16. Hukuk Dairesi

İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. Maddesi gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;

DAVA:Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının sözde kambiyo senedi çekte ilk lehdar ve ciranta olarak görünen davalı ...Tic.A.Ş.'nin bayisi ve franchising sözleşmesi ile işleteni iken, sözleşmenin devamı aşamasında davalı ilk lehdar ....A.Ş'nin talebi ve baskıları ile kendisine teminat olarak bir kısım çekler vermek zorunda bırakıldığını, taraflar arasında imzalanan franchising sözleşmesinin teminatı olarak ilk lehdara teslim edilen ve teminat olduğu kayıt altına alınan bir kısım çekler bulunmakta ise de, davacının halihazırda davalı ilk lehdar-ciranta .....A.Ş.'ne hiçbir borcu bulunmadığını, aksine ticari defterler incelendiğinde açık hesapta davacı firmanın fazla ödemede bulunduğunun görüleceğini, davalı ilk lehdar-ciranta ... anılan teminat çeklerini 3.kişilere ciro ettiğinin haricen öğrenilmiş olup, bu çeklerden ... A.Ş.Ümraniye Siteyolu şubesinin ... seri nolu 08/02/2018 tarih ve 24.675 TL bedelli çekin davalılardan son hamil ... A.Ş.tarafından yazdırıldığını, davalı taraflar arasındaki hukuki ilişki ve borç alacak ilişkisi bilinmemekle birlikte davacıdan teminat olarak alınan çekten dolayı davacıdan alacaklı olduğunu iddia eden/edecek son hamil davalı ... A.Ş.ve ayrıca cirantalar davalı ... A.Ş ile davalı ilk hamil ...Tic.A.Ş.ne davacının hiçbir nam altında hiçbir borcu bulunmadığını, bu nedenlerle öncelikle yapılmış/yapılacak icra takibinin durdurulmasına, davacının teminat olarak verilen çekten dolayı borçlu bulunmadığının tespitine, diğer talep ve dava haklarının saklı tutulmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı ... A.Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; davalının faturaya dayanmayan bir alacağı temlik almasının mezuat açısından mümkün olmadığını, davalı şirketin, faktoring sözleşmesi imzalamış olduğu müşterisi ... Tic.A.Ş.'ne 28/08/2017 tarihinde bir faktoring işlemi yaptığını,... Tic.A.Ş.nin söz konusu faktoring işleminde, birçok firma yanında davacı ... Gıda Tic.Ltd.Şti.'nden de olan alacaklarına faktoring işlemi yaptırdığını ve bu işlem neticesinde işleme konu tüm alacakların davalı şirkete temlik edildiğini, bu temlik işlemine bağlı olarak ilgili borçlu firmalardan iş karşılığı alınan çeklerinde ciro ile müvekkil şirkete teslim edildiğini, faktoring işlemine konu faturanın davalı ... Tic.A.Ş. tarafından 10/08/2017 tarihinde davacı ... Tic.Ltd.Şti.'ne düzenlenmiş olan 103.160,89 TL'lik fatura olduğunu, söz konusu faturadaki alacağın temlik alınması neticesinde davacının sadece davaya konu çeki değil ayrıca 05/03/2018 keşide tarihli 23.440,00 TL'lik, 17/01/2018 keşide tarihli 27.880,00 TL'lik, 16/02/2018 keşide tarihli 26.533,00 TL'lik çeklerinin de davalı faktoring müşterisi ...Tic.A.Ş. tarafından davalı şirkete ciro ile teslim edildiğini, mevzuata uygun bir şekilde temlik alınan alacağa bağlı kambiyo senedi veya senetlerinden dolayı kendisine başvurulan kişinin düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def ileri 6361 sayılı kanunun 9/3. Maddesine göre faktoring şirketine karşı ileri süremeyeceğini, bu nedenlerle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ... A.Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; davalı şirket ile ... A.Ş.arasında imzalanan 29/09/2017 tarihli faktoring sözleşmesi gereğince ... sözleşmeye konu alacakları ve bu alacakların ödeme vasıtası 08/02/2018 tarihli ... nolu çekin şirketlerince devir ve temlik alındığını, somut olayda yapılan faktoring işleminde davalı şirketin alacağa ilişkin gerekli fatura ve sair belgeleri temin ettiğini, çeki ... Faktoring'den Alacak Bildirim Formu ekinde mevzuata uygun devir ve teslim aldığını, söz konusu çekin yapılan faktoring işleminin ödeme aracı olarak teslim alınmış olup, teminaten alınmadığını, çek bedelinin müşterileri ... A.Ş.tarafından ödenmesi nedeniyle söz konusu çekin üzerinde yazılı keşide tarihinden çok önce 19/01/2018 tarihinde, muamelesiz iade kaydı ile takastan çekildiğini ve üzerindeki davalı şirket cirosunun iptal edilerek çekin iade edildiğini, bu durumda davalı şirketin alacaklı sıfatı bulunmadığından davanın davalı şirket yönünden husumetten reddi gerektiğini, davacının davalı faktoring şirketi 3.kişi konumunda olması nedeniyle davacının çekin bedelsiz olduğu iddasını davalı şirkete karşı ileri sürmesinin mümkün olmadığını, davacının çeki keşide ederek piyasaya çıkmasına kendisi sebebiyet vermiş olması nedeniyle kendi hatalı davranışından kendisine menfaat sağlamaya çalıştığını, davacı tarafça çekin teminaten verilmiş olduğu, hatır çeki olduğunun kanıtlanamadığını, davacının çekleri ticari defterlerine işlememiş olmasının iddiasını kanıtlamaya yeterli olmadığını, bu nedenlerle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI: İstanbul 10.Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 17/02/2020 tarih ve 2018/175 Esas - 2020/147 Karar sayılı kararıyla; "... tarafların iddia ve savunmaları, toplanan deliller, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamı bir arada değerlendirildiğinde; Davacı, dava konusu ettiği çeklerin teminat amaçlı davalı tarafa verildiği iddiasıyla menfi tespit isteminde bulunmaktadır. Öncelikle Davalı ... A.Ş. dava konusu çeki dava tarihinden önce 09/01/2018 tarihinde takas odasından muamelesiz iade alıp diğer davalı ... A.Ş.'ye iade ettiği için dava tarihinde alacaklı sıfatı bulunmadığından bu davalı yönünden davanın husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmesi gerekmiştir. Toplanan deliller ve mali inceleme kapsamında dava konusu olan çekin teminat amacıyla davalı ... A.Ş.'ye verildiğine dair yazılı ve kesin ispat koşulunun sağlanamadığı görülmüştür. Yargıtay müstekar uygulamalarında da değinildiği üzere çekin teminat fonksiyonu içeriğini ispat külfetinin aynı eş değerdeki yazılı deliller ile davacıya ait olduğu açıktır. Ancak davacı bu yükümlülüğünü yerine getirememiş olup yapılan mali inceleme ile davaya konu çekin hatır/finansman çeki olarak verildiği, davacının borçlu olmamasına karşın hatır/finansman çeki düzenlemesi nedeni ile ... A.Ş.'den alacaklı olduğu anlaşılmış olmakla sübut bulmadığı takdir olunan davanın diğer davalılar yönünden de reddine." karar verilmiştir.

