Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacılar vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; davacılar murisi sigortalının 13.10.2018 tarihinde meydana gelen iş kazasında vefat ettiğini iddia ederek maddi ve manevi tazminatın davalılardan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

1.Davalı ... İletim A.Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu tazminata dayanak edilen işin kuruluşları ile diğer davalı ... Grup Enerji San. ve Tic. A.Ş. arasında 13.09.2017 tarihinde imzalanan 16... 0 proje nolu 154 kV (-15,9 km) 2x1272 MCM İletkenli (Serbest Bölge-...) Brş. N.- ... Enerji İletim Hattının yapım işi olup, teşekkül kayıtlarında kazanın gerçekleştiğinin belirtildiği tarihte, söz konusu enerji iletim hattında herhangi bir çalışma olmadığını, bahse konu işin "anahtar teslimi götürü bedel üzerinden sözleşmeye bağlanan iş" niteliğinde olup, imzalanan sözleşmenin, "Yüklenicinin sözleşme konusu iş ile ilgili çalıştıracağı personele ilişkin sorumlulukları" başlıklı 29. maddesinde, yüklenicinin sözleşme konusu işte çalıştıracağı personelle ilgili sorumlulukları ve buna ilişkin şartlarda, Yapım İşleri Genel Şartnamesi hükümleri uygulanacağının belirtildiğini, ... Grup Enerji San. ve Tic. A.Ş. ve ... Enerji İnş. Gıda Nak. ve Turz. Tic. Ltd. Şti. ile birlikte davalı oldukları emsal nitelikte Ankara 11. İş Mahkemesi'nin 2016/879 Esas sayılı dosyasında Teşekkülleri bakımından davanın reddine hükmedilmiş olup, bahsi geçen kararın kesinleştiğini, kuruluşun 154 kV (-15,9 km) 2x1272 MCM İletkenli (Serbest Bölge-...) Brş. N. ... Enerji İletim Hattının yapım işini ... Grup Enerji San. ve Tic. A.Ş.'ye verdiğini ve iş güvenliğinin sağlanması hususunda yasal yükümlülüklerini yerine getirdiğini, bu bakımdan kuruluşlarına sorumluluk atfedilmesinin haksız olduğunu, müvekkili kuruluşun ihale makamı olduğunu, asıl işveren olduğundan söz edilebilmesi mümkün bulunmadığını ve sorumluluğunun söz konusu olmadığını husumet itirazında bulunduklarını beyan ederek davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunmuştur.

2.Davalı ... Grup Enerji San. ve Tic. A.Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; müteveffa ...’in müvekkili şirketin çalışanı olmadığını, kendisinin adından dahi huzurdaki bu dava ile haberdar olunduğunu, müvekkili şirket ile müteveffa arasında ne bir iş akdi, personel sözleşmesi, anlaşma, müteveffaya ait bilgi, belge, işyeri şahsi dosyası bulunmadığını, davacıların talepte bulunduğu üzere gerek gerçekleşen kazadaki sorumluluktan gerekse maddi ve manevi tazminat istemindeki sorumluluktan sorumlu tutulmasının da mümkün olmadığını beyan ederek davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunmuştur.

3.Davalı ... Enerji Gıda Nak. İnş. Hayv. Tic. ve San. Ltd. Şti. vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkilinin davada sıfatı olmadığını, davacıların murisi olan ...’in, iş kazasının meydana gelmesinde asli ve ağır kusurlu olduğunu, ...’in, bizzat kendi sevk ve idaresindeki diğer işçilerin de bulunduğu araç ile Antalya iline gitmekteyken seyir halindeyken uyumasından mütevellit aracın direksiyon hakimiyetini kaybettiğini ve beton duvara çarpması sonucunda ölümlü trafik kazasının meydana gelmesine sebebiyet verdiğini, müvekkili şirketin ceza soruşturma dosyasında şüpheli sıfatı olmadığını, müvekkili şirket ile iş kazası arasında illiyet bağı olmadığını, kazanın araçtan kaynaklandığına dair davacı beyanlarının gerçek olmadığını beyan ederek davanın reddine karar verilmesi gerektiğini savunmuştur.

