5. Hukuk Dairesi
5. Hukuk Dairesi 2023/4889 E. , 2023/12251 K.
"İçtihat Metni"MAHKEMESİ :Asliye Hukuk Mahkemesi
Taraflar arasındaki kamulaştırmasız el atılan taşınmaz bedelinin tahsili davasında yapılan yargılama sonunda verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, Dairece Mahkeme kararının bozulmasına karar verilmiştir. Mahkemece bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
Mahkeme kararı taraf vekillerince temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA
Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; dava konusu İstanbul ili, Gaziosmanpaşa ilçesi, ... Mahallesi eski 56 pafta 597 ada 1 parsel, 598 ada 1 parsel, 599 ada 1 parsel, 600 ada 1 parsel, 602 ada 1 parsel ... taşınmazların tamamının, 601 ada 1 parselin ise 6.300 m²lik kısmının davalı ... tarafından belediye hizmet binası ve çevre düzenlemesi yeri olarak kamulaştırılmasına karar verildiğini, kamulaştırma evraklarının usulüne uygun tebliğ edilmediğini yine davalı ... Belediyesinin kamulaştırdığı taşınmazlar hakkında acele işlerde el koyma nedeni ile Gaziosmanpaşa 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1985/544 Esas ... dosyası ile dava açıldığını, dava konusu taşınmazların acele işlerde el koyma nedeni ile müvekkili ... ... adına olan hisselerinin Gaziosamanpaşa Belediyesi adına tesciline karar verildiğini ve taşınmazların belediye adına tescil edildiklerini, dava konusu taşınmazların Gaziosmanpaşa Belediye Hizmet Binasının ve çevresinde, Gaziosmanpaşa ilçesinin en değerli yerinde ve merkezinde bulunduklarını, dava konusu taşınmazlar için takdir edilen 1,79TL kamulaştırma bedelinin fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydı ile 496.601,00TL’ye yükseltilmesine, aradaki fark olan 496.600,00TL’nin, fazlaya dair hakları saklı kalmak üzere kamulaştırılan taşınmazların davalı adına hükmen tescil edildiği 30.06.1986 tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte davalıdan alınarak müvekkiline ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı idare vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının usulsüz tebligat iddialarını kabul etmediklerini, dava açma süresinin geçmiş olduğunu, davacının 1985 yılında yapılan tebligat için 25 sene sonra usulsüz olduğunu iddia etmesinin yeride olmadığını, bunu ileri sürmek için zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin geçtiğini, kaldı ki 30 günlük sürenin geçmiş olması nedeniyle davanın dinlenemeyeceğini, dava konusu taşınmazın kamu hizmetine ayrılarak veya kamu yararına yönelik bir ihtiyaca tahsisi yapılarak üzerinde tesis yapılan taşınmaz malın malik, zilyed ve mirasçılarının bu taşınmaz mal üzerindeki her türlü dava hakkının 20 yıl geçmekle düştüğünü, bu nedenlerle davanın hak düşürücü süreden ve esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. MAHKEME KARARI
Mahkemenin 19.06.2012 tarihli ve 2010/267 Esas, 2012/319 Karar ... kararı ile davanın hak düşürücü süreden reddine karar verilmiştir. IV. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Birinci Bozma Kararı
1.Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
2.Dairemizce yapılan inceleme sonucunda; geçerli bir kamulaştırmadan bahsedilemeyeceğinden işin esasına girilmesi gerektiğinden bahisle kararın bozulmasına karar verilmiştir.
B. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar Mahkemenin 19.10.2017 tarihli ve 2016/83 Esas, 2017/432 Karar ...
kararı ile bozma ilamı gereğince inceleme ve işlem yapılarak davanın kabulü ile belirlenen bedelin davalı idareden tahsiline karar verilmiştir. C.İkinci Bozma
1.Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı idare vekili temyiz başvurusunda bulunmuştur.
