2. ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

Av.

BİRLEŞEN MAHKEMEMİZİN ... E. - ..... K. SAYILI DOSYASINDA;

Av.

Mahkememizde görülmekte olan Alacak (Eser Sözleşmesinden Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda;

DAVA: Asıl dava dosyasında davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ile davalı arasında 25.08.2021 tarihli sözleşme imzalandığını, söz konusu sözleşmeye göre bedelin 3.000.000 TL olduğunu, bu sözleşme kapsamında davalının 4 adet tarak makinesini yaparak 31.03.2022 tarihine kadar kurulumunu yapıp teslim edeceğini, müvekkilinin davalıya 2.400.000 TL ödeme yaptığını, davalının makineleri süresinde teslim etmediğini, ilk iki makineyi 20.04.2022 tarihinde teslim ettiğini, ancak hatalı üretimden kaynaklı sorunlar yaşandığını, arızalı ve ayıplı parçalar için davalıya fatura kesilerek yansıtıldığını, bu faturaların 12.10.2022 tarihli GİD2022...262 numaralı 236.000 TL bedelli ve 15.09.2022 tarihli GİD2022...149 numaralı 53.973,20 TL bedelli olduğunu, davalının sözleşmeye aykırı davrandığını ve 2 adet makinenin çalışır ve eksiksiz durumda teslim edilmesinin ancak 12.10.2022 tarihinde sağlandığını, son 2 adet makinenin de 16.11.2022 tarihinde gönderildiğini, ancak kurulumunun eksik malzeme olmasından dolayı yapılamadığını, dolayısıyla davalının 31.03.2022 tarihinde teslim etmesi gereken makineleri 16.11.2022 tarihinde ve sözleşmeye aykırı olarak eksik şekilde teslim edebildiğini, davacının davalıya nakit ödemeler ve iade faturalarıyla 2.689.973,20 TL ödeme yaptığını, iade faturaları dışında davalının davacıya düzenlediği faturaların 20.04.2022 tarihli ASA2022...7 numaralı 1.652.000 TL bedelli ve 16.11.2022 tarihli 1.357.000 TL bedelli olduğunu, davalının eksiliklerinden dolayı ilk 2 makine için 289.973,20 TL tutarında zararı olduğunu, ayrıca kar kaybı talepleri bulunduğunu, ceza-i şarta ilişkin talepleri bulunduğunu belirterek şimdilik davalıdan 4.000 TL'nin davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Birleşen Mahkememizin ... sayılı dava dosyasında davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili ile davalı arasında 25/08/2021 tarihli sözleşme ile 4 adet tarak makinesi yapımı konusunda 3.000.000,00 TL karşılığında anlaşmaya varıldığını, müvekkili tarafından sözleşmeye konu 4 adet tarak makinesi sözleşmeye uygun bir şekilde ve süresinde davalı ... San. Tic. Ltd. Şti.'ye teslim edildiğini, makinelerde herhangi bir ayıp söz konusu olmadığını, müvekkili edimini sözleşmeye uygun bir şekilde eksiksiz olarak ifa ettiğini, taraflar arasındaki 25/08/2021 tarihli 4 adet tarak makinesinin 3.000.000,00 TL karşılığında yapım işine ilişkin sözleşmeden kaynaklı sözleşmeye aykırılık iddiası ile zarar kar kaybı, cezai şart, eksik parça ve kurulum ücreti konulu davacısı ... San. Tic. Ltd. Şti., davalısı ... olan Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... esas sayılı dava dosyasının derdest olduğunu, tarafları ve davanın konusu aynı sözleşmeden kaynaklı olması ve birbiriyle aynı bağlantılı olması nedeniyle usul ekonomisi açısından tensiple birlikte dosyanın Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... esas sayılı dava dosyası ile birleştirilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

Asıl dava dosyasında davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; zamanaşımı nedeniyle davanın reddine karar verilmesini talep ettiklerini, taraflar arasında 25.08.2021 tarihli sözleşme olduğunu, bu sözleşmeye göre 4 adet tarak makinesinin 3.000.000 TL olduğunu, makinelerin davalıya teslim edildiğini, iddia edildiği gibi herhangi bir ayıp söz konusu olmadığını, ayıp olması halinde bunun nasıl bildirileceğinin TBK'da yer aldığını, davalıya bir bildirim yapılmadığını, ayıptan bahsedilmesinin mümkün olmayacağını, malın ayıpsız olarak teslim edildiğini, davacının herhangi bir itirazı kaydının ve davalıya bildiriminin olmadığını, davacının cezai şart, eksik parça ve kurulum ücreti adı altında talepte bulunamayacağını, çünkü tarafların sözleşmenin feshi iddiasında bulunmadıklarını, teslim sırasında açıkça itirazı kayıt koyması gerektiğini, davacının eksik olduğunu iddia ettiği hususları TBK 473-474;

TTK 18/3 - TTK 23/1 TBK 223 ve TBK 179 gereği iş sahibinin teslim alma sırasında eksik olduğunu iddia ettiği parçaları ya da yapılı olduğunu iddia ettiği hususları açık ise 2 gün içinde değil ise teslimden itibaren 8 gün içinde noter kanalıyla ihtarla bildirmesi gerektiğini, bu sürelerde davacının bildirim olmadığını, davacının kar kaybına uğradığını ileri sürdüğünü, bunun somut delillerle kanıtlanması gerektiğini, sözleşmeye göre davacının 3.000.000 TL ödeme yapması gerekirken bunu ödemediğini belirterek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

Uşak 3. Asliye Hukuk Mahkemesi'ne talimat yazılarak davalının ticari defter ve belgeleri üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılarak rapor alınmıştır.

