Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2025/419 E.  ,  2025/3400 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Akçakale Belediye Başkanlığınca survey bedeli olarak 2022 yılı için düzenlenen 921.036,80-TL tutarlı, ... tarih ve ... sayılı tahakkuk icmali ve tahakkuk fişinin iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen ...tarih ve E:..., K:...sayılı kararda; Sayıştay tarafından yapılan denetimlerde, telekomünikasyon alt yapı ve şebekelerinden alınması gereken geçiş hakkı bedellerinin takip ve tahsilinin yapılmadığı bulgusuna yer verilmesi üzerine Akçakale Belediye Meclisinin... tarih ve ... sayılı kararı ile "Sabit ve Mobil Haberleşme Alt Yapı Tesisleri, Geçiş Hakkı ve Ücret tarifesi"nin kabul edildiği, söz konusu tarifeye dayanılarak davacı şirket aleyhine "Sabit ve Mobil Haberleşme Alt Yapı Tesisleri Survey Bedeli Tahakkuk İcmali" adıyla gönderilen tahakkuk icmalinin ve "Survey (Proje) Bedeli" açıklamalı tahakkuk fişinin iptaline karar verilmesi istemiyle bakılan davanın açıldığı;

Sabit ve Mobil Haberleşme Altyapısı veya Şebekelerinde Kullanılan Her Türlü Kablo ve Benzeri Gerecin Taşınmazlardan Geçirilmesine İlişkin Yönetmeliğin ekinde yer alan ücret tablosunda, geçiş hakkı kapsamında işletmecilerden alınan temel ücret niteliğindeki geçiş hakkı ücretine üst sınır getirildiği, geçiş hakkı kapsamında alınacak olan tali nitelikteki diğer ücretlere (başvuru, keşif, survey, yer kullanım bedeli vb.) yönelik düzenleme yoluna gidilmeyerek bu hususun tarafların iradesine bırakıldığı, düzenleyici idari otorite tarafından belirlenmiş olan söz konusu sistematik karşısında, tali nitelikteki geçiş hakkı ücretlerine yönelik olarak yapılacak belirlemelerin ölçülü olması ve işletmeciler açısından orantısız maliyetlere sebep olmaması gerektiği;

Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde kalan Akçakale Belediyesinin kendi yetki ve sorumluluk alanında bulunan yerlere ilişkin olarak geçiş hakkı sağlayıcısı olduğu, kendi yetki ve sorumluluğunda bulunan yerlere ilişkin olarak geçiş hakkı ücretlerini ve bu kapsamdaki survey bedelini tahsil etme yetkisinin bulunduğu, survey bedelinin bir defaya mahsus ve 2022 yılına yönelik olarak düzenlendiği, Akçakale Belediye Başkanlığı Fen İşleri Müdürlüğü ekiplerince 16/06/2022 tarihinde teknik saha tespit raporunun hazırlandığı, mahalle mahalle yapılan tespit sonucu ayrıntılı olarak hazırlanan rapor uyarınca, 267 adet menhol ve 53 adet saha dolabı / kutusu / kabin olmak üzere toplam 320 tesisin bulunduğunun tespit edildiği, bu tespite açıkça bir itirazın olmadığı, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından 2017 yılı için bir defalık 1.900,00-TL olarak belirlenen survey bedeli baz alınarak 2021 yılı için 1.600,00-TL temel bedelin bulunduğu, bu bedele enflasyon farkı uygulanarak 2022 yılı için 2.878,24-TL bedelin belirlendiği, başka bir belediyeye ait survey bedelinin karşılaştırılması suretiyle belirlenen survey bedelinin makul olduğu ve fahiş olmadığı, temel geçiş hakkı ücretinden fazla bir bedel belirlenmiş ise de bu bedelin 2022 yılına göre ölçülü olduğu, davacı tarafından da açıkça bir fahişlik iddiasının da ileri sürülmediği görüldüğünden, Akçakale Belediye Meclisinin...tarih ve ... sayılı Meclis kararı dayanak alınmak suretiyle tesis edilen dava konusu tahakkuk icmali ve tahakkuk fişinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI :

Davacı tarafından, ücretlendirilmesi Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının yetkisi dahilinde bulunan bir hususta davalı belediyenin yetkisini aşarak işlem tesis etmesinin hukuka aykırı olduğu, 2022 yılı geçiş hakkı ücreti için 635.760,90-TL (birim fiyat=9,69-TL) talep edilmesine rağmen 2022 yılı survey bedeli için 921.036,80-TL talep edilmesinin ölçülülük ilkesine aykırı olduğu, dava konusu survey bedeline ilişkin tahakkuk işleminin yasal dayanağı olarak gösterilen 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesinin somut olayda uygulanabilirliğinin bulunmadığı, zira söz konusu maddede ilgililerin isteğine bağlı olarak verilen bir hizmet karşılığında ücret alınabileceği şart koşulmuş iken, somut olayda davalı belediye tarafından istekleri üzerine kendilerine sunulan bir hizmet bulunmadığından adlarına tahakkuk ettirilen survey bedelinin hukuka aykırı olduğu, işletmecilerden "survey bedeli" adı altında ücret alınabileceğine ilişkin mevzuatta bir düzenleme bulunmadığı, dolayısıyla, mevzuatta düzenlenmeyen bir hususta, davalı belediyenin yetkisini aşmak suretiyle işlem tesis etmesinin açıkça hukuka aykırı olduğu, tahakkuk işlemine esas ücret tarifesinin (tablosunun) kanuni dayanağı olan 5809 sayılı Kanun hükümleri incelendiğinde sabit ve mobil haberleşme alanında faaliyet gösteren işletmecilerden alınacak ücretler arasında "survey bedeli" bulunmadığı, geçiş hakkına ilişkin yönetmeliğin eki tarifede de survey bedeline ilişkin herhangi bir ücret kalemi yer almadığı, davalı idarenin 406 sayılı Kanun zamanında tesis edilen altyapıyı survey bedeli altında ücretlendirmesinin kazanılmış hak ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek ve dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü:

ESAS YÖNÜNDEN: MADDİ OLAY :

Sayıştay Başkanlığı tarafından yapılan denetimlerde, telekomünikasyon alt yapı ve şebekelerinden alınması gereken geçiş hakkı bedellerinin takip ve tahsilinin yapılmadığı bulgusuna yer verilmesi üzerine Akçakale Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı ile geçiş hakkı ücretlerine ilişkin tarife kabul edilmiştir. Davalı idarece, söz konusu tarifeye dayanılarak davacı şirket aleyhine 22/06/2022 tarih ve 921.036,80-TL tutarlı survey bedeli tahakkuk ettirilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: Elektronik Haberleşme Mevzuatı: Ülkemizde telekomünikasyon alanında ilk düzenleme 04/02/1924 tarihinde kabul edilen 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu ile yapılmıştır. Geçiş hakkına ilişkin düzenlemeye de ilk olarak 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu'nun 12. maddesinde (mülga) yer verilmiştir. Elektronik haberleşme ile ilgili düzenlemelerin dağınık bir şekilde bulunması ve Avrupa Birliği ülkelerinin mevzuatına uyum sağlanması amacıyla 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu 10/11/2008 tarih ve 27050 (Mükerrer) Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu'nun 1. maddesinde, Kanun'un amacı, elektronik haberleşme sektöründe düzenleme ve denetleme yoluyla etkin rekabetin tesisi, tüketici haklarının gözetilmesi, ülke genelinde hizmetlerin yaygınlaştırılması, kaynakların etkin ve verimli kullanılması, haberleşme alt yapı, şebeke ve hizmet alanında teknolojik gelişimin ve yeni yatırımların teşvik edilmesi ve bunlara ilişkin usul ve esasların belirlenmesi olarak açıklanmış;

2.maddesinde, elektronik haberleşme hizmetlerinin yürütülmesi ve elektronik haberleşme alt yapı ve şebekesinin tesisi ve işletilmesi ile her türlü elektronik haberleşme cihaz ve sistemlerinin imali, ithali, satışı, kurulması, işletilmesi, frekans dahil kıt kaynakların planlaması ve tahsisi ile bu konulara ilişkin düzenleme, yetkilendirme, denetleme ve uzlaştırma faaliyetlerinin yürütülmesi bu Kanun'a tabî kılınmış; "Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 3. maddesinde, "Elektronik haberleşme", elektriksel işaretlere dönüştürülebilen her türlü işaret, sembol, ses, görüntü ve verinin kablo, telsiz, optik, elektrik, manyetik, elektromanyetik, elektrokimyasal, elektromekanik ve diğer iletim sistemleri vasıtasıyla iletilmesi, gönderilmesi ve alınması; "Geçiş hakkı" işletmecilere, elektronik haberleşme hizmeti sunmak için gerekli şebeke ve alt yapıyı kurmak, kaldırmak, bakım ve onarım yapmak gibi amaçlar ile kamu ve özel mülkiyet alanlarının altından, üstünden, üzerinden geçmeleri için tanınan haklar; "Geçiş hakkı sağlayıcısı" geçiş hakkına konu olan kamuya ait ya da kamunun ortak kullanımında olan taşınmazlar da dahil olmak üzere, taşınmaz sahipleri ve/veya taşınmaz üzerindeki hak sahipleri; "İşletmeci" yetkilendirme çerçevesinde elektronik haberleşme hizmeti sunan ve/veya elektronik haberleşme şebekesi sağlayan ve alt yapısını işleten şirket; "Kurum" Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu; "Kurul" Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurulu olarak tanımlanmıştır.

