10. Hukuk Dairesi

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı şirketler vekili ile fer'i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının davalı ... Müh. Mim. Met. İnş. Taah. San ve Tic. A.Ş.'nin ....'da devam eden "Otel ve AVM İnşaatı" projesinde çalışmak üzere anlaşıldığını ve 04.02.2016 tarihi itibariyle çalışmaya başladığını, davacının iş sözleşmesini sonlandırarak 14.07.2016 tarihinde Türkiye'ye döndüğünü, kendisinin sigortasının işe başladıktan sonra diğer davalı ... Mühendislik İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. üzerinden yapıldığını öğrendiğini, her iki davalı şirket arasında organik bağ olduğunu, aylık maaşının 3.000 USD olduğunu, 16.100,00 USD ücret alacağı olduğunu, kısa bir süre sigortalı olarak gösterildiği .... Ltd. Şti.'de hiç bir çalışması olmadığını, 04.02.2016- 14.07.2016 tarihleri arasında davalı ... Müh. Mim. Met. İnş. Taah. San ve Tic. A.Ş. nezdinde çalıştığının tespitini ve sigorta primlerinin davalılardan tahsil edilmesini talep ettiklerini belirtmiştir.

Davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının.... Grup Müh. Mimarlık Metal İnş. Taah. San. ve Tic. A.Ş. de hiçbir zaman çalışmadığını, şirketler arasında organik bağ bulunmadığını, davacı işçinin işini yaptığı yerin ve işin niteliğinin tamamen farklı olmasından dolayı ... Grup Mühendislik... Metal İnş. Taah. San. ve Tic. A.Ş.nin sorumlu tutulamayacağını, ilk olarak sadece yurt dışında çalışma işlemlerinin yapılabilmesi için 17.03.2016 tarihinde sigorta girişi ve sonrasında da aynı tarihte sigorta çıkışı yapıldığını, davacı işçi fiilen çalışmaya başladığından dolayı davacı tarafın davalı iş bu işverenlik nezdindeki çalışmaları 06.04.2016 da günlük yevmiye usulü şeklinde başladığını, 27.06.2016 tarihinde sona erdiğini beyan ederek davanın reddini talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili özetle, davanın reddini talep etmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davacının; davalı ... Müh. Mim. Met. İnş. Taah. San ve Tic. A.Ş.'de, Dönemler Bildirilmeyen Gün Prim tutarı Ücret Açıklama 2016/02 27 Günlük 356,85 Kazançla 2016/03 30 Günlük 356,85 Kazançla 2016/04 30 Günlük 356,85 Kazançla 2016/05 30 Günlük 356,85 Kazançla 2016/06 30 Günlük 356,85 Kazançla 2016/07 14 Günlük 356,85 kazançla çalıştığının tespitine karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekillerince istinaf başvurusunda bulunulması üzerine, Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf taleplerinin esastan reddine karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde, "Davacının hizmet cetveli incelemesinde, dava konusu dönem itibariyle, 17.03.2016-17.03.2016 ve 06.04.2016-27.06.2016 tarihleri arasında .... sicil no.lu ... Mühendislik İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı iş yerinden bildirimleri olduğu,.... sicil no.lu iş yerinin 03.12.2012-30.09.2016 tarihleri arasında yasa kapsamında olup mahiyetinin Çelik Konstrüksiyon adresinin .... mah. ... Sok. No:190-B ..., iş yeri yöneticisinin .... olduğu,İTO kayıtlarında adresin ... Mahallesi ... Cad. ... Sok. No:75/A ..., çalışma konusunun her türlü mimari plan proje çizimini ve taahütünü yapmak ve diğer işler ortaklarının....olduğu; davalı ... ve Mühendislik... Metal İnş. Taah. San.ve Tic. A.Ş.'nin 09.01.2014-30.04.2016 tarihleri arasında yasa kapsamında olup, iş verenin .... olduğu... firma olarak tescil olduğu, İTO kayıtlarında ortak ve yetkilisinin ....olup çalışma konusunun diğer şirketle aynı olduğu, adresinin vergi kaydındaki adres olduğu anlaşılmıştır.

Davalı ... ve Mühendislik... Metal İnş. Taah. San.ve Tic. A.Ş. ile ... Mühendislik İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin İTO kayıtlarına göre ortakları olan ....ve ...'ın baba oğul oldukları, şirket iş konusunun aynı olduğu, ancak şirket adreslerinin farklı oldukları ve....'a ait şirketin Kurum kayıtlarında ayrı tescil kaydının olmayıp aracı tescil kayıtlarının gönderildiği tespit edilmiştir.