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile tüm deliller toplandıktan sonra, kusur incelemesi açısından dosyanın bilirkişi heyetine tevdii edildiği, bilirkişi kurulunun 28.03.2022 tarihli raporlarında , özetle ve sonuç olarak, davalı ... Enerji .... Ltd Şti'nin Antalya veya kazanın meydana geldiği Ankara ilinde faal bir işyerinin olmaması,kuruluşun 154 kv(-15,9 km) 2x1272 MCM İletkenli (serbest bölge -... ) Brş N. ... Enerji İletişim hattının yapım işinde çalışanının bulunmaması , 52... plaka sayılı aracı tescil sahibi olarak .... AŞ'ye kiralaması ve ... Grup ...AŞ ile aralarında alt-asıl işveren ilişkisi bulunmaması nedeniyle kazanın meydana gelmesinde kusurunun bulunmadığı , davalı ... İletişi A.Ş 'nin iş sahibi-ihale makamı olarak anahtar teslim '' kuruluşun 154 kv(-15,9 km) 2x1272 MCM İletkenli (serbest bölge -...) Brş N. ... Enerji İletişim hattının yapım işini, ... Grup ....A.Ş' ye vermiş olduğu, ... Grup ile aralarında alt-asıl işveren ilişkisinin bulunmadığından kazanın meydana gelmesinde kusurunun bulunmadığı, davalı ... yönünden, müteveffanın ... Grup çalışanı olduğu, ... Enerji... Ltd Şti'den kiralanan 52... plakalı şirket arabasında sürücülerin davranışlarını takip etmek amacıyla araç takip sistemlerinin tesis edilmemesi, aracın sürücü tarafından, hangi saatlerde ve hız sınırına uygun kullanılıp kullanılmadığına yönelik etkin bir gözetim sisteminin oluşturulmaması, sürücülerin davranışlarını sürekli ve sistematik olarak denetlememesi ve gözlemlememesi, çalışanlarına çalışmalarda güvenli ve emniyetli çalışma alışkanlığı kazandırmaması, çalışmalarda iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığı konusunda etkin bir denetim ve gözetim mekanizması oluşturulmaması nedeniyle kazanın meydana gelmesinde % 20 oranında kusurlu olduğu , müteveffa sürücü (davacılar murisi) ...'ın ise yaşı, mesleki tecrübesi ve iş deneyimi itibariyle tehlikeyi öngörebilecek aklıselim bir kişi olmasına rağmen, kullandığı aracın hızını yük ve teknik durumuna iş ve yol şartlarına uygun hızla sürdürmemesi ,şerit izleme ve değiştirme kurallarına riayet etmeyerek kendi can güvenliğini sağlamada yeterli dikkat ve özene göstermemesi nedenleriyle kendi can güvenliğini sağlamada yeterli dikkat ve özeni göstermemesi nedeniyle % 80 oranında kusurlu olduğunun belirlendiği, raporun iş kazasının meydana geliş şekline uygun, gerekçeli, karara esas olabilecek yeterlilikte ve tarafların iddialarını karşılar nitelikte olduğu, kusur raporunun kesinleşmesi üzerine, hesap incelemesi açısından dosyanın bilirkişiye tevdii edildiği, hesap bilirkişisinin 27.07.2022 tarihli raporunda, özetle ve sonuç olarak, davacılar murisinin annesi ... hayatta olup ,anneye pay ayrılmak suretiyle ve kazalının teknisyen olarak çalıştığının kabulü ile yapılan hesaplamalar sonucunda, davacı ...'ın 323.081,34 TL, davacı ...'in 30.661,59 TL ve davacı ...'in 17.281,56 TL maddi zararlarının bulunduğu bilirkişi raporunun, davacıların sosyo - ekonomik durumuna uygun, gerekçeli ve tarafların iddialarını karşılar nitelikte olduğu gerekçesiyle; "Davanın kısmen kabulü ile

1.Davacı ... yönünden, (323.081,34) TL maddi tazminatın (13.10.2018) kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı ... Grup Enerji San ve Tic A.Ş 'den alınıp davacıya verilmesine,

2.Davacı ... yönünden, (30.000,00) TL manevi tazminatın (13.10.2018) kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı ... Grup Enerji San ve Tic A.Ş'den alınıp davacıya verilmesine,fazlaya ilişkin istemin reddine

3.Davacı ... yönünden, (30.661,59) TL maddi tazminatın (13.10.2018 ) kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı ... Grup Enerji San ve Tic A.Ş'den alınıp davacıya verilmesine,

4.Davacı ... yönünden, (20.000,00) TL manevi tazminatın (13.10.2018) kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı ... Grup Enerji San ve Tic A.Ş'den alınıp davacıya verilmesine,fazlaya ilişkin istemin reddine

5.Davacı ... yönünden, (17.281,56) TL maddi tazminatın (13.10.2018) kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı ... Grup Enerji San ve Tic A.Ş'den alınıp davacıya verilmesine,

6.Davacı ... yönünden, (20.000,00) TL manevi tazminatın (13.10.2018) kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalı ... Grup Enerji San ve Tic A.Ş'den alınıp davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine

7.Davanın ... ve ... Enerji Gıda Nak. İnş.Hay. Tic. ve San. Ltd. Şti yönünden ayrı ayrı reddine " şeklinde karar verilmiştir. IV. İSTİNAF

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar ile davalılardan ... Enerji Gıda Nak. İnş. Hayv. Tic. ve San. Ltd. Şti. vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosya kapsamından, davalı ...