İSTİNAF İSTEMİ:

Davacı vekili istinaf dilekçesinde; "Müvekkil, davalı ...Tic.A.Ş.'nin bayisi ve işleteni iken, franchising sözleşmesinin devamı aşamasında, davalı ilk lehdar ... Tic.A.Ş.' nin talebi ve baskıları ile kendisine teminat olarak bir kısım çekler verdiğini, Ancak müvekkilin hali hazırda davalı ilk lehdar- ciranta ... Tic.A.Ş.'ne hiçbir borcu bulunmadığını, bu hususun bilirkişi raporu ile sabit olduğunu,Davalı lehtarın anılan teminat çeklerini üçüncü kişilere ciro ettiği haricen öğrenildiğini, bu çeklerden 08.2.2018 tarih ve 24.675,00-TL. bedelli çekin davalılardan hamil ... A.Ş. tarafından yazdırıldığını, Müvekkilden teminat olarak alınan 08.2.2018 tarih ve 24.675,00-TL. bedelli çekinden dolayı müvekkilimin alacaklı olduğunu iddia eden cirantalar davalı ... A.Ş.'ne ve davalı (ilk hamil) ... Tic.A.Ş.'ne de hiçbir nam altında hiçbir borcu da bulunmadığını, Bilirkişi incelemesinde delil niteliğini haiz davacı müvekkil defterleri üzerinde yaptığı incelemede belirleyip, raporun sonuç kısmının e bendinde de belirttiği üzere, müvekkil şirketin davalı ... Tic.A.Ş.'ne borcu bulunmayıp, aksine anılan şirketten alacağı bulunduğunu, bu nedenlerle haklı davanın kabulü yerine reddinin hatalı olduğunu,