Dinlenen tanık beyanları, yazılı belgeler, tüm dosya kapsamına göre,davacının davalı ... Müh. Mim. Met. İnş. Taah. San ve Tic. A.Ş. iş yerinde çalıştığı halde sigortalılık bildiriminin diğer davalı ... Mühendislik İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. üzerinden yapıldığının anlaşıldığı, davacının ücret iddiasının yazılı belgelerle ispatlandığı, Mahkeme kararının yerinde olduğu" belirtilmiştir.

A. Temyiz Sebepleri

Davalı ... Mühendislik... Metal İnş. Taah. San. ve Tic. A.Ş ve ... Mühendislik İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. vekili özetle, davalı şirketlerin gerek ortaklık yapısı, gerekse adresleri itibarıyla birbirinden farklı tüzel kişiliklere sahip iki ayrı şirket olduğunu, Mahkemece bu hususun dikkate alınmadığını ve davalılar arasında organik bağ sebebiyle mi veya başka bir sebeple mi davanın kabul edildiğinin anlaşılmadığını, davacının asıl işvereninin ....Firması olduğunu, ayrıca hükme esas alınan bilirkişi raporunda bilirkişinin, hizmet cetveline göre Kuruma bildirilen brüt kazancı, ücret bordrolarında yer alan brüt kazancı ve banka hesabına yatırılan ücretin brüt kazancını denetime elverişli bir biçimde ay be ay gösteren karşılaştırmalı tablo düzenlemediğini, kararın eksik inceleme ve araştırma neticesinde verildiğini belirterek bozulmasını talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili özetle, davacı tarafın dosyaya hukuksal niteliği haiz yazılı delil sunamadığını, davacı tanıklarının beyanları dosya kapsamında delil niteliğinde olmadığı gibi bu beyanlarla dahi davacının iddiasını ispat edemediğini, gerçek kazancın tespitinin şüpheden uzak yazılı delil ile yapılması gerektiği halde, soyut verilere ve tanık beyanlarına dayalı olarak oluşturulan bilirkişi raporunun hükme esas alınarak karar verilmesinin hatalı olduğunu ileri sürerek kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

1.Kural olarak sigortalılar, Türkiye’de yaşadıkları ve hizmet akdine göre çalıştıkları takdirde sosyal sigorta haklarından yararlanırlar. Bu kural, Kanunların mülkiliği ilkesinin doğal sonucudur. Türkiye ile yabancı bir ülke arasında sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmişse istisnaen mülkilik ilkesine değer verilmeyebilir. Ayrıca, 506 sayılı Kanun'un 2 ve 3. maddelerine göre sigortalı olmayanlar kapsamında olmak üzere, Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan bir ülkede hizmet akdiyle çalışan Türk vatandaşları da anılan Kanun'un 86. maddesi gereği işverenleriyle yapılacak “İş kazalarıyla meslek hastalıkları”, “Hastalık”, “Analık”, “Malullük, yaşlılık ve Ölüm” sigortalarından birine, birkaçına veya hepsine toplu olarak tabi tutulmaları mümkündür. Başka bir anlatımla 506 sayılı Kanun'un ülke dışında meydana gelen sigorta olaylarında uygulanabilmesi Sosyal Güvenlik Kurumuna yükümlülükler getiren sosyal güvenlik sözleşmesi veya kısa vadeli sigorta kollarını da kapsayan topluluk sigortaları bulunması halinde mümkün olabilir. 506 sayılı Kanun'un 86. maddesine göre Kurum 2. ve 3. maddelere göre sigortalı durumunda bulunmayanların Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca onanacak genel şartlarla (İş kazalarıyla meslek hastalıkları), (Hastalık), (Analık), (Malullük, Yaşlılık ve Ölüm) sigortalarından birine, birkaçına veya hepsine toplu olarak tabi tutulmaları için işverenlerle veya dernek, birlik, sendika ve başka teşekküllerle sözleşmeler yapabilir. (Ek fıkra: 29.07.2003 - 4958 S.K./40. md.) Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi olanların malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi, bu Kanun'un 78. maddesine göre belirlenen prime esas kazanç alt ve üst sınırı arasında olmak şartıyla kendilerinin belirleyeceği miktarın % 30'udur. Ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar ödenmeyen primler için bu tarihten başlanarak 80. madde hükmüne göre gecikme zammı uygulanır. (Ek fıkra: 29.07.2003 - 4958 S.K./40. md.) Sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerin yurt dışındaki iş yerlerinde çalışmak üzere giden Türk işçilerine istekleri halinde 85. madde hükümleri uygulanır. 506 sayılı Kanun'un 7. maddesi; "İşveren tarafından geçici görevle yabancı ülkelere gönderilen sigortalıların bu Kanun'da yazılı hak ve yükümleri bu görevi yaptıkları sürece de devam eder." şeklinde düzenlenmiştir.

