10. Hukuk Dairesi

Taraflar arasındaki kurum işleminin iptali ile yaşlılık aylığı tahsisi davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne dair karar verilmiştir. Kararın davalı ... Başkanlığı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davalının istinaf isteminin esastan reddine dair karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... Başkanlığı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin, askerlik yaptıktan sonra ilk kez 11.12.1985 tarihinde 506 sayılı Kanun kapsamında çalışmaya başladığını, 27.02.2007 tarihine kadar bu kapsamda 538 gün prim ödediğini, Ziraat odası kaydına istinaden 01.04.2007 tarihinden itibaren 2926 sayılı Kanun kapsamında zorunlu sigortalı olduğunu ve bu sigortalılığının da 27.03.2013 tarihinde sona erdiğini, 27.03.2013 tarihinden 30.04.2015 tarihine kadar 5510 sayılı Kanun'un 4/1-a maddesi kapsamında siygortalı olduğunu ve toplam bu kapsamda 725 gün prim ödediğini, 30.04.2015 tarihinden 30.04.2018 tarihine kadar Ek-5 tarım sigortalısı olarak tescil edildiğini ve 30.04.2018 tarihine kadar bu statüde 1081 gün prim ödediğini, 01.05.2018 tarihinden itibaren tekrar 4/1-a sigortalısı olduğunu ve bu statüde 23.10.2018 tarihine kadar prim ödeyerek 24.10.2018 tarihinde yaşlılık aylığı tahsis talebinde bulunduğunu, davalı Kurumca 2828 Kanun'un 8 inci maddesi gereğince 894 gün prim ödemesini 1260 güne tamamlaması ve 5225 gün prim ödeme şartını yerine getirmesi gerekçesi ile talebinin reddedildiğini, eldeki davada taraflar arasındaki ihtilafın 30.04.2015-30.04.2018 döneminde Ziraat Odası kaydı bulunduğu gerekçesi ile 5510 sayılı Kanun'un Ek.Snci madde kapsamındaki sigortalılığının tahsis isteminden sonra iptal edilip edilemeyeceği noktasında toplandığını,davalı Kurumun bu işleminin Medeni Kanun'un 2 ve 3 üncü maddelerine aykırı olduğunu, 2015/nisan ayında yürürlükteki mevzuat ve özellikle 2013/11 sayılı Kurum genelgesi gereğince örneği davalı Kurumca düzenlenen geçici tarım işçilerinin tesciliyle ilgili E 5 giriş bildirgesinde ziraat odasınca doldurulacak bölünün yer almadığını, belgede mahalle muhtar ve Çiftçi kayıt sisteminde yer almadığı yönünden İl/ilçe tarım müdürlüğü onay bölümünün bulunduğu,Ek 5 giriş bildirgesinin çalışılan ya da oturulan ziraat odasına onaylatma zorunluluğunun 2019/20 sayılı Kurum genelgesi 01.09.2016 tarihinde getirilmiş olduğunu, 30.04.2015 tarihinde böyle bir zorunluluğun bulunmadığını,bu nedenle davacının 30.04.2015-30.04.2018 tarihleri arasında geçen 5510 sayılı Kanun'un Ek 5 nci maddesi kapsamındaki sigortalılığının iptal edilemeyeceğini belirterek, 5510 sayılı Kanun'un Ek.5 maddesi kapsamındaki sigortalılığının geçerli sayılarak 01.11.2018 tarihinden itibaren yaşlılık aylığına hak kazandığının tespitine, aksine tesis edilen Kurum işleminin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı hakkında