Danıştay 8. Daire Başkanlığı

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2021/7948 E.  ,  2024/2037 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin .. tarih ve E:…., K:… sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :

Dava konusu istem: Davacı tarafından, Adana ili dahilinde bulunan Sicil:… sayılı işletme ruhsatına ait 2015 yılına ait çevre uyum teminatının yasal ödeme süresi içerisinde ödenmediğinden bahisle davacı şirketin 25.098,00 TL idari para cezası ile tecziyesine ilişkin Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü'nün … tarih ve … sayılı işleminin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen .. tarih ve E:.., K:… sayılı kararda; davacı şirket tarafından, çevre ile uyum teminatı alınması uygulamasına 6592 sayılı Kanun ile 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 13. maddesinde yapılan değişiklikler sonucunda son verildiği ve mevcut ruhsatların ruhsat bedelinin içerisine işlenen çevre ile uyum bedelinin tahsilinin 01/01/2016 tarihinde başlayacağı ve 2015 yılına ait herhangi bir ödemenin öngörülmediği ileri sürülmekte ise de; davacı şirketin madencilik faaliyet sahası için 2015 yılına ilişkin çevre ile uyum teminatının 01/01/2015 tarihinde tahakkuk ettiği, tahakkuk tarihi itibarıyla yürürlükte bulunan mevzuat gereği 2015 yılının Haziran ayının sonuna kadar çevre ve uyum teminatının yatırılması gerektiği, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun geçici 21. maddesinde; bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte (yayımlanma tarihi 18/02/2015) teminat iradı yapılması gerekmesine rağmen yapılamayan veya teminat irat işlemleri başlanıp sonuçlandırılamayan işlemler için teminat iradı kadar idari para cezası öngörüldüğü ancak bu miktarın ruhsat bedelinin yatırılmaması nedeniyle düzenlenen idari para cezasını geçemeyeceği hususu dikkate alındığında, 2015 yılına ilişkin çevre ile uyum teminatının 2015 yılı Haziran ayının sonuna kadar ödenmesi gerekirken yasal süresi içerisinde ödenmediği sabit olup, davacının 2015 yılı çevre uyum teminatının süresinde ödenmemesi nedeniyle idari para cezasıyla cezalandırılması gerektiği, ancak idari para cezasının hesaplanmasında 2018 yılına ilişkin belirlenen miktar üzerinden işlemin tesis edildiği, idari para cezasına konu olayın ise 2015 yılında gerçekleşmiş olduğu göz önüne alındığında, bu tarih itibariyle miktar yönünden belirlenen idari para cezasının tesis edilmesi gerekmekte olup, 2015 yılına ilişkin ruhsat bedelinin ödenmemesi durumunda öngörülen idari para cezası olan 20.000,00 TL (dava konusu ruhsata ait teminat tutarının 31.304,68 TL olduğu ve çevre ile uyum teminatları süresinde yatırılmamış ruhsatlar için uygulanacak para cezasının, ruhsat bedelinin yatırılmaması durumunda öngörülen idari para cezasından fazla olamayacağı göz önüne alındığında) idari para cezasının tesis edilmesi gerektiğinden, dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Çevre ile uyum teminatının, 24.06.2010 tarihinde yürürlüğe giren 5995 sayılı Kanunla yapılan değişiklik sonrası 3213 sayılı Maden Kanunu'na girdiği ve madencilik faaliyetinin bitiminde maden sahasının çevre ile uyumlu hale getirilmesini müteakip yatırana iade edilecek bir bedel olduğu, çevre ile uyum teminatının, Kanunun 13. maddesinin 6592 sayılı Kanun ile değiştirilmeden önceki halinde, her yıl Haziran ayının son günü mesai saati bitimine kadar yatırılacağı ve süresi sonuna kadar yatırılmaması halinde ruhsat teminatının irad kaydedileceği öngörülmüştür. Bu haliyle, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun, 5995 sayılı Kanunun 7. maddesiyle değiştirilmiş “Harç, teminat, cezalar ve diğer yaptırımlar" başlıklı 13. maddesinin 1. fıkrasında; özel kanunlarında belirtilen hükümler hariç yıllık işletme ruhsat harç bedeli kadar her yıl Haziran ayının son günü mesai saati bitimine kadar yatırılacağı hüküm altına alındığı ve davacının 2015 yılı işletme ruhsat harcının 5.329,00 TL, dolayısıyla davacının ödemesi gereken çevre uyum teminat miktarının da 5.329,00 TL olduğu, bu miktarın 10.000,00 TL'den az olamayacağı nazara alınarak, 2015 yılı için çevre uyum teminat miktarı, yeniden değerleme oranında artırılması suretiyle 14.652,00 TL olarak hesaplandığı, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 13/1 maddesi hükmüne istinaden; davacı şirket tarafından, anılan maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibariyle 2015 yılı için çevre uyum teminatının yatırılmadığı sabit olduğundan, değişiklik hükmünün 01.01.2016 tarihinden itibaren mevcut ruhsatlara uygulanacağı hüküm altına alındığından, davacı şirkete 14.652,00-TL idari para cezası uygulanması gerekirken, 25.098,00 TL tutarında idari para cezası uygulanmasına dair dava konusu işlemde hukuki isabet görülmediği belirtilerek istinaf başvurusunun gerekçe ile reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, idari para cezalarının her yıl vergi usul kanunu uyarınca yeniden değerleme oranı nispetinde artırılacağı hususu gözetilerek kararın bozulması gerektiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI :

Davacı tarafından, 2015 yılında Maden Kanununda yapılan değişiklik ile çevre ile uyum teminatının kaldırıldığı, işlemin süre aşımına uğradığı, yürürlükte olmayan kanun hükmünün uygulanmasının hukuka aykırı olduğu, 6592 sayılı Kanunun 2015 yılı çevre ile uyum teminatının ödenmesi hakkında bir geçiş hükmü öngörmediği, iptal kararının yerinde olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının gerekçesi değiştirilerek onanması gerektiği düşünülmektedir.

Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İLGİLİ MEVZUAT: 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 13. maddesi'nin 4/2/2015 tarihli 6592 sayılı Kanun ile değiştirilmeden önceki halinde "Arama dönemi üretim izni ve üretim için işletme izni talep edildiğinde çevre ile uyum teminatı alınır. Bu teminat, özel kanunlarında belirtilen hükümler hariç yıllık işletme ruhsat harç bedeli kadar her yıl Haziran ayının son günü mesai saati bitimine kadar yatırılır. Bu teminatın süresi sonuna kadar yatırılmaması halinde ruhsat teminatı irad kaydedilir. Faaliyet sonrası sahanın çevre ile uyumlu hale getirilmesini müteakip, çevre ile uyum teminatı iade edilir. İrad kaydedilerek tamamlanması istenilen teminatların ruhsat sahibi tarafından üç ay içinde yatırılması gerekir. Bu süre içinde yatırılmamış ise ikinci bir üç aylık süre verilir. Verilen bu sürede de teminatı yatırılmaz ise faaliyetler durdurulur. Teminat, takip eden altı ay içinde de tamamlanmaz ise ruhsat iptal edilir. Bu Kanuna göre irad kaydedilen ve tamamlanması gereken teminatlar güncel teminat üzerinden alınır. Süresi içerisinde yatırılmayan teminatlar her defasında ikiye katlanır. Teminatlar, bir ay içinde muhasebe birimi emanet hesabına aktarılmak üzere Bakanlığın belirlediği bankada açılacak teminat hesabına yatırılır. Bu Kanuna göre irad kaydedilen teminatlar genel bütçeye gelir kaydedilir." hükmü mevcuttur. 3213 sayılı Maden Kanunu'nun (4/2/2015 tarihli ve 6592 sayılı Kanunun 9. maddesiyle değiştirilen) "Ruhsat bedeli, cezalar ve diğer yaptırımlar" başlıklı 13. maddesinde; "Ruhsat bedellerinin tamamının her yıl ocak ayının sonuna kadar yatırılması zorunludur.

Genel Müdürlüğün belirlediği bankada açılacak hesaba yatırılır. Yatırılan işletme ruhsat bedelinin %50’si genel bütçeye gelir kaydedilmek üzere ilgili muhasebe birimince Hazine hesabına on beş işgünü içinde aktarılır.