2.Dairemizce yapılan inceleme sonucunda; Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu'nun 06.05.2016 tarihli ve 2015/1 Esas, 2016/1 Karar ... kararı uyarınca bozmadan sonra ıslah suretiyle talep sonucunun artırılması mümkün olmadığından fazlaya dair hakların ek dava açılmak suretiyle istenmesi ve dava dilekçesindeki miktar üzerinden karar verilmesi gerektiğinden bahisle kararın bozulmasına karar verilmiştir.
D. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Karar
1.Mahkemenin 10.09.2020 tarihli ve 2020/321 Esas, 2021/411Karar ... kararı ile bozma ilamı gereğince inceleme ve işlem yapılarak davanın kabulü ile belirlenen bedelin davalı idareden tahsiline karar verilmiştir. E. Üçüncü Bozma
1.Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı idare vekili temyiz başvurusunda bulunmuştur.
2.Dairemizce yapılan inceleme sonucunda; davanın kamulaştırmasız el atmaya dayanan tazminat davası olarak kabulü doğru ise de; 21.12.2019 tarihinde kabul edilerek 24.12.2019 tarihli ve 30988 ... Resmî Gazete'de yayımlanan 7201 ... Kanun'un 5, 6 ncı ve 7 nci maddeleri ile 2942 ... Kamulaştırma Kanunu'na (2942 ... Kanun) eklenen Ek madde 3 ve geçici 15 inci maddesi ile 09.06.2021 tarihinde kabul edilerek 19.06.2021 tarihli ve 31516 ... Resmî Gazete'de yayımlanan 7327 ... Kanun'un 20 nci maddesi ile 2942 ... Kanun'un Ek madde 3'e eklenen hüküm gereği açıklanan yöntemle kamulaştırmasız el atmaya dayanan bedelin tespiti için rapor alınarak sonucuna göre karar verilmesi gerektiğinden bahisle kararın bozulmasına karar verilmiştir.
F. Mahkemece Bozmaya Uyularak Verilen Son Karar.
Mahkemenin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile bozma ilamı gereğince inceleme ve işlem yapılarak davanın kabulü ile belirlenen bedelin davalı idareden tahsiline karar verilmiştir. V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Mahkemenin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
1.
Davacılar vekili temyiz dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmaz için bedelin eksik inceleme ile düşük belirendiğini, Kanun değişikliği nedeniyle davanın reddedilen kısmı yönünden davalı idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmesi doğru olmadığı gibi yargılama giderlerinin davalı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesi gerektiğini ileri sürerek kararın bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.
2.Davalı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın davalı idare adına tesciline ilişkin davada davacılar murisi hazır bulunduğu gibi mahkeme kararı kendisine usulüne uygun tebliğ edildiğinden kamulaştırmayı öğrendiğinin kabulü ile davanın 30 günlük hak düşürücü süreden reddine karar verilmesi gerektiğini ileri sürerek kararın bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.
C. Gerekçe
1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, kamulaştırmasız el atılan taşınmazın değerinin biçilmesi ve bedelinin idareden tahsili istemine ilişkindir.
2.İlgili Hukuk
1.6100 ... Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 ... Kanun) geçici 3 üncü maddesi gereği yürürlükte bulunan 1086 ... Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun (1086 ... Kanun) 26.09.2004 tarihli ve 5236 ... Kanun'un yapılan değişiklikten önceki 427 ile 439 uncu maddeleri.
2.Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun, 16.05.1956 tarihli ve 1956/1 Esas, 1956/6 Karar ... kararının ilgili bölümü şöyledir: “... Usûlü dairesinde istimlak muamelesine tevessül edilmeksizin gayrimenkulü yola kalbedilen şahsın, esas itibarıyla, gayrimenkulünü yola kalbeden amme hükmi şahsiyeti aleyhine meni müdahale davası açmağa ... olduğuna, ancak dilerse bu fiili duruma razı olarak, mülkiyet hakkının amme hükmi şahsiyetine devrine karşılık gayrimenkulünün bedelinin tahsilini de dava edebileceğine ve isteyebileceği bedelin de mülkiyet hakkının devrine razı olduğu tarih olan dava tarihindeki bedel olduğuna 16.05.1956 tarihinde ilk toplantıda ittifakla karar verildi.”
