17. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Gemi Ve Yük Alacaklılığından Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; Davacı ... ... A.Ş. Taşıyan sıfatıyla; 1 no.lu Davalı Taşıtan ... Dış Ticaret Ltd. Şti. ye ait yükü, 2 no.lu Davalı taşıma işleri komisyoncusu ... Uluslararası Nakliyat ve Dış Ticaret Limited Şirketi ile yapılan taşıma sözleşmesi uyarınca 1 Mardaş Limanından 05.10.2014 tarihinde yükleyerek .../Libya Limanına taşıdığını ve yükü ihtiva eden konteynerleri liman sahasına kapalı ve mühürlü olarak 09.10.2014 tarihinde gemiden tahliye ettiğini, Söz konusu deniz taşıma işinde Davacı Müvekkiline ait numaraları konşimentoda belirtilen 2 adet konteyner kullanıldığını, Taşıma konusu yüke ilişkin varış ihbarı düzenlendiğini ve yüklerin tahliye edildiğini, Bugüne dek söz konusu yüklerin teslim alınmadığını, Yükün konşimentoda öngörülen süre içerisinde Gönderilen tarafından teslim alınmaması nedeniyle, davacı müvekkili tarafından yapılan bütün iyi niyetli girişimler sonuçsuz kaldığını, aradan geçen 11 aylık süre zarfından ne yükün teslim alındığını ne de konteynerlerin tahliye edildiğini, Konteynerlerin tahliye edilmemesi üzerine müvekkili taşıyan şirket çalışanı tarafından, 2 no.lu davalıya müteaddit defa ihtar yapıldığını ve bilgi istendiğini, ancak aradan geçen bunca süre zarfında herhangi bir netice alınamadığını,

Sonuç olarak, davacı müvekkili tarafından deniz nakliyatı işinde kullanılan iki adet konteyner .../Libya Liman sahasında dolu olarak bekletildiğini ve davacı müvekkil söz konusu konteynerleri deniz nakliyatı işinde kullanmaktan mahrum kaldığım, konşimento incelendiğinde konteynerlerin on günlük süre sonunda iade edilmemesi halinde, günlük olarak belirli bir ücretin ödeneceği yönünde hüküm bulunduğunu, Konteynerlerin süresi içerisinde iade edilmemesi halinde ise demuraj ücreti olarak adlandırılan alacak oluştuğunu, Taşıma işleri komisyonculuğu sözleşmesi" başlıklı TTK m. 917 hükmü ve TTK m. 1203 vd hükümlerini de içeren TTK m.1138 vd hükümlerine atıf yapılarak bu hükümlerin taşıma işleri komisyonculuğuna da uygulanacağı düzenlendiğini, Somut uyuşmazlık bakımından navlun sözleşmesinin tarafları taşıyan olarak davacı müvekkili şirket ile taşıtan/yükleten/taşıma işleri komisyoncusu olarak davalıların bulunduğunu, Bilindiği üzere navlun sözleşmesi nedeniyle oluşan navlun ücreti ile genel olarak navlun teferruatı olarak nitelendirilen masrafların borçlusu yine taşıtan olduğunu, Yukarıda açıklanan nedenlerle yükün teslim alınmaması nedeniyle oluşan demuraj ücretinden, TTK m.917 ve devamı hükümleri ile TTK m. 1203 vd. uyarınca davalıların doğrudan ve müteselsilen sorumlu olduklarını beyanla müvekkiline ait konteynerlerin navlun sözleşmesinin tarafı olan Davalıların kusuru nedeniyle tahliye edilmemesi nedeniyle oluşan demuraj ücretine mahsuben şimdilik 22.080,00 Amerikan Dolan'nın dava tarihinden itibaren işleyecek 3095 sayılı Kanun m.4/a fıkrası uyarınca hesaplanacak faizi ile birlikte davalılardan müşterek ve müteselsilen alınarak davacı müvekkile verilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı ... Tic. Ltd. Şti. vekili cevap dilekçesinde özetle; Davayı ve dava dilekçesini kabul etmediklerini, davanın reddini talep atiklerini, Müvekkili şirketin alıcı şirket yetkilileri ile yaptığı görilşmede dava konusu malların teslim alındığı belirtildiğini, Bu sebeple de bu mâllara ilişkin konşimento asıllarının dava şirkette olup olmadığının belirlenmesi amacıyla konşimento asıllarım sunması için dava şirkete meşruhatı tebligat gönderilmesini talep ettiklerini, Ayrıca Bakanlık Kanalı Libya Yetkili Makamlarına müzekkere yazılarak dosyada fotokopisi bulunan Konşimento sureti de eklenmek suretiyle malların ... limanına teslim tarihinin ve malların alıcısı tarafından teslim alınıp alınmadığının sorulmasını talep ettiklerini, Yine alıcı şirkete Bakanlık Kanalı ile Libya Yetkili adli Makamlarına müzekkere yazılarak dosyada fotokopisi bulunan Konşimento sureti de eklenmek suretiyle malların kendileri tarafından teslim alınıp alınmadığını alınmış ile buna ilişkin belgelerin celbim talep ettiklerini, Söz konusu yazı cevaplan geldiğinde davacı tarafın iddialarını doğru olup olmadığının belirlenebileceğini, bununla birlikte davayı kabul anlamına gelmemek kaydı ile müvekkili şirket ile davara arasında yapılmış bir sözleşme olmadığından husumetin müvekkil şirkete yöneltilmesini kabul etmediklerini, Davanın husumetleri reddini talep ettiklerini, Talep edilen demuraj ücreti talebi de yerinde olmayıp talep edilen miktarın fahiş olduğunu beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... Uluslararası Nakliyat Ve Dış Tic. Ltd. Şti.ne usulüne uygun olarak dava dilekçesi ve tensip zaptının tebliğ edildiği, davalının davaya yanıt vermediği anlaşılmıştır.