Talimat yoluyla alınan mali müşavir bilirkişi ...'ın 13/05/2022 tarihli bilirkişi raporunda; davalı ... tarafından; Davacı ... Ltd. Şti adına keşide edilen faturalarla; Davacı ... Ltd. Şti'nin keşide etmiş olduğu iade faturalarının davalı ...'nın yasal kayıtlarına yazıldığı, davalı ...'nın 31/12/2022 tarihinde davacı ... Ltd. Şti'nden 320.383.80-TL alacaklı olduğu, davacı ... Ltd. Şti ile Davalı ... tarafından imzalanan sözleşmeye dayalı yapılan 4 adet Tarak Makinesi VUK 213- TTK 23 kanunun teslim ve teslim şartları mevzuatına uygun olarak teslim edildiği tespit edilmiştir.

Davacının ticari defter ve belgeleri üzerinde de mali müşavir bilirkişi ... aracılığıyla inceleme yaptırılarak bilirkişi raporu aldırılmıştır.

Mali müşavir bilirkişi ....'ın 07/12/2024 tarihli bilirkişi raporunda; davacının ticari defterlerinde davalıdan 3.010.357,00 TL tutarında mal ve hizmet alındığına ilişkin fatura kaydı bulunduğu, dosyadaki sözleşme bedelinin ise 3.000.000 TL olduğu, hal böyle olunca davalının davacıya 3.010.357 TL tutarında mal ve hizmet teslimi yaptığının kabulü gerektiği, davacı tarafın davalıya 2.400.000 TL tutarında para ödemesi yaptığını belirttiği, davacının ticari defterlerinde davalıya 2.350.000 TL tutarında para ödemesine ilişkin kayıt olduğu, ancak davalı tarafın birleşen dava dilekçesinde davacıdan 2.400.000 TL para tahsilatı yapıldığını kabul ettiği, hal böyle olunca davacının davalıya 2.400.000 TL tutarında para ödemesi yaptığının kabulü gerektiği, davacı tarafın sözleşmeye aykırılıklar nedeniyle davalıya 236.000 TL bedelli ve 53.973,20 TL bedelli faturalar düzenlendiğini belirttiği, bu faturalardan 53.973,20 TL tutarındaki faturanın davacıda kayıtlı olmadığı, ancak davalı tarafın davacının düzenlediği bu faturaların kendilerine yolladığını, faturaya konu pano, motor ve redaktörünün kendisine gönderileceğini düşünerek iyi niyetli olarak ticari defterlerine kaydettiğini belirttiğini, hal böyle olunca bu faturaların da davalının kabulünde olduğu ve davacı borcundan düşülmesi gerektiği, davalının davacıya düzenlediği 3.010.357 TL faturadan; davacının yaptığı 2.400.000 TL para ödemesi ve davalıya düzenlediği ve davalı defterlerinde kayıtlı olduğu davalının kabulünde olan 236.000 TL ve 53.973,20 TL tutarlı faturalar bir bütün olarak değerlendirildiğinde davacının davalıya borçlu olduğunun hesaplandığı, netice itibariyle; asıl davada davacının alacaklı olmadığı, birleşen dava yönünden ise davalının davacıdan 320.383,20 TL alacaklı olduğu tespit edilmiştir.

Asıl dosyada davacı şirket adresinde keşif yapılarak makine mühendisi bilirkişiden rapor aldırılmıştır. Makine mühendisi bilirkişi ....'in 08/04/2025 tarihli bilirkişi raporunda; *Tarak makinelerinin satış tarihi itibari ile ayıplı olduğu, ayıbın ilk bakışta görülebilen veya basit bir muayene ile anlaşılabilen ayıplar olduğu, ayıbın sözleşmede makinelerin teslim süresi olan 31.03.2022 tarihinden önce olduğunun yüksek muhtemel olduğu, makinelerdeki sorunların davacıdan kaynaklı olmadığının anlaşıldığı, söz konusu tarak makinelerindeki ayıplı durumların tamir edilerek de giderilebileceği, *Elyaf makinesinin bir adetinin günlük 7ton üretim yaptığı ve üretim kapasitesine göre toplam günlük kar tutarının ortalama 1.400$ olduğu, *Keşif esnasında çalışır görülen ancak teslimat aşamasında eksikleri olduğu dosya içeriğinden ve beyanlardan anlaşılan elyaf makinesi için harcanan yedek parça ve işçilik tutarı KDV dahil 734.185TL olduğu, *Keşif esnasında çalışır görünmeyen ve halen de eksikleri olan elyaf makinesi için önceden alınan malzemeler ile birlikte yeni alınacak elektrik panosu dahil yedek parça ve işçilik tutarı KDV dahil 852.560TL olduğu, *30.06.2023 tarihi itibari ile sözleşmeden kaynaklanan zarar durumunun sözleşmede makinelerin teslim süresi olan 31.03.2022 tarihi ile bir adet elyaf tarak makinesinin 30.06.2023 de çalıştığı dikkate alındığında 457 gün geciktiği, *30.06.2023 tarihi itibari ile sözleşmeden kaynaklanan zarar durumunun sözleşmede makinelerin teslim süresi olan 31.03.2022 tarihi ile bir adet elyaf tarak makinesinin 08.09.2023 dava tarihi dikkate alındığında 1100 gün geciktiği tespit edilmiştir.