3.Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun, 16.05.1956 tarihli ve 1954/1 Esas, 1956/7 Karar ... kararı ile “... Usûlü dairesinde istimlak muamelesine tevessül edilmeksizin gayrimenkulü yola kalbedilen şahsın, gayrimenkulünün bedelinin tahsiline ilişkin olarak, gayrimenkulünü yola kalbeden hükmü şahsiyeti aleyhine açacağı bedel davasında müruruzamanın mevzuubahis olamayacağına ve bu itibarla da, hadisede Borçlar Kanunu'nun 66. maddesinin tatbik kabiliyeti bulunmadığına ...” karar verilmiştir.
4.2942 ... Kanun'un Ek 3 üncü, Geçici 15 ve 17 nci maddeleri.
5.Anayasa Mahkemesinin 04.05.2023 tarihli ve 2019/93 Esas, 2023/87 Karar ... 28.07.2023 tarihli ve 32262 ... Resmî Gazete’de yayımlanan iptal kararı ile geçici 15 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan; “…ek 3 üncü madde hükmü uygulanarak…” ibaresi iptal edilmiştir.
6.2942 ... Kanun'un 11 inci maddesi.
3.Değerlendirme
1.Mahkemelerinin nihaî kararlarının bozulması 6100 ... Kanun’un geçici 3 üncü maddesinin atfıyla 1086 ... Kanun'un 26.09.2004 tarihli ve 5236 ... Kanun'la yapılan değişiklikten önceki 428 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2.Dosya içindeki bilgi ve belgelerden; dava konusu taşınmazların belediye hizmet binası sahası içerisinde kaldığından 03.08.1984 tarihinde kamulaştırılmasına karar verildiği, kamulaştırma işlemlerinin davacıya usulüne uygun tebliğ edilmediği, taşınmazların Gaziosmanpaşa 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1985/544 Esas, 1885/569 Karar ... kararı ile 2942 ... Kanun'un mülga 16 ncı maddesi gereğince davalı idare adına tesciline karar verildiği anlaşılmıştır.
3.Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davalı idare vekilinin tüm, davacılar vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.
4.21.12.2019 tarihinde kabul edilerek 24.12.2019 tarihli ve 30988 ... Resmi Gazete’de yayımlanan 7201 ... Kanun’un 7 nci maddesi ile eklenen Geçici 15 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan; “…ek 3 üncü madde hükmü uygulanarak…” ibaresi 28.07.2023 tarihli ve 32262 ... Resmî Gazete’de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 04.05.2023 tarihli ve 2019/93 Esas, 2023/87 Karar ... kararı ile iptal edilmiştir.
5.Bu durumda; Kanun'un yürürlük tarihinden önce açılan eldeki davada; Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun; “Her davada açıldığı tarihte tespit edilen vaziyet hükme ittihaz olunması iktiza eylemesine…” gerekçesini içeren 28.11.1956 tarihli ve 15/15 ... kararı ile; “Her dava açıldığı tarihteki fiili ve hukukî duruma göre karara bağlanır.” genel hukukî prensibini hâvi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.05.2017 tarihli ve 2017/3-990 Esas, 2017/954 Karar ... kararları nazara alınarak değerlendirme tarihinin el atma tarihi gözetilerek dava tarihinin esas alınması gerekir.
6.Arsa niteliğindeki dava konusu taşınmaza 2942 ... Kanun'un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi uyarınca emsalin üstün ve eksik yönleri belirlenip kıyaslaması yapılarak dava konusu taşınmazın dava tarihindeki değerini belirleyen 07.03.2017 tarihli bilirkişi raporu gereğince davanın kabulü yerine davanın kısmen kabulüne karar verilmesi bozmayı gerektirir
7.Kabule göre; Kanun değişikliği nedeniyle davanın kısmen kabulüne karar verildiğinden davanın reddedilen kısmı yönünden davalı idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmemesi gerektiğinin düşünülmemesi bozmayı gerektirir.
