10. Hukuk Dairesi

Taraflar arasındaki İsviçre sigorta kurumundan transfer edilen sosyal sigorta primlerinin yasal faiziyle davacıya ödenmesi istemli davadan dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Kararın davalı Kurum vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA

Davacı vekili, davacının İsviçre'de geçen çalışmaları gereğince transfer edilen 16.375,40 CHF prim miktarının 30.06.2016 tarihi itibariyle Türk Lirasına tekabül eden 48.143,67 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte iadesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı Kurum vekili, davacı her ne kadar maaşında değişme olmadığını iddia etmiş ise de 42/161036 tahsis numarası ile aylık alması nedeni ile borçlanma hakkı bulunmadığından İsviçre'de geçen 01.09.2007 – 30.06.2012 sürelerine karşılık gelen 16.375,40 CHF primleri almakta olduğu yaşlılık aylığında değerlendirildiğini, maaşta artma meydana geldiğini, davacının artmış maaşını halen almakta olduğunu beyanla davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile "...Kurum tarafından transfer edilen primler kişinin aylığında kullanıldığı gerekçesi ile iade edilmemektedir. Bu durumda sigortalı adına transfer edilen primin davacıya makul bir ölçüde fayda sağlaması gerekecektir.

Davacının iade edilmeyen prim tutarı 16.375,40 İsviçre frangı olup esasen primin transfer üzerindeki kur üzerinden karşılığı kurum kayıtlarına girmiş olup ek kararın 2014 yılında 01.02.2014 tarihinden geçerli yapıldığı nazar alındığında 31.01.2014 tarih transfer gerçekleştiği tarihteki kuruma göre yaklaşık Türk Lirası tutar 16.375,40 x 2,50 =40.938,50 Tl olup bunun karşılığında davacının aylığında yaklaşık 0,80 Tl fark vardır. Davacının iade edilmeyen prim tutarının bu şekilde bir aylık farkı artışı ile geri elde edebileceği süreç 40.938,50/0,80=420 yıl civarındadır. Bu kadar sürede geri iadesi aylık farkı ile gerçekleşecek olan bedelin makul fayda sağlamayacağı kanaatine varılmıştır. Dava, davacının yurtdışı çalışmalarına ilişkin transfer edilen primlerin 30.06.2016 tarihli Türk Lirası karşılığı 48.143,67 Tl'nin dava tarihinden işleyecek yasal faizi ile tahsili talebine ilişkindir.

Mahkememizce yapılan yargılama, davacı vekilinin ve davalı vekilinin beyanları, SGK ve işyeri kayıtları, bilirkişi raporu, tanık beyanları ve tüm dosya kapsamına göre; aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur." gerekçesi ile "...1-Davanın kısmen kabulü ile;

38.686,89 TL'nin dava tarihi olan 30.06.2016 tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi iye birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, davacının fazlaya ilişkin talebinin reddine,..." karar verilmiştir. IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davalı Kurum vekili, davacının İsviçre’de geçen 01.09.2007 – 30.06.2012 tarihleri arasına karşılık gelen 16.375,40 CHF priminin almakta olduğu yaşlılık aylığında değerlendirildiğini ve maaşında artış meydana geldiğini, davacının maaşını halen artmış şekli ile aldığını, Kurum’un davacıya iade edeceği bir miktarın bulunmadığını, bilirkişi raporunun hatalı olduğunu beyanla mahkeme kararının kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile, "...Somut olayda; davacının İsviçre yaşlılık, malullük ve ölüm sigortaları yardımlarından yararlanmadığı, yurda kesin dönüş yaptığı ve prim transferi yapıldığı hususlarında ihtilaf bulunmamaktadır. Uyuşmazlık; transfer edilen primlerin davacıya ödenip ödenmeyeceği hususundadır. Transfer edilen primlerin kullanılması halinde davacının yaşlılık aylığında meydana gelen fark ile transfer miktarının davacıya toplu olarak ödenmesi hususu birlikte değerlendirildiğinde; davacının söz konusu meblağı kendisinin kullanması durumunda artıştan çok daha fazla menfaat sağlayabileceği, transfer edilen primler iade edilmeden yaşlılık aylığına yansıtıldığında yaşlılık aylığındaki artışın davacıya ödenmeyen miktara göre açıkça orantısız olacağı anlaşılmakla; "Transfer olunan primlerden Türk emeklilik sigortası çerçevesinde sigortalı veya hak sahibi yararına hiç bir menfaat sağlanmıyorsa, anılan yetkili kuruluş transfer edilmiş olan primleri ilgili kimselere öder " kuralının davacı yönünden gerçekleşmiş olduğu kanaatine varılmıştır ( Yargıtay 21. HD'nin aynı yöndeki 21.05.2009 Tarih ve 2018/7219 E, 2019/4010 K sayılı kararı )..." gerekçesi ile davalı Kurum vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili temyiz başvurusunda bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri Davalı Kurum vekili istinaf gerekçelerini tekrarla temyiz başvurusunda bulunmuştur.