Davacı vekilinin 15/05/2025 tarihli ıslah dilekçesi vererek, eksik parça onarım ve kurulum ücretine ilişkin taleplerini 1.584.185,00-TL'ye yükselttiklerini, mahrum kalınan kar kaybına ilişkin taleplerini 7.740.800,00-TL'ye yükselttiklerini bildirerek eksik harcı ikmal ettikleri anlaşılmıştır.

Müspet zararın hesabından makinelerin çalışır vaziyete getirilmesi için gereken makul sürenin belirlenmesi, müspet zararın hesabı yönünden davalı tarafın itirazlarının değerlendirilmesi ve davacı vekilinin 15/05/2025 tarihli ıslah dilekçesindeki talep aşılmayarak toplam müspet zararın hesaplanması hususunda makine mühendisi bilirkişiden ek rapor aldırılmıştır. Makine mühendisi bilirkişi....'in 06/10/2025 tarihli ek raporunda; *Keşif esnasında çalışır görülen ancak teslimat aşamasında eksikleri olduğu dosya içeriğinden ve beyanlardan anlaşılan elyaf makinesi için harcanan yedek parça ve işçilik tutarı KDV dahil 734.185TL olduğu, *Keşif esnasında çalışır görünmeyen ve halen de eksikleri olan elyaf makinesi için önceden alınan malzemeler ile birlikte yeni alınacak elektrik panosu dahil yedek parça ve işçilik tutarı KDV dahil 852.560TL olduğu, *Keşif esnasında çalışır görünmeyen ve halen de eksikleri olan elyaf makinesinin 70 gün içerisinde çalışır hale gelebileceği, bu süre üzerinden yapılan hesaplamada toplam kar tutarının 2.535.220,8TL olduğu tespit edilmiştir.

Eldeki asıl davada davacı taraf 25.08.2021 tarihli sözleşme uyarınca 2 adet makinenin ayıplı bir şekilde 20/04/2022 tarihinde kendilerine teslim edildiğini, bu eksikliğin 12/10/2022 tarihinde giderildiği, bu eksiklikler için iade faturası düzenlendiği, kalan 2 makinenin ise 16/11/2022 tarihinde gönderildiği ancak eksik malzeme ile gönderildiğinden kurulumun yapılamadığı iddia olunarak sözleşmeye aykırılık nedeniyle uğranılan zarar nedeniyle 1000-TL, mahrum kalınan kar nedeniyle 1000-TL, sözleşmede yer alan cezai şart nedeniyle 1000-TL ve eksik parça ve kurulum ücreti için 1000-TL olmak üzere fazlaya ilişkin hakkı saklı kalmak üzere şimdilik 4.000-TL'nin tahsilini talep etmiştir.

Davalı tarafça makinelerin ayıplı olmadığı, süresinde teslim edildiği, davacının ayıp ihbarında bulunmadığı, sözleşme ifa edildiğinden cezai şartın istenemeyeceği, hem sözleşmenin ifası hem de müspet zarar isteminin mümkün olmadığı, davaya konu alacağın zamanaşımına uğradığı belirtilerek davanın reddine karar verilmesi talep edilmiştir.

Davaya dayanak olan 25.08.2021 tarihli "Uşak Asil Makina ve ... Sözleşmesi" incelenmekle satıcının Uşak Asil Makina ..., alıcının ... San. Tic Ltd Şti olduğu, satıcı tarafından 4 adet tarak makinesi yapımı borcu üstlenildiği, sözleşme bedelinin 3.000.000-TL olduğu, ödeme şeklinin siparişte 600.000-TL kalan ödemenin aylık 400.000-TL taksitler halinde olacağı, makine teslim süresinin 31.03.2022 olduğu, teslim tarihinin gecikmesi halinde geciken her ay için 250.000-TL hesaptan düşüleceği belirtilmiştir.

Taraflar arasındaki 25.08.2021 tarihli makine yapım sözleşmesi eser sözleşmesidir. Nitekim sözleşmenin 4. Maddesinde tarak makinelerinin özellikleri belirtilmiş olup eser özelliği taşımaktadır. 6098 sayılı BK'nın 470 ve devamı maddelerinde düzenlenen eser sözleşmesi ilişkisi bulunmakta olup, iş sahibinin borcu iş bedelini ödemek (TBK'nın 479/1.md.), yüklenicinin borcu ise, eseri iş sahibinin amacına uygun, haklı menfaatlerini gözeterek, sadakat ve özenle ifa etmektir (TBK'nın 471/1). Ayıp sebebiyle yüklenicinin sorumluluğunu düzenleyen TBK'nın 474. maddesi uyarınca açık ayıplar yönünden iş sahibi imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmek ve ayıpları varsa, bunu uygun bir süre içinde, gizli ayıplar yönünden ise, 477/son maddesi uyarınca da, ortaya çıkar çıkmaz gecikmeksizin durumu yükleniciye bildirmek zorunluluğu bulunmaktadır. Ayıbın bildirilmemesi halinde eser kabul edilmiş sayılır. Ayıp ihbarı yapılması vakıasından lehine sonuç çıkaracak olan iş sahibi olduğundan ayıp ihbarı yapıldığını HMK 190 ve TMK 6. madde gereğince iş sahibi ispatlamalıdır. Eksik işler yönünden ise ihbar yapılmasına gerek olmayıp, zamanaşımı süresi içerisinde eksikler yönünden istemde bulunulması mümkündür.

Eser sözleşmesinde ayıba dair hükümler, 6098 sayılı TBK'nın 474-478. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Ayıp, imâl edilen bir eserde veya malda, sözleşme ve ekleri ile iş sahibinin beklediği amaca ve dürüstlük kurallarına göre bulunması gereken vasıfların bulunmaması, bulunmaması gereken vasıfların ise bulunmasıdır. Şayet, imâl edilen eserde ayıp varsa, iş sahibi tarafından süresi içersinde ayıp ihbarında bulunulması şartıyla sözleşme ve dava tarihinde yürürlükte bulunan Borçlar Kanunu'nun 475. maddesinde sayılan seçimlik haklarından birisini kullanabilir. Bu hakkın kullanması için iş sahibi tarafından ayrı bir dava açılabileceği gibi, yüklenici tarafından aleyhine açılmış olan bir davada da bu hususu def'i olarak ileri sürebilir.

Eksik iş ise sözleşme ve eklerine göre yapılması gerektiği halde yapılmayan (noksan bırakılan) işleri ifade eder. Eksik işler bedelinin istenebilmesi için teslim sırasında ihtirazi kayıt konulmasına ya da ihtar çekilmesine gerek bulunmamaktadır. Eksik işler yönünden TBK’nın 474 ve 477. maddesindeki hükümler uygulanmaz.

Taraflar tacir olup ticari defterler mali müşavir bilirkişisi refakatiyle inceletilmiş olup buna göre davalı tarafça kesilen 20.04.2022 tarihli 1.652.000,00-TL bedelli, 16.11.2022 tarih 1.357.000,00-TL bedelli ve 16.11.2022 tarih 1.357,00-TL bedelli olmak üzere toplam 3.010.357,00-TL bedelli faturaların davacı Starfelt Şirketinin defterinde kayıtlı olduğu, davacının sözleşmeye göre 2.400.000-TL ödeme yaptığı, davacının arızalı ve ayıplı parçalar için davalıya fatura keserek yansıttığı, bu faturaların 12.10.2022 tarihli GİD2022...262 numaralı 236.000 TL bedelli ve 15.09.2022 tarihli GİD2022...149 numaralı 53.973,20 TL bedelli olduğu ve iade faturalarının davalının defterinde kayıtlı olduğu belirlenmiştir.

Ticari defter kayıtları ve fatura tarihleri dikkate alındığında davalı ...'nın ilk 2 makineyi 20.04.2022 tarihinde teslim ettiği, kalan 2 makineyi ise 16.11.2022 tarihinde teslim ettiği açıktır. Davacı 20.04.2022 tarihinde teslim edilen 2 makinede arıza ve ayıp olduğunu bu nedenle davalıya 12.10.2022 tarihli 236.000 TL bedelli ve 15.09.2022 tarihli 53.973,20 TL bedelli fatura kestiğini belirtilmiş nitekim bu faturalar davalı ...'nın ticari defterlerinde kayıtlı olmakla davacının arıza ve ayıba yönelik iddiasının davalı tarafça kabullenildiği görülmektedir.

Sözleşmede makine teslim süresinin 31.03.2022 olduğu, teslim tarihinin gecikmesi halinde geciken her ay için 250.000-TL hesaptan düşüleceği belirtilmiş olup sözleşmenin 7.maddesindeki cezaî şart, BK m.179/2 uyarınca, ifaya ekli cezaî şarttır. Bu cezaî şart akdin ifası ile birlikte istenebilir. Gecikme cezasının istenebilmesi için sözleşmede açıkça belirtilmedikçe gecikmiş ifanın çekincesiz kabul edilmemesi koşuluna bağlıdır. Aksi halde cezaî şart istem hakkı düşecektir. Sözleşmede ceza-î şart talep edebilmek için ihtirazın kayda gerek olmadığı kararlaştırılmış ya da ifadan önce alacaklının bu hakkını saklı tuttuğu anlaşılmakta ise cezaî şarti talebi mümkündür. (Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin 2022/1551 E. 2023/2463 K. Sayılı ilamı) Dosyada bulunan bilgi ve belgeler incelendiğinde, işin davalı tarafından teslim edildiği, bununla birlikte davacı tarafından makineler teslim alınırken ihtirazi kayıt konulmadığı, bu durumda cezai şartı isteme hakkının düştüğünden davacının cezai şarta yönelik talebi yerinde görülmemiştir.

