Danıştay 10. Daire Başkanlığı

Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2020/3101 E.  ,  2023/953 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y

DAVANIN_KONUSU : 08/04/2012 tarih ve 28258 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Bölge Adliye Mahkemesi Adli Yargı Adalet Komisyonlarınca Bilirkişi Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik’in 13. maddesinin 2., 3. ve 4. fıkrasının iptali istenilmektedir.

DAVACININ_İDDİALARI : Dava konusu Yönetmelik'in 13. maddesinin 2. fıkrasında yer alan düzenlemenin, kanunen tanınmış olan bilirkişilik yapma hakkını kullanmayı resmen engellediği, kanun hükümlerinde süresinde raporunu hazırlamayan bilirkişi için yeni dosya verilmeyeceğine yönelik bir yaptırım bulunmadığı, Yönetmelik ile bu yönde bir sınırlama getirilemeyeceği, Yönetmelik'in 13. maddesinin 4. fıkrasında da kanuna aykırı bir düzenleme yapıldığı, yine kanunda olmayan bir sınırlama getirildiği, ayrıca bu sınırlamadan bahsedilirken, bilirkişinin gerçek ya da tüzel kişi olması hususuna yönelik bir düzenleme bulunmadığı, buradan nasıl bir anlam çıkarılması gerektiğinin meçhul olduğu, Yönetmelik'in 13. maddesinin 4. fıkrasında da "bu maddenin uygulanmasında UYAP verileri esas alınır" denildiği; ancak bugün binlerce kullanıcısı olan ve alt yapısı tam anlamıyla oturmamış olan bu sistemin, kötüye kullanılmaya çok müsait olduğu, tüm bu düzenlemelerin hukuka aykırı olduğu ve iptal edilmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

DAVALININ_SAVUNMASI : Yönetmelik maddelerinin, dayanağı 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerine uygun düzenlemeler içerdiği, Yönetmelik'in 13. maddesi ile yargının hızlandırılması, emek ve zaman kaybının önlenmesinin amaçlandığı, bilirkişilik kurumunun tekelleşmesinin önlenmeye çalışıldığı, Kanun'a aykırı bir düzenleme getirilmediği, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ : … DÜŞÜNCESİ : Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu kararı uyarınca işin esasına yönelik yapılan inceleme sonucunda; dava konusu Yönetmelik'in 13. maddesinin 3. ve 4. fıkrasının iptali istemi yönünden davanın reddi gerektiği düşünülmektedir. DANIŞTAY SAVCISI : … DÜŞÜNCESİ : Dava; 8.4.2012 tarih ve 28258 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Bölge Adliye Mahkemesi Adli Yargı Adalet Komisyonlarınca Bilirkişi Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmeliğin 13. maddesinin 2., 3. ve 4. fıkralarının iptali istemiyle açılmıştır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun ''Dava açma süresi'' başlıklı 7. maddesinde ''1. Dava açma süresi, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gündür.

2.Bu süreler;

a)İdari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı,

b)Vergi, resim ve harçlar ile benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarından doğan uyuşmazlıklarda: Tahakkuku tahsile bağlı olan vergilerde tahsilatın; tebliğ yapılan hallerde veya tebliğ yerine geçen işlemlerde tebliğin; tevkif yoluyla alınan vergilerde istihkak sahiplerine ödemenin; tescile bağlı vergilerde tescilin yapıldığı ve idarenin dava açması gereken konularda ise ilgili merci veya komisyon kararının idareye geldiği; Tarihi izleyen günden başlar.

3.Adresleri belli olmayanlara özel kanunlarındaki hükümlere göre ilan yoluyla bildirim yapılan hallerde, özel kanununda aksine bir hüküm bulunmadıkça süre, son ilan tarihini izleyen günden itibaren onbeş gün sonra işlemeye başlar.

4.İlanı gereken düzenleyici işlemlerde dava süresi, ilan tarihini izleyen günden itibaren başlar. Ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililer, düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilirler. Düzenleyici işlemin iptal edilmemiş olması bu düzenlemeye dayalı işlemin iptaline engel olmaz.'' hükmü yer almıştır. Dosyanın incelenmesinden, dava konusu Yönetmeliğin 8.4.2012 tarihli Resmi Gazete'de yayımlandığı, söz konusu Yönetmeliğin 13. maddesinin 3. ve 4. fıkralarına dayalı olarak davacı hakkında tesis edilmiş bir uygulama işlemi bulunmadığı anlaşılmıştır.