Dava, tarafların aktif ve pasif dava ehliyetlerinin olup olmadığı, mahkememizin yetkili olup olmadığı, varsa yetki itirazı, emtianın gümrükten çekilip çekilmediği, çekilmiş ise ne kadar süre sonra çekildiğinin ve varsa Demuraj süresi ile taşıma dolayısı ile gerçekten demuraj ücreti ödenip ödenmediği, ödenmiş ise yapılan ödemenin rayice uygun olarak yapılıp yapılmadığı noktasında toplandığı anlaşılmıştır.

Mahkememizce resen seçilen bilirkişi Murat Yenilmez tarafından tanzim edilen 04/02/2019 tarihli raporda; Somut Taşımada konteynerin tahliye limanında tarifede belirtilen süre içerisinde teslim alınmaması ve geri teslim edilmemesi sebebiyle demuraj alacağı doğduğunu, konşimento kayıtlarına göre demuraj ödemesinden sorumlu tarafın l.Nolu Davalı olması gerektiği, 2 Nolu Davalının demuraj sorumluluğunun raporda belirtildiği üzere teknik olarak belirlenemediğini, hukuki yorumun Sayın Mahkemenin takdirinde olduğunu, davacının talep edebileceği maksimum demuraj miktarının konşimentoda basılı olan demuraj tarifesinde belirtilen kayıt kapsamında 13.600 ABD Doları olarak sınırlanması gerektiği, konteyner ikame bedelinin, piyasa rayiçlerine uygun olduğuna ilişkin görüşlerini bildirmiştir.

Tarafların beyan ve itirazlarının değerlendirilmesi için dosya Mahkememizce resen seçilen bilirkişi ...'ye tevdi edilmiştir.