I. Grup (a) bendi madenlerin ruhsat bedelleri ise, büyükşehir belediyesi olan illerde yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı hesabına, diğer illerde ise il özel idaresi hesabına yatırılır. (Değişik cümle:25/11/2020-7257/2 md.) Ruhsat bedelinin tamamının ocak ayının sonuna kadar yatırılmaması halinde yatırılmayan kısmın o yıl haziran ayının son gününe kadar 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesine göre hesaplanacak gecikme zammı oranında artırılarak ruhsat bedeli olarak yatırılması zorunludur, aksi halde ruhsat iptal edilir. Ruhsat bedellerinin yatırılması ile ilgili ruhsat sahibine ayrıca herhangi bir tebligat ve bildirim yapılmaz. İptal edilen ruhsatlar için ocak ayının sonuna kadar ödenmesi gereken ruhsat bedelinin ödenmeyen kısmı 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilmek üzere ilgili tahsil dairesine bildirilir. Kaynak tuzlaları, lületaşı ve oltutaşı için düzenlenen ruhsatlardan ruhsat bedeli alınmaz. Faaliyet sonrası sahanın çevre ile uyumlu hâle getirilerek 7 nci madde kapsamındaki mülkiyet izni sahiplerinden sahanın kabul edilerek teslim alındığına dair belgelerin Genel Müdürlüğe ibraz edilmesi şartı ile (…)(3) bu Kanun kapsamında ruhsata ilişkin geçmiş borcunun bulunmaması hâlinde çevre ile uyum bedeli iade edilir.." düzenlemesi yer almaktadır. geçici 21. maddesinde ise; " (Ek: 4/2/2015-6592/24 md.) Mevcut ruhsatların ruhsat bedeli yatırma yükümlülüğü 1/1/2016 tarihinde başlar. Ruhsat bedelinin süresinde yatırılmaması hâlinde 13 üncü madde hükümleri uygulanır. Ruhsat bedelleri yatırılan ruhsatların, ruhsat teminatları iade edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte teminat iradı yapılması gerekmesine rağmen yapılamayan veya teminat irat işlemleri başlatılıp sonuçlandırılamayan işlemler için bu Kanuna göre uygulanmamış teminat iradı kadar idari para cezası uygulanır. Teminat iradı işlemleri nedeniyle iptal durumuna gelmesine rağmen iptal edilmeyen ruhsatların iptal işlemleri sonuçlandırılır." hükmü mevcuttur.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

Yukarıda anılan mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere; maden sahaları içerisinde yapılacak madencilik faaliyetinde 3213 sayılı Maden Kanunun 13. maddesi gereği ödenmesi zorunlu olan çevre uyum teminatının Yasada 4/2/2015 tarihinde yapılan değişiklikle yürürlükten kaldırıldığı ve söz konusu değişiklikle "ruhsatın yürürlükte kaldığı takvim yılı sayısı, maden grubu, cinsi ve alan büyüklüklerine göre belirlenen katsayılarla çarpılarak ekli tablolarda gösterildiği şekilde hesaplanarak her yıl ocak ayının sonuna kadar yatırılması gereken tutar " olarak tanımlanan ruhsat bedeli uygulamasına geçildiği ve Maden Kanunu'na eklenen geçici 21. madde ile de ruhsat bedeli yatırma yükümlülüğünün 1/1/2016 tarihine kadar ertelendiği açıktır.

Söz konusu düzenleme ile mevcut ruhsatların ruhsat bedeli ödeme yükümlülüklerine açıklık getirildiği ve 2015 yılı için devam eden maden ruhsatlarının ruhsat bedeli ödeme yükümlülüğü olmadığı ancak yıllık işletme ruhsat harç bedeli kadar her yıl Haziran ayının son günü mesai saati bitimine kadar yatırılan çevre uyum teminatını ödeme yükümlüğünün 2015 yılı için tahakkuk ettiği ve vadesi geldiğinde ödenmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlığın çözümü için öncelikle idari yaptırım ve türleri ile kanuniliği hususlarında bir takım belirlemeler yapılarak, niteliğinin ortaya konulması gerekmektedir. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun yürürlüğe girmesi ile kabahatler, Ceza Kanunu kapsamından çıkartılmış ve karşılığında idari yaptırımlar öngörülen haksızlık olarak Kabahatler Kanunu'nda yerini almıştır. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 2. maddesinde, "Kabahat deyiminden, Kanunun, karşılığında idari yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlık anlaşılır" denilmiştir.

Aynı Kanun'un 16. maddesinde, kabahatler karşılığında uygulanacak yaptırımlar da "İdari Yaptırımlar" başlığı altında idari para cezası ve idari tedbirler olarak belirlenmiştir. Gerek Anayasa Mahkemesi gerekse Uyuşmazlık Mahkemesi çeşitli kararlarında idari yaptırımı; idarenin, bir yargı kararına gerek olmadan, yasaların açıkça verdiği bir yetkiye dayanarak ve idare hukukunun ilkelerini dikkate alarak idari işlemlerle uyguladığı cezalar olarak tanımlamış, öğretide bu tanım benzer anlatımlarla kabul görmüştür.