Bu durumda, Bölge Adliye Mahkemesi Adli Yargı Adalet Komisyonlarınca Bilirkişi Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmeliğin Resmi Gazete'de yayımlandığı 8.4.2012 tarihini izleyen günden itibaren işlemeye başlayan altmış günlük dava açma süresi geçirilerek açıldığı görülen davanın anılan Yönetmeliğin 13. maddesinin 3. ve 4. fıkralarına ilişkin kısmının süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine olanak bulunmamaktadır. Bölge Adliye Mahkemesi Adli Yargı Adalet Komisyonlarınca Bilirkişi Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmeliğin 13. maddesinin 2. fıkrasına gelince;

Dava konusu Yönetmeliğin 3.8.2017 tarih ve 30143 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Bilirkişilik Yönetmeliği ile yürürlükten kaldırılmış olması nedeniyle ''Bölge Adliye Mahkemesi Adli Yargı Adalet Komisyonlarınca Bilirkişi Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmeliğin 13. maddesinin 2.fıkrası'' yönünden davanın konusuz kaldığı sonucuna varılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, Bölge Adliye Mahkemesi Adli Yargı Adalet Komisyonlarınca Bilirkişi Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmeliğin 13. maddesinin 3. ve 4. fıkraları yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddi gerektiği, anılan Yönetmeliğin 13. maddesinin 2.fıkrası hakkında ise karar verilmesine yer olmadığı düşünülmektedir.

Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince; dava konusu Yönetmelik'in 13. maddesinin 3. ve 4. fıkrasının iptali istemi yönünden süre aşımı nedeniyle davanın reddi; Yönetmelik'in 13. maddesinin 2. fıkrasının iptali istemi yönünden karar verilmesine yer olmadığı yolunda Dairemizce verilen 10/01/2018 tarih ve E:2013/626, K:2018/5 sayılı kararın davalı idare aleyhine yargılama giderlerine hükmedilmesine ilişkin kısmının onanmasına, süre aşımı nedeniyle davanın reddine ilişkin kısımlarının bozulmasına yönelik Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 09/10/2019 tarih ve E:2018/3716, K:2019/4246 sayılı kararı uyarınca; bozulan kısım hakkında, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ : Dava konusu edilen Bölge Adliye Mahkemesi Adli Yargı Adalet Komisyonlarınca Bilirkişi Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik, 08/04/2012 tarih ve 28258 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Davacı, Ankara Adli Yargı Komisyonuna kayıtlı olarak bilirkişilik yapmaktadır. 10/01/2013 tarihinde kendisine bilirkişilik görevi verilmesi için işlem yapılması esnasında Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sisteminde, davacının, dava konusu Yönetmelik uyarınca daha önce aldığı dosyaları teslim etmediği uyarısıyla karşılaşılması üzerine tarafına yeni bilirkişilik dosyaları tevdi edilmemiştir.

Davacı tarafından, 11/01/2013 ve 14/01/2013 tarihlerinde Adalet Bakanlığı Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığına başvurularak bu durumun düzeltilmesi isteminde bulunulmuştur.

Dosya evrakında yer alan, davacının 14/01/2013 tarihli dilekçesine cevaben yazılan 25/01/2013 tarih ve 666 sayılı "Bilirkişi Görevlendirilmesi Ekranında Yaşanan Problem" konulu Adalet Bakanlığı Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı yazısında, Bölge Adliye Mahkemesi Adli Yargı Adalet Komisyonlarınca Bilirkişi Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik uyarınca bilirkişi görevlendirme süre ve sınırlarının belirlendiği, bu kapsamda UYAP bilirkişi görevlendirilmesi ekranında anılan Yönetmelik'in 13. maddesinin 2. ve 3. fıkralarına göre 01/01/2013 tarihinde iki, bilirkişi reddiyatı ekranında bir değişiklik yapıldığı ve 01/01/2013 tarihinden sonra görevlendirmesi yapılan bilirkişiler için kontrol sistemi getirildiği, sistemde karşılaşılan hataların kullanıcı kaynaklı olduğu, işlemlerin doğru yapılması hâlinde ekranda herhangi bir sorun yaşanmayacağı ve yapılan incelemede 24/01/2013 tarihi itibarıyla, davacının 01/01/2013 tarihinden sonra 36 dosyada görevlendirildiği ve bunlardan bir kısmının raporunun verilen süreye rağmen mahkemeye sunulmadığı veya UYAP'a kaydedilmediğinin tespit edildiği, bu eksiklikler tamamlandığında yeni görevlendirilme yapılabileceği şeklinde cevap verilmiştir. Bunun üzerine, 05/02/2013 tarihinde bakılan dava açılmıştır.