kendisince yapılan işlemlerin yasaya ve hukuka uygun olduğunu aylığında herhangi bir hatanın bulunmadığını, zamanaşımı, hak düşürücü süre, derdestlik, husumet, görev ve yetki itirazında bulunduklarını, davacının talebi ile ilgili Kurumun yaptığı işlemin doğru olduğunu, herhangi bir eksiklik bulunmadığını bu nedenle davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "...taraflar arasındaki uyuşmazlık davacının 30.04.2015-30.11.2018 tarihleri arası dönem hangi statüde sigortalı olacağına ilişkin olup; celp edilen belgeler incelendiğinde; davacının ilk kez 11.01.1985 tarihinde 506 sayılı Kanun kapsamında çalışmaya başladığı, 595 günlük askerlik süresini borçlandığı, bu borçlanma nedeniyle sigortalılık başlangıcının 07.07.1983 tarihine çekildiği, 2926 sayılı Kanun kapsamında 01.04.2007 tarihinden itibaren sigortalı olduğu 27.03.2013 tarihine kadar bu kapsamda 2156 günlük hizmetinin bulunduğu, 27.03.2013 tarihinde 4/a kapsamında zorunlu sigortalı olduğu, bu statüsünün 30.06.2014 tarihine kadar devam ettiği, 30.04.2015 tarihinde 5510 sayılı Kanun'un Ek 5 inci maddesi kapsamında sigortalı olmak için Kuruma başvurduğu, 30.04.2015 tarihi itibariyle süreksiz tarım işçileri kapsamında 4/a statüsünde prim ödemeye başladığı, 30.04.2018 tarihli 3586961 sayılı talebi ile bu tarih itibariyle ek 5 tarım sigortasının durdurulduğu, ... odasında 02.04.2007- 30.11.2018 tarihleri arasında üye kaydının olduğu, 24.10.2018 tarihinde yaşlılık aylığı tahsis talebinde bulunduğu, bu talebinin 2829 sayılı Kanun'un 8 inci maddesi gereğince 894 günlük sigortalı hizmet süresini 1260 güne tamamlamadığından ve 506 sayılı Kanun'un geçici 81 inci maddesinin (B-e)bendine göre 5225 gün prim şartını yerine getirmediğinden reddedildiği anlaşılmış, davacının 30.04.2015-30.04.2018 tarihleri arası dönemde kendi nam ve hesabına eylemli olarak tarımsal faaliyetinin bulunmadığı, sadece oda kaydı gözetilerek 4/1-b kapsamında sigortalı statüsünün kazanılamayacağı, tanık anlatımları da gözetildiğinde belirtilen dönemin 4/1-a kapsamında değerlendirilmesi gerekeceği, davacının 5510 sayılı Kanun'un ek 5 inci maddesi kapsamında 4/1-a hizmetleri geçerli sayılarak 24.10.2018 tarihli tahsis talebine istinaden 506 sayılı kanunun geçici 81/B-e maddesi uyarınca 01.11.2018 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı hak kazanacağı anlaşılmakla eldeki davanın kabulüne davacının 30.04.2015-30.04.2018 tarihleri arası dönemde 5510 sayılı Kanun'un ek 5 maddesi kapsamında sigortalı olduğunun tespiti ile 506 sayılı Kanun'un geçici 81/B-e maddesi uyarınca 01.11.2018 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı hak kazandığının tespitine, aksine tesis edilen ... İl Müdürlüğünün 20.02.2019 tarih ve 2880215 Esas sayılı ve 07.12.2018 tarih ve 16707340 Esas sayılı Kurum işlemlerinin ayrı ayrı iptallerine dair karar verilmiştir.