Aynı Kanun'un "Geçiş hakkının kapsamı" başlıklı 22. maddesinde, "(1) Geçiş hakkı; elektronik haberleşme hizmeti vermek amacıyla, her türlü elektronik haberleşme alt yapısını ve bunların destekleyici ekipmanlarını, kamu ve/veya özel mülkiyete konu taşınmazların altından, üstünden, üzerinden geçirme ve bu alt yapıyı kurmak, değiştirmek, sökmek, kontrol, bakım ve onarımlarını sağlamak ve benzeri amaçlarla söz konusu mülkiyet alanlarını bu Kanun hükümleri çerçevesinde kullanma hakkını kapsar."; "Geçiş hakkı talebinin kabulü" başlıklı 23. maddesinde, "(1) Taşınmaza kalıcı zarar verilmemesi, bu taşınmaz üzerindeki hakların kullanımının sürekli biçimde aksatılmaması koşuluyla, teknik olarak imkan dahilinde, seçeneksiz ve ekonomik açıdan orantısız maliyetler ihtiva etmeyen geçiş hakkı talepleri, makul ve haklı sebepler saklı kalmak üzere, kabul edilir. (2) Kamu kurum ve kuruluşları, kendilerine yapılan geçiş hakkı talebini içeren başvuruları öncelikli olarak ve gecikmeye mahal vermeden değerlendirir ve altmış gün içinde sonuçlandırırlar. Benzer konumdaki işletmeciler arasında ayrım gözetmeksizin şeffaf davranılır."; "Anlaşma serbestisi" başlıklı 25. maddesinde, "(1) İşletmeci ile geçiş hakkı sağlayıcısı, ilgili mevzuata ve Kurum düzenlemelerine aykırı olmamak koşulu ile geçiş hakkına ilişkin anlaşmaları 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümleri saklı kalmak üzere serbestçe yapabilirler. İşletmeciler, Kurum tarafından istenmesi halinde yapılan anlaşma ile ekleri ve değişikliklerini, her türlü bilgi, belge ile yazışmaları Kuruma bildirmekle yükümlüdürler."; "Diğer alt yapılarla ilişkili durumlar" başlıklı 27. maddesinde, "(1) İşletmeciye ait elektronik haberleşme şebekesi ve bunların destekleyici ekipmanları, geçiş hakkının kullanılacağı taşınmaz üzerinde halihazırda bulunan, kanalizasyon, su, gaz kanalları, demiryolları, elektrik tesisleri, diğer elektronik haberleşme şebekesi ve benzeri kamu hizmeti alt yapısına zarar vermeyecek şekilde ve mesafede tesis edilir. Yeni alt yapı ve şebeke tesis edecek işletmeci, ilgili kamu kurumu ve kuruluşu ile gerekli koordinasyonu sağlayarak hareket eder. Zaruri hallerde söz konusu kamu hizmetlerinin kesintiye uğramaması için alınacak önlemlerden doğan masrafları geçiş hakkını kullanan taraf tazmin eder. Geçiş hakkına ilişkin çalışmalardan kaynaklanan tüm masraflar işletmeci tarafından karşılanır"; "Geçiş hakkına ilişkin yükümlülükler" başlıklı 28. maddesinde, "(1) Geçiş hakkı sağlayıcısı, işletmecinin geçiş hakkı kapsamında yürüteceği faaliyetlerin, kesintisiz ve güvenli bir şekilde gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla, masrafları işletmeci tarafından karşılanmak üzere, gerekli tüm önlemlerin alınmasına ve çalışmaların yapılmasına izin verir. (2) Geçiş hakkı sağlayıcısı bu haklarını kullanırken, işletmecinin geçiş hakkı kapsamında yürüteceği faaliyetler ile işletmeciye ait elektronik haberleşme şebekesini tehlikeye düşürücü veya zarar verici işlemlerden kaçınmakla yükümlüdür. (3) Geçiş hakkı kullanan işletmeciler, geçiş hakkı sağlayıcısının geçiş hakkının kullanımı dışında ayrıca uğradıkları zararları en geç bir ay içerisinde karşılamak zorundadırlar." kuralları yer almıştır.

01/11/2011 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 655 sayılı Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 13. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde, "Sabit ve mobil haberleşme altyapısı veya şebekelerinde kullanılan her türlü kablo ve benzeri gerecin taşınmazlardan geçirilmesiyle ilgili geçiş hakkına ilişkin usul ve esaslar ile bunların taşınmazlardan geçirilmesi için uygulanacak ücret tarifelerini belirlemek ve denetlemek."; (ı) bendinde, "Sabit ve mobil haberleşme altyapısı veya şebekelerinde kullanılan her türlü baz istasyonu, anten, kule, dalga kılavuzu, konteynır ve benzeri araç, gereç ve tesisatın kurulması, bunların taşınmazlar üzerine yerleştirilmesine ilişkin usul ve esaslar ile bunların taşınmazlar üzerine yerleştirilmesi için uygulanacak ücret tarifelerini belirlemek ve denetlemek." Haberleşme Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.