KARAR
Açıklanan sebeple; 1. Davalı idare vekinin tüm, davacılar vekilinin diğer temyiz itirazlarının reddine, 2. Davacılar vekilinin temyiz itirazının kabulü ile kararın BOZULMASINA, Davacılardan peşin alınan temyiz harçlarının istek hâlinde iadesine, aşağıda yazılı kalan harcın davalı idareden alınmasına, 12.12.2023 tarihinde oy çokluğu ile karar verildi. K A R Ş I O Y 2019 yılında 7201 ... Kanunun 6 ncı maddesi ile 2942 ... Kamulaştırma Kanunu’na (2942 ... Kanun) eklenen Ek Madde 3’ün birinci fıkrasının 1 inci ve 2 nci cümleleri mülga 6830 ... Kanun ve 2942 ... Kanun’un mülga 16 ncı ve 17 nci maddelerine göre usulüne uygun kamulaştırılıp, idareler adına tescil edilen ancak bedelleri eski malikleri adına bankaya yatırıldığı halde hak sahiplerine ödenmeyen taşınmazların kamulaştırma bedellerinin belirlenmesi yöntemini düzenlemektedir. 7201 ... Kanunun 7 nci maddesi ile getirilen 2942 ... Kanun’un Geçici 15 inci maddesinin 2 nci fıkrası ise Ek Madde 3 ün birinci fıkrasının 1 inci ve 2 nci cümle hükümlerinin derdest davalarda da uygulanmasını öngörmektedir. Bu düzenleme Dairemizin de kabulünde olduğu üzere; hukuka uygun geçerli bir kamulaştırma bulunmadan ve mülga 16 ncı ve 17 nci maddelerde belirtilen şartlar yerine getirilmeden tescil kararı verilmiş taşınmazlara ilişkin olarak açılan kamulaştırmasız el atma nedenine dayalı davaları kapsamamaktadır (Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, 16.01.2020 tarihli ve 2019/7050 Esas, 2020/577 Karar ... kararı) . Yukarıda anılan Dairemiz kararından sonra bu tür kamulaştırmasız el atma sayılabilecek halleri de kapsamak üzere TBMM tarafından 2942 ... Kanun’un Ek 3 üncü maddesinin birinci fıkrasına 2021 yılında 7327 ... Kanun’un 20 nci maddesi ile eklenen, 3 üncü cümle ile usulsüz kamulaştırma işlemlerine rağmen idare adına tescil edilen taşınmazların değerinin tespitinde de 1 inci ve 2 nci cümlelerde belirtilen usulün uygulanacağı hüküm altına alınmıştır. Bununla birlikte 2942 ... Kanun’un Geçici Madde 17 hükmü de 7327 ... Kanun’un 22 nci maddesiyle ihdas edilmiş olup 2942 ... Kanun’un Ek Madde 3 hükmünün usulsüz kamulaştırmalarda bedel tespiti yöntemini düzenleyen birinci fıkrasının 3 üncü cümlesinin derdest davalarda da uygulanmasını hüküm altına almaktadır. Bir şeyin bütünü ifade edildiğinde, bütünü ile birlikte onun parçalarının da tek tek sayılması gerekmez. Eğer 2942 ... Kanun’un Ek 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının 1 inci ve 2 nci cümleleri mülga 16 ncı ve 17 nci maddelere göre yapılan bütün tescil hallerini kapsıyor olsaydı, aynı maddeye 3 üncü cümle eklenmez ve 2942 ... Kanun’un geçici 17 nci maddesi ihdas edilmezdi. 2942 ... Kanun’un geçici 15 inci ve geçici 17 nci maddelerinin her ikisinin de özel hüküm olduğu; Geçici Madde 17 nin sonraki hüküm olduğu da nazardan uzak tutulmamalıdır. Somut olayımızda nazara alınacak hükümlerden; 2942 ... Kanun’un geçici 15 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan “…ek 3 üncü madde hükmü uygulanarak…” ibaresi Anayasa Mahkemesinin 04.05.2023 tarihli ve 2019/93 Esas, 2023/87 Karar ... kararıyla iptal edilmek suretiyle, 2942 ... Kanun’un ek 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının 1 inci ve 2 nci cümle hükümlerinin derdest davalarda uygulanamayacağı öngörülmüş