Danıştay Onuncu Dairesinin 10/01/2018 tarih ve E:2013/626, K:2018/5 sayılı kararı ile dava konusu Yönetmelik'in 13. maddesinin 3. ve 4. fıkrasının iptali istemi yönünden süre aşımı nedeniyle davanın reddine, Yönetmelik'in 13. maddesinin 2. fıkrasının iptali istemi yönünden karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun 09/10/2019 tarih ve E:2018/3716, K:2019/4246 sayılı kararı ile Daire kararının davalı idare aleyhine yargılama giderlerine hükmedilmesine ilişkin kısmının onanmasına, süre aşımı nedeniyle davanın reddine ilişkin kısımlarının bozulmasına karar verilmiştir.

Öte yandan, 03/08/2017 tarih ve 30143 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bilirkişilik Yönetmeliği’nin 89. maddesi ile dava konusu Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.

ESAS YÖNÜNDEN: İlgili Mevzuat: 04/02/2011 tarih ve 27836 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Bilirkişilerin görevlendirilmesi" başlıklı 268. maddesinin dava konusu Yönetmelik'in yayımlandığı tarihte yürürlükte bulunan hâlinde, "(1) Bilirkişiler, yargı çevresinde yer aldığı bölge adliye mahkemesi adli yargı adalet komisyonları tarafından, her yıl düzenlenecek olan listelerde yer alan kişiler arasından görevlendirilirler. Listelerde bilgisine başvurulacak uzmanlık dalında bilirkişinin bulunmaması hâlinde, diğer bölge adliye mahkemelerinde oluşturulmuş listelerden, burada da yoksa liste dışından bilirkişi görevlendirilebilir. (2) Kanunların görüş bildirmekle yükümlü kıldığı kişi ve kuruluşlara görevlendirildikleri konularda bilirkişi olarak öncelikle başvurulur. Ancak, kamu görevlilerine, bağlı bulundukları kurumlarla ilgili dava ve işlerde, bilirkişi olarak görev verilemez. (3) Bilirkişi listelerinin düzenlenmesine, güncellenmesine ve listede kendisine yer verilmiş olanların liste dışına çıkartılmasına ilişkin esas ve usuller, ilgili bakanlıkların da görüşü alınmak suretiyle, Adalet Bakanlığınca hazırlanacak olan yönetmelikte gösterilir." kuralı yer almıştır. Kanun'un "Bilirkişinin görev süresi" başlıklı 274. maddesinin dava konusu Yönetmelik'in yayımlandığı tarihte yürürlükte bulunan hâlinde, (1) Bilirkişi raporunun hazırlanması için verilecek süre üç ayı geçemez. Bilirkişinin talebi üzerine, kendisini görevlendiren mahkeme gerekçesini göstererek, süreyi üç ayı geçmemek üzere uzatabilir. (2) Belirlenen süre içinde raporunu vermeyen bilirkişi görevden alınıp, yerine bir başka kimse, bilirkişi olarak görevlendirilebilir. Bu durumda mahkeme, görevden alınmış olan bilirkişiden, görevden alındığı ana kadar yapmış olduğu işlemler hakkında açıklama yapmasını talep eder ve ayrıca bilirkişinin dizi pusulasına bağlı bir biçimde görevi sebebiyle incelenmek üzere kendisine teslim edilmiş bulunan dosya ve eklerini mahkemeye hemen tevdi etmesini ister. Sözü edilen bilirkişilerin, hukuki ve cezai sorumluluğuna ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, gerekiyorsa, kendilerine ücret ve masraf adı altında hiçbir ödeme yapılmamasına veya gerekçesini göstererek bölge adliye mahkemesi adli yargı adalet komisyonundan o kişinin bilirkişilik görevi yapmaktan belirli bir süre yasaklanmasının yahut listeden çıkartılmasının istenmesine, görevlendirmeyi yapan mahkemece karar verilir." kuralına yer verilmiştir. Yine Kanun'un "Elektronik işlemler" konulu 445. maddesinde, "(1) Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP), adalet hizmetlerinin elektronik ortamda yürütülmesi amacıyla oluşturulan bilişim sistemidir. Dava ve diğer yargılama işlemlerinin elektronik ortamda gerçekleştirildiği hâllerde UYAP kullanılarak veriler kaydedilir ve saklanır..." hükmü yer almaktadır. 08/04/2012 tarih ve 28258 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Bölge Adliye Mahkemesi Adli Yargı Adalet Komisyonlarınca Bilirkişi Listelerinin Düzenlenmesi Hakkında Yönetmelik"in "Görevlendirme sınırları" başlıklı 13. maddesinde, "(1) Görevlendirmeyi yapan mahkemenin yargı çevresinde yer aldığı komisyon tarafından hazırlanan listede bilgisine başvurulacak uzmanlık dalında bilirkişinin bulunması hâlinde bir başka listeden veya liste dışından bilirkişi görevlendirilemez ve bu konuda talimat yazılamaz. (2) Bir bilirkişide, mahkemece verilen asıl veya ek süre dolduğu halde raporunu vermediği bir dosya bulunması halinde, raporunu verinceye kadar kendisine yeni bir bilirkişilik görevi verilmez. (3) Aynı bilirkişiye, listenin geçerli olduğu bir yıl içerisinde seri olmayan davalarda en fazla üç yüz; bunun haricinde seri davalarda ise en fazla bin iki yüz dosyada görevlendirme yapılabilir. Birden fazla davacı tarafından aynı davalıya karşı veya aynı davacı tarafından birden fazla davalıya karşı açılan konusu aynı olan davalar seri dava sayılır. (4) Bu maddenin uygulanmasında UYAP verileri esas alınır. Belirtilen dosya sayısının üzerinde görevlendirme yapılamaması için UYAP'ta gerekli düzenlemeler yapılır." düzenlemesi getirilmiştir. Dava Konusu Yönetmelik'in 13. Maddesinin 3. ve 4. Fıkrasının İncelenmesi: 03/04/2012 tarih ve 28253 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Hukuk Muhakemeleri Kanunu Yönetmeliği'nin 64. maddesinin 1. fıkrası ile getirilen düzenleme ile bilirkişilerin UYAP Bilirkişi Bilgi Sistemi üzerinden de işlem yapabilmelerine imkan tanınmış olup Yönetmelik'in 13. maddesinin 2. fıkrası ile bilirkişilerin hazırladıkları raporların, mahkemeye sunulduğu an itibarıyla UYAP sistemine kaydedilmelerinin sağlanması, bu sayede de hâkimlerin UYAP üzerinden bilirkişi ataması yapacağı esnada dosyasını sunmamış olan bilirkişileri atamasının engellenmesi amaçlanmıştır.