10/07/2018 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Haberleşme Genel Müdürlüğünün görevlerinin sayıldığı 483. maddesinde de aynı hükümlere yer verilmiştir. 655 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 13. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendi uyarınca, Sabit ve Haberleşme Altyapısı veya Şebekelerinde Kullanılan Her Türlü Kablo ve Benzeri Gerecin Taşınmazlardan Geçirilmesine İlişkin Yönetmelik, 27/12/2012 tarih ve 28510 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Sabit ve Haberleşme Altyapısı veya Şebekelerinde Kullanılan Her Türlü Kablo ve Benzeri Gerecin Taşınmazlardan Geçirilmesine İlişkin Yönetmeliğin "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; sabit ve mobil haberleşme altyapısı veya şebekelerinde kullanılan her türlü kablo ve benzeri gerecin taşınmazlardan geçirilmesiyle ilgili geçiş hakkına, bu hakka ilişkin uygulanacak ücret tarifesine ve bu Yönetmelik kapsamındaki işlemlerin denetlenmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir."; "Kapsam" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Yönetmelik; sabit ve mobil haberleşme altyapısı veya şebekelerinde kullanılan her türlü kablo ve benzeri gerecin taşınmazlardan geçirilmesiyle ilgili geçiş haklarını, bu haklara ilişkin ücret tarifelerini, bu Yönetmelikte belirtilen işlemlerin denetlenmesini ve geçiş hakkını kullanacak işletmeciler ile geçiş hakkı sağlayıcılarının yükümlülüklerini kapsar." kurallarına yer verilmiş; "Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 4. maddesinde ise, "Geçiş hakkı" işletmecilere elektronik haberleşme hizmeti sunmak için gerekli şebeke ve altyapıyı kurmak, kaldırmak, bakım ve onarım yapmak gibi amaçlarla kamu ve özel mülkiyet alanlarının altından, üstünden ve üzerinden geçmeleri için tanınan haklar; "Geçiş hakkı ücreti" işletmecinin geçiş hakkı karşılığında geçiş hakkı sağlayıcısına ödeyeceği ücret; "Geçiş hakkı ücret tarifesi" Ek-1’de yer alan Geçiş Hakkı Ücret Tarifesi Üst Sınırları Tablosunda belirtilen yerlerde, geçiş hakkını kullanacak işletmecilerden talep edilen ücretlerin üst sınırlarını gösteren fiyat tarifesi; "Geçiş hakkı sağlayıcısı (GHS)" geçiş hakkına konu olan kamuya ait ya da kamunun ortak kullanımında olan taşınmazlar da dâhil olmak üzere taşınmazın sahipleri ve/veya taşınmaz üzerindeki hak sahipleri; "İşletmeci" yetkilendirme çerçevesinde elektronik haberleşme hizmeti sunan ve/veya elektronik haberleşme şebekesi sağlayan ve altyapısını işleten şirket; "Taşınmaz sahibi" maliki oldukları taşınmazları geçiş hakkı kapsamında kullandıracak olan gerçek ve özel hukuk tüzel kişileri ile kamu kurum ve kuruluşları; "Taşınmaz üzerinde hak sahibi" geçiş hakkına konu olan taşınmazın üzerinde sınırlı ayni hak sahibi olan gerçek ve özel hukuk tüzel kişileri ile kamu kurum ve kuruluşları olarak tanımlanmıştır.

Anılan Yönetmeliğin "Geçiş hakkı ücretleri" başlıklı 9. maddesinde, "(1) Geçiş hakkı kullanımında gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine ait mülkiyet alanları dışında kalan yerler için GHS tarafından, geçiş hakkını kullanan işletmeciden talep edilen geçiş hakkı ücreti, Geçiş Hakkı Ücret Tarifesinde belirtilen fiyatları aşamaz. (2) Tapuda kamu kurum ve kuruluşları adına kayıtlı taşınmazlar için belirtilen ücret üst sınırı hariç olmak üzere, Geçiş Hakkı Ücret Tarifesinde yer alan üst sınırları belirten fiyatlar, her mali yılın başında Türkiye İstatistik Kurumunca yayımlanan Üretici Fiyatları Endeksi (ÜFE) oranında artırılarak tespit edilir. (3) İlk yıldan sonraki geçiş hakkı ücretleri; bir önceki yıl geçiş hakkı ücretine en fazla Türkiye İstatistik Kurumunca yayımlanan Üretici Fiyatları Endeksi (ÜFE) oranında artırım yapılması suretiyle tespit edilir. (4) Geçiş hakkı nedeniyle yapılacak keşif ücreti, sabit ve mobil haberleşme altyapısı veya şebekelerinde kullanılan her türlü kablo ve benzeri gerecin taşınmazlardan geçirilmesi nedeniyle taşınmazın tekrar eski hâline getirilmesi bedeli, yer değişikliği bedeli, var olan faaliyeti durdurma bedeli ve benzeri adlarla alınan diğer bedeller ve tazminatlar, bu Yönetmelikte belirlenen ilkelere ve hükümlere uygun olmak kaydıyla ve taraflar arasında yapılan geçiş hakkı anlaşmasında aksi belirtilmediği takdirde işletmeci tarafından ayrıca karşılanır. (5) Geçiş hakkının kullanılması süresince geçiş hakkının kullanılmasından dolayı mevcut bir yapının, yolun, zeminin tekrar eski hâline getirilmesine ilişkin iş ve işlemlerin hangi tarafça yapılacağı GHS tarafından belirlenir. Maliyeti işletmeci tarafından karşılanması suretiyle bu iş ve işlemlere ilişkin bedellerin belirlenmesinde Çevre ve Şehircilik Bakanlığının bu işlere ilişkin birim fiyatları dikkate alınır." kuralına yer verilmiştir.