İletim A.Ş.’nin iş sahibi-ihale makamı olarak anahtar teslim Kuruluşun 154 kV (-15,9 km) 2x1272 MCM İletkenli (Serbest Bölge-...) Brş. N. ... Enerji İletim Hattının yapım işini davalı ... Grup Enerji San. ve Tic. A.Ş.'ye vermiş olduğu, bu nedenle davalı ... Enerji Gıda Nakliye İnş. Hayv. Tic. ve San. Ltd. Şti. ve ... Grup Enerji San. ve Tic. A.Ş. ile aralarında alt - asıl işveren ilişkisi bulunmadığı anlaşılmıştır. Dosya içeriğinde bulunan ifade ve beyanlardan ve SGK Müfettişliği inceleme raporundan, davalı ... Enerji Gıda Nak. İnş. Hayv. Tic. ve San. Ltd. Şti. işyerinin Antalya veya kazanın meydana geldiği Ankara ilinde faal bir işyerinin olmadığı, davalı ... Enerji Gıda Nak. İnş. Hayv. Tic. ve San. Ltd. Şti. tarafından davalı ... Grup Enerji San. ve Tic. A.Ş.’ye kesilen 2 adet fatura olduğu, faturalarda '... 154 Kv, 2*1272 Mem İlet. Serbest Bölge, Hakediş Bedeli’ Ek:18/174'de ‘Kılavuz ve İzalatör Nakli, Etap Yerlerinin Hazırlanması, Tel Çekim Makinası Hazırlanması, İletken Bobini Taşınması' Ek:2/175'de Tel Çekme Makinalarının Nakliyesi, İletken Bobini Taşınması’, Ek:18/176’da ‘Tel Çekim Makinası Kira Bedeli” belirtildiği, bu kapsamda, ... Enerji Gıda Nak. İnş. Hayv. Tic. ve San. Ltd. Şti.’nin Kuruluşun 154 kV (-15,9 km) 2x1272 MCM İletkenli (Serbest Bölge-...) Brş. N. ... Enerji İletim Hattının yapım işinde çalışanının bulunmadığı, ekipman kiralaması işlerini yaptığı, 52... plaka sayılı Toyota Hilux aracın ... Enrj. Gıda Nak. İnş. Hayv. Tic. San. Ltd. Şti. adına tescilli olduğu, ... Enerji Gıda Nak. İnş. Hayv. Tic. ve San. Ltd. Şti. ve ... Grup Enerji San. ve Tic. A.Ş. ile aralarında alt - asıl işveren ilişkisi bulunmadığı sonucuna varıldığı, Yargıtay içtihatları gereğince, eş ve çocuklar ile ana ve babaya pay verildiği durumda desteğe 2, eşe 2, çocuklar ile ana ve babaya 1’er pay verilerek bu payların desteğin tüm gelirine oranlanarak bulunacak sonuca göre destek tazminatları belirlenmesi gerekeceğinden, hükme esas alınan hesap raporunda, ölen sigortalının kazancından kendisine ve eşine 4'er, çocuklarına 2'şer, annesine bir hisse pay ayrılarak maddi tazminat hesaplanmasının yerinde olduğu, davacı tarafın sadece, davalılardan ... Grup Enerji San. ve Tic. A.Ş. yönünden ıslah talebinde bulunduğu, bu nedenle davalılardan ... Enerji Gıda Nak. İnş. Hayv. Tic. ve San. Ltd. Şti.’nin vekalet ücretine dair istinaf başvurusunun yerinde olmadığı, kabul edilen maddi tazminatlar yönünden hükmedilen vekalet ücretinin hatalı hesaplandığı, davacıların vekalet ücretine ilişkin istinaf taleplerinin yerinde olduğu gerekçesiyle; "A)Davalılardan ... Enerji Gıda Nak. İnş. Hayv. Tic. ve San. Ltd. Şti.’nin katılma yolu istinaf başvurusunun 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 353-(1) b) 1 maddesi gereğince esastan reddine, B)Davacıların vekalet ücretine dair istinaf başvurularının kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının (bu yönden) 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353-(1) b) 2 maddesi gereğince kaldırılmasına, Davanın kısmen kabulüne,

1.Davacı ... yönünden, 323.081,34 TL maddi tazminatın (13.10.2018) kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan ... Grup Enerji San. ve Tic. A.Ş.’den alınarak anılan davacıya verilmesine,

2.Davacı ... yönünden, 30.000,00 TL manevi tazminatın (13.10.2018) kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan ... Grup Enerji San. ve Tic. A.Ş.’den alınarak anılan davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine,