C.Gerekçe

1.Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, İsviçre Sosyal Sigorta Kurumundan transfer edilen primlerin yasal faiziyle iadesi istemine ilişkindir.

2.İlgili Hukuk

Davanın yasal dayanağı 3201 sayılı Kanun'un "Sosyal güvenlik söşleşmeleri ile transferi sağlanan primlerin iadesi" başlıklı 10 uncu maddesi olup " Madde 10 – Türk vatandaşları hesabına yabancı ülkelerdeki sosyal güvenlik kurumlarına yatırılmış bulunan primlerin, ülkelerarası anlaşmalarla Türkiye'ye transferlerinin sağlanması halinde;

a)Transfer olunan primlere ilişkin sürelerin tamamını bu Kanuna göre borçlanarak, tahakkuk ettirilen borcunu da ödemiş olanlara, transfer olunan primlerin tamamı,

b)Transfer olunan primlere ilişkin sürelerin bir kısmını bu Kanuna göre borçlanarak tahakkuk ettirilen borcunu da ödemiş olanlara, transfer olunan primlerin borçlandıkları süreye isabet eden orandaki miktarı, Transfer tarihindeki cari kur üzerinden Türk Lirası karşılığı olarak ilgili sosyal güvenlik kuruluşunca sigortalıya, hak sahiplerine veya mirasçılarına iade edilir." düzenlemesini, Türkiye Cumhuriyeti ile İsviçre Federal Konseyi Arasındaki Sosyal Güvenlik Sözleşmesi'nin 10/a maddesi, " Madde 10 a (25.5.1979 tarihli Türkiye Cumhuriyeti ile İsviçre Arasındaki Sosyal Güvenlik Sözleşmesine Ek Sözleşme ile ilave edilmiştir.) (1) Türk vatandaşları, Sözleşmenin 8 ve 12 maddelerine rağmen İsviçre yaşlılık ölüm sigortalarına kendileri için yatırılmış olan primlerin Türk sigortalarına transferini İsviçre yaşlılık, malûllük ve ölüm sigortaları yardımlarından henüz hiç yararlanmamış olmaları ve Türkiye’de veya bir üçüncü ülkede yerleşmek üzere İsviçre’den ayrılmış bulunmaları koşulu ile talep edebilirler. İsviçre yaşlılık ve ölüm sigortasının iki eş için prim yatırılmışsa, eşler kendileri için yatırılan primlerin transferini münferit olarak isteyebilirler. Ancak yalnız kadın eşin primleri transfer olunmuşsa, erkek eş ancak yaşlılık, malullük ve ölüm sigortasına ilişkin basit bir gelirden yararlanır. (2) Birinci paragrafın uygulanmasında, Türk sigortalarına primleri transfer olunmuş Türk vatandaşları ve bunların hak sahipleri söz konusu primlerin transferi nedeniyle, İsviçre yaşlılık, malullük ve ölüm sigortasından artık hiç bir hak iddiasında bulunamazlar. (3) Primler Türkiye Sosyal Sigortalar Kurumuna transfer olunur ve bu kurum primleri Türk mevzuatına göre yetkili sigorta kuruluşuna intikal ettirir. Bu primler ve bu primlere ilişkin süreler, bir Türk aylığına hak kazanmada ve bu aylığın hesabında, Türk primlerine ve sürelerine muadil sayılır. Transfer olunan primlerden Türk emeklilik sigortası çerçevesinde sigortalı veya hak sahibi yararına hiç bir menfaat sağlanmıyorsa, anılan yetkili kuruluş transfer edilmiş olan primleri ilgili kimselere öder." düzenlemesini,

Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin "Transferi sağlanan primlerin iadesi" başlıklı 17 nci maddesi " Madde 17 –(1) Yabancı ülkelerde sosyal güvenlik kurumlarına yatırılmış bulunan primlerin, sosyal güvenlik sözleşmeleri ile Türkiye’ye transferlerinin sağlanması ve bu sözleşmelerde primlerin iadesine engel hükümler bulunmaması halinde;

a)Transfer edilen primlere ilişkin sürelerin tamamının, borçlanılarak tahakkuk ettirilen borcun tamamının ödenmiş olması halinde, transfer olunan primlerin tamamı,

b)Transfer olunan primlere ilişkin sürelerin bir kısmının, borçlanılarak tahakkuk ettirilen borcun tamamının ödenmiş olması halinde, transfer olunan primlerin borçlanılan gün sayısına isabet eden orandaki miktarı transfer tarihindeki cari kur üzerinden(Mülga ibare:RG-6/11/2020-31296) (…)Türk Lirası karşılığı olarak Kurumca sigortalıya, hak sahiplerine veya mirasçılarına iade edilir. (2)(Değişik:RG-6/11/2020-31296)(4)Sosyal güvenlik sözleşmelerine göre Türkiye’ye transfer edilen primlere ait gün sayıları, 5510 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında değerlendirilir. (3)(Ek:RG-6/11/2020-31296)Kanunun 8 inci maddesi hükümleri saklıdır." düzenlemesini, ... Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü 'nün Yurt Dışı Boçlanma İşlemleri'ni düzenleyen 2021/2 sayılı genelgesindeki "15. İsviçre Sürelerinin Borçlandırılması" başlıklı düzenlemede, " İsviçre'deki sigortalılık sürelerini borçlanmak isteyenlerin borçlanma işlemleri bu Genelgenin Yurt Dışı Borçlanma İşlemleri başlıklı İkinci Bölümünün "4.2. Başvurulacak Birimler" başlığı altında belirtilen birimler tarafından gerçekleştirilecektir.

01.01.1972 tarihli Türkiye İsviçre Sosyal Güvenlik Sözleşmesinin 10/a maddesinde Türk vatandaşlarının İsviçre'deki çalışmaları esnasında işçi ve işveren hissesi dahil olmak üzere yaşlılık ve ölüm sigortası primi olarak ödenen tutarın tamamının Kuruma transferi öngörülmüştür.

İki ülke arasındaki Sözleşme kapsamında prim transfer işlemleri ile Kanun kapsamında borçlanma işlemleri arasında ilişki bulunmamakla birlikte, Kanunun 10 uncu maddesinde borçlanılan gün sayısı kadar primlerin iade edileceği öngörüldüğünden, prim transferi ile borçlanma işlemleri ayrı ayrı yürütülecektir. Buna göre, İsviçre’de geçen sürelerin borçlandırılmasına ilişkin iş ve işlemler aşağıda açıklanmıştır: (1) İsviçre'den prim transferi gerçekleşmeden borç tutarının transfer edilecek primlerden mahsup edilmesine ilişkin talepler kabul edilmeyecektir. Ancak, prim transferi talebinde bulunduğu sırada borçlanma tutarını kendileri ödemek isteyenlerin talepleri kabul edilerek, yurt dışı borçlanmasına ilişkin genel kurallara göre işlem yapılacaktır. (2) Primleri Kuruma transfer edildikten sonra borçlanma talebinde bulunanlardan, ayrıca hizmet belgesi istenilmeden prim transfer kararı ekindeki hizmet belgesine göre borçlanma işlemi sonuçlandırılacaktır. (3) İsviçre'den transfer edilen primlere ilişkin sürelerin tamamını borçlanarak tahakkuk ettirilen borç tutarını ödemiş olanlara transfer edilen primlerin tamamı, İsviçre'den transfer edilen primlere ilişkin sürelerin bir kısmını borçlanarak tahakkuk ettirilen borcunu ödemiş olanlara ise transfer edilen primlerin borçlandıkları süreye isabet eden orandaki miktarı İsviçre sürelerine ait ortalama günlük kazanç üzerinden iade edilecektir. Ortalama günlük kazanç, transfer edilen toplam prim transfer tutarının toplam gün sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanacaktır..." düzenlemesini içerir.

Talep edilen borçlanma süresi ise yaşlılık aylığına esas süre ve sigortalının vefatı halinde hak sahiplerine bağlanacak ölüm aylığına esas süre olarak alınacağından, Türkiye Cumhuriyeti ile İsviçre Federal Konseyi Arasındaki Sosyal Güvenlik Sözleşmesinin 10 a maddesinin 3 numaralı fıkrasında belirtilen ve transfer edilen primin iadesinin söz konusu olması için transfer olunan primlerden Türk emeklilik sigortası çerçevesinde sigortalı veya hak sahibi yararına hiç bir menfaat sağlanmaması söz konusu olmayacağından transfer edilmiş olan primlerin sigortalıya ödenmesi mümkün değildir.

3.Değerlendirme

Somut olayda, davacının 05.05.2008 tarihinde 8704 gün isviçre çalışma süresini borçlanma talebinde bulunduğu ve hazırlanan tahakkuku 08.05.2008 tarihinde ödediği, 01.03.2012 tarihli yaşlılık aylığı tahsis talebine istinaden 01.04.2012 tarihinden itibaren borçlanılan 8704 günle 506 sayılı Kanun kapsamında yaşlılık aylığı bağlandığı, davacının 13.08.2012 tarihinde İsviçre'den primlerinin transferini talep ettiği, davalı Kurumun halihazırda yaşlılık aylığı alıyor olması nedeniyle borçlanma yapamayacağını, transfer edilecek primlerin bağlanan yaşlılık aylığında değerlendirilmesi talebinde bulunduğu takdirde prim transferinin yapılabileceğini, primlerin değerlendirilmesi ile yaşlılık aylığının artması halinde aylıkta değerlendirileceği, arttırmadığı takdirde tarafına iade edileceğinin bildirildiği, davacının 25.03.2013 tarihli dilekçesi ile transfer edilen primlerin tamamının tarafına ödenmesini istediği, bu talebin reddi üzerine 24.03.2013 tarihli dilekçe ile transfer edilecek primlerin aylığında değerlendirilmesi talebinde bulunduğu, davalı Kurumun 08.07.2013 tarihinde prim transferi talebinde bulunduğu, 2007-2011 yılları için transfer edilen 16375.40 İsviçre Frankının 1740 gün daha borçlanma sağlaması ile davacının yaşlılık aylığının 10444 gün üzerinden ve 01.02.2014 tarihi itibariyle güncellendiği, davacının 06.06.2014 tarihli talebiyle transfer edilen 16375.40 İsviçre Frankının tarafına iadesini istediği, davalı Kurum tarafından transfer edilen primlerin aylıkta değerlendirildiğinin ve bağlanan yaşlılık aylığının arttığının bu nedenle iade edilmeyeceğinin bildirilmesi üzerine eldeki davanın açıldığı, Mahkemesince davalı Kurumun 13.01.2014 tarihinde transfer edilen 16375,40 İsviçre Frankının transfer edildiği tarih itibariyle 38686,89 TL 'ye karşılık geldiğinin bildirilmesi üzerine davacıya bu miktarın ödenmesine dair karar verildiği anlaşılmaktadır.

Dava konusu borçlanmaya ilişkin dosyadaki bilgi ve belgelere göre, 3201 sayılı Kanun'un sosyal güvenlik söşleşmeleri ile transferi sağlanan primlerin iadesi başlıklı 10 uncu maddesi ile, bu düzenleme ile uyumlu ilgili yönetmeliğin 17 nci maddesi ve yine ilgili 2021/2 sayılı genelgede de açıklandığı üzere, transfer edilerek yaşlılık aylığında değerlendirilen ve aylığın artmasını sağlayan primlerin sigortalıya iadesi mümkün değildir. Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular göz ardı edilerek, eksik araştırma ve inceleme sonucu yazılı şekilde hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

Açıklanan sebeplerle; Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

11.04.2023 gününde oybirliğiyle karar verildi.