Anılan Yönetmeliğin ekinde yer alan Geçiş Hakkı Ücret Tarifesi Üst Sınırları Tablosu'da ise, geçiş hakkına konu taşınmazların ve yerlerin niteliğine göre ücret üst sınırı belirlenmiştir. Üst sınırın belirlenmesinde, tapuda kayıtlı taşınmazlar ile büyükşehir belediyeleri sınırları içerisinde kalan ve büyükşehir belediyelerinin tasarrufunda ve/veya sorumluluğunda olan yerler ile büyükşehir belediyeleri sınırları içerisinde kalan ve ilçe belediyelerinin tasarrufunda ve/veya sorumluluğunda olan yerler için ücret üst sınırı ayrı ayrı belirlenmiştir. Belediye Mevzuatı: 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun "Meclisin görev ve yetkileri" başlıklı 18. maddesinin (e) bendinde, "Taşınmaz mal alımına, satımına, takasına, tahsisine, tahsis şeklinin değiştirilmesine veya tahsisli bir taşınmazın kamu hizmetinde ihtiyaç duyulmaması hâlinde tahsisin kaldırılmasına; üç yıldan fazla kiralanmasına ve süresi otuz yılı geçmemek kaydıyla bunlar üzerinde sınırlı aynî hak tesisine karar vermek." belediye meclisinin görev ve yetkileri arasında sayılmış; "Belediye gelirleri" başlıklı 59. maddesinin (d) bendinde ise, "Taşınır ve taşınmaz malların kira, satış ve başka suretle değerlendirilmesinden elde edilecek gelirler" belediye gelirleri arasında sayılmıştır. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun "Ücrete tabi işler" başlıklı 97. maddesinde, "Belediyeler, bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediye'ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir." kuralı yer almaktadır.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:

Elektronik haberleşme sektöründe hizmet sunumunun yaygınlaştırılması ve kalitesinin arttırılması, yeni altyapı yatırımlarının yapılması ile altyapıya dayalı rekabetin gelişmesi ve yerleşik işletmecilerin sahip olduğu altyapılara bağlı olunmaksızın alternatif altyapıların oluşturulabilmesi açısından geçiş hakkı önem arz etmektedir.

Aktarılan mevzuatın değerlendirilmesinden, geçiş hakkının kapsamının, her türlü elektronik haberleşme alt yapısını ve bunların destekleyici ekipmanlarını, kamu ve/veya özel mülkiyete konu taşınmazların altından, üstünden, üzerinden geçirme ve bu alt yapıyı kurma, değiştirme, sökme, kontrol, bakım ve onarımlarını sağlama ve benzeri amaçlarla söz konusu mülkiyet alanlarının, 5809 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde kullanılması olarak belirlendiği; taşınmaza kalıcı zarar verilmemesi ve taşınmaz üzerindeki hakların kullanımının sürekli biçimde aksatılmaması şartıyla, teknik olarak imkan dahilinde, seçeneksiz ve ekonomik açıdan orantısız maliyetler ihtiva etmeyen geçiş hakkı taleplerinin, makul ve haklı sebepler saklı kalmak kaydıyla kabul edileceği; işletmeciler ile geçiş hakkı sağlayıcıları arasında yapılacak olan geçiş hakkı sözleşmelerinin ilgili mevzuata ve Kurum düzenlemelerine aykırı olmamak şartıyla ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümleri saklı kalmak kaydıyla serbestçe yapılabileceği, 5809 sayılı Kanun'da geçiş hakkı ücretine ilişkin olarak söz konusu sözleşme serbestisi kapsamında hiçbir sınırlama getirilmediği; ancak, 655 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 13. maddesinin birinci fıkrasının (h) bendine dayanılarak çıkarılan Sabit ve Haberleşme Altyapısı veya Şebekelerinde Kullanılan Her Türlü Kablo ve Benzeri Gerecin Taşınmazlardan Geçirilmesine İlişkin Yönetmeliğin ekinde yer alan ücret tablosunda, gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine ait mülkiyet alanları dışında kalan yerler için geçiş hakkını kullanan işletmeciden talep edilecek olan geçiş hakkı ücretine üst sınır getirildiği; geçiş hakkının uygulanmasında, ülke kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması, etkin ve sürdürülebilir rekabet ortamının sağlanması, geçiş hakkı taleplerinin kanuni süre içerisinde cevaplanması, ilgili mevzuata aykırı olmamak şartı ile geçiş hakkının kullanılmasının öncelikle tarafların anlaşmasına bağlı olması, taleplerin teknik açıdan mümkün, ekonomik açıdan orantılı ve makul olması, tesis paylaşımı ve ortak yerleşime öncelik verilmesi, geçiş hakkının kullanımının taşınmaza kalıcı zarar vermemesi ve geçiş hakkı sağlayıcısının bu taşınmazın üzerindeki haklarının kullanımını sürekli biçimde aksatmaması, çevre, tarihî eserler, kültür ve tabiat varlıklarının korunması, şehir ve ülke planlamacılığından kaynaklanan özel şartların göz önünde tutulması ilkelerinin esas alınacağı anlaşılmaktadır. Geçiş hakkı, niteliği gereği mülkiyet hakkı üzerinde kanundan kaynaklanan dolaylı bir sınırlama olduğundan ve hak sahibine sınırlı bir kullanma ve yararlanma hakkı tanıdığından, hukuki değerlendirmenin bu kapsamda yapılması gerekmektedir.