Davacı taraf 16.11.2022 tarihinde teslim edilen makinelerin eksik malzeme nedeniyle kurulumunun yapılamadığını iddia etmektedir. Makine bilirkişisi tarafından yapılan incelemede sonradan teslim edilen 2 makine yönünden; keşif esnasında çalışır görülen ancak teslimat aşamasında eksikleri olduğu dosya içeriğinden ve beyanlardan anlaşılan elyaf makinesi için harcanan yedek parça ve işçilik tutarının KDV dahil 734.185,00-TL olduğu, keşif esnasında çalışır görünmeyen ve halen de eksikleri olan elyaf makinesi için önceden alınan malzemeler ile birlikte yeni alınacak elektrik panosu dahil yedek parça ve işçilik tutarı KDV dahil 852.560,00 TL olduğu belirtilmiştir. Teknik incelemede de görüleceği üzere sonradan teslim edilen 2 makine yönünden ayıp değil eksik iş bulunmaktadır nitekim eksik iş sözleşme ve eklerine göre yapılması gerektiği halde yapılmayan (noksan bırakılan) işleri ifade etmektedir.

Davacı vekili 15.05.2025 tarihli ıslah dilekçesi ile dava dilekçesindeki 2 nolu talebi olan "sözleşmeye aykırılık nedeniyle 1000-TL" ve 5 nolu talebi olan " eksik parça ve kurulum ücreti yönünden " taleplerini 1.586.185,00-TL 'ye yükseltmiştir.

Davalı tarafça ıslaha karşı zamanaşımı itirazı ileri sürülmüştür.

Davanın açıldığı tarihte yürürlükte olan 6098 sayılı TBK'nın 147. maddesi uyarınca eser sözleşmesinden kaynaklanan alacak davalarında zamanaşımı süresi 5 yıldır. Buna göre eksik işten kaynaklanan alacak yönünden anılan makinelerin 2022 yılında teslim edildiği, dava ve ıslah süresinin 5 yıllık yıllık zamanaşımı süresi içerisinde yapıldığı gözetilerek asıl davada eksik iş bedeli olarak 1.000-TL'nin dava tarihinden 1.585.185,00-TL'yi ıslah tarihi olan 15/05/2025 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

Her ne kadar davacı tarafça davanın belirsiz alacak davası olduğu iddia edilmiş ise de eser sözleşmesinden kaynaklı davalar belirsiz alcak davası olarak açılamayacağından davanın kısmi dava olduğu açıktır. (Yargıtay 15. Hukuk Dairesi'nin 2018/4659 E. 2018/4830 K. Sayılı ilamı bu yöndedir.) Asıl davada müspet zarar talebi yönünden yapılan incelemede;

İki taraflı sözleşmelerde 6098 sayılı Kanun'un 112 nci maddesine göre; alacaklının, borçludan borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi nedeniyle tazminat isteyebilmesi için bu yüzden bir zarara uğramış olması gerekir. Sözleşmeden kaynaklanan zarar, müspet zarar olabileceği gibi, menfi zarar da olabilir. Müspet zarar, borçlu edayı gereği gibi ve vaktinde yerine getirseydi alacaklının mameleki ne durumda olacak idiyse, bu durumla eylemli durum arasındaki farktır. Diğer bir anlatımla, müspet zarar, sözleşmenin hiç veya gereği gibi yerine getirilmemesinden doğan zarardır, menfi zarar ise; uyulacağı ve yerine getirileceğine inanılan bir sözleşmenin hüküm ifade etmemesi ve yerine getirilmemesi yüzünden güvenin boşa çıkması dolayısıyla uğranılan zarardır. Başka bir anlatımla, sözleşme yapılmasaydı uğranılmayacak olan zarardır. Menfi zarar, borçlunun sözleşmeye aykırı hareket etmesi yüzünden sözleşmenin hüküm ifade etmemesi dolayısıyla ortaya çıkar. Başka bir anlatımla, genel olarak menfi zarar, sözleşmenin kurulmamasından veya geçerli olmamasından; müspet zarar ise, ifa edilmemesinden doğan zararı ifade eder.

Somut olayda sözleşmede makinelerin teslim süresi 31.03.2022 olarak düzenlenmiştir. İlk 2 makine ticari defter kayıtları ve fatura tarihlerine göre 20.04.2022 tarihinde teslim edilmiş olup her 2 makine için toplam gecikme süresi 40 (20+20)gündür. Kalan 2 makine ise 16.11.2022 tarihinde teslim edilmiş olup 2 makine için gecikme süresi toplam 460 (230+230) gündür. Teknik bilirkişi raporunda elyaf makinesinin bir adetinin günlük kapasitesinin 12 ton olduğu, ancak yapılan işlerin gramajları (90gr-1000gr arasında üretim yapıldığı) dikkate alındığında ortalama 7 ton civarında üretim yapabileceği ürünün satış fiyatının 1,80-2.20 $/kg olduğu, ortalama fiyatın ise 2$/kg seviyesinde olduğu, buna istinaden günlük 7 ton (7.000kg) üretim yapıldığı dikkate alındığında, toplam günlük satış tutarının (2x7x1.000) 14.000$ olduğu hesaplanmıştır. Ortalama kar miktarının %10 olduğu dikkate alındığında toplam günlük kar tutarının 14.000x0,10 olmak üzere 1.400$ olduğu hesaplanmıştır.

