbe terfiinde yazılı ve sözlü sınav şartı getirilmekte ve terfi için öngörülen asgari şartlara sahip personel arasından en kıdemli olanın değil en liyakatli olanın terfi etmesi öngörülmektedir. Ayrıca ihtiyaçtan fazla sayıdaki Birinci, İkinci, Üçüncü, Dördüncü Sınıf Emniyet Müdürlerine ve emniyet amirlerine belli bir miktar ek ödeme yapılmak suretiyle resen emeklilik sistemi getirilmektedir." değerlendirmesine yer verilmiştir.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME :

Yukarıda yer verilen Kanun hükümleri ile gerekçesi bir arada değerlendirildiğinde; Kanun'un amacının, emniyet hizmetlerinin gereklerine uygun olarak yürütülebilmesi için her bir rütbede ihtiyaç duyulan emniyet amirlerinin azami kadro sayılarının belirlenmesi, bunun sonucunda ihtiyaç fazlası durumunda kalacak olan emniyet amirlerinin emekliye sevki ve azami sayıları Yasa ile belirlenen kadrolara atamalarda liyakat ilkesi çerçevesinde bir değerlendirmeye ve seçmeye imkan sağlanması olduğu anlaşılmaktadır.

Dava konusu işlemin dayanağı olan 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun yukarıda aktarılan 55. maddesinin on dokuzuncu fıkrasında, ilgili personelin re'sen emekliye sevk edilebilmesi için bulunulan rütbeye terfi edilen tarihten itibaren, bekleme süresi de dahil olmak üzere beş yıl içinde bir üst rütbeye terfi edememe koşulu getirildiğinden, söz konusu beş yıl içinde kalan yıllardaki rütbe terfi işlemleri ile re'sen emeklilik arasında bir sebep-sonuç ilişkisi bulunmakta olup, re'sen emekliye sevk edilen personelin en az zorunlu bekleme sürelerini doldurdukları tarih itibarıyla terfi değerlendirmesine alınıp alınmadığı, terfi ettirilmediği yıllara ilişkin davasının bulunup bulunmadığı ve davaların sonucu önem arz etmektedir.

Olayda ise; davacının emniyet amiri olarak 30/04/2010 tarihinden geçerli olmak üzere terfi ettirildiği, bu rütbede bekleme süresinin 4 yıl olduğu ve bu sürenin 2014 yılında dolması üzerine yapılan değerlendirmede, bir üst rütbeye terfii kapsamında ilk olarak 2014 yılında değerlendirmeye alındığı ve Yüksek Değerlendirme Kurulu tarafından "Terfi Etmez" kararı verildiği, bu kararın iptali istemiyle dava açılmadığı, 2015 yılında terfi sınavında başarısız olduğu, 2016 yılında yapılan değerlendirmede bir üst rütbe olan 4. sınıf emniyet müdürlüğü rütbesine terfi ettirilmemesi nedeniyle açılan davanın ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararı ile reddedildiği, bu kararın … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline karar verildiği görülmektedir.

Uyuşmazlıkta, her ne kadar, davacının, bir üst rütbe olan 4. sınıf emniyet müdürü rütbesine terfii durumu hakkında 2014 yılı Yüksek Değerlendirme Kurulunca "terfi etmez" kararı verildiği ve bu işlemin iptali istemiyle dava açmadığı görülmekte ise de; Yüksek Değerlendirme Kurulu Kararı'nın dayanağı olan ve 10/05/2014 tarih ve 28996 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2014/6303 sayılı Bakanlar Kurulu kararının, 4. sınıf emniyet müdürlerinin görev unvanı karşılığı olan merkez ve taşra kadrolarının değiştirilmesine ilişkin kısmının Danıştay Onikinci Dairesinin 17/12/2014 tarih ve E:2014/5690 sayılı kararıyla yürütülmesinin durdurulmasına ve Danıştay Onaltıncı Dairesinin 22/03/2016 tarih ve E:2015/16231, K:2016/1745 sayılı kararıyla da iptaline hükmedilmesi nedeniyle, bu hukuki durumun davacıyı da etkilemesi söz konusu olduğundan, davacının 2014 yılı rütbe terfi dönemine ilişkin olarak hukuka uygun bir şekilde davalı idare tarafından kıdem ve liyakat yönünden yeniden terfi değerlendirilmesine alınıp alınmadığı, alınmış ise bir üst rütbeye terfi ettirilip ettirilmediği, 2014 yılında terfi ettirilmemiş ise bu işleme karşı bir dava açıp açmadığı hususlarının da araştırılması gerekmektedir.

Öte yandan, 10/05/2015 tarih ve 29351 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Emniyet Hizmetleri Sınıfı Personeli Rütbe Terfileri ve Değerlendirme Kurullarının Çalışma Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin ilgili maddelerinin iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Onaltıncı Dairesinin 23/02/2016 tarih ve E:2015/22524 sayılı kararıyla yürütmenin durdurulmasına ve Danıştay Beşinci Dairesinin 07/02/2019 tarih ve E:2016/21726, K:2019/859 sayılı kararıyla da iptaline hükmedildiğinden, davacının rütbe terfi sınavında başarısız sayılmasına ilişkin işlemin dayanağının ortadan kalkmış olduğu; dolayısıyla, davacının yeni yapılacak düzenleme sonrasında tekrar sınava alınıp alınmadığı, alınmış ve başarısız sayılmış ise bu işlemin iptali istemiyle açılan bir davasının olup olmadığının dikkate alınması gerekmektedir.

Ayrıca, 2016 yılında bir üst rütbeye terfi ettirilmemesine yönelik tesis edilen 16/11/2016 tarih ve 2016/2 sayılı Yüksek Değerlendirme Kurulu kararının iptali istemiyle açılan davada; davacının terfi ettirilmemesine ilişkin işlemin iptal edilmiş olması davacının doğrudan terfi etmesi sonucunu doğurmayacağı, idarece bu karar neticesinde, davacının terfi durumu ile ilgili yeniden değerlendirme yapılacağının açık olduğunun belirtildiği görülmüştür.

Bu duruma göre, davacının resen emekliye sevki için ön koşul olan, bekleme süresi dahil olmak üzere beş yıl içinde bir üst rütbeye terfi edip edemediğinin değerlendirilebilmesi için önem arz eden hususların irdelenmesi; 2014, 2015 ve 2016 yıllarına ilişkin yukarıda belirtilen hukuki durumlar yönünden de araştırılma yapılarak karar verilmesi gerekirken, bu hususlar gözetilmeden tesis edilen dava konusu işlemin iptali yönündeki İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun gerekçeli reddi yolundaki temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle;

1.2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan davalı idarelerin temyiz istemlerinin kabulüne,

2.Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline, işlemden kaynaklanan parasal ve özlük haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA,

3.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, kesin olarak 26/12/2023 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.