Uygulamada mahkemelerin uyuşmazlıkların çözümünde sıklıkla bilirkişi görevlendirme yoluna gittiği, dolayısıyla bilirkişilik müessesesinin bir meslek hâline geldiği görülerek aynı yargı çevresinde mümkün olduğunca fazla bilirkişinin görev alması sağlanarak bilirkişilik müessesinin bir meslek hâline gelmesi ve bilirkişilikte tekelleşmenin önlenmesi amacıyla Yönetmelik'in 13. maddesinin 3. fıkrası ile getirilen sayı sınırlamasına ilişkin düzenlemede hukuka aykırılık bulunmamaktadır.

Ayrıca, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 276. maddesinde bilirkişinin görevini bizzat yerine getirme yükümlülüğü düzenlenmiş olup sayı sınırlaması konulması, bilirkişilerin görevlerini bizzat yerine getirmesi yükümlülüğünü sağlama amacına da hizmet ettiğinden düzenleme bu yönüyle de hukuka uygundur.

Görevlendirme sınırlarının belirlenmesinde ve düzenlenmesinde sağlıklı bir veri tespiti yapılabilmesi amacıyla Yönetmelik'in 13. maddesinin 4. fıkrası uyarınca UYAP verilerinin esas alınacağı kurala bağlanmıştır. Çağımızın gerektirdiği koşullar çerçevesinde tüm verilerin sanal ortamda saklandığı göz önüne alındığında;

13.maddenin uygulanmasında, adalet hizmetlerinin elektronik ortamda yürütülmesi amacıyla özel olarak oluşturulan bilişim sistemi olan UYAP'ta yer alan verilerin esas alınmasında hukuka ve mevzuat hükümlerine aykırı bir yön bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle;

1.Dava konusu Yönetmelik'in 13. maddesinin 3. ve 4. fıkrası yönünden DAVANIN REDDİNE,

2.İlk kararın davalı idare aleyhine yargılama giderlerine hükmedilmesine ilişkin kısmının onanarak kesinleştiği ve o aşamaya kadar davacı tarafından ödenen yargılama giderlerinin yarısına karşılık gelen … TL'nin davalı idareye yükletildiği dikkate alındığında; anılan yargılama giderlerinin diğer yarısına karşılık gelen … TL dahil olmak üzere, temyiz aşamasında ve Kurul kararı sonrasında davacı tarafından ödenen toplam … TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, davalı tarafından ödenen … TL yargılama giderinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,

3.Davalı idare lehine ilk kararda hükmedilen vekâlet ücreti kaldırılarak, işbu kararın verildiği tarihte yürürlükte olan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre duruşmalı işler için belirlenen … TL avukatlık ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine,

4.Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya ve davalı idareye iadesine,

5.Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 07/03/2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.