Bilirkişi tarafından tanzim edile n08/11/2023 tarihli raporda; Davacı şirketin fiili taşıyan konumunda olduğu ve varsa konteyner demurajının alacaklısı olduğu, 1'nolu Davalı ... şirketinin yükleten konumunda olduğu ve alıcı şirket ile EXW-Istanbul teslim şekli ile anlaşma sağladığından taşıma işlerinin gönderilen dava dışı şirket tarafından ve sorumluluğunda organize edildiği, 2'nolu Davalı ... şirketinin Navlun ve Dava konusu demuraj faturalarının muhatabı olduğu, taşıma işlerini gönderilen dava dışı şirket adına organize ettiği, Davacıya göre taşıtan konumunda olduğu, Dosyadaki bilgi ve belgelerle, konteynerin zamanında Fiili taşıyana teslim edilip edilmediği konusunda kesin kanaate varılamamaktadır. Yüce Mahkeme'nin İstinabe taleplerine uzun süredir ve defaten gönderilmesine rağmen cevap alınamadığı, Emtea gönderilen şirket tarafından teslim alınmış olması durumunda konteyner demurajının borçlusu dava dışı gönderilen şirket olacağı, Emteanın teslim alınmadığı durumda 2 No'lu ... şirketi taşıtan konumunda olduğundan Davacı Fiili taşıyana karşı sorumlu durumda olacağı, Kök rapordaki bu sonuç bu raporda da aynen korunmaktadır "Davacının talep edebileceği maksimum demuraj miktarının, Konşimentoda basılı olan demuraj tarifesinde belirtilen kayıt kapsamında 13.600 usd olarak sınırlanması gerektiği, konteyner ikame bedelinin, piyasa rayiçlerine uygun olduğunu, Yüce Mahkeme aksi halde karar vermesi durumunda ise Davacı'nın demuraj talebinin 2'nolu Davalı ... şirketi adına tanzim edilen 22.080,00 usd tutarlı faturadaki gibi olduğuna ilişkin görüşlerini bildirmiştir.

Dosya Mahkememizce resen seçilen bilirkişi ...'e tevdi edilmiştir.

Bilirkişi tarafından tanzim edilen 11/10/2024 tarihli raporda; İncelenen davalı ... Ltd. Şti.'nin 2014 ve 2015 yılı Ticari defterlerinin açılış tasdikleri ile yıl sonunda yaptırılması gereken kapanış tasdiklerinin yasal süresinde TTK. Hükümlerine göre usulüne uygun yaptırılmış olduğu, davalı şirkete ait 2016 yılı ticari defter ve belgelerinin Elektronik Defter Genel Tebliği usul ve esaslarına göre tutulduğu, Elektronik Defterler ile Envanter defterinin yasal süresinde onaylandığı ve davalı şirketin 2014, 2015 ve 2016 yılı ticari defterlerinin TTK. Hükümlerine göre usulüne uygun tutmuş olduğundan davalı ... Ltd. Şti.'nin 2014, 2015 ve 2016 yıllarına ait ticari defterlerinin sahibi lehine delil niteliği taşıdığı, Davalı ... Ltd. Şti.'nin 2014, 2015 ve 2016 yıllarına ait ticari defter ve kayıtlarının incelenmesi neticesinde; Davalı ... Ltd. Şti.'nin, düzenlediği 30.09.2014 tarihli A seri ... numaralı 25.969,50 USD tutarlı fatura bedelini dava dışı ...'den tahsil ettiğine ilişkin tespitlerini bildirmiştir.

Davalı ... vekili tarafından cevap dilekçesi ile birlikte davaya bakmaya yetkili mahkemenin Mardaş Limanı çevresinde bulunan mahkemeler olduğunu beyanla mahkememiz yetkisine ve Türk mahkemelerinin görevli bulunmadığından bahisle itiraz etmiş olduğu görülse de mahkememizin tüm İstanbul Mülki Hudutlar dahilinde Denizcilik ve İhtisas Mahkemesi sıfatıyla görev yaptığı ve mahkememizin davaya bakmakta görevli ve yetkili olduğu görülmekle ve milletlerarası yetki itirazını ileri süren davalının Türkiye'de mukim olması nedeniyle MK 2 maddesi uyarınca yetki itirazının reddine karar vermek gerekmiştir.