Davacı vekili ıslah dilekçesinde gecikme süresi yönünden yalnız 200 gün üzerinden kar kaybı talebinde bulunmuş olup ıslah tarihinde doların merkez bankası efektif satış kuru karşılığı 38,82-TL olup davacı vekili 37,40-TL üzerinden ıslah yaparak kar kaybına yönelik dava değerini 7.740.800-TL ye yükseltmiştir.

Islah ile dava değerinin heyet sınırına ulaşması nedeniyle dosya üye hakimden heyete tevdi edilmiş olup akabinde dosyada hazırlanan makine bilirkişi raporunun müspet zararın tespiti yönünden yeterli olmadığı gözetilerek dosyanın yeniden makine mühendisi bilirkişiye tevdi ile, müspet zararın hesabında makinelerin çalışır vaziyete getirilmesi için gereken makul sürenin belirlenmesi, müspet zararın hesabı yönünden davalı tarafın itirazlarının değerlendirilmesi ve davacı vekilinin 15.05.2025 tarihli ıslah dilekçesindeki talep aşılmayarak toplam müspet zararın hesaplanmasının istenilmiştir.

06.10.2025 tarihli ek raporda 2 adet makinedeki eksik işin parça ve işçiyik süreci yönünden davacı firmanın kendi iş koşulları, ödeme şartları ve iş sürecinde tedarik ettiği parçaların 2023 ve 2024 yılları arasında farklı zaman dilimlerinde alındığı gözetilerek elyaf tarak makinelerinin serbest piyasadan temin edilecek yedek parça ve işçilikleri yönünde çalışır vaziyete getirilmesi için gereken makul sürenin 70 gün olacağı, davacı firmanın iş yerinde müspet zarar konusunda ilgili dönemde emsal alınabilecek çalışır halde olan elyaf tarak makinesi olmaması nedeni ile, kar kaybı hesabı yapılırken firmanın ticari kayıtlarına dayanılamadığı, bu nedenle serbest piyasa rayiçleri değerlendirilerek yapılan tespitlerde elyaf makinesinin bir adetinin günlük kapasitesinin 12 ton olduğu, ancak yapılan işlerin gramajları (90gr-1000gr arasında üretim yapıldığı) dikkate alındığında ortalama 7ton civarında üretim yapabileceği, ürünün satış fiyatının 1,80-2.20 $/kg olduğu, ortalama fiyatın ise 2$/kg seviyesinde olduğu, buna istinaden günlük 7ton (7.000kg) üretim yapıldığı dikkate alındığında, toplam günlük satış tutarının (2x7x1.000) 14.000$ olduğu , ortalama kar miktarının %10 olduğu dikkate alındığında toplam günlük kar tutarının 14.000x0,10 olmak üzere 1.400$ olduğu, elyaf tarak makinesinin 30.06.2023 tarihinde çalıştığı dikkate alındığında; "26.06.2023 Günü Saat 15:30'da Belirlenen Gösterge Niteliğindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kurları" dikkate alınmıştır. Burada 1ABD dolarının 25,8696TL olduğu, buna göre günlük kar tutarının 1.400x25,8696 olmak üzere 36.217,44TL olduğu hesaplanmıştır. Keşif esnasında çalışır görünmeyen ve halen de eksikleri olan elyaf makinesi için harcanacak yedek parça ve işçilikler dikkate alındığında makul toplam süre 70 gün üzerinden, toplam kar tutarının 70x36.217,44TL olmak üzere 2.535.220,8TL olduğu hesaplanmıştır. Bilirkişi ek raporu ile yapılan hesaplamada eksik kurulumu yapılan 2 adet elyaf tarak makinesinin yedek parça temini ve işçilik süreci gözetilerek çalışır vaziyete getirilme sürecindeki makul sürenin belirlenmesi ve günlük karın belirlenmesi isabetli bulunmuş olup her ne kadar davalı tarafça keşif esnasında üç makinenin de çalışır olduğu yönünde itiraz ileri sürülmüş ise de ek raporda açıkca belirtildiği üzere kar kaybına uğranılan dönemde çalışan makine olmadığından serbest piyasaya göre hesaplama yapılması yerindedir, netice olarak asıl davada kar kaybı bedeli olarak talep edilen 1.000-TL'nin dava tarihinden 2.534.220,8TL-TL'nin ıslah tarihi olan 15/05/2025 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya yönelik talebin reddine karar verilmiştir.