Öte yandan, 5510 sayılı Kanun'un 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5. maddesinin (g) bendinde, ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki iş yerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçilerinin 4. maddenin 1. fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılacakları ve bunlar hakkında kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası hükümlerinin uygulanacağı, bu sigortalıların uzun vadeli sigorta kollarına tabi olmak istemeleri durumunda, 50. maddenin 2. fıkrasındaki Türkiye’de yasal olarak ikamet etme şartı ile aynı fıkranın (a) bendinde belirtilen şartlar aranmaksızın haklarında isteğe bağlı sigorta hükümlerinin uygulanacağı, bu kapsamda, isteğe bağlı sigorta hükümlerinden yararlananlardan ayrıca genel sağlık sigortası primi alınmayacağı belirtilmiş, anılan bende 01.03.2011 günü yürürlüğe giren 6111 sayılı Kanun'un 24. maddesiyle “Bu bent kapsamında yurt dışındaki iş yerlerinde çalışan sigortalıların, bu sürede ödedikleri isteğe bağlı sigorta primleri 4. maddenin 1. fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılık sayılır.” cümlesi eklenmiş, 10. maddesinde de 4. maddenin 1. fıkrasının (a) bendinde sayılan sigortalıların işverenleri tarafından geçici görevle yurt dışına gönderilmeleri durumunda, bu görevleri yaptıkları sürece, sigortalıların ve işverenlerin sosyal sigortaya ilişkin hak ve yükümlülüklerinin devam edeceği hüküm altına alınmıştır.

Kanun'un, “506 sayılı Kanun'a ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı geçici madde 6/sonda ise “Sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerde iş üstlenen işverenlerce çalıştırılmak üzere bu ülkelere götürülen Türk işçilerinden, bu Kanun'un yürürlük tarihinden önce sadece malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi topluluk sigortasına devam edenler ile isteğe bağlı sigortalı olarak söz konusu ülkelere götürülmüş olan sigortalıların, bu Kanun'un 5. maddesinin (g) bendi kapsamında sigortalılıkları bu Kanun'un yürürlük tarihinden itibaren üç ay içerisinde işverenlerince sağlanır ve buna ilişkin yükümlülükler yerine getirilir” denilmiştir.

Davanın yasal dayanaklarından olan 506 sayılı Kanun'un 7. ve 5510 sayılı Kanun'un 10. maddeleri kapsamında sigortalı sayılabilmek için Türkiye Cumhuriyeti ile yabancı ülke arasında sosyal güvenlik sözleşmesi düzenlenmemiş olması, Türk işverenin iş merkezinin Türkiye’de bulunması, gerçek veya tüzel kişi Türk işverenin Türkiye’de iş yapmak koşulu aranmaksızın Türkiye’de tescil edilmiş ya da tescil edilebilir nitelikte iş yerinin olması, Türk işveren ile Türk işçi arasında yabancı ülkede yerine getirilecek iş görme edimine ilişkin bireysel iş sözleşmesinin Türkiye’de yapılması, Türk işçinin işbu yazılı veya sözlü hizmet sözleşmesinin Türk işçiye yüklediği iş görme ediminin yerine getirilmesi gereği olarak yurt dışında yaşamasının sürekli olmayıp geçici nitelik taşıması gerekmektedir.

Maddede “geçici görev” kavramı bakımından herhangi bir süre sınırlaması öngörülmediğinden, görevin geçici mi yoksa sürekli mi olduğunun belirlenmesinde her somut olayın özelliği, bu yönde hizmet akdinin sigortalıya yüklediği iş görme ediminin niteliği, iş süresini belirlemeye ilişkin iş hayatının olağan akışı ve sosyal güvenlik hukuku ilkeleri gözetilecektir.

Ancak, işverenin baştan beri yurt dışında faaliyet göstermesi halinde, bu işveren yanında işe başlanması ve orada çalışılması, Türkiye’de tescilli işyerinde faaliyet yürütmekte olan işverenin yurt dışında ayrı işyeri açması ve sigortalının Türkiye’deki iş yerinde herhangi bir çalışması, bu iş yerinden görevlendirmesi söz konusu olmaksızın, doğrudan yurt dışındaki işyerinde çalışması, geçici görevle yurt dışına gönderilme niteliğinde değerlendirilemez. Diğer bir deyişle, geçici olarak götürülmeyip yurt dışında o ülkenin mevzuatına göre kurulmuş ve faaliyet gösteren, Türkiye'de iş yeri bulunmayan işverenler yanında, doğrudan yurt dışındaki iş nedeniyle işe alınan Türk işçilerin o ülke mevzuatına tabi olacakları, 506 sayılı Kanun ve 5510 sayılı Kanun'un 4/1-a maddesi kapsamında sigortalı sayılamayacakları anlaşılmaktadır.

