10. Hukuk Dairesi

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı ... ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü; I. DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin, işveren ... ve ...'a ait iş yerinde sigortasız olarak çalıştığı 20.06.2015-10.05.20 19... .11.2019-31.12.2019 tarihleri arası hizmetlerinin tespiti ve bunun emeklilik işlemlerinde SGK tarafından dikkate alınması ile iş bu davamızın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

Davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; davacı tarafın müvekkil ...'a ait işyerinde 18.02.2019 tarihinden önce bir çalışması bulunmadığı, davalı taraf mobilya montaj ustası olup, 18.02.2019 tarihinde önce kardeşi ... ... ile birlikte kendi nam ve hesabına, müvekkil ... tarafından imalatı yapılan bir kısım işlerin montajını üstlenmiştir. Mobilya sektörü ve kapı ve pencere işlerinde genellikle montaj işleri kendi nam ve hesabına olmak üzere yapılmakta, bir işverene iş akdi ile bağlı olmaksızın bir çok işverenin üretimi yapılmış montaj işleri belli bir ücret karşılığında yaptırılmadığından iş bu sebepler ile davacının davasının reddini talep etmiştir.

Fer'i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde özetle; Kurum kayıtları resmi belge niteliğinde olduğundan ve aksi ancak eşdeğer kanıtlarla ispatlanabileceğinden, davacının çalışma iddiası doğru olmadığı yine 5510 sayılı Kanun'un 8/2. maddesinde; “Sigortalılar, çalışmaya başladıkları tarihten itibaren en geç bir ay içinde, sigortalı olarak çalışmaya başladıklarını Kuruma bildirirler.” hükmü amirdir. Bu hüküm gereği davacı tarafından Kurumumuza herhangi bir bildirimde bulunulmamıştır. Bu nedenle müvekkil Kurumun, davacının sigortalı çalışmalarından haberdar olması mümkün olmadığından iş bu davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulüne, davacının davasının kısmen kabulü ile davalılardan ... ( 1...2 ) yönünden açılan davanın husumetten reddine, davacı ... ( 2...4 )'ın, davalılardan ... ( 6...6 ) yönünden açtığı davanın kısmen kabulü ile Kurum kayıtlarına intikal etmeyen 20.06.2015-17.02.2019 tarihleri arası ile 10.11.2019-31.12.2019 tarihleri arasında davalı ...( 6...6 ) nezdinde hizmet akdine dayalı olarak çalıştığının tespitine, davacının sair taleplerinin reddine, karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin ilam başlığında belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı, davalı ... ve fer'i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin ilam başlığında tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir. V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davalı ... vekili; davacının stajını yaptıktan sonra kendi nam ve hasabına montaj işleri yaptığını, eksik inceleme ve araştırma ile karar verildiğini beyanla kararın bozulmasını istemiştir.

2.Fer'i müdahil Kurum vekili; toplanan deliller ve dinlenen tanık anlatımlarından çalışma olgusunun tam olarak ispat edilemediğinibeyanla kararın bozulmasını istemiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık, hizmet tespiti istemine ilişkindir.

1.Dava, 506 sayılı Kanun'un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun’un m. 86/9. maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre, “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde Mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların Mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.”

Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re'sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır. 6100 sayılı HMK m. 119/1-e gereğince davacının, iddiasının dayanağı olan bütün vakıaların sıra numarası altında açık özetlerini bildirmek, m. 194 gereğince de taraflar, dayandıkları vakıaları, ispata elverişli şekilde somutlaştırma yükümlülüğü vardır. Tarafların, dayandıkları delilleri ve hangi delilin hangi vakıanın ispatı için gösterildiğini açıkça belirtmeleri zorunludur.

Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli hale getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir. Somutlaştırma yükü, genel anlamda tarafların açıklama ödevinin bir parçası ve layihalar teatisi aşamasındaki tezahür şeklidir. Somutlaştırma yükü, basit yargılama ve kendiliğinden araştırma ilkesinin uygulandığı davalarda da geçerlidir.

HMK. m. 31 gereğince, Hâkim, uyuşmazlığın aydınlatılmasının zorunlu kıldığı durumlarda, maddi veya hukuki açıdan belirsiz yahut çelişkili gördüğü hususlar hakkında, taraflara açıklama yaptırabilir; soru sorabilir; delil gösterilmesini isteyebilir. Davaya konu talebin somutlaştırılmaması halinde önce hâkim, m. 31... /1-e gereğince davayı aydınlatma ödevi ve ön incelemedeki görevi gereği, somut olmayan hususların belirlenmesini davacıdan istemeli, gerekirse tarafa açıklattırma yaptırmalı, bu eksiklik giderildikten sonra yargılamaya devam etmelidir.

Hizmet tespiti davalarının amacı hizmetlerin karşılığı olan sosyal güvenlik haklarının korunmasıdır. Hizmet akdine dayalı çalışma olgusunun ispatında delil sınırlandırması yoksa da davacının Kurum sicil dosyası, işyeri özlük dosyası temin edilip işyerinin Kanunun kapsamında veya kapsama alınacak nitelikte bulunup bulunmadığı eksiksiz bir şekilde belirlendikten sonra iddia edilen çalışmanın başlangıç ve bitiş tarihleri, hangi işyerinde ne iş yapıldığı, işyerinin kapsam, kapasite ve niteliği, prime esas kazanca tabi ücretin ne olduğu, çalışmanın sürekli, kesintili, mevsimlik olup olmadığı eksiksiz bir şekilde açıklığa kavuşturulmalıdır.

Taraf tanıklarının sözleri değerlendirilirken bunların inandırıcılığı üzerinde durulmalı, verdikleri bilgilere nasıl vakıf oldukları, işveren ve işçiyle, işyeriyle ilişkileri, bazen uzun yılları kapsayan bilgilerin insan hafızasında yıllarca eksiksiz nasıl taşınabileceği düşünülmeli ve tanıklar buna göre dinlenilmeli, re’sen araştırma kapsamında sadece taraf tanıkları ile yetinilmeyip mümkün oldukça işyerinin müdür, amir, şef, ustabaşı ve postabaşı gibi görevlileri ve o işyerinde çalışan öteki kişiler ile o işyerine komşu ve yakın işyerlerinde bu yeri bilen ve tanıyanlar dahi dinlenerek tanık beyanlarının sağlığı denetlenmeli ve çalışma olgusu böylece hiç bir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde belirlenmelidir.

2.Somut olayda, yukarıdaki açıklamalar kapsamında yeterli araştırma yapılmadığı, Mahkemece dinlenen ve davacının çalışmalarına ilişkin dinlenen tanıklardan komşu işyeri tanığı ...'ın 3-5 sene çalıştığını hatırlıyorum şeklindeki genel bir beyanda bulunduğu, tanıklar ... ve ...ın duyuma dayalı bilgilerinin bulunduğu, davalı işveren yanından bildirimi bulunan ve fakat talep edilen dönemde bildirimi bulunmayan tanık ...'in duyuma dayalı bilgisi bulunduğu, tanık...'in ise davalı yanından herhani bir bildiriminin bulunmadığı, diğer dinlenen tanıkların ise davacıyı tanımadıklarını beyan ve ifade ettikleri, beyanda bulunan bu tanıkların beyanlarının hüküm kurmaya elverişli bulunmadığı, anlaşılmıştır.

Mahkemece yapılacak iş; davacının hizmet tespitini talep ettiği dönem yönünden, davacının çalışmasının gerçekliği, işin ve işyerinin kapsam ve niteliğiyle süresinin belirlenebilmesi amacıyla, davacının beyanı alınmak suretiyle çalıştığı dönemde tanık olabilecek varsa tanıkların isimleri belirlenerek ifadelerine başvurulmalı, dava konusu dönemde davacı ile birlikte çalışan ve işverenin bordrolarında kayıtlı, ifadesi alınmayan diğer çalışanlar ile aynı yörede komşu veya benzeri işleri yapan başka işverenler ve bu işverenlerin çalıştırdığı bordrolara geçmiş kişiler re'sen saptanarak, çalışmaların varlığı ve süresi yönünden bilgi ve görgülerine başvurulmalı, davacının tüm okul kayıtları getirtilerek staj yaptığı yer ve dönem belirlenmeli, bu konuda gerekli tüm soruşturma yapılarak uyuşmazlık konusu husus, hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak biçimde çözümlenip, deliller hep birlikte değerlendirilip takdir edilerek, davacının çalıştığı iddia edilen süreler tereddütsüz belirlenerek, varılacak sonuca göre bir karar verilmelidir.

Açıklanan sebeplerle;

1.Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2.İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

05.11.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.