3.Davacı ... yönünden, 30.661,59 TL maddi tazminatın (13.10.2018) kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan ... Grup Enerji San. ve Tic. A.Ş.’den alınarak anılan davacıya verilmesine,

4.Davacı ... yönünden, 20.000,00 TL manevi tazminatın (13.10.2018) kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan ... Grup Enerji San. ve Tic. A.Ş.’den alınarak anılan davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine,

5.Davacı ... yönünden, 17.281,56 TL maddi tazminatın (13.10.2018) kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan ... Grup Enerji San. ve Tic. A.Ş.’den alınarak anılan davacıya verilmesine,

6.Davacı ... yönünden, 20.000,00 TL manevi tazminatın (13.10.2018) kaza tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılardan ... Grup Enerji San. ve Tic. A.Ş.’den alınarak anılan davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine,

7.Davanın davalılardan ... Elektrik İletim A.Ş. ve ... Enerji Gıda Nak. İnş. Hayv. Tic. ve San. Ltd. Şti. yönünden ayrı ayrı reddine" karar verilmiştir. V. TEMYİZ

A. Temyiz Sebepleri

1.Davacılar vekili temyiz dilekçesinde özetle;

a)Karar kesinleşene kadar meydana gelebilecek değişikler sebebiyle maddi tazminata ilişkin artışlar olabileceğinden Mahkemece verilen kararda fazlaya ilişkin haklarının saklı tutulması gerekmekte olup bu hususun dava dilekçelerinde de ıslah dilekçelerinde de talep olunmuşsa da Mahkemece verilen kararda fazlaya ilişkin haklarının saklı tutulmadığını,

b)Hükme esas alınan bilirkişi raporunda müteveffanın annesinin payının saklı tutulup tutulmayacağı hususunda da seçenekli hesaplama yapıldığını ve Mahkemece anneye ait pay saklı tutularak karar verildiğini, oysa bilirkişi raporunda da yer alan içtihatlar ile de açıktır ki güncel yerleşik içtihatların gelir bağlanmayan anne-babanın maddi tazminat hesabına dahilinin yapılmaması gerektiği görüşünün yerleşik olduğunu,

c)Diğer davalılar olan ... Elektrik İletim A.Ş. ve ... Enerji Gıda Nak. İnş. Hayv. Tic. ve San. Ltd. Şti. yönünden sorumluluğa hükmedilmemesinin oluş, yasa ve usule aykırı olduğunu, davalıların iş kazasına ilişkin müşterek ve müteselsilen sorumlu olduklarını,

d)Mahkemece hükmedilen temyize konu manevi tazminat bedellerinin çok az olduğunu,

e)Gerekçeli kararda müvekkili ...’e ilişkin maddi tazminat yönünden hükmedilen vekalet ücreti Avukatlık Asgari Ücret Tarifesinin altında olduğunu belirterek kararın temyizen bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık, iş kazasında sürekli iş göremezliğe uğrayan sigortalının maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir.

1.İnsan yaşamının kutsallığı çevresinde işverenin, işyerinde işçilerin sağlığını ve iş güvenliğini sağlamak için gerekli olanı yapmak ve bu husustaki şartları sağlamak ve araçları noksansız bulundurmakla yükümlü olduğu 4857 sayılı İş Kanunu'nun 77. maddesinin açık buyruğu iken, 4857 sayılı Kanun'un 77. ve devamı bir kısım maddeleri 30.06.2012 tarih ve 28339 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 37. maddesiyle, 01.01.2013 tarihinde yürürlüğe girmek üzere yürürlükten kaldırılmış olup, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverenin sağlık ve güvenlik önlemlerini alma yükümünü daha ayrıntılı bir biçimde düzenlemiştir.

2.Buna göre, 6331 sayılı Kanun’un "İşverenin Genel Yükümlülüğü" kenar başlıklı 4. maddesinde: "İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup bu çerçevede;

a)Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dahil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar.

b)İş yerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.

c)Risk değerlendirmesi yapar ve yaptırır.

ç)Çalışana görev verirken, çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu gözönüne alır.

d)Yeterli bilgi ve talimat verilenler dışında ki çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için gerekli tedbirleri alır." hükmü düzenlenmiştir. Aynı Kanun’un 5. maddesinde de risklerden korunma ilkeleri düzenlenmiştir. Buna göre maddede, "İşverenin yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde aşağıdaki ilkeler göz önünde bulundurulur:

a)Risklerden kaçınmak,

b)Kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etmek,

c)Risklerle kaynağında mücadele etmek,

ç)İşin kişilere uygun hale getirilmesi için iş yerlerinin tasarımı ile iş ekipmanı, çalışma şekli ve üretim metotlarının seçiminde özen göstermek, özellikle tekdüze çalışma ve üretim temposunun sağlık ve güvenliğe olumsuz etkilerini önlemek, önlenemiyor ise en aza indirmek,

d)Teknik gelişmelere uyum sağlamak,

e)Tehlikeli olanı, tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirmek,

f)Teknoloji, iş organizasyonu çalışma şartları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamı ile ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmek,

g)Toplu korunma tedbirlerine, kişisel korunma tedbirlerine öncelik vermek,

ğ)Çalışanlara uygun talimatlar vermek." hükmü yer almaktadır.