Davalı ... ve Davalı ... vekili tarafından cevap dilekçesi ile birlikte davaya bakmaya yetkili mahkemenin Mardaş Limanı çevresinde bulunan mahkemeler olduğunu beyanla mahkememiz yetkisine ve Türk mahkemelerinin görevli bulunmadığından bahisle itiraz etmiş olduğu görülse de mahkememizin tüm İstanbul Mülki Hudutlar dahilinde Denizcilik ve İhtisas Mahkemesi sıfatıyla görev yaptığı ve mahkememizin davaya bakmakta görevli ve yetkili olduğu görülmekle ve milletlerarası yetki itirazını ileri süren davalının Türkiye'de mukim olması nedeniyle MK 2 maddesi uyarınca yetki itirazının reddine karar vermek gerekmiştir.

Davalı ... vekili tarafından zamanaşımı itirazında bulunulmuşsa da; davaya konu edilen emtianın tahliye tarihi 09/10/2014 olmakla dava tarihi olan 05/10/2015 te TTK 1246 maddesinde öngörülen 1 yıllık sürenin geçmemiş olduğu anlaşıldığından davalı ... vekilinin zamanaşımı itirazının reddine karar vermek gerekmiştir.

Konteyner üzerinde tasarruf hakkı bulunan kişi, gönderilenin belli bir süre içinde konteyneri iade etmesini ister, çünkü konteyneri başka taşımalarda kullanacaktır. Bu sebeple konteynerin gönderilen tarafından iadesi için genellikle belli süreler kararlaştırılmakta, bu süreler için, arlan oranlara göre ödemelerin yapılması istenmektedir Söz konusu ücret, dolu olarak gelen konteynerlerin gemiden tahliye edildiği gün ile içerisindeki eşyanın konteynerden boşaltıldığı güne kadar geçen süre, belli bir gün adedinden fazla ise taşıyana ödenen bir ücrettir Bu ödemelere de, gemilerin gecikmesi hâlinde ödenen "demoraj" teriminden türetilmiş olarak "konteyner demorajı" denilmektedir Bu istem, konteyner gecikme ücrcti yahut konteyner işgaliye ücreti olarak ifade edilebilir. Konteynerlerin iadesindeki gecikme sebebiyle bir bedel isteyebilecek kişi navlun sözleşmesine göre "taşıyan"dır. Söz konusu taşıyan taşıma işini fiilen yerine getirmiş olan kişidir.

Navlun sözleşmesinin gönderileni eğer navlun sözleşmesinin aynı zamanda tarafı değilse, diğer bir ifadeyle, taşıtan değilse anılan ücret ve masrafların borçlusu değildir. Ancak TTK 1203 maddesi koşullarının gerçekleşmesi hâlinde gönderilen söz konusu masraflardan sorumlu hâle gelir. Gönderilenin TTK 1203 maddesi kapsamında yer alan kalemlerden sorumlu tutulabilmesi, iki koşulun bir arada gerçekleşmesine bağlı kılınmıştır. Buna göre, gönderilenin sorumlu olabilmesi için, konişmento veya konişmentonun atıf yaptığı navlun sözleşmesinde gönderilenin anılan borçlardan sorumlu olacağı ilkesine yer verilmesi ve yükün gönderilen tarafından tesliminin istenmesi gereklidir. Bu koşullar karşılandığında taşıtan borçtan kurtulur.