İdari yaptırımlarda kanunilik ilkesi, tıpkı Ceza Hukuku'nda olduğu gibi uygulanmaktadır. Nitekim 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 4. maddesinde; kanunilik ilkesi açıkça düzenlenmiş, hangi fiilin kabahat teşkil edeceğinin kanunda ya da kanunla yetkilendirilen idarenin düzenleyici işlemiyle tanımlanacağı ancak yaptırımının (müeyyidesinin) sadece kanunla belirleneceği düzenlenerek, idari yaptırım uygulanacak fiilin karşılığının mutlaka kanunla belirlenmesi gerektiğine hükmedilmiştir.

Anayasa Mahkemesi "idarenin bir yargı kararına gerek olmaksızın yasaların açıkça verdiği yetkiye dayanarak İdare Hukukuna özgü yöntemlerle doğrudan doğruya bir işlemi ile uyguladığı yaptırımlara, verdiği cezalara idari yaptırım denilmektedir" şeklinde tanım yapmış olup, (E:1996/48); yine bir başka kararında "Kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesi uyarınca bir hukuk devletinde, ceza yaptırımına bağlanan her eylemin tanımı yapılmalı suçlar kesin biçimde ortaya konulmalıdır. Anılan ilkenin özü, Yasanın ne tür eylemleri yasakladığının hiçbir kuşkuya yer vermeyecek biçimde belirtmesi ve buna göre cezanın da yasayla saptanması..."(E:1987/16) olduğunu gerekçesinde belirtmiştir. 18/02/2015 tarihinde yürürlüğe giren 6592 sayılı Kanunla değişik 3213 sayılı Maden Kanunun 13. maddesi ile teminat ve harç uygulaması kaldırılmış, ruhsat bedeli uygulamasına geçilmiş olup ruhsat bedeli yatırılmaması ya da eksik yatırılması durumunda 20.000,00 TL idari para cezası öngörülmüştür. 3213 sayılı Yasanın geçici 21. maddesinde ise; maddenin yürürlüğe girdiği tarihte teminat iradı yapılması gerekmesine rağmen yapılamayan veya teminat irat işlemleri başlatılıp sonuçlandırılamayan işlemler için bu Kanuna göre uygulanmamış teminat iradı kadar idari para cezası uygulanır kuralı yer almıştır. Değişikliğin yürürlüğe girdiği tarih (18/02/2015) itibariyle dava konusu edilen 2015 yılı çevre uyum teminatının henüz ödeme zamanının (2015 yılı Haziran ayının sonu) gelmediği de açıktır. Ayrıca söz konusu Yasal değişiklik sonrası 2015 yılına ilişkin olarak çevre uyum teminatının yatırılmadığında idari yaptırım olarak teminatın irat kaydedileceğine dair kanun hükmü bulunmamaktadır.

Her ne kadar ilk derece ve Bölge İdare Mahkemesince davacının 2015 yılı çevre ile uyum teminatı ödemediğinden bahisle idari para cezası verilmesi hukuka uygun bulunmuş ve sadece idari para cezası miktarı yönünden doğru miktarda para cezası verilmediğinden dava konusu işlemin iptaline karar verilmişse de, 2015 yılı çevre ile uyum teminatının ödenmesi gerektiği sonucuna varılmakla birlikte, bu bedel ödenmediğinden bahisle idari para cezası verilmesi için kanuni dayanak bulunmadığından dava konusu işlemin hukuka uygun olmadığı sonucuna varılmıştır. Bu itibarla dava konusu işleme yönelik davanın konusu işlemin iptali yönündeki Adana 2. İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin gerekçe ile reddine ilişkin temyize konu Bölge Mahkemesi kararının gerekçesi değiştirilerek onanması gerektiği sonucuna varılmıştır. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle,

1.Temyiz isteminin reddine,

2.… Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin .. tarih ve E:.., K:… sayılı kararının GEREKÇESİ DEĞİŞTİRİLEREK ONANMASINA,

3.Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, posta gideri avansından artan tutarın Mahkeme tarafından iadesine,

4.2577 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de belirtilen Bölge İdare Mahkemesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine,

5.Kesin olarak, 02/04/2024 tarihinde oybirliği ile karar verildi.