Birleşen davada (Mahkememizin ... E. .... K.) davacı Uşak Asil Makina ..., taraflar arasındaki 25.08.2021 tarihli sözleşme bedelinin 3.000.000 TL olduğunu, davalının 2.400.000 TL ödeme yaptığını ve 600.000 TL borcu kaldığını, davalının 15.09.2022 tarihli 53.973,20 TL bedelli ve 12.10.2022 tarihli 236.000 TL bedelli fatura yolladığını, faturaya konu pano, motor ve redaktörü söylendiği gibi kendisine gönderileceğini düşünerek iyi niyetli olarak faturayı ticari defterlerine kaydettiğini, ticari defterlerde davalının 320.383,80 TL borcu gözükmesine rağmen gerçek borcun 600.000 TL + KDV olduğunu belirterek sözkonusu tutarın müvekkiline ödenmesine karar verilmesini mahkemeden talep etmiştir.

Taraflar tacir olup ticari defterler mali müşavir bilirkişisi refakatiyle inceletilmiş olup buna göre davalı tarafça kesilen 20.04.2022 tarihli 1.652.000,00-TL bedelli, 16.11.2022 tarih 1.357.000,00-TL bedelli ve 16.11.2022 tarih 1.357,00-TL bedelli olmak üzere toplam 3.010.357,00-TL bedelli faturaların davacı Starfelt Şirketinin defterinde kayıtlı olduğu, davacının sözleşmeye göre 2.400.000-TL ödeme yaptığı, davacının arızalı ve ayıplı parçalar için davalıya fatura keserek yansıttığı, bu faturaların 12.10.2022 tarihli GİD2022...262 numaralı 236.000 TL bedelli ve 15.09.2022 tarihli GİD2022...149 numaralı 53.973,20 TL bedelli olduğu ve iade faturalarının davalının defterinde kayıtlı olduğu belirlenmiştir.

Ticari defter kayıtları ve fatura tarihleri dikkate alındığında davalı ...'nın ilk 2 makineyi 20.04.2022 tarihinde teslim ettiği, kalan 2 makineyi ise 16.11.2022 tarihinde teslim ettiği açıktır. Davacı 20.04.2022 tarihinde teslim edilen 2 makinede arıza ve ayıp olduğunu bu nedenle davalıya 12.10.2022 tarihli 236.000 TL bedelli ve 15.09.2022 tarihli 53.973,20 TL bedelli fatura kestiğini belirtilmiş nitekim bu faturalar davalı ...'nın ticari defterlerinde kayıtlı olmakla davacının arıza ve ayıba yönelik iddiasının davalı tarafça kabullenildiği görülmektedir.

Davaya dayanak olan 25.08.2021 tarihli "Uşak Asil Makina ve ... Sözleşmesi" kapsamında davalının davacıya düzenlediği 3.010.357 TL faturadan; davacının yaptığı 2.400.000 TL para ödemesi ve davalıya düzenlediği ve davalı defterlerinde kayıtlı olduğu davalının kabulünde olan 236.000 TL ve 53.973,20 TL tutarlı fatura bedellerinin mahsubu neticesinde birleşen dava yönünden davacı ...'nın Starfelt Şirketinden 320.383,20 TL alacaklı olduğu gözetilerek birleşen davanın kısmen kabulü ile 320.383,20 TL'nin birleşen dava tarihi olan 12/07/2024 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte ... San. Tic Ltd Şti'nden alınarak birleşen dosya davacısı ...'ya verilmesine, fazlaya yönelik talebin reddine dair karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm ihdas edilmiştir.

ASIL DAVADA DAVANIN KISMEN KABUL KISMEN REDDİ İLE;

1.Eksik iş bedeli ve sözleşmeye aykırılık kapsamında talep edilen 1.000-TL'nin asıl dava tarihi olan 08/09/2023 tarihinden itibaren, 1.585.185,00-TL'nin ıslah tarihi olan 15/05/2025 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile davalıdan alınarak davacıya verilmesine,

2.Asıl davada kar kaybı bedeli olarak talep edilen 1.000-TL'nin asıl dava tarihinden (08/09/2023), 2.534.220,8TL-TL'nin ıslah tarihi olan 15/05/2025 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya yönelik talebin reddine,

3.Asıl davada 1000,00-TL cezai şarta yönelik talebin reddine,

4.Asıl dava yönünden alınması gereken 281.533,23-TL karar ve ilam harcından dava açılırken davacıdan alınan 269,85-TL peşin harç ile 159.197,00-TL tamamlama harcının mahsubu ile bakiye 122.066,38-TL karar ve ilam harcının davalı ...'dan alınarak Hazineye gelir kaydına,

5.Davacı tarafça yatırılan 269,85-TL başvurma harcı, 269,85-TL peşin harç ile 159.197,00-TL tamamlama harcının davalı ...'dan alınarak davacı ... San. Tic Ltd. Şti'ne verilmesine,

6.Davacı tarafça yargılama boyunca yapılan; 523,25-TL tebligat ve posta gideri ile 3.000,00-TL keşif araç ücreti olmak üzere toplam 3.523,25-TL yargılama giderinden davanın kabul oranına göre belirlenen 1.556,69-TL'lik kısmının davalı ...'dan alınarak davacı ... San. Tic Ltd. Şti'ne verilmesine, bakiyesinin davacı üzerinde bırakılmasına,

7.Davalı tarafça yargılama boyunca yapılan; 10.000,00-TL bilirkişi ücreti ile 4.361,50-TL keşif harcı olmak üzere toplam 14.361,50-TL yargılama giderinden davanın red oranına göre belirlenen 8.016,12-TL'lik kısmının davacı ... San. Tic Ltd. Şti'nden alınarak davalı ...'ya verilmesine, bakiyesinin davalı üzerinde bıkarılmasına,

8.Davacı taraf kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden davacı lehine A.A.Ü.T. 13/1. Maddesi uyarınca 567.354,64-TL nispi vekalet ücreti takdirine, takdir edilen vekalet ücretinin davalı ...'dan alınarak davacı ... San. Tic Ltd. Şti'ne verilmesine,

9.Davalı taraf kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden davalı lehine A.A.Ü.T. 13/1. Maddesi uyarınca 686.723,71-TL nispi vekalet ücreti takdirine, takdir edilen vekalet ücretinin davacı ... San. Tic Ltd. Şti'nden alınarak davalı ...'ya verilmesine,

10.6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu 18/A-11-13. maddesi uyarınca ve Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği Tarife hükümleri uyarınca Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen 3.120,00 TL arabuluculuk ücretinden (yargılama gideri) davanın kabul oranına göre belirlenen 1.378,52-TL'lik kısmının davalı ...'dan alınarak Hazineye gelir kaydına,

11.6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu 18/A-11-13. maddesi uyarınca ve Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği Tarife hükümleri uyarınca Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen 3.120,00 TL arabuluculuk ücretinden (yargılama gideri) davanın red oranına göre belirlenen 1.741,48-TL'lik kısmının davacı ... San. Tic. Ltd. Şti'nden alınarak Hazineye gelir kaydına,

12.HMK'nun 333/1. maddesi gereğince varsa artan gider avansından kullanılmayan kısmın karar kesinleştikten sonra yatıran ilgili tarafa iadesine,

BİRLEŞEN DAVADA DAVANIN KISMEN KABUL KISMEN REDDİ İLE; (Mahkememizin.... E. ... K.); 320.383,20 TL'nin birleşen dava tarihi olan 12/07/2024 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte ... San. Tic Ltd Şti'nden alınarak birleşen dosya davacısı ...'ya verilmesine, fazlaya yönelik talebin reddine,

1.Birleşen dava yönünden alınması gereken 21.885,38-TL karar ve ilam harcından dava açılırken davacıdan alınan 10.246,50-TL peşin harcın mahsubu ile bakiye 11.638,88-TL karar ve ilam harcının birleşen dosya davalısı ... San. Tic. Ltd. Şti'nden alınarak Hazineye gelir kaydına,

2.Birleşen dosya davacısı tarafından yatırılan 427,60-TL başvurma harcı ile 10.246,50-TL peşin harcın birleşen dosya davalısı ... San. Tic. Ltd. Şti'nden alınarak davacı ...'ya verilmesine,

3.Birleşen dosya davacısı tarafından yargılama boyunca yapılan 5.000,00-TL yargılama giderinin birleşen dosya davalısı ... San. Tic. Ltd. Şti'nden alınarak davacı ...'ya verilmesine,

4.Davacı taraf kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden davacı lehine A.A.Ü.T. 13/1. Maddesi uyarınca 51.261,31-TL nispi vekalet ücreti takdirine, takdir edilen vekalet ücretinin birleşen dosya davalısı ... San. Tic. Ltd. Şti'nden alınarak davacı ...'ya verilmesine,

5.Davalı taraf kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden davalı lehine A.A.Ü.T. 13/1. Maddesi uyarınca 45.000,00-TL maktu vekalet ücreti takdirine, takdir edilen vekalet ücretinin birleşen dosya davacısı ...'dan alınarak davalı ... San. Tic. Ltd. Şti'ne verilmesine,

6.6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu 18/A-11-13. maddesi uyarınca ve Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği Tarife hükümleri uyarınca Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen 3.600,00 TL arabuluculuk ücretinden (yargılama gideri) davanın kabul oranına göre belirlenen 1.922,30-TL'lik kısmının birleşen dosya davalısı ... San. Tic. Ltd. Şti'nden alınarak Hazineye gelir kaydına,

7.6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu 18/A-11-13. maddesi uyarınca ve Arabuluculuk Kanunu Yönetmeliği Tarife hükümleri uyarınca Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenen 3.600,00 TL arabuluculuk ücretinden (yargılama gideri) davanın kabul oranına göre belirlenen 1.677,70-TL'lik kısmının birleşen dosya davacısı ...'dan alınarak Hazineye gelir kaydına,

8.HMK'nun 333/1. maddesi gereğince varsa artan gider avansından kullanılmayan kısmın karar kesinleştikten sonra yatıran ilgili tarafa iadesine, Dair, davacı vekili ile davalı vekilinin yüzlerine karşı, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren 2 haftalık süre içerisinde Kayseri Bölge Adliye Mahkemesi'nde istinaf kanun yolu açık olmak üzere oybirliği ile verilen karar açıkça okunup anlatıldı. 16/12/2025