Davalı ... tarafından Dava Dışı Gönderilen ... adına 30.09.2014 tarihli ... sayılı satış faturası tanzim edildiği, emtea detayları ve fiyatlarının ayrıntıları ile yazıldığı, ancak bedele navlun tutarının dahil olmadığı ve teslim şeklinin EX WORKS ISTANBUL olarak, ödeme şeklinin Mal Mukabili olarak belirlendiği ve Nakliyeci olarak Davalı ... şirketinin adının gösterildiği görülmüştür. Dosyaya celp edilen Ambarlı Gümrük Müdürlüğü kayıtlarına göre; ihracatçı-yükletenin davalı ... firması olduğu tespit edilmiş, dosyada bulunan 08/10/2014 tarihli 1.530,00 USD bedelli Navlun faturasının davacı tarafından davaılardan ... firması adına düzenlendiği ödemenin de davalı ... firması tarafından davacıya 02/10/2014 tarihinde yapıldığı yine dosyada bulunan ödeme belgesinden tespit olunmuştur. Bu belgeler ışığında, davalılardan ... tarafından EXW şekli ile dava dışı alıcı ...'ye satışı yapılan emtiaların taşınması işinin davalılardan Sideril firması tarafından üstlenildiği ancak bu davalının taşıma işini davacı Medkon firması tarafından yerine getirildiği, navlun faturasının da davacı tarafından davalı ... adına düzenlendiği ve bu davalı tarafından davacıya ödendiği anlaşılmakla, davalılardan ... firmasının ihracatçı-yükleten firma olduğu ancak davacıya taşıma talimatını ileterek taşımayı talep eden ve bu hali ile taşıtan sıfatını haiz oyan şirketin ise davalılardan ... firması olduğu mahkemece kabul edilmiştir. Ayrıca satım şeklinin EXW olduğu sabit olmakla bilirkişiler tarafından açıklandığı hali ile bu satım şeklinde ; satıcı emtiaları kendi adresinde (imalathane, fabrika, depo vs.) nakliyeciye teslim edilmeden ve ihracat gümrük işlemleri yaptırılmamış olarak hazır etmesi ile sorumluluğunu yerine getirmekte, alıcı ise emtiaları satıcının adresinden kendi nakliyecisi ile teslim alarak, o noktadan sonraki tüm masrafları ve riskleri üstlenmektedir. Bu bakımdan davalılardan ... firmasının pasif husumet ehliyeti incelendiğinde, satım şekli uyarınca taşıma organizasyonu işinin bu davalı tarafından üstlenilmediği, dava dışı alıcının taşıma işlemlerini yapması gerektiği, bu davalı adına düzenlenmiş bir navlun faturasının bulunmadığı da dikkate alındığında bu davalının taşıtan sıfatı ile uyuşmazlık bakımından pasif husumet ehliyetinin bulunmadığı mahkemece kabul edilmiştir.

Davaya konu talep davacı tarafından düzenlenen ...-... numaralı konşimento tahtında taşınan ... numaralı 40 HC konteynerin konşimentoda bulunan demuraj tarifesi uyarınca belirlenen 10 günlük serbest süre içerisinde taşıyana teslim edilmediğinden bahisle 09/10/2024-31/07/2015 tarihleri arasındaki döneme ilişkin 31/07/2015 tarihli 22.080,00 USD bedelli demuraj faturası (konşimento kayıtları uyarınca 4. 000 USD konteyner ikame bedeli ile) alacağına ilişkin olup, uyuşmazlık ise taşımaya konu konteyner muhteviyatı eşyanın dava dışı alıcısı tarafından teslim alınıp alınmadığı ile buna göre demuraj bedelleri bakımından taşıtan olduğu mahkemece kabul edilen ... firmasının sorumluluğu bulunup bulunmadığı noktasında toplanmıştır. Davalılar tarafından emtiaların alıcısı tarafından teslim alındığı ileri sürülmüş olup bu kapsamda yükün alıcısı tarafından teslim alınıp alınmadığının belirlenmesi için alıcı olan ...'nin beyanlarının alınması bakımından istinabe işlemleri yapılmış ancak yargılama sürecinde yazılan istinabe yazısına cevap alınamamıştır. Davalı ... vekili tarafından dosyaya ibraz edilen e posta yazışmaları incelendiğinde 4 Eylül 2015 tarihli davacı tarafından gönderildiği tespit olunan yazışmada alıcı ile yapılan görüşmede yüklerin alıcı tarafından alındığının bizzat davacı yetkilisine iletildiği ancak yetkili tarafından bunun doğrulanamadığının belirtildiği görülmüş ayrıca dosyada bulunan ve dava dışı gönderilen ... tarafından 25/11/2015 tarihinde düzenlendiği görülen