ise de; bahse konu iptal kararından etkilenebilecek derdest davalar, mülga 16 ve 17 nci maddelere göre usulünce kamulaştırılıp da bedeli malikleri adına bankaya yatırılmış olduğu halde hak sahiplerine ödenmeyen bedellere ilişkin olanlardır. Bu yöntemin usulsüz kamulaştırmada bedel tespitine ilişkin derdest davalarda uygulanmasını engelleyecek bir iptal kararı ise söz konusu değildir. Zira “… dava tarihi itibariyle…” ibaresi hariç 2942 ... Kanun’un Ek Madde 3 hükmünün kalan kısmı yönünden bir iptal durumu söz konusu olmayıp Ek 3 üncü madde hükmü değer tespiti yöntemi yönünden halen yürürlüktedir. 2942 ... Kanun’un Geçici Madde 17 hükmü yönünden de herhangi bir iptal durumu söz konusu olmayıp bu madde hükmü de halen yürürlüktedir. Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde somut olaya baktığımızda da eldeki davanın konusunun usulsüz kamulaştırmada bedel tespitine ilişkin olduğu ve bu davada da 2942 ... Kanunun geçici 17 nci maddesi, aynı Kanunun ek 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının 3 üncü cümlesi ile bu cümlenin atfıyla aynı fıkranın 1 inci ve 2 nci cümle hükümlerinin uygulanması gerektiği, Uygulama yapılırken de; Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarının kesin hüküm halini almamış derdest dosyalar yönünden de uygulanmaları gerekeceğinden davaya konu taşınmazların idare adına tescil edildiği tarih (somut olayımızda tapuda adına tescil yapılan idare Gaziosmanpaşa Belediyesi olup tescil tarihi de 30.06.1986’ dır), değerlendirme tarihi olarak esas alınmak ve o tarihteki (30.06.1986 tarihindeki) nitelikleri de gözetilmek suretiyle tespit edilecek bedelin TÜİK tarafından açıklanan Yİ-ÜFE Endeksi Tablosundaki değişim oranları esas alınmak suretiyle “KARAR TARİHİ” itibarıyla güncellenmesi sonucu ortaya çıkan bedelin hak sahibine ödenmesi gerektiği düşüncesinde olduğumuzdan; Sayın çoğunluğun kabulü ile dosya kapsamındaki bilgi ve belgelere göre; eldeki davanın davacıları ... ve ...’ün murisi olup davayı 26.04.2010 tarihinde açmış ve dava devam ederken de 02.07.2019’da vefat etmiş olan asıl davacı ...’e kamulaştırma evrakının usulüne uygun olarak tebliğ edildiği ve kamulaştırma bedelinin ödendiği hususlarının dosya kapsamı itibarıyla sabit olmadığına ve Kanun değişikliği nedeniyle davanın kısmen kabulüne karar verildiğinden davanın reddedilen kısmı yönünden davalı idare lehine vekâlet ücretine hükmedilmemesi gerektiğine ilişkin “2 ve 7 No’lu Değerlendirme” deki tespit ve görüşlerine katılmakla birlikte, davacılara ödenecek olan tazminat (kamulaştırmasız el atma tazminatı) bedelini yukarıdaki paragrafta izah edildiği gibi “davaya konu taşınmazların idare adına tescil edildiği tarih olan 30.06.1986 tarihini değerlendirme tarihi olarak esas alıp ve o tarihteki niteliklerini de gözetmek suretiyle” hesaplama yapan bilirkişi kurulunun 04.07.2022 tarihli raporunu esas alan Gaziosmanpaşa 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin temyiz incelememize konu 13.12.2022 tarih ve Esas:2021/765, Karar:2022/775 ... kararı usul ve yasaya uygun olup bu yönüyle “ONANMASI” gerektiği kanaatinde olduğumuzdan, bahse konu kararın bu yönüyle “BOZULMASI” gerektiğine ilişkin Sayın çoğunluğun diğer değerlendirme, tesbit ve görüşlerini havi “Bozma kararına” katılmıyoruz. 12.12.2023