3.Görüldüğü üzere, işverenin çalışanlarla ilgili sağlık ve güvenliği sağlama yükümünün genel çerçevesi, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4. maddesinde çizilmiştir. Bu çerçevede işverenin, “çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü” olduğu belirtildikten sonra, yapacağı ve uymakla yükümlü bulunacağı birtakım esaslara yer verilmiştir. Bunun gibi 5. maddede, işverenin anılan yükümlülükle gerçekleştireceği korunma sırasında uyacağı ilkeler belirlenmiştir.

10.maddede ise, işyerinde sağlık ve güvenlik sağlanırken, işverenin yapacağı risk değerlendirmesi çalışmasında dikkate almakla yükümlü bulunduğu hususlar belirlenmiştir (Hukuk Genel Kurulu’nun 09.10.20 13... /21-1 02... /1456 sayılı kararı).

4.6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4. ve 5. maddeleri ile bunu uygun olarak çıkarılan iş güvenliği yönetmelikleri hükümleri, işverenin sorumluluğunu objektifleştiren kriterler olarak değerlendirilmelidir. Bu sebeple mevzuatta yer alan teknik iş güvenliği kurallarına uyulmaması işverenin kusurlu davranışı olarak kabul edilmelidir. Ancak, işveren sadece anılan yazılı kurallara değil, yazılı olmayan ve teknolojinin gerekli kıldığı önlemlere aykırı davrandığında da kusurlu görülerek oluşan zararı karşılamalıdır.

5.Öte yandan, objektifleştirilen kusur, kusur sorumluluğunu kusursuz sorumluluğa yaklaştırsa da, onu kusursuz sorumluluk haline dönüştürmez. Çünkü, bu halde dahi işverenin sorumluluğu için kusurun varlığı şarttır. Kusurun objektifleştirilmesi kriterinin yanısıra, Türk Borçlar Kanunu’nun 417/2. maddesinin, Anayasa hükümleri ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 4. maddesi kapsamında yorumlanması da işverenin sorumluluğunu oldukça genişletecektir.

6.Yukarıda belirtilen açıklamalar doğrultusunda; işvereni zararlandırıcı olay nedeniyle sorumluluk halinden kurtaracak olan durum iş sağlığı ve güvenliği alanındaki ihmalleri ile oluşan zarar arasındaki uygun nedensellik bağının kesildiğini ispat etmekten ibarettir. Hukuk Genel Kurulu’nun 20.03.20 13... /21-1121 E. 2013/386 sayılı kararında da belirtildiği üzere uygun nedensellik bağı üç durumda kesilebilir. Bunlar mücbir sebep, zarar görenin kusuru ve üçüncü kişinin kusurudur. Bu hallerden birinin varlığı halinde işverenin sorumluluğuna gidilmesi mümkün değildir.

7.İş kazası tarihinde yürürlükte bulunan 6098 sayılı Borçlar Kanunu'nun 74. maddesine göre hukuk hakimi zarar verenin kusuru olup olmadığına karar vermek için ceza hukukunun sorumlulukla ilgili hükümleriyle bağlı olmadığı gibi, ceza hâkimi tarafından verilen beraat kararıyla da bağlı değildir.

8.Öte yandan, asıl işveren ile alt işverenin birlikte sorumluluğu "müteselsil sorumluluktur". Asıl işveren, doğrudan bir hizmet sözleşmesi bulunmamakla birlikte İş Kanunu'nun 2. maddesinin 6. fıkrası gereğince alt işverenin işçilerinin iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle uğrayacakları maddi ve manevi zarardan alt işveren ile birlikte müteselsilen sorumludur. Bu nedenle meslek hastalığına veya iş kazasına uğrayan alt işverenin işçisi veya ölümü halinde mirasçıları tazminat davasını müteselsil sorumlu olan asıl işveren ve alt işverene karşı birlikte açabilecekleri gibi yalnızca asıl işverene veya alt işverene karşı da açabilirler.