2.Dosyadaki kayıt ve belgelerden; davacının dava konusu dönem itibariyle, 17.03.2016-17.03.2016 ve 06.04.2016-27.06.2016 tarihleri arasında .... sicil no.lu ... Mühendislik İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı iş yerinden bildirimlerinin olduğu, .... sicil no.lu iş yerinin 03.12.2012-30.09.2016 tarihleri arasında yasa kapsamında olup mahiyetinin Çelik Konstrüksiyon, çalışma konusunun her türlü mimari plan proje çizimini ve taahhüdünü yapmak ve kurucusunun.... olduğu; davalı ... ve Mühendislik... Metal İnş. Taah. San.ve Tic. A.Ş.'nin 09.01.2014-30.04.2016 tarihleri arasında yasa kapsamında olup, iş verenin .... olduğu, İTO kayıtlarında ortak ve yetkilisinin....olup çalışma konusunun diğer şirketle aynı olduğu, davalı ... ve Mühendislik... Metal İnş. Taah. San.ve Tic. A.Ş. ile ... Mühendislik İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin İTO kayıtlarına göre ortakları olan... ve....'ın baba oğul oldukları, şirket iş konusunun aynı olduğu, ancak şirket adreslerinin farklı olduğu; davalı ... ve Mühendislik... Metal İnş. Taah. San. ve Tic. A.Ş. ile dava dışı ... Ortadoğu Danışmanlık A.Ş. arasında imzalanan Irak/Basra AVM ve .... İnşaat Sözleşmesinin dosyaya sunulduğu, sözleşmeye göre yüklenicinin ... Grup ve Mühendislik... Metal İnş. Taah. San. ve Tic. A.Ş olduğu, sözleşme süresinin 720 gün olarak belirtildiği, dosya kapsamında ... Company yazılı ve Mart ve Nisan aylarına ait imza föyü belgelerinin bulunduğu (davacının imzasının mevcut olduğu), dosyada mevcut ... Grup ve Mühendislik... Metal İnş. Taah. San. ve Tic. A.Ş ....Şantiye, Personel Maaş Hakedişi başlıklı, 14 Temmuz 2016 tarihli, Proje Müdürü .... imzalı belgede davacının işe giriş tarihinin 04.02.2016, aylık ücretinin 3000 USD, Şubat (27 gün), Mart, Nisan, Mayıs, Haziran ve Temmuz (14 gün) ücretleri toplamının 16.100,00 USD ve Not kısmında "Adı geçen personele hiç bir maaş ödemesi yapılmadığı"nın belirtildiği anlaşılmaktadır.

3.Eldeki dosyada; davacının 5510 sayılı Kanun'un 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5. maddesinin (g) bendi kapsamında sigortalı olup olmadığı irdelenmediği gibi davacının ... Mühendislik İnş. Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. unvanlı iş yerinden gösterilen çalışmalarının iptalini ve hizmet tespitinin ... ve Mühendislik... Metal İnş. Taah. San. ve Tic. A.Ş nezdinde yapılmasını istediği, ancak Mahkemece davacının iptalini istediği bildirimlere ilişkin olarak olumlu veya olumsuz bir karar verilmeyerek mükerrer sigortalılığa yol açılmış olması bozmayı gerektirmiştir.

4.Mahkemece davacının anılan mevzuat hükümlerine göre 506 sayılı Kanun ve 5510 sayılı Kanun'un 4/1-(a) maddesi kapsamında sigortalı olup olamayacağı, davalı şirketin yabancı ülkede üstlendiği işin niteliği ile görevdeki geçiciliğe ilişkin koşullar yukarıda anlatılan çerçevede yöntemince araştırılmalı, 506 sayılı Kanun'un 7. ve 5510 sayılı Kanun'un 10. maddesi kapsamında geçici görevle gönderilme olgusu, değinilen ilkeler kapsamında irdelenmeli ve ulaşılacak sonuca göre bir karar verilmelidir. Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, Mahkemece eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirme sonucu yazılı şekilde karar verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

Açıklanan sebeplerle;

1.Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2.İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz harcının istek halinde ilgililerine iadesine, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

03.02.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.