Elektronik haberleşme mevzuatında, geçiş hakkına konu olan kamuya ait ya da kamunun ortak kullanımında bulunan taşınmazlar da dahil olmak üzere, taşınmaz sahipleri ve/veya taşınmaz üzerindeki hak sahipleri olarak tanımlanan geçiş hakkı sağlayıcıları tarafından işletmecilerden istenilen ücret geçiş hakkı ücreti olarak tanımlandığından, belediyelerin tasarrufunda bulunan taşınmazlar üzerinde herhangi bir geçiş hakkı sözleşmesine dayalı olmaksızın tesis edilmiş bulunan mevcut altyapılar üzerinden geçiş hakkı ücreti alınıp alınamayacağının ortaya konulması gerekmektedir. Bu itibarla, belediyelerin tasarrufunda bulunmakla birlikte umumun ortak kullanımına tahsis edilen yerlerin ne suretle oluştuğunun ve kamu adına tasarrufta bulunma yetkisine ilişkin kuralların incelenmesi gerekmektedir. 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca, imar planlarında meydan, yol, park, yeşil alan, otopark, toplu taşıma istasyonu ve terminal gibi umumi hizmetlere ayrılan yerlere rastlayan alanların kamunun kullanımına sunulabilmesi için, mülkiyeti kamuya ait ise belediyelere tahsis edilmesi, özel mülkiyete konu ise belediyece bu yerin kamulaştırılması ya da aynı Kanun'un 18. maddesi uyarınca düzenleme ortaklık payı uygulaması gibi yollarla kamuya aktarılması gerekmektedir. Öte yandan, belediye sınırları içerisinde bulunan yeşil alan, meydan, yol ve otopark gibi alanları umumun kullanımına sunarak, bu amaca uygun surette hazır bulundurma yetki ve görevi belediyelere aittir.

Elektronik haberleşme sektöründe faaliyet gösteren işletmecilere, belediyelerin tasarrufunda olmakla birlikte umumun ortak kullanımına tahsis edilen yerlerden ücretsiz geçiş hakkı sağlanacağına ilişkin herhangi bir kural mevzuatta bulanmadığından, söz konusu taşınmazlardan umumi kullanım kapsamında bulunmayan ticari geçişlerin ücretlendirilmesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Öte yandan, anılan Yönetmeliğin 9. maddesinin 4. fıkrasında, geçiş hakkı nedeniyle yapılacak keşif ücreti, sabit ve mobil haberleşme altyapısı veya şebekelerinde kullanılan her türlü kablo ve benzeri gerecin taşınmazlardan geçirilmesi nedeniyle taşınmazın tekrar eski haline getirilmesi bedeli, yer değişikliği bedeli, var olan faaliyeti durdurma bedeli ve benzeri adlarla alınan diğer bedeller ve tazminatların, bu Yönetmelikte belirlenen ilkelere ve hükümlere uygun olmak kaydıyla ve taraflar arasında yapılan geçiş hakkı anlaşmasında aksi belirtilmediği takdirde işletmeci tarafından ayrıca karşılanacağı kurala bağlanmış olup başvuru, keşif, survey ve yer kullanım bedeli gibi adlar altında alınan ücretlerin de geçiş hakkı kapsamında olduğu anlaşılmaktadır. Ancak bu noktada, idari işlemlerin geriye yürümezliği ve hukuki güvenlik ilkeleri kapsamında bir değerlendirme yapılması gerekmektedir. İdari işlemlerin geriye yürümezliği ilkesi uyarınca, idari işlemler yürürlüğe girdiği andan başlayarak etkilerini doğurur. Zira idare, geçmişi değil ancak geleceği düzenlemek ve etkilemek yetkisine sahiptir.