9.Alt işverenden söz edebilmek ve asıl işvereni, aracının borçlarından sorumlu tutabilmek için bir takım zorunlu unsurlar bulunmaktadır.

a)İşyerinde işçi çalıştıran bir asıl işveren bulunmalıdır. Sigortalı çalıştırmayan “işveren” sıfatını kazanamayacağı için, bu durumdaki kişilerden iş alanlar da aracı sayılmayacak ve anılan madde kapsamında dayanışmalı sorumluluk doğmayacaktır.

b)Bir başka işveren, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin bir işte veya bir işin bölüm veya eklentilerinde iş almalı ve sigortalı çalıştırmalıdır.

c)İşverenlik sıfatını, alınan işte ve o iş nedeniyle sigortalı çalıştırılması sonucunda kazanmış olması aranacaktır. Bu kişinin diğer bir takım işyerlerinde çalıştırdığı sigortalılar nedeniyle kazandığı işverenlik sıfatının sonuca etkisi bulunmamaktadır.

d)İşverenden alınan iş, işverenin sigortalı çalıştırdığı işe göre ayrı ve bağımsız bir işyeri olarak değerlendirilebilecek nitelikte olmamalıdır, aksi halde iş alan kimse aracı değil, bağımsız işveren niteliğinde bulunacaktır.

e)İşin bütünü başka bir işverene bırakıldığında, iş anahtar teslimi verildiğinde veya işveren kendi iştigal konusu olmayan bir işi kendisi sigortalı çalıştırmaksızın bölerek ihale suretiyle farklı kişilere vermişse, iş sahibi (ihale makamı) Yasanın tanımladığı anlamda asıl işveren olmayacağından, bir alt-üst işveren ilişkisi bulunmayacaktır.

f)Alt işverenin aldığı iş, işverenin asıl işinin bölüm ve eklentilerindeki işin bir kesimi ya da yardımcı işler kapsamında bulunmalıdır. Asıl işverenden alınan iş, onun sigortalı çalıştırdığı işe göre ayrı ve bağımsız bir nitelik taşımaktaysa, işi alan kimse alt işveren değil, bağımsız işveren sayılacaktır. Bu noktada belirleyici yön; yapılan işin, diğerinin bütünleyici, yardımcı parçası olup olmadığıdır. İş yerindeki üretimle ilgili olmayan ve asıl işin tamamlayıcısı niteliğinde bulunmayan bir işin üstlenilmesi halinde, alt işverenden söz etme olanağı kalmayacak, ortada iki bağımsız işveren bulunacaktır. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 24.05.1995 gün ve 1995/9-273-548 sayılı kararı da aynı yöndedir.)

10.Bunun yanında iş kazası iddiasına dayanan maddi ve manevi tazminat davalarında hüküm altına alınacak tazminat miktarlarına etkisi ve davalıların sorumluluğu bakımından taşıdığı öneme göre tarafların kusurunun aidiyeti ve oranının hiçbir kuşkuya yer açmayacak biçimde ortaya konulması gerekir.

11.Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden; kazazede müteveffa sigortalının yüksek gerilim elektrik tellerinin çekim işlerini yapan davalı ... Şirketi nezdinde teknisyen olarak çalıştığı, 13.10.2018 tarihinde sürücü sigortalı ...'in sevk ve idaresindeki ... Enrj. Gıda Nak. İnş. Hayv. Tic. San. Ltd. Şti. adına tescilli 52... plaka sayılı Toyota Hilux araç ile Ankara ili istikametinden Eskişehir ili istikametine seyrettiği sırada yol kesim levhası 200 - 12/07 + 300'e geldiğinde aracın direksiyon hakimiyetini kaybederek yolun sağında bulunan inşaat deposunun girişindeki 10 m uzunluğundaki, 2,50 cm yüksekliğindeki beton istinat duvarına aracın ön kısmı ile çarptığı ve meydana gelen işbu trafik kazasında araç sürücüsü ... ile araçta yolcu olarak bulunan ..., ... ve ...'nun vefat ettiği anlaşılmaktadır.

12.Öte yandan, davalı ... İletim A.Ş.’nin "Kuruluşun 154 kV (-15,9 km) 2x1272 MCM İletkenli (Serbest Bölge-...) Brş. N. ... Enerji İletim Hattının yapım işi"ni davalı ... Grup Enerji San. ve Tic. A.Ş.'ye vermiş olduğu, diğer davalı ... Enerji şirketinin 52... plaka sayılı aracı tescil sahibi olarak ... Şirketine kiraladığı dosya kapsamından anlaşılmaktadır.

13.Dosyada mevcut belgelerin incelenmesinde; ... inceleme raporunda olayın iş kazası olarak kabul edildiği, davalı işveren ... Şirketinin kusursuz, müteveffa işçinin ise %100 kusurlu olduğunun belirtildiği görülmektedir. İşbu raporda; işveren statüsündeki ... Grup Enerji San. Tic. A.Ş. ve ... Enrj. Gıda Nak. Inş. Hayv. Tic. San. Ltd. Şti. unvanlı işyerlerinden 13.10.2018 tarihinde meydana gelen kazada vefat eden 4 işçinin de sigortalı bildirimlerinin mevcut olduğunun tespit edildiği, sonuç olarak inceleme konusu kaza olayında hayatını kaybeden sigortalıların 13.10.2018 tarihi esas alınmak suretiyle ... Grup Enerji San. Tic. A.Ş. unvanlı, 4 4222 01 ... sicil sayılı dosyada işlem gören işyerinin sigortalısı sayılmaları gerektiği yönünde tespitler yapılmıştır.