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

İstinaf başvurusunda bulunan davalı SGK vekili, davacının 7210853221 sicil nolu 4B sigortalılığı devam ederken 27.03.2013 tarihinde 4A kapsamında zorunlu sigortalılığının başlaması nedeni ile 4B sigortalılığının 26.03.2013 tarihi ile durdurulduğu, Kurumun 2013/11 nolu Genelgesinin Ek-5 sigortalılık şartlarını düzenleyen bölüm hükmü gereği davacının Ziraat Odası kaydının aktif olduğu dönemde zorunlu 4B sigortalısı sayıldığından Ek 5 sigortalısı olmasının mümkün olmadığı, davacının 4B sigortalılık sürelerinin geçici 76 ncı madde kapsamında durdurulmuş olmasının Ek-5 sigortalılığının geçerli olacağı sonucunu doğurmayacağı, dosya kapsamında alınan 12.11.2019 tarihli bilirkişi raporunda davacının 30.04.2015-30.04.2018 tarihleri arasında kendi nam ve hesabına tarımsal faaliyetinin bulunup bulunmadığının tespiti gerektiğini belirttiği, davacının belirtilen dönemde ziraat odası kaydının bulunduğunun sabit olduğu, resmi belge ile ortaya konulmuş hususta tanık anlatımlarına göre hüküm kurulmasının usul ve hukuka aykırı olduğu gerekçeleriyle, Yerel Mahkemece verilen kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesi talebiyle istinaf yoluna başvurmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; "...Yapılan istinaf incelemesi sonucunda, toplanan deliller ve tüm dosya kapsamına göre; davacının ilk kez 11.01.1985 tarihinde 506 sayılı Kanun kapsamında çalışmaya başladığı, 595 günlük askerlik süresini borçlandığı, bu borçlanma nedeniyle sigortalılık başlangıcının 07.07.1983 tarihine çekildiği, 2926 sayılı Kanun kapsamında 01.04.2007 tarihinden itibaren 27.03.2013 tarihine kadar bu kapsamda 2156 günlük hizmetinin bulunduğu, 27/03/2013 tarihinde 4/a kapsamında zorunlu sigortalı olduğu, bu statüsünün 30.06.2014 tarihine kadar devam ettiği, 30.04.2015 tarihinde 5510 sayılı Kanun'un Ek 5 nci maddesi kapsamında sigortalı olmak için kuruma başvurduğu, 30.04.2015 tarihi itibariyle süreksiz tarım işçileri kapsamında 4/a statüsünde prim ödemeye başladığı, 30.04.2018 tarihli 3586961 sayılı talebi ile bu tarih itibariyle Ek 5 tarım sigortasının durdurulduğu, ... Odası'nda 02.04.2007- 30.11.2018 tarihleri arasında üye kaydının olduğu, 24.10.2018 tarihinde yaşlılık aylığı tahsis talebinde bulunduğu, bu talebinin 2829 sayılı Kanun'un 8 inci maddesi gereğince 894 günlük sigortalı hizmet süresini 1260 güne tamamlamadığından ve 506 sayılı Kanun'un geçici 81 inci maddesinin (B-e) bendine göre 5225 gün prim şartını yerine getirmediğinden reddedildiği, davacının 30.04.2015-30.04.2018 tarihleri arası dönemde kendi nam ve hesabına eylemli olarak tarımsal faaliyetinin bulunmadığı, sadece oda kaydı gözetilerek 4/1-b kapsamında sigortalı statüsünün kazanılamayacağı, bu nedenle belirtilen dönemin 4/1-a kapsamında değerlendirilmesi gerektiği, davacının 5510 sayılı Kanun'un Ek 5 inci maddesi kapsamında 4/1-a hizmetlerinin geçerli sayılması suretiyle tahsis talebinin, mülga 506 sayılı Kanun'un geçici 81 inci maddesine göre yapılmasının gerektiği ve tahsis için 24.10.2018 tarihi itibariyle 48 yaş 5225 gün prim ödeme koşullarının sağlanmasının yeterli olduğu, davacının 24.10.2018 tarihinde bu koşullara sahip olduğundan, 01.11.2018 tarihi itibariyle davacıya yaşlılık aylığı bağlanmasının gerektiği, sonuç olarak Yerel Mahkeme kararının usul ve yasaya uygun olduğu anlaşıldığından, davalı Kurum vekilinin istinaf başvurusunun, HMK'nın 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine..." dair karar verilmiştir.

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı Kurum vekili, 2013/11 sayılı kurum genelgesinin Ek5 sigortalılık şartlarını düzenleyen bölümüne "Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının a,b ve c bentleri ile 506 sayılı Kanun'un geçici 20 maddesi 2925 sayılı Kanun kapsamında çalışmamak hükmünün bulunması nedeniyle ilgilinin ziraat odası kaydının aktif olduğu dönemde zorunlu 4b sigortalısı sayıldığından Ek 5 sigortalısı olmasının mümkün bulunmadığını, 5510 sayılı Kanun'un geçici 76 ncı maddesinin uygulanması hakkında 2018/23 sayılı genelgede, geçici 76 ncı madde kapsamında durdurulan 4/b izmetlerinin sonradan ihya edilmesi mümkün olduğu nazara alınarak bu sürelerde geçen 4/b hizmetlerinin iptal edilmesi gerektiğinin belirtildiğini, geçici 76 ncı madde kapsamında 4/b sigortalılığının durdurulmuş olmasının Ek 5 sigortalılığının geçerli olacağı sonucunu doğurmayacağını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacının 30.04.2015-30.11.2018 tarihleri arası dönem hangi statüde sigortalı olacağına ilişkindir.

2.İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri ile 5510 sayılı Kanun'un ek 5 inci maddesi hükümleridir.

3.Değerlendirme 6111 sayılı Kanun'un 51 inci maddesi ile 5510 sayılı Kanun'a eklenen “Tarım veya Orman İşlerinde Hizmet Akdiyle Süreksiz Olarak Çalışanların Sigortalılığı” başlıklı Ek 5 inci madde ile “ 4 üncü madde ile isteğe bağlı sigortalılık hükümleri ve 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesi kapsamında sigortalı olmayan, kendi sigortalılıklarından dolayı bu Kanunlara göre gelir veya aylık almayan ve 18 yaşını doldurmuş olanlardan; tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanlar, örneği Kurumca hazırlanan ve Kurumca belirlenen ilgili muhtarlık, birlik, kuruluş, il veya ilçe tarım müdürlükleri tarafından usulüne uygun olarak düzenlenip onaylanmış belgeleri ile talepte bulundukları tarihten itibaren sigortalı sayılırlar.

Bu madde kapsamındaki sigortalılık; 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt  bendi  dâhil olmak  üzere 4  üncü  maddeye  istinaden sigortalı  olarak çalışmaya başlayanların çalışmaya başladıkları tarihten, sigortalılıklarını sona erdirme talebinde bulunanların talep tarihinden, prim borcu bulunanlardan talepte bulunanların primi ödenmiş son günden, gelir ya da aylık talebinde bulunanların aylığa hak kazanmış olmak şartıyla talep tarihinden ve ölen sigortalının ölüm tarihinden itibaren sona erer.

Bu madde kapsamındaki sigortalıların 4 üncü madde kapsamında çalışmaları halinde, bu madde kapsamındaki sigortalılıkları sona erer. 4 üncü madde kapsamındaki çalışmanın sona ermesi halinde, bu madde kapsamındaki çalışmasının devam etmesi kaydıyla çalışmanın sona erdiği tarihi takip eden günden itibaren bu madde kapsamındaki sigortalılıkları kendiliğinden başlar.

Tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanlar, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılırlar. Bunlar hakkında bu Kanunun kısa vadeli sigorta kolları bakımından yalnızca iş kazası ve meslek hastalığı sigortası, uzun vadeli sigorta kolları yönünden malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası ile genel sağlık sigortası hükümleri uygulanır…” hükmünü içermekte olup; anılan madde hükmünden de anlaşılacağı üzere, 5510 sayılı Kanun'un 4 üncü madde ile isteğe bağlı sigortalılık hükümleri ve 506 sayılı Kanun'un geçici 20 nci maddesi kapsamında sigortalı olmayan, kendi sigortalılığından dolayı gelir veya aylık almayan ve 18 yaşını dolduranlardan; tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanlar, örneği Kurumca hazırlanan ve Kurumca belirlenen ilgili birimler tarafından usulüne uygun olarak düzenlenip onaylanmış belgelerle talepte bulunmaları halinde, talepte bulundukları tarihten itibaren sigortalı sayılacağı öngörülmüştür.

Eldeki davada, 30.04.2015 tarihinde Kuruma başvurarak, 5510 sayılı Kanun'un ek 5 inci maddesi kapsamında tescil edildiği anlaşılan davacı hakkında, davalı kurumca 30.04.2015-30.04.2018 tarihleri arasında kalan dönem bakımından, davacının 2926 sayılı Kanun kapsamında zorunlu Tarım Bağ- Kur sigortalısı sayılarak tahsis talebinin reddedildiği, davacının ise bu dönemde 5510 sayılı Kanunu'n ek 5 inci maddesi kapsamındaki sigortalılığın geçerli olduğunu iddia ettiği anlaşılmakta olup, dosyadan, davacının zorunlu Tarım Bağ- Kur sigortalısı olmadığı açık ise de, 5510 sayılı Kanun'un ek 5 inci maddesi kapsamındaki sigortalılığın araştırılması ve oluşacak sonuca göre bir karar verilmesi gerektiği dikkate alınarak, davacının ikamet adresi, faaliyetinin bulunduğu yerde kollukça faaliyetin varlığı ve niteliği konusunda geniş çaplı araştırma yapılmalı, davacıya kimin yanında süreksiz tarım işinde çalıştığını açıklattırılmalı, başkasının yanında hizmet aktiyle tarım işlerinde çalışıp çalışamayacağını değerlendirilmeli ve muhtar ve azaların beyanlarına başvurarak davacının tarım işlerinde süreksiz olarak hizmet aktiyle çalışmasının olup olmadığı, varsa nerede ve kimin yanında çalıştığını yoksa Kurum değiştirmek amacıyla mı 5510 sayılı Kanun'un Ek 5 inci maddesi kapsamında sigortalılık müraccatında bulunduğu hususları da açıklığa kavuşturulmalı ve böylelikle sigortalılık koşulları oluşup oluşmadığı değerlendirildikten sonra bir karar verilmelidir.

Açıklanan sebeplerle;

1.Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2.İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

24.10.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi