Danıştay 8. Daire Başkanlığı

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2022/6703 E.  ,  2022/7800 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y

İstemin Özeti : Gebeceler Belediye Meclisinin 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 30. maddesinin 1. fıkrası uyarınca feshedilmesi istemidir.

Savunmanın Özeti : Savunma verilmemiştir.

Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince işin gereği görüşüldü: İstem, Afyonkarahisar ili, Merkez ilçesi, Gebeceler Belediye Meclisi'nin, kanunla meclise verilen görevleri süresi içinde yapmayı ihmal edip, belediyeye ait işleri sekteye ve gecikmeye uğrattığından bahisle feshi istemine ilişkindir.

Anayasa'nın 127. maddesinin 4. fıkrasında, "Mahalli idarelerin seçilmiş organlarının, organlık sıfatını kazanmalarına ilişkin itirazların çözümü ve kaybetmeleri, konusundaki denetim yargı yolu ile olur. Ancak, görevleri ile ilgili bir suç sebebi ile hakkında soruşturma veya kovuşturma açılan mahalli idare organları veya bu organların üyelerini, İçişleri Bakanı, geçici bir tedbir olarak, kesin hükme kadar uzaklaştırabilir." hükmü yer almaktadır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun Ek 2. maddesinde; "Belediyeler ile il özel idarelerinin seçilmiş organlarının organlık sıfatlarını kaybetmelerine ilişkin olarak yetkili mercilerden Danıştaya gönderilen dosyalar; belediye başkanlarının düşmesi istemine dair ise belediye başkanlarının, belediye meclislerinin veya il genel meclislerinin feshi istemine ilişkin ise meclis başkanvekilinin savunması onbeş gün içinde alındıktan sonra veya bu süre içerisinde savunma verilmediği takdirde sürenin bittiği tarihte tekemmül etmiş sayılır ve kanunlarda gösterilen karar süreleri bu tarihten itibaren işlemeye başlar. Karar dosya üzerinden verilir. Bu kararlara karşı tebliğini izleyen günden itibaren onbeş gün içerisinde İdari Dava Daireleri Kuruluna itiraz edilebilir. İtiraz bir ay içerisinde sonuçlandırılır. İtiraz üzerine verilen karar kesindir." hükmüne yer verilmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 3. maddesinin 1. maddesinin (a) bendinde, belediye, belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisi olarak tanımlanmış; (b) bendinde, belediyenin organları; belediye meclisi, belediye encümeni ve belediye başkanı olarak sayılmış;

17.maddesinde, belediye meclisinin, belediyenin karar organı olduğu ve ilgili kanunda gösterilen esas ve usûllere göre seçilmiş üyelerden oluşacağı kurala bağlanmıştır. 5393 sayılı Kanun'un "Meclisin Feshi" başlıklı 30. maddesinde ise, "Belediye meclisi; a) Kendisine kanunla verilen görevleri süresi içinde yapmayı ihmal eder ve bu durum belediyeye ait işleri sekteye veya gecikmeye uğratırsa, b) Belediyeye verilen görevlerle ilgisi olmayan siyasî konularda karar alırsa, İçişleri Bakanlığının bildirimi üzerine Danıştayın kararı ile feshedilir. İçişleri Bakanlığı gerekli gördüğü takdirde meclisin feshine dair bildirim ile birlikte, karar verilinceye kadar meclis toplantılarının ertelenmesini de ister. Danıştay, bu hususu en geç bir ay içinde karara bağlar. Bu şekilde feshedilen meclisin yerine seçilen meclis, kalan süreyi tamamlar." hükmü bulunmakta olup; bu hükmün gerekçesinde, önceki yasada yer alan iki fesih nedenine yer verilmeyerek belediye meclisinin feshini gerektiren sebeplerin sınırlandırılmasının bir yenilik olduğu, böylece serbest seçimle oluşan belediye meclislerine rahat çalışma ortamının sağlanmasına öncelik verildiği belirtilmiştir.

Aynı Kanun'un 40. maddesinde, "Belediye başkanı izin, hastalık veya başka bir sebeple görev başında bulunmadığı hâllerde, bu süre içinde kendisine vekâlet etmek üzere, belediye meclisi üyeleri arasından birini başkan vekili olarak görevlendirir. Başkan vekili, başkanın yetkilerine sahiptir. Başkan vekiline, görev süresince başkana ödenen aylık brüt ödeneğin gün hesabı üzerinden ödenek verilir." hükümüne yer verilmiştir.

Kanun'un "Belediye başkanlığının boşalması hâlinde yapılacak işlemler" başlıklı 45. maddesinde ise; "Belediye başkanlığının herhangi bir nedenle boşalması durumunda, vali tarafından belediye meclisinin on gün içinde toplanması sağlanır. Meclis, birinci başkan vekilinin, onun bulunmaması durumunda ikinci başkan vekilinin, onun da bulunmaması durumunda en yaşlı üyenin başkanlığında toplanarak; a) Belediye başkanlığının boşalması veya seçim dönemini aşacak biçimde kamu hizmetinden yasaklanma cezasının verilmiş olması durumunda bir başkan, b) Başkanın görevden uzaklaştırılması, tutuklanması veya seçim dönemini aşmayacak biçimde kamu hizmetinden yasaklama cezası alması durumunda bir başkan vekili, seçer. (Ek fıkra: 15/8/2016-KHK-674/38 md.; Aynen Kabul: 10/11/2016-6758/34 md.) Ancak, belediye başkanı veya başkan vekili ya da meclis üyesinin terör veya terör örgütlerine yardım ve yataklık suçları sebebiyle görevden uzaklaştırılması veya tutuklanması ya da kamu hizmetinden yasaklanması veya başkanlık sıfatı veya meclis üyeliğinin sona ermesi hallerinde 46 ncı maddedeki makamlarca belediye başkanı veya başkan vekili ya da meclis üyesi görevlendirilir. Görevlendirilecek kişinin seçilme yeterliğine sahip olması şarttır. Görevden uzaklaştırılan veya tutuklanan belediye meclisi üyesinin istifa etmesi halinde de bu fıkra hükümleri uygulanır. Bu fıkra gereğince belediye başkanı veya başkan vekili görevlendirilen belediyelerde bütçe ve muhasebe iş ve işlemleri valilik onayı ile defterdarlığa veya mal müdürlüğüne gördürülebilir. Bu belediyelerde belediye meclisi, başkanın çağrısı olmadıkça toplanamaz. Meclisin, encümenin ve komisyonların görev ve yetkileri 31 inci maddede belirtilen encümen üyeleri tarafından yürütülür.

Belediye başkanı veya başkan vekili belediye meclis üyeleri arasından ve gizli oyla seçilir. İlk iki oylamada üye tam sayısının üçte iki ve üçüncü oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğu aranır. Üçüncü oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamada en çok oy alan iki aday için dördüncü oylama yapılır. Dördüncü oylamada en fazla oy alan üye, belediye başkanı veya başkan vekili seçilmiş olur. Oyların eşitliği durumunda kur'a çekilir. Birinci fıkranın (b) bendi uyarınca başkan vekili seçildikten sonra belediye başkanlığının (a) bendinde belirtilen nedenlerle boşalması durumunda bu maddeye göre belediye başkanı seçilir. Yeni seçilen belediye başkanının görev süresi, yerine seçildiği başkanın görev süresi ile sınırlıdır. Başkan vekili, yeni başkan seçilinceye veya görevden uzaklaştırılmış ya da tutuklanmış olan başkan göreve dönünceye kadar görev yapar. Belediye başkanı veya başkan vekili seçilinceye kadar belediye başkanlığı görevi, meclis birinci başkan vekili, bulunmaması durumunda ikinci başkan vekili, onun da bulunmaması durumunda vali tarafından görevlendirilecek bir kamu görevlisi tarafından yürütülür. Belediye başkanı veya başkan vekili seçimi en geç onbeş gün içinde tamamlanmadığı takdirde belediye meclisinin feshine ilişkin hükümler uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.