14.Aynı kazada vefat eden ... isimli işçinin ilişkili kişi olduğu SGK tarafından açılan rücuen tazminat davasında, davalının kazazedenin işvereni ... Enrj. Gıda Nak. Inş. Hayv. Tic. San. Ltd. Şti. olduğu, Mahkemece alınan kusura ilişkin bilirkişi heyet raporu ile davalı işverenin %10, ...'in de %90 oranında kusurlu olduğu, kazazedenin kusuru bulunmadığının belirtildiği ve işbu rapora itibar edilerek hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır.

15.Aynı olaya ilişkin yürütülen soruşturmada, "Sanığın ölümü hâlinde kamu davasının düşürülmesine karar verilir." hükmü gereğince şüpheli ... hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verildiği anlaşılmaktadır.

16.Eldeki dosyada, üç kişilik kusur heyeti tarafından düzenlenen bilirkişi raporunda, davalı ... Enerji .... Ltd Şti'nin Antalya veya kazanın meydana geldiği Ankara ilinde faal bir işyerinin olmaması, kuruluşun ... İletişim hattının yapım işinde çalışanının bulunmaması, 52... plaka sayılı aracı tescil sahibi olarak ... .... AŞ' ye kiralaması ve ... Grup ...AŞ ile aralarında alt-asıl işveren ilişkisi bulunmaması nedeniyle kazanın meydana gelmesinde kusurunun bulunmadığı, davalı ... İletim A.Ş 'nin işi, iş sahibi-ihale makamı olarak anahtar teslimle ... Grup ....A.Ş' ye vermiş olduğu, ... grup ile aralarında alt-asıl işveren ilişkisinin bulunmadığından kazanın meydana gelmesinde kusurunun bulunmadığı, davalı ... yönünden , müteveffanın ... Grup çalışanı olduğu, ... Enerji... Ltd Şti'den kiralanan 52... plakalı şirket arabasında sürücülerin davranışlarını takip etmek amacıyla araç takip sistemlerinin tesis edilmemesi , aracın sürücü tarafından , hangi saatlerde ve hız sınırına uygun kullanılıp kullanılmadığına yönelik etkin bir gözetim sisteminin oluşturulmaması ,sürücülerin davranışlarını sürekli ve sistematik olarak denetlememesi ve gözlemlememesi, çalışanlarına çalışmalarda güvenli ve emniyetli çalışma alışkanlığı kazandırmaması, çalışmalarda iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığı konusunda etkin bir denetim ve gözetim mekanizması oluşturulmaması nedeniyle kazanın meydana gelmesinde % 20 oranında kusurlu olduğu , müteveffa Sürücü (davacılar murisi ) ... 'ın ise yaşı, mesleki tecrübesi ve iş deneyimi itibariyle tehlikeyi öngörebilecek aklıselim bir kişi olmasına rağmen kullandığı aracın hızını yük ve teknik durumuna iş ve yol şartlarına uygun hızla sürdürmemesi, şerit izleme ve değiştirme kurallarına riayet etmeyerek kendi can güvenliğini sağlamada yeterli dikkat ve özene göstermemesi nedenleriyle kendi can güvenliğini sağlamada yeterli dikkat ve özeni göstermemesi nedeniyle % 80 oranında kusurlu olduğunun belirlendiği, Mahkemece işbu rapora itibar edilerek davalılar ... Elektrik İletim A.Ş. ve ... Enerji Gıda Nak. İnş. Hayv. Tic. ve San. Ltd. Şti. yönünden davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.

17.Somut olayda; Mahkemece, davalılar arasındaki ilişkinin niteliği, asıl işverenlik-alt işverenlik sıfatı (taşeronluk ilişkisi) bulunup, bulunmadığı, davalı tarafların işverenlik sıfatları yeterince araştırılıp, değerlendirilmemiştir.

18.Uyuşmazlık, hükmedilen tazminatlardan davalılar ... Elektrik İletim A.Ş. ve ... Enerji Gıda Nak. İnş. Hayv. Tic. ve San. Ltd. Şti.'nin sorumlu olup olmadığı hususundadır.