Teslim Taahhüt Yazısı başlıklı belgede ise emtianın 20/10/2014 tarihinde ... Gümrüğü'nden çekildiğinin beyan edildiği görülmüştür. Ayrıca davalı ... vekili tarafından uyuşmazlığa konu emtia satım bedelinin dava dışı alıcıdan tahsil edildiği savunulmuş ancak davalı ... firması tarafından bildirilen hesap kayıtları için ... - Hadımköy Şubesi'ne yazılan müzekkere cevabında alıcı tarafından yapılmış bir ödemeye rastlanmadığı belirtilmiş olmakla, emtia satım bedelinin alıcısı tarafından davalı ... firmasına ödenip ödenmediğinin tespiti bakımından ... firmasına ait ticari defter kayıtları üzerinde muhasip incelemesi yapılmasına karar verilmiş düzenlenen bilirkişi raporunda ise Davalı ... Ltd. Şti.'nin, düzenlediği 30.09.2014 tarihli A seri ... numaralı 25.969,50 USD tutarlı fatura bedelini dava dışı ...'den tahsil ettiği tespit olunmuştur. Dosyada bulunan tüm bu bilgi ve tespitler bir arada değerlendirildiğinde, hem davacı hem davalılar tarafından uluşmazlığa konu konteynerin akıbeti ile alıcısı tarafından teslim alınıp alınmadığı hususu net bir şekilde ispat edilememişse de, davalı ... vekili tarafından dosyaya ibraz edilen dava dışı gönderilen ... tarafından 25/11/2015 tarihinde düzenlendiği görülen Teslim Taahhüt Yazısı başlıklı belge HMK 202 maddesi kapsamında delil başlangıcı olarak kabul edilmiş ayrıca davacı yetkili tarafından gönderildiği anlaşılan 4 Eylül 2015 tarihli e posta yazışması ile konteynerin alacı tarafından çekildiğine ilişkin bir bilginin davacıda da bulunduğu davacı tarafından da konteynerin akıbetinin net bir şekilde tespit edilemediği değerlendirilerek, davacı tarafından uyuşmazlığa konu konteynerin dava dışı alıcısı tarafından çekilmediği buna göre taşıtan davalı ... firmasının demuraj bakımından sorumluluğu bulunduğu hususu net bir şekilde ortaya konulamamış olup, davalı ... vekili tarafından dosyaya sunulan bilgi ve belgeler doğrultusunda yükün alıcısı tarafından çekildiği kanaatine varılmıştır. Bun nedenle yukarıda da açıklandığı hali ile TTK 1203 ve 1205 maddeleri uyarınca davalı ... firmasının taşıtan olarak davaya konu demuraj bedelleri bakımından sorumluluğunun eşyanın alıcısına teslimi ile sona erdiği kabul edilmiştir.

Açıklanan nedenlerle, neticede uyuşmazlığa konu taşımada taşıtan sıfatı ile pasif husumet ehliyeti bulunmayan davalı ... firması hakkındaki davanın pasif husumet ehliyeti yokluğu nedeniyle reddine, davalı ... firmasının ise konteynerin dava dışı alıcısı tarafından teslim alındığıkabulü doğrultusunda TTK 1205 maddesi uyarınca davaya konu demuraj bedelinden sorumluluğu bulunmadığı kanaati ile hakkındaki davanın reddine dair aşağıdaki hali ile karar vermek gerekmiştir.