Anılan hükmün gerekçesinde ise, "Belediye başkanlığının herhangi bir sebeple boşalması, tutuklanma ve görevden uzaklaştırma hallerinde, meclisin başkan veya başkan vekili seçmesi ve bunun usulü düzenlenmektedir. Başkan veya başkan vekili seçimine ilişkin olarak en fazla dört tur oylama yapılması ve dördüncü turun sonunda başkanın seçilmesini temin edecek, mecliste kilitlenme ve gruplaşmayı önleyerek uzlaşmayı teşvik edecek bir seçim sistemi öngörülmektedir. Ayrıca, belediye başkanı veya başkan vekili seçiminin en geç on beş gün içinde tamamlanması zorunlu hale getirilerek seçim yapılamadığı takdirde belediye meclisinin kendisine kanunla verilen görevleri yapmamasına ilişkin hükümlerin uygulanması öngörülerek başkan veya başkan vekili seçiminin bir an önce yapılması amaçlanmaktadır." açıklaması yer almaktadır.

09/10/2005 tarihli ve 25961 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Belediye Meclisi Çalışma Yönetmeliği'nin 4. maddesinde, "Toplantı: Meclisin bir ay içinde yaptığı birleşimlerin tamamı", "Birleşim: Meclisin bir gün içinde yaptığı oturumların tamamı", "Oturum: Bir birleşimin ara ile bölünen kısımlardan her biri", "Salt çoğunluk: (Değişik:RG-29/4/2021-31469) Belli sayının yarısından fazla olan çoğunluk", "Nisbî çoğunluk: Aynı yöndeki oyların, diğer oy topluluklarından fazla olması durumu", "Nitelikli çoğunluk: Kanunun belli durumlarda aradığı üçte iki veya dörtte üç gibi belirli bir çoğunluk" olarak tanımlanmıştır.

Dosyanın incelenmesinden; Yüksek Seçim Kurulu'nun …tarihli ve …kararı ile 31 Mart 2019 tarihinde yapılan mahalli idareler seçimlerinde Afyonkarahisar ili, Merkez ilçesi, Gebeceler Beldesi Belediye Başkanı olarak seçilen …'un seçilme yeterliliğine sahip olmadığından bahisle mazbatasının iptal edildiği; Afyonkarahisar Merkez 1. İlçe Seçim Kurulu Başkanlığının …tarihli ve …sayılı yazısı ile durumun Afyonkarahisar Valiliği'ne bildirilmesi üzerine …tarihli ve …sayılı Valilik yazısı ile 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 45. maddesinde belirtilen hükümlere uygun olarak belediye meclisinin başkan seçimi için 10 gün içerisinde toplanmasının istenildiği, meclis toplantı çağrı yazısını aynı tarihte tebliğ alan belediye meclisi 1. başkan vekilince toplantı tarihinin 26/09/2022 Pazartesi günü olarak belirlendiği ve toplantı gününün belediye meclis üyelerine 21/09/2022 tarihinde tebliğ edildiği, 26/09/2022 tarihli toplantıda toplantı yeter sayısı sağlanamadığından meclis toplantısının 29/09/2022 tarihinde yapılmasının kararlaştırıldığı, Meclis 1. Başkan Vekili başkanlığında gerçekleştirilen 29/09/2022 tarihli toplantıda 2 aday arasında yapılan oylamada ilk oylama için gerekli olan karar yetersayısına ulaşılamadığı, aynı toplantıda 2. oturumun 06/10/2022 Perşembe günü yapılmasına başkan vekilince karar verildiği ve bu kararı imzalayan meclis üyelerince "süreyi kabul etmiyorum" şeklinde karara şerh düşüldüğü;

06/10/2022 tarihli toplantıda da karar yetersayısının sağlanamaması üzerine üçüncü oturumun 10/10/2022 tarihinde yapılmasına karar verildiği ve belediye meclisinin beş üyesince "Süreyi kabul etmiyorum. Bir saat sonra yapılsın." şeklinde karara şerh düşüldüğü, 10/10/2022 tarihli toplantıda üçüncü oturum için gerekli olan meclis salt çoğunluğuna ulaşılamadığı belirtilerek dördüncü oturum için 13/10/2022 tarihinin belirlendiği ve bu kararda belediye meclisinin beş üyesinin "Salt çoğunluk sağlanmıştır. … 5 oy, … 4 oy almıştır. Kararı kabul etmiyorum." şeklinde karara şerh düştüğü; Meclis 1. Başkan Vekilince 11/10/2022 tarihli yazı ile taraflarına bildirilen 15 günlük süre içerisinde 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 45. madde hükümleri dikkate alınarak yapılan başkanlık seçimlerinin tamamlanamadığının Valiliğe bildirilmesi sonucunda …tarihli ve …sayılı dilekçe ile İçişleri Bakanlığı tarafından 5393 sayılı Kanun'un 30. maddesi uyarınca Gebeceler Belediye Meclisinin feshinin istenildiği anlaşılmıştır.