İdari işlemlerin geriye yürümezliği ilkesinin temelinde hukuki güvenlik ilkesi yatar. İdare edilenlerin hukuki güvenliğinden bahsedilebilmesi için öngörülebilirlik ve belirlilik unsurlarının sağlanması gerekmektedir. Gerek bireysel gerekse düzenleyici nitelikteki idari işlemlerin, tesis edildikleri tarihten önceki bir tarihe yönelik olarak hüküm ve sonuç doğurmalarının öngörülebilirlik ve belirlilik ilkelerini ihlal edeceği, dolayısıyla, bu yönde bir tasarrufun hukuki güvenlik ilkesini zedeleyeceği kuşkusuzdur.

Davalı idarece geçiş hakkı bedellerine ilişkin olarak üst hukuk kuralı olan 5809 sayılı Kanun ile Sabit ve Haberleşme Altyapısı veya Şebekelerinde Kullanılan Her Türlü Kablo ve Benzeri Gerecin Taşınmazlardan Geçirilmesine İlişkin Yönetmeliğe aykırı olmamak şartı ile tarife belirlenebilecek ise de, öngörülebilirlik ve hukuki güvenlik ilkeleri açısından söz konusu tarifenin hüküm ve sonuçlarının tesis edildiği andan itibaren geleceğe etkili olarak sonuç doğurması gerekmektedir. Zira, gerek 5809 sayılı Kanun'da gerekse anılan Yönetmelikte geçiş hakkı kapsamında ücret alınmasını zorunlu kılan bir kural bulunmamaktadır.

Dosyanın incelenmesinden, Akçakale Belediye Meclisinin 10/12/2021 tarihli kararı ile geçiş hakkına ilişkin ücret tarifesinin belirlendiği, söz konusu tarifede yer alan ücretlerden biri olan survey bedelinin hesaplanmasına yönelik davalı idarece İstanbul Büyükşehir Belediyesinin 2017 yılı Haberleşme Sistem ve Ekipmanları Tesis Yeri Kullanım Bedelleri Tarifesi'nin 1.13. maddesinde yer alan 1.900,00-TL'nin referans alınması neticesinde davalı idarece 2021 yılı için survey bedelinin tesis başına 1.600,00-TL olarak re'sen belirlendiği, söz konusu tutarın yeniden değerleme oranında artırılması suretiyle 2022 yılı için 2.878,24-TL'ye ulaşıldığı, meclis kararı alındıktan sonra davacıya ait ilçe sınırları içerisindeki elektronik haberleşme, ekipman ve tesislerine ilişkin olarak yapılan saha tespit çalışmalarının 16/06/2022 tarihinde tamamlandığı, davalı belediyenin tasarrufunda bulunan yerlerde davacıya ait toplam 320 adet yer altı montajlı saha dolabı (menhol) ve yer üstü montajlı saha dolabı (outdoor kabini) bulunduğunun tespit edildiği, davacıya ait toplam tesis sayısını gösteren 320 sayısı ile 2022 yılı için hesaplanan 2.878,24-TL'nin çarpılması sonucunda bulunan 921.036,80-TL'nin tahsili amacıyla davacı adına düzenlenen 22/06/2022 tarih ve 327 sayılı tahakkuk icmali ve tahakkuk fişinin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Dairemizce yapılan 10/04/2025 tarihli ilk ara kararı ile davalı idareden, "survey işleminin ne olduğu, survey bedelinin hangi hizmet karşılığında alındığı" hususlarında açıklama yapılmasının istenildiği; davalı idarece gönderilen cevabi yazıda, "surveyin kelime anlamının 'Haritasını çıkarma, harita ve plan yapma, harita çizimi için ölçme, yer etüdü yapma' olduğu, survey ücretinin ise keşfi yapılan tesislerin imar planlarına işlenmek suretiyle projelendirilmesi karşılığında tahsil edildiği, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesi uyarınca re'sen belirlenerek bir defaya mahsus olmak üzere tahakkuk ettirildiği, belediye ekipleri tarafından yapılan keşif neticesinde tespiti yapılan elektronik haberleşme tesisleri ile geçiş hakkına ilişkin metrajların ölçülerek 1/1000'lik imar planlarına işlendiği"nin beyan edilmesi üzerine Dairemizin 02/07/2025 ve 24/09/2025 tarihli ara kararları ile davalı idareden, "Davacıya ait olduğu tespit edilen elektronik haberleşme sistem ve ekipmanı için daha önceden davacıdan survey bedeli talep edilip edilmediği, bir başka ifadeyle, survey bedelinin sadece elektronik sistem ve ekipmanlarının kurulum aşamasında ve/veya tasarruf süresince bir defaya mahsus olmak üzere mi alındığı yoksa söz konusu sistem ve ekipmanlar için her yıl survey bedelinin alınmaya devam mı edileceği (tasarruf devam ettiği sürece yalnızca bir defa mı yoksa her yıl bir defaya mahsus mu);10/05/2024 tarihli Dairemiz ara kararına verilen cevapta, Belediye ekipleri tarafından yapılan keşif neticesinde tespiti yapılan Elektronik Haberleşme Tesisleri ile geçiş hakkına ilişkin metrajların ölçülerek 1/1000 ölçekli imar planlarına işlendiği beyan edildiğinden, söz konusu keşfin ne zaman yapıldığı, keşfe konu elektronik haberleşme tesislerinin davacı tarafından ne zaman kurulduğu" hususlarının sorulduğu; davalı idarece gönderilen bilgi ve belgeler incelendiğinde, "Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı alındıktan sonra saha tespit çalışmalarının başlatıldığı, yapılan keşif neticesinde 16/06/2022 tarihli saha tespit raporlarının oluşturulduğu, survey bedelinin belediye ekipleri tarafından tespit edildiği 2022 yılı için bir defaya mahsus tahakkuk ettirildiği, takip eden yılların tahakkukunda survey bedelinin bulunmadığı"nın belirtildiği görülmüştür.

Uyuşmazlıkta, dava konusu tahakkuk icmalinde, tasarrufun 2019 yılında başladığının belirtildiği, bir başka ifadeyle, davalı idarenin sorumluluğunda bulunan ilçe sınırları içerisinde davacıya ait elektronik ekipman ve tesislerin aslında 2019 yılında kurulduğunun görüldüğü, Belediye Meclisinin 10/12/2021 tarihli kararının eki ücret tarifesi ile daha önceden kurulu bulunan tesisler için survey bedelinin belirlenmesi yoluna gidildiği, akabinde Haziran 2022 tarihinde yapılan keşif ve saha tespit çalışmaları sonucunda ilçe sınırları içerisinde davacıya ait 320 tesisin bulunduğunun tespit edildiği, survey ücretinin keşfi yapılan tesislerin imar planlarına işlenmek suretiyle davalı idarece projelendirilmesi (hizmet sunumu) karşılığında işletmecilerden tahsil edilen bir ücret olduğu, ayrıca davalı idarece dava konusu tarhiyatın dayanağı olarak 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesinin gösterildiği, anılan düzenlemede belediyelerin, ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifeye göre ücret almaya yetkili olduklarının kurala bağlandığı dikkate alındığında, davacıya ait tesislerin kurulduğu tarih olan 2019 yılında davalı idarece survey (haritalandırma) hizmeti kapsamında bir hizmetin davacıya sunulmadığı, nitekim bu kapsamdaki bir alacağın 10/12/2021 tarihli Meclis kararı uyarınca doğduğu, davalı idarenin tesislerin kurulduğu tarih itibarıyla vermediği bir hizmet doğrultusunda daha önceden mevcut bulunan tesisler için 2021 yılında aldığı kararla geçmişe yönelik survey bedeli adı altında bir talepte bulunamayacağı, ancak 10/12/2021 tarihli Meclis kararından sonra ilçe sınırları içerisinde kurulması planlanan tesisler için işletmeciler tarafından yapılacak yeni geçiş hakkı başvurularında davalı idarece survey hizmeti verilmesi durumunda söz konusu bedelin ifa edilmesi durumunun gündeme gelebileceği sonucuna varılmıştır.

Bu durumda, davacı tarafından yeni bir geçiş hakkı başvurusunda bulunulmamasına ve talep edilen bedel karşılığında davalı idarece davacı işletmeciye sunulan bir hizmet olmamasına rağmen, geçmişte tesis edilmiş olan mevcut alt yapılara yönelik olarak 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 97. maddesi uyarınca survey bedeli tahakkuk ettirilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.

Öte yandan, dava konusu tarhiyatın dayanağı 10/12/2021 tarihli Meclis kararı ile birlikte eki tarifede yer alan 2023 yılı yer altı montajlı menhol tahakkuk icmali ile tahakkuk fişinin iptali istemiyle davacı tarafından açılan davanın reddi yolundaki ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararına yönelik istinaf başvurusunun gerekçeli reddine ilişkin ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının, Dairemizin 10/09/2025 tarih ve E:2025/1462, K:2025/2575 sayılı kararıyla bozulduğu anlaşıldığından, işbu dosyaya ilişkin yeniden yapılacak incelemede söz konusu hususun da dikkate alınması gerektiği açıktır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle;

1.Davacının temyiz isteminin kabulüne;

2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ...İdari Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA,

3.Temyiz aşamasında yatırılan ve kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi halinde davacıya iadesine,

4.Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 05/11/2025 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.