19.Davalı ... İletim A.Ş. yönünden yapılan incelemede; yukarıda yapılan açıklamalardan yola çıkılarak somut olayda, davalı ... İletim A.Ş. ve diğer davalı ... Grup Enerji San. Tic. A.Ş. arasında 154 kV (-15,9 km) 2x1272 MCM İletkenli (Serbest Bölge-...) Brş. N. ... Enerji İletim Hattının yapım işi için sözleşme yapıldığı, kazazedenin bu sözleşme kapsamında çalışmakta iken kazalandığı anlaşılmıştır. Davalı ... İletim A.Ş.‘nin kendi asıl işlerini ihale ile bir şirkete vermesi onu asıl işverenlik sıfatından ve bunun doğal neticesi olarak da sorumluluktan kurtarmaz. Bu durumda kendine ait işi bir başkasına yaptıran kişi ya da kurum alt işverenin(taşeronun) ve bu alt işverenin istihdamlarının kusurlarından onun ile birlikte müteselsilen sorumlu olur. Yapılması gereken iş, davalı ... İletim A.Ş.'yi asıl işveren olarak dava dilekçesinde talep edilen tazminat istemlerinden sorumlu tutmaktan ibarettir.

19.Davalı ... Enrj. Gıda Nak. Inş. Hayv. Tic. San. Ltd. Şti. Yönünden yapılan incelemede; yukarıda belirtilen açıklamalar ışığında; Mahkemece, davalı ... Enrj. Gıda Nak. Inş. Hayv. Tic. San. Ltd. Şti. ile davalı ... Grup Enerji San. Tic. A.Ş. arasındaki ilişkinin niteliğinin, bu taraflar arasında asıl işveren–alt işveren (taşeronluk) ilişkisi bulunup bulunmadığının, davalıların işverenlik sıfatlarının kapsam ve sınırlarının gereği gibi araştırılıp değerlendirilmediği, davalı ... Enrj. Gıda Nak. Inş. Hayv. Tic. San. Ltd. Şti.nin enerji iletişim hattının yapım işinde çalışanının bulunup bulunmadığının yeterince araştırılmadığı anlaşılmaktadır. Nitekim gerek SGK teftiş raporunda gerekse de rücuen tazminat dosyasında hükme esas alınan bilirkişi raporlarında, müteveffa sigortalının ve aynı kazada vefat eden diğer işçilerin davalı ... Enrj. Gıda Nak. Inş. Hayv. Tic. San. Ltd. Şti. unvanlı işyerlerinden sigortalı bildirimlerinin mevcut olduğunun tespit edildiği görülmektedir.

20.Yukarıda yapılan açıklamalardan sonra Mahkemece yapılacak iş, maddi-hukuki olgular birarada değerlendirilerek, aynı kazada vefat eden diğer işçilerin hizmet döküm cetvelleri ile sigortalılık bildirimlerinin getirtilmesi, SGK teftiş raporunda yapılan tespitlerin dikkatlice irdelenmesi, anılan bu işçilerin iş kazası nedeniyle açılan maddi ve manevi tazminat dava dosyaları ile rücuen tazminat dava dosyalarının celp edilmesi, davalı ... Enrj. Gıda Nak. Inş. Hayv. Tic. San. Ltd. Şti. ile davalı ... Grup Enerji San. Tic. A.Ş. arasındaki sözleşmelerin temini ile davalı ... Grup Enerji San. Tic. A.Ş. ve diğer davalı şirket arasında yapılan sözleşmeler incelenmek suretiyle, işbu davalılar arasındaki ilişkinin irdelenmesi, aynı kazada vefat eden işçilerin işverenlerinin belirlenmesi, kazanın meydana geldiği enerji iletişim hattının yapım işinde çalışanının bulunup bulunmadığının tespit edilmesi suretiyle yukarıda bahsedilen kusur raporlarını düzenleyen heyetlerden farklı, A sınıfı iş güvenliği uzmanlarından oluşturulacak farklı bir bilirkişi heyetine konuyu yukarıda açıklandığı biçimde incelettirmek, davalı taraflar arasında asıl-alt işverenlik ilişkisi bulunup bulunmadığını denetime elverişli gerekçe ile ortaya koymak, tarafların iş kazasının gerçekleşmesindeki kusur oranlarını - tarafların dosyada mevcut kusur raporlarına itirazları da göz önünde tutulmak suretiyle- her türlü şüpheden uzak şekilde tespit ettirmek taraflar lehine oluşan usuli kazanılmış hakları da gözeterek karar vermekten ibarettir.

21.O halde, davacılar vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları dikkate alınarak, bozma sebebine göre bu aşamada temyiz itirazlarının sair yönleri incelenmeksizin, Bölge Adliye Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır. VI. KARAR Açıklanan sebeplerle;

1.Davacılar vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

2.Temyiz eden davacıların sair temyiz itirazlarının şimdilik incelenmesine yer olmadığına, Peşin alınan temyiz harcının istek halinde temyiz eden davacılara iadesine, Dosyanın kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

11.12.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.