Yukarıda değinilen Yasa hükümleri ve gerekçeleri dikkate alındığında, Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen Türkiye Cumhuriyeti'nin "demokratik devlet" niteliğine ve 123. maddesinde idarenin kuruluş esasları arasında yer verilen "yerinden yönetim" ilkesine uygun olarak, serbest seçimle oluşan belediye meclislerinin söz konusu Anayasa ilkeleri çerçevesinde çalışmasının sağlanmasının temel ilke olarak benimsendiği, fesih sebeplerinin azaltıldığı ve belli şartlara bağlandığı anlaşılmaktadır. 5393 sayılı Kanun'un 30. maddesi uyarınca belediye meclisinin kendisine kanunla verilen görevleri süresi içinde yapmayı ihmal etmesi ve bu durumun belediye işlerini aksatması bir fesih sebebi olup bu hükme istinaden belediye meclisinin feshedilebilmesi için; meclise kanunla verilmiş bir görevin varlığı, görevin süresi içinde yerine getirilmemesi, yerine getirmeme durumunun ihmalden kaynaklanmış olması ve sonucunda belediye işlerinin aksaması şartları gerçekleşmiş olmalıdır.

İsteme konu olayda;

26/09/2022 tarihli belediye meclisi toplantısı gerçekleşememiş ise de; 29/09/2022, 06/10/2022 ve 10/10/2022 tarihli toplantılar ile belediye başkanı seçim sürecinin işletildiği ve bu süreçte belediye başkanlığı görevini yürüten Meclis Birinci Başkan Vekili dahil dokuz üyesi bulunan Gebeceler Belediye Meclisince 15 günlük yasal süre içerisinde yapılan 10/10/2022 tarihli 3. oylamada Kanun'da aranan salt çoğunluğun sağlandığı, nitekim çoğunluğu oluşturan meclis üyelerince de karara bu yönde şerh düşüldüğü görüldüğünden, belediye meclisinin kanunla verilen görevleri süresi içinde yapmaması ve bunun ihmalden kaynaklanması halinin oluşmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda, belediyenin seçilmiş karar organı olan belediye meclisinin feshi koşullarının gerçekleşmediği sonucuna varıldığından istemin reddi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, 5393 sayılı Kanun'un 30. maddesi uyarınca Gebeceler Belediye Meclisinin feshedilmesi isteminin reddine, 2577 sayılı Kanun'un Ek 2. maddesi uyarınca kararın tebliğini izleyen günden itibaren onbeş gün içerisinde, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na itiraz yolu açık olmak üzere, 20/12/2022 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi. KARŞI OY : (X)- İstem; İçişleri Bakanlığı tarafından, Afyonkarahisar İli Merkez İlçesi Gebeceler Belediye Meclisinin; kanunla meclise verilen görevleri süresi içinde yapmayı ihmal edip, belediyeye ait işleri sekteye ve gecikmeye uğrattığından bahisle, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 30. Maddesi uyarınca feshine ilişkindir. 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 22. maddesinde, belediye meclisinin, üye tam sayısının salt çoğunluğuyla toplanıp katılanların salt çoğunluğuyla karar vereceği; ancak, karar yeter sayısının üye tam sayısının dörtte birinden az olamayacağı, Meclisin toplanmasında, üye tam sayısının salt çoğunluğu sağlanamadığı takdirde başkan, gün ve saatini tespit ederek en geç üç gün içinde toplanmak üzere meclisi tatil edeceği gelecek toplantının, üye tam sayısının dörtte birinden az olmayan üye sayısı ile yapılacağı; "Meclisin feshi" başlıklı 30. maddesinin (a) bendinde; belediye meclisinin, kendisine kanunla verilen görevleri süresi içinde yapmayı ihmal etmesi ve bu durumun belediyeye ait işleri sekteye veya gecikmeye uğratması halinde, İçişleri Bakanlığının bildirmesi üzerine Danıştayın kararı ile feshedileceği hükme bağlanmış; "Belediye başkanlığının boşalması hâlinde yapılacak işlemler" başlıklı 45. maddesinin birinci fıkrasında, "Belediye başkanlığının herhangi bir nedenle boşalması durumunda, vali tarafından belediye meclisinin on gün içinde toplanması sağlanır. Meclis, birinci başkan vekilinin, onun bulunmaması durumunda ikinci başkan vekilinin, onun da bulunmaması durumunda en yaşlı üyenin başkanlığında toplanarak; a) Belediye başkanlığının boşalması veya seçim dönemini aşacak biçimde kamu hizmetinden yasaklanma cezasının verilmiş olması durumunda bir başkan, b) Başkanın görevden uzaklaştırılması, tutuklanması veya seçim dönemini aşmayacak biçimde kamu hizmetinden yasaklama cezası alması durumunda bir başkan vekili seçer." hükmü; üçüncü fıkrasında, "Belediye başkanı veya başkan vekili belediye meclis üyeleri arasından ve gizli oyla seçilir. İlk iki oylamada üye tam sayısının üçte iki ve üçüncü oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğu aranır. Üçüncü oylamada salt çoğunluk sağlanamazsa, bu oylamada en çok oy alan iki aday için dördüncü oylama yapılır. Dördüncü oylamada en fazla oy alan üye, belediye başkanı veya başkan vekili seçilmiş olur. Oyların eşitliği durumunda kur'a çekilir."; son fıkrasında, "Belediye başkanı veya başkan vekili seçimi en geç onbeş gün içinde tamamlanmadığı takdirde belediye meclisinin feshine ilişkin hükümler uygulanır." kuralı getirilmiştir.