Bilirkişi raporunda 'Davalı ... şirketlerinin, davalı ... Tic.A.Ş. arasındaki ticari ilişkide, davalı ... Tic.A.Ş. tarafından kesilen 10.8.2017 tarih ve ... nolu 103.160,89-TL. bedelli faturadan bahsedildiğini, müvekkil şirket kayıtlarında böyle bir fatura olmayıp, böyle bir faturadan da müvekkilin bilgisinin bulunmadığını, muhtemelen bu faturanın, faktoring kredisi temininden sonra iptal edildiğini, Davalı ...

Tic. A.Ş.'nin defterlerinin incelenemediğini, bu husustaki eksikliğin giderilmesi ve bu davalının defterlerinin incelenmesi gerektiğini, defterlerinin incelenmesi halinde faktoring işlemlerine konu edilen 10.8.2017 tarih ve ... nolu 103.160,89-TL. bedelli faturaya dayalı faktoring işlemlerinin usulsüz olduğunun tespit edilebileceğini." beyanla ilk derece mahkemesi kararının kaldırılması istenmiştir.

Dava,

İİK'nun 72.maddesi uyarınca açılan menfi tespit davasıdır.

İlk derece mahkemesi tarafından, "-Davanın ... A.Ş. Yönünden, HUSUMET YOKLUĞU NEDENİYLE REDDİNE, -Davanın diğer davalılar yönünden sübut bulmadığından REDDİNE, -Fer'i Müdahale talebinin REDDİNE. " karar verilmiştir. Hüküm davacı vekili tarafından istinaf edilmiştir. İnceleme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun(HMK) 355. maddesi hükmü uyarınca istinaf dilekçelerinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır. Davacı, davaya konu 08.02.2018 keşide tarihli ve 24.675,00 TL bedelli çekin davalı ...Tic. A.Ş.'ye aralarındaki franchise ilişkisi nedeniyle teminat amacıyla verildiğini, gerçekte bu davalıya ve daha sonra çekin ciro edildiği diğer davalılara borcunun bulunmadığından bahisle menfi tespit isteminde bulunmuştur. Davaya konu çekin lehtar davalı ... Tic. A.Ş. tarafından 28.08.2017 tarihli faktoring sözleşmesi kapsamında davalı ... A.Ş.'ye ciro edildiği; bu temlik işlemi sırasında davalı ...Tic. A.Ş. tarafından davacı adına düzenlenmiş 10.08.2017 tarih ve 103.160,89 TL tutarlı faturanın da ibraz edildiği anlaşılmıştır. ... Faktoring temlik alarak lehtarın yerine geçtiği için, bedelsizlik iddiaları lehtar ile birlikte bu davalıya karşı ileri sürülebilir. Mahkemece aldırılan mali bilirkişi raporu uyarınca; davacının davalı ... Tic. A.Ş.'ye borcunun bulunmadığı, ancak bu davalının defterlerinin incelenemediği görülmüştür. Davalı ... A.Ş. tarafından dosyaya sunulan 10.08.2017 tarih ve 103.160,89 TL tutarlı faturanın davacı defterlerinde olmadığı da gözetildiğinde, davalı ...Tic. A.Ş.'nin defterlerinin incelenerek veya tarafların vergi dairesi kayıtları getirtilmek suretiyle, faturanın gerçek olup olmadığının tespitiyle oluşacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme ile karar verilmesi usule aykırı olduğundan davacı vekilinin istinaf isteminin kabulüyle ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmiştir.