Danıştay 13. Daire Başkanlığı

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2023/913 E.  ,  2023/3204 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y

Nakliye Sanayi Ticaret Ltd. Şti.

İSTEMİN KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ :

Dava konusu istem: Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü'nce 11/10/2021 tarihinde açık ihale usûlü ile gerçekleştirilen "Karayolları 14. Bölge Müdürlüğü 141(Balıkesir), 142(Çanakkale), 143(Bursa), 146(Bandırma) Şube Şeflikleri Yollarında Rutin Yol Bakım ve Onarım ile Kar ve Buz Mücadelesi Yapım İşi” ihalesi üzerinde bırakılan davacı şirket ile dava dışı … Yapı Nakliye Sanayi ve Ticaret A.Ş.'nin oluşturduğu iş ortaklığının, mücbir sebep bulunmadığı hâlde süresi içerisinde sözleşme imzalamadığından bahisle davacı şirketin 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 58. maddesi uyarınca 6 (altı) ay süreyle bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına ilişkin 10/03/2022 tarih ve 31774 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan işlemin iptali istenilmliştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen … tarih ve E:…, K:…. sayılı kararda; uyuşmazlığa konu ihalenin, davacı şirket ile dava dışı … Yapı Nakliye Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Tip Yapı) tarafından oluşturulan iş ortaklığı üzerinde bırakıldığı, sözleşmeye davet yazının tebliği üzerine söz konusu iş ortaklığı tarafından son dönemde yaşanan ekonomik dalgalanmalar nedeniyle sözleşme imzalamayacaklarından geçici teminat bedelinin iadesi talebiyle 14/01/2022 tarihinde yapılan şikâyet başvurusunun ihaleyi yapan idarenin 20/01/2022 tarihli yazısı ile reddi üzerine 28/01/2022 tarihli dilekçe ile itirazen şikâyet başvurusunda bulunulduğu, söz konusu başvurunun da Kamu İhale Kurumu tarafından reddedildiği ve söz konusu itirazen şikâyet başvurusunun reddine dair Kurul kararının iptali istemiyle davacı şirket ile dava dışı Tip Yapı tarafından açılan davada ... İdare Mahkemesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararıyla, "(...) hale üzerinde bırakılan davacı iş ortaklığı tarafından itirazen şikâyet dilekçesinde yer verilen ekonomik dalgalanmalar ve belirsizliklerin (döviz kuru, enflasyon oranı, işçilik, girdi maliyetleri vd. kalemlerdeki artışlar ve belirsizlikler, vd.) istekliler açısından sözleşmenin usûlüne uygun olarak imzalanmasına engel teşkil eden bir durum olmadığı, zira ihale dokümanındaki şartları okuyup kabul ederek teklif veren isteklilerin ihale konusu işi ihale dokümanına uygun bir şekilde yerine getirmesi[ni] zorunlu kılacak hazırlık ve programlama çalışmalarını, ihale konusu edimin ifasını zora sokmayacak şekilde önceden basiretli bir tacirin sorumluluğunu taşıyarak gerçekleştirmeleri gerektiği, istekliler tarafından ihaleye konu edimin ifasının ekonomik dalgalanmalar veya belirsizlikler nedeni ile imkânsız hâle geldiğinin iddia edildiği durumlara ilişkin olarak isteklilerin basiretli bir tacir olarak ihaleye teklif için gerekli hazırlık çalışmalarını yapmış olmalarının beklendiği, ekonomik dalgalanmalar ve belirsizlikler nedeniyle ihale üzerinde bırakılan isteklilerin sözleşme imzalama yükümlülüğünün ortadan kalkmayacağı, bu kapsamda … Yapı Nakliye Sanayi ve Ticaret A.Ş.. - ... … Ürünleri Peyzaj Temizlik İnşaat Nakliye Sanayi Ticaret Ltd. Şti. İş Ortaklığı tarafından, ekonomik dalgalanmalar ve belirsizlikler nedeniyle sözleşme imzalanamayacağı hususuna ilişkin iddianın yerinde olmadığı, ekonomik dalgalanmalar ve belirsizliklerin tek başına mücbir sebep olarak nitelendirilmesinin de mümkün olmadığı anlaşıldığından dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır." gerekçesiyle davacının mücbir sebep iddiası yerinde görülmeyerek davanın reddine karar verildiği, anılan kararın temyiz edilmesi üzerine Dairemizin 27/10/2022 tarih ve E:2022/2447 sayılı kararıyla anılan mahkeme kararının ve dava konusu Kamu İhale Kurumu kararının yürütmesinin durdurulması isteminin reddine karar verildiği;

İhale üzerinde bırakılan istekliye sözleşmeye davet yazsının gönderileceği, mücbir sebeplerin varlığı dışında sözleşmeye davet yazısına süresi içerisinde iştirak etmeyenlerin Kanun'da belirtilen süre boyunca bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanacağı açık olup, uyuşmazlığa konu ihalenin davacı şirketin ortağı olduğu iş ortaklığı üzerinde bırakıldığı, söz konusu iş ortaklığının … tarih ve … sayılı yazı ile sözleşme imzalamaya davet edildiği hâlde herhangi bir mücbir sebep olmaksızın sözleşmeyi imzalamadığının sabit olduğu anlaşıldığından, davacı şirketin 6 (altı) ay süreyle bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENİN İDDİALARI :

Davacı tarafından, 22/01/2022 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7351 sayılı Kanun ile 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'na eklenen Geçici 5. madde ve 15/04/2022 tarih ve 31810 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 7394 sayılı Kanun ile 4735 sayılı Kanun'a eklenen Geçici 6. madde ile iddialarını kapsayan dönem için girdi fiyatlarındaki artışların beklenmedik olduğunun kabul edildiği ve yüklenici lehine ek fiyat farkı düzenlemesi, sözleşme devri, sözleşmenin yüklenici tarafından feshi ve sözleşmenin feshi hâlinde teminatların irat kaydedilmeyeceği ve yasaklılık işlemlerinin uygulanmayacağının kurala bağlandığı, dolayısıyla kanun koyucu tarafından piyasa koşullarının mücbir sebep olarak kabul edildiğinden ihaleyi gerçekleştiren idareler ve yargı mercilerince aksi yönde değerlendirme yapılamayacağı, Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce beklenmeyen fiyat artışlarının kanun koyucu tarafından mücbir sebep olarak kabul edildiği yönünde kararlar verildiği, bu hususlara rağmen İdare Mahkemesi'nce mevzuatla çelişen, ayrımcılık yasağını ihlâl eden bir karar verildiği, aralarındaki tek fark ihale sözleşmesini imzalamak/imzalayamamakla sınırlı olan aynı vasıfta, aynı statüde bulunan tacirler yönünden farklı değerlendirmeler yapılmasının hukuka aykırı olduğu, adil yargılanma hakkını, eşitlik ilkesini ihlâl ettiği, ayrıca söz konusu kanunî düzenlemeler olmasa dâhi piyasa koşullarının mücbir sebep teşkil ettiği, zira döviz kurunun, enflasyonun, işçilik giderlerinin, araç maliyetlerinin, akaryakıt fiyatlarının ihaleye teklif verildiği tarihten sözleşmeye davet edildiği tarihe kadar öngörülemez ve beklenilmeyecek şekilde arttığı, piyasa koşullarının öngörülmez ve beklenilmez nitelikte olmasının basiretli tacirler de dâhil herkes için geçerli olduğu, kimsenin önceden tahmin edemeyeceği ve vukuu en uzak ihtimaller dâhilinde bulunan hususların basiretsizlik olarak değerlendirilemeyeceği, ihaleye teklif verildiği tarihten sözleşmeye davet edildikleri tarihe kadar geçen dönemde başka idarelerce gerçekleştirilen ihalelerin piyasada meydana gelen beklenmedik artışlar nedeniyle idarelerce re'sen iptal edilmesinin, Türkiye Cumhuriyet Merkezi Bankası ve uluslararası kuruluşların yıl sonu enflasyon beklentisi/öngörüsü ile dolar öngörüsünün piyasa koşullarındaki beklenmedik artışlar nedeniyle değişmesinin ihale sözleşmelerinin ifasının herkes için objektif bakımdan imkânsız hâle geldiğini gösterdiği, dava konusu işlem ve mahkeme kararlarının eşitlik ilkesine, ölçülülük ilkesine ve Anayasa'nın 17. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, davacı şirketin mücbir sebep bulunmadığı hâlde sözleşmeye davet yazısına süresinde icabet etmediğinden bahisle 6 (altı) ay süreyle bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklanmasına karar verildiği, söz konusu yasaklama işleminin mevzuata uygun olduğu, davacı tarafından ileri sürülen ihale teklif tarihinden sonra sözleşmeye davet tarihine kadar olan süreçte meydana gelen piyasa koşullarında yaşanan dalgalanma ve değişikliklerin 4735 sayılı Kanun'da mücbir sebep olarak düzenlenmediği, Kamu İhale Kurumu'nun benzer durumlarda verdiği kararlarda da bu durumun mücbir sebep olarak kabul edilmediği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ …'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir.

Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü:

HUKUKİ DEĞERLENDİRME : Bölge idare mahkemesi kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle;

1.Davacının temyiz isteminin reddine,

2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin … tarih ve E:…, K:… sayılı temyize konu kararında, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, anılan Bölge İdare Mahkemesi kararının ONANMASINA,

3.Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına,

4.Posta giderleri avansından artan tutarın davacıya iadesine,

5.2577 sayılı Kanun'un 50. maddesi uyarınca, bu onama kararının taraflara tebliğini ve bir örneğinin de … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesini teminen dosyanın ... İdare Mahkemesi'ne gönderilmesine, 21/06/2023 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.