Olayda; 31 Mart 2019 yerel seçimlerinde Afyonkarahisar ili Merkez ilçesi Gebeceler Belediye Başkanı olarak seçilen …'un, ruhsatsız silah taşıma suçundan …Asliye Ceza Mahkemesinin …tarihli ve E:…, K:…sayılı kararı ile 1 yıl 3 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına ilişkin karar kesinleştiğinden bahisle Yüksek Seçim Kurulu'nun … tarihli ve … kararı ile mazbatasının iptal edilerek Valilik aracılığıyla yasal sürede meclis üyeleri arasından belediye başkanı seçilmesi için 10 günlük yasal sürede 26/09/2022 tarihinde Meclis üyeleri toplanmış ise de; toplantı yeter sayısı oluşmadığından üç gün sonra 29/09/2022 tarihinde tekrar toplandığı, ancak ilk oylamada ve 06/10/2022 tarihindeki ikinci oylamada seçilme yeterliliğine ulaşılamaması ve 10/10/2022 tarihindeki üçüncü oylamada da üye tam sayısına göre 6 olan salt çoğunluğun sağlanamaması üzerine; 26/09/2022 tarihinde başlayan 15 günlük yasal sürenin 10/10/2022 tarihinde sona ermesi ve … tarihli ve … sayılı Belediye yazısı ile "yasal sürede seçimi tamamlayamadıklarını" Valiliğe bildirmeleri üzerine İçişleri Bakanlığı tarafından, … tarihli ve … sayılı dilekçe ile Gebeceler Belediye Meclisinin feshinin istenildiği anlaşılmıştır.

Bu durumda; Belediye 1. Başkan Vekilince 11/10/2022 tarihli ve 31 sayılı yazı ile açıkça ikrar edildiği üzere, mazbatası iptal edilen belediye başkanının yerine geçecek başkanı kendi üyeleri arasından seçmekle görevli olan belediye meclisinin, yukarıda yer verilen yasal süre içinde bu görevini tamamlamayamadığı ve bu durumun belediye işlerinin sekteye ya da gecikmeye uğramasına neden olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Açıklanan nedenle, 5393 sayılı Kanun'un 30. maddesi uyarınca Gebeceler Belediye Meclisinin feshine yönelik istemin kabulü gerektiği düşüncesiyle çoğunluk